RIS311073 Schetsontwerp Fietsroute Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal en verkennend onderzoek fietsroute Grote Marktstraat

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de voorzitter van de Commissie Leefomgeving

DSO/10233048 RIS311073 Contactpersoon

K. de Leeuw Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Mobiliteit Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

21 december 2021

kees.deleeuw@denhaag.nl

Onderwerp

Schetsontwerp Fietsroute Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal en verkennend onderzoek fietsroute Grote Marktstraat

Geachte voorzitter, Momenteel wordt met grote inzet gewerkt aan verbetering van de fietsroute via de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal, conform de afspraak in het coalitieakkoord 2019-2022. Die opdracht was en is niet eenvoudig want er leven, zowel bij bewoners, ondernemers als gebruikers van genoemde straten, maar ook in de gemeenteraad, veel verschillende opvattingen en ideeën over de juiste en meest effectieve oplossingen voor de problemen met betrekking tot de combinatie van fietsers en voetgangers in de Grote Marktstraat. Bovendien zijn er in het gebied rondom de Grote Marktstraat veel plannen, wensen en belangen waarmee rekening moet worden gehouden. Een ideale oplossing, die ook nog eens binnen redelijke termijn gerealiseerd kan worden, lijkt niet voorhanden. Eerder is gezocht naar oplossingen en aanpassingen die uiteindelijk toch niet werden uitgevoerd of onvoldoende verbetering opleverden. Zie ook eerdere brieven die door het college aan de raad zijn verstuurd zoals bijvoorbeeld op 29 januari 2013 (RIS 256443) en op 15 maart 2016 (RIS 292835). Toch is het college vastbesloten om de problemen die de combinatie van fietsers en voetgangers in de Grote Marktstraat opleveren op te lossen. Dat is nodig omdat een effectieve aanpak van deze problematiek in toenemende mate urgent is. Twee hoofdargumenten daarbij zijn: a.

Internationale winkelboulevard: de Grote Marktstraat is de hoofdwinkelstraat van onze stad met alle internationale merken in de straat zelf of in de aanloopstraten. Het is het visitekaartje van onze stad, een plek met allure en uitstraling. Met deze internationale allure is het ook een belangrijke economische pijler voor onze stad. b. Beheersing drukte: onze binnenstad is succesvol en trekt steeds meer bezoekers. Op de drukke winkelmomenten is er steeds vaker te weinig ruimte voor de combinatie van winkelende

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10233048

voetgangers en fietsers. Gedurende de periodes dat 1,5 meter afstand houden een vereiste is, in verband met COVID, klemt dit ruimtegebrek nog eens extra. 1.

Schetsontwerp Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal

Inmiddels is een schetsontwerp voor de herinrichting van de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal opgesteld in samenspraak met belanghebbenden. Wij beschouwen dit als een belangrijke stap voorwaarts, maar er moet uiteraard nog meer gebeuren voordat tot uitvoering kan worden over gegaan. Dit schetsontwerp sturen wij u hierbij ter informatie toe en betreft naast de Gedempte Burgwal, Gedempte Gracht inclusief alle tussenliggende kruispunten ook de daarop aansluitende Lutherse Burgwal. Op basis van dit schetsontwerp wordt een Voorlopig Ontwerp gemaakt dat het college medio 2022 wil afronden en vrijgeven voor inspraak. Aanpassing van de aansluitingen van de fietsroute op de Grote Markt en het Spui zelf vergt meer tijd en is daarom pas in een latere fase voorzien. De hoofdlijn van het plan en de fasering Het plan is om de fietsroute via de Gedempte Gracht zodanig te verbeteren dat fietsers daar tijdens de drukke winkeluren tussen 11.30 en 18.00 uur veilig en comfortabel kunnen rijden in plaats van via de Grote Marktstraat. Daar wordt in een aantal fases naartoe gewerkt. Die fasering is nodig, omdat niet alle stappen op korte termijn mogelijk zijn. Tegelijkertijd is fasering ook zinvol omdat elke stap een verbetering is voor de, nu al 4000, fietsers die elke dag deze route gebruiken. Fase 1 Maatregelen • • •

• • •

Het parkeren op straat wordt opgeheven; De vrijkomende parkeerplaatsen worden ingericht met vlonders met groen, fietsparkeren of verblijfsfuncties e.d.; Tevens worden venstertijden voor laden en lossen ingevoerd om ervoor te zorgen dat vrachtverkeer en fietsers elkaar niet in de weg zitten. Voorstel is om dezelfde venstertijden aan te houden als in de Grote Marktstraat (5.00 tot 11.30 uur); Ook wordt de parkeerroute verduidelijkt en krijgt de parkeergarage Veerkaden een andere naam die beter aangeeft dat die garage vlak bij de winkelkern van het centrum ligt; De handhaving wordt geïntensiveerd gericht op veiligheid op straat, onder andere door het ontmoedigen van de wachtrij voor het parkeerterrein Bijenkorf; Fietsers wordt door communicatie en op basis van vrijwilligheid geadviseerd om in de middag via de Gedempte Gracht te rijden;

Planning •

Uitvoering van deze maatregelen is mogelijk vanaf de tweede helft van 2022.

Fase 2 Maatregelen •

De route wordt ingericht als fietsstraat;

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10233048

•

•

De aansluitingen van de fietsroute op de Kalvermarkt en aan de andere zijde op de Grote Markt blijven nog ongewijzigd, omdat aanpassing daarvan moet passen en ontwikkeld worden als onderdeel van het grotere geheel, zoals bijvoorbeeld de Hartlijn Kneuterdijk-Spui. De fietser blijft op de aansluitingen voorlopig zijn of haar weg vervolgen, zoals dat nu ook het geval is; De handhaving kan in deze fase worden aangescherpt door een verbod in te stellen op fietsen in de Grote Marktstraat tijdens de drukke middaguren (11.30 tot 18.00 uur). Dat betekent extra inzet van verkeersregelaars en /of handhavers en uitbreiding van de regeling ‘winkels open, fietsers lopen’ - zoals nu al van kracht is in andere winkelstraten in de binnenstad - naar de Grote Marktstraat.

Planning Uitvoering van de herinrichting is mogelijk vanaf begin 2024. Fase 3 • Een mogelijke derde fase hangt af van de gebiedsplannen voor het Oude Centrum. Het is denkbaar dat de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal onderdeel gaan uitmaken van het autovrij/-luw gebied in het hart van de stad en dus alleen nog met de auto toegankelijk zijn voor laad- en losverkeer en bewoners. Een dergelijk scenario verbetert de positie van fietsers en voetgangers en biedt ook mogelijkheden om het gebied tussen Amare en de Nieuwe Kerk meer als één geheel, één plein in te richten. Daar staat tegenover dat de bereikbaarheid per auto vermindert; de huidige parkeerroute zal ook moeten worden aangepast in deze fase; Dit scenario biedt perspectief op een meer structurele verbetering voor de fietsers en voetgangers, maar vergt nader onderzoek, complexe keuzes en daarmee meer tijd. De in fase 2 gerealiseerde herinrichting is no regret in die zin dat deze niet als resultaat van een eventuele derde fase opnieuw ontworpen moet worden. Planning Deze fase kan volgen op de herinrichting die vanaf 2024 mogelijk is, maar is afhankelijk van de gebiedsplannen en keuzes die daarin worden gemaakt (Binnenstadsplan, Loper Oude Centrum en plan Grote Markt). Participatie Rondom het opstellen van dit schetsontwerp is er de afgelopen periode gesproken met een buurtpanel van zo’n vijftig leden.

Daarnaast is ook intensief in kleiner verband gesproken met bewoners, bedrijven en belangenorganisaties. Hierbij is gezocht naar een zo breed mogelijk draagvlak bij de mensen die de situatie ter plekke het beste kennen. Op 17 november jl. is er een uitgebreide afsluitende participatiebijeenkomst geweest. Het algemene beeld is dat er draagvlak is om de situatie in de Lutherse Burgwal, Gedempte Burgwal en Gedempte Gracht te verbeteren. Een aantrekkelijker verblijfsklimaat en een betere inrichting zijn zowel voor bewoners als ondernemers aanlokkelijk. Maar er zijn uiteraard ook veel vragen en verschillen van inzicht over de maatregelen.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10233048

Kosten Op basis van een eerste kostenraming van het schetsontwerp wordt verwacht dat de voorgenomen herinrichting van de Gedempte Gracht, Gedempte Burgwal en Lutherse Burgwal bekostigd kan worden uit de gereserveerde €10 mln. Bij het voorlopig ontwerp zal een verder uitgewerkte kostenraming worden meegeleverd ten behoeve van de besluitvorming. 2. Verkennend onderzoek naar de positie van de fietsers in de Grote Marktstraat. Parallel aan het opstellen van een schetsontwerp voor de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal is in de afgelopen periode ook verkennend onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor een structurele en veilige fietsroute via de Grote Marktstraat. Aanleiding hiervoor was dat er van verschillende kanten gevraagd werd om – naast de verbetering van de fietsroute via de Gedempte Gracht en Gedempte Burgwal ook aandacht te besteden aan de positie van de fietsers in de Grote Marktstraat zelf. Omdat deze vraag breder leeft, is ervoor gekozen aan deze vraag apart aandacht te besteden, ook al valt deze kwestie buiten de gemaakte afspraken in het coalitieakkoord. De rapportage van deze verkennende studie treft u als bijlage bij deze brief aan. Verschillende scenario’s zijn verkend. Kort samengevat luiden de uitkomsten als volgt: Positie, inrichting en functioneren Grote Marktstraat De Grote Marktstraat is de belangrijkste winkelstraat van Den Haag.

Al in 2010 werd geconstateerd dat de Grote Marktstraat te veel voetgangers heeft om op koopavonden, zaterdag- en zondagmiddag ook fietsers toe te staan. In 2015 is de heringerichte “internationale winkelboulevard” geopend. De straat is ingericht als “balzaal” voor de stad, met bijzondere bestrating en kroonluchters. Om ruimte te bieden aan alle gebruikers, en toch een riante, prettige winkelstraat te laten ontstaan, werd het maaiveld zoveel mogelijk vrijgemaakt van obstakels. Streefbeeld was een ruimte die luxe, elegantie en rust uitstraalt. De straat is daarbij als eenheid ontworpen; een continu vlak, met strakke randen en zo min mogelijk gefragmenteerd. De stroom bezoekers in de Grote Marktstraat is de afgelopen 10 jaar echter gemiddeld met ongeveer 40% gegroeid. Oorzaak zijn de forse ruimtelijke en economische investeringen die de aantrekkingskracht van de binnenstad hebben vergroot. Er kwamen niet alleen meer bezoekers, maar tegelijkertijd groeide ook de populariteit van fietsen en lopen. Het fietsgebruik in de hele stad groeide tussen 2010 en 2019 met 40%. Resultaat is dat er anno 2020 elke dag gemiddeld 15.000 voetgangers en eenzelfde aantal fietsers passeren. Die verdelen zich niet gelijkmatig over de dagen en uren. Veel voetgangers zijn er vooral gedurende de middaguren. Fietsers concentreren zich in de ochtend en avondspits.

Nog vaker dan in 2010 zitten de stromen fietsers en voetgangers elkaar in de weg. Niet alleen door de groei van het aantal fietsers en voetgangers, maar ook omdat het aantal objecten, zoals banken, trappen, plantenbakken, terrassen en beelden in de loop der jaren is toegenomen. Daardoor is de ruimte voor vrije doorloop van voetgangers kleiner geworden en moeten zij vaker even uitwijken naar de verdiepte rijloper. Ergernis en gevoelens van onveiligheid zijn het resultaat. In de verkeersongevallenregistratie worden regelmatig ongevallen gemeld. Het is waarschijnlijk dat het werkelijke aantal incidenten hoger ligt, omdat registratie meestal niet plaatsvindt als er geen nood- of hulpdiensten worden opgeroepen.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10233048

Drie scenario’s Een drietal scenario’s is globaal verkend als oplossing voor het probleem van fietsers en voetgangers die elkaar in de weg te zitten tijdens de drukke winkelmomenten. Daarbij is ook gekeken hoe deze scenario’s zich verhouden tot de visie op de Grote Marktstraat en de uitgangspunten voor inrichting van de binnenstad. Scenario 1: Vrij liggend fietspad • Een apart fietspad is mogelijk voor zover het gaat om een pad met andere kleur en een doorlopend ‘randje’; • Het maken van een hogere fysieke afscheiding wordt niet geadviseerd. Dit is hoogst ongebruikelijk in stedelijk gebied en ongewenst vanwege val- en struikelgevaar, de nood- en hulpdiensten, het laden en lossen en de detonerende ruimtelijke uitstraling; • Zebra’s worden naar verwachting erg druk tijdens de drukke winkeluren, waardoor fietsers vaak zullen moeten stoppen; • Dit scenario staat haaks op de inrichting van de Grote Marktstraat als ‘winkelstraat als balzaal’ en de inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte in de binnenstad. Door realisatie van een gekleurd en afgescheiden fietspad wordt een verkeerskundig profiel geïntroduceerd, waarmee een barrière in de straat ontstaat. De ruimte wordt gefragmenteerd ingericht en zal daarmee niet meer als eenheid worden beleefd; • Tenslotte is er twijfel of het conflict fietser-voetganger daadwerkelijk hiermee wordt verminderd.

De fietser zal geneigd zijn nog meer door te rijden, de voetgangers zijn niet gefocust op de verkeerssituatie, maar meer op elkaar en de winkels. Scenario 2: Shared Space • Een volledige Shared Space, door het verwijderen van de verdiepte rijloper. Fietsers en voetgangers mogen overal lopen of rijden; • Dit scenario is evenmin een oplossing, omdat de stromen fietsers en voetgangers op de drukkere uren te groot zijn om soepel te kunnen mengen en veilige en comfortabele alternatieve fietsroutes ontbreken; • Echter, door het verwijderen van de verdiepte rijloper wordt de Grote Marktstraat meer als een samenhangende, niet gefragmenteerde ruimte, vormgegeven. Dat sluit goed aan op de inrichtingsprincipes voor de binnenstad en op de visie op de Grote Marktstraat als balzaal en internationale winkelstraat met aantrekkelijke verblijfskwaliteit waar de voetganger centraal staat; Scenario 3: Fietsverbod Grote Marktstraat bij volwaardige alternatieve fietsroutes • In het derde scenario worden comfortabele en veilige fietsroutes gerealiseerd als alternatief voor de Grote Marktstraat. Daarmee wordt het, mogelijk om de Grote Marktstraat op de drukke winkeluren af te sluiten voor fietsers; • Om de inspanning op handhaving zo beperkt mogelijk te houden moet het geboden alternatief zodanig aantrekkelijk zijn dat fietsers op drukke momenten vanzelfsprekend voor deze route kiezen.

Daarmee wordt gebruik gemaakt van het “zelfregulerend vermogen” van de fietsers. Conclusies en aanbevelingen In de Grote Marktstraat was en is de hoeveelheid voetgangers op drukke momenten te groot om ook ruimte te bieden aan fietsverkeer. Het is de verwachting dat het aantal drukke momenten in de toekomst verder toeneemt, zowel door groei van het aantal voetgangers als toename van het fietsverkeer. Dat betekent dat scherpere keuzes maken onvermijdelijk is.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10233048

Bij het maken van deze keuzes moet voor een oplossing worden gekozen die voortbouwt op de uitgangspunten voor inrichting van de openbare ruimte in de binnenstad en de Grote Marktstraat als “balzaal” van binnenstad. Dat betekent een inrichting die de voetganger op 1 zet en die inzet op een eenheid in de inrichting en die fragmentatie van de openbare ruimte voorkomt of vermindert. Daarom moet worden voortgebouwd op scenario 3, waarbij voor fietsers hoogwaardige, veilige en comfortabele alternatieve fietsroutes worden ontwikkeld, zodat de Grote Marktstraat op drukke momenten exclusief het domein van voetgangers kan worden. Op het moment dat deze routes aanwezig zijn, kan worden verwacht dat een deel van de fietsers op drukke momenten uit eigen beweging hiervoor kiest. Hoe aantrekkelijker de geboden alternatieven, hoe meer fietsers hier als vanzelfsprekend voor kiezen. Naast deze “zelfregulering” zal echter ook handhaving nodig zijn. Op termijn, op het moment dat er een hoogwaardige alternatieve fietsroute voor de Grote Marktstraat beschikbaar is, kan verder uitwerking worden gegeven aan scenario 2 “Shared Space” waarbij de straat meer als eenheid wordt vormgegeven en de verdiepte rijloper uit het straatbeeld verdwijnt. Dat maakt het voor de fietsers ook minder uitnodigend om op drukke momenten voor de Grote Marktstraat te kiezen.

Zo’n oplossing vereist wel aandacht voor de positie van de Grote Marktstraat als route voor de nood- en hulpdiensten en distributieverkeer. Het college is van mening dat op basis van de conclusies uit het Verkennend onderzoek naar de positie van de fietsers in de Grote Marktstraat het niet verstandig is om een apart fietspad door de Grote Marktstraat aan te leggen en wil zich daarom nu eerst blijven concentreren op verbetering van de alternatieve fietsroutes. Met vriendelijke groet, De wethouder van Mobiliteit en Cultuur Robert van Asten

6/6