RIS311073 Bijlage 1

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Datum

Status

November 2021

Definitief

Dienst Stedelijke Ontwikkeling

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Inhoudsopgave

1 Inleiding

3

2 Totstandkoming huidige inrichting

4

2.1

Visie op inrichting Grote Marktstraat

5

3 Beschrijving verkeerssituatie Grote Marktstraat

8

3.1 3.2 3.3 3.4

Fietsen in voetgangersgebieden Verschillende perspectieven Verschillende snelheden Ongevallen

4 Naar een structurele en veilige fietsroute door de Grote Marktstraat? 4.1 4.2 4.3

Scenario 1: Volledig vrijliggend fietspad door de Grote Marktstraat Scenario 2: Shared Space in de Grote Marktstraat Scenario 3: Grote Marktsraat sluiten voor fietsers op drukke momenten en hoogwaardige en veilige alternatieve routes ontwikkelen

5 Conclusies en aanbevelingen 5.1 5.2

Conclusies Aanbevelingen

9 13 14 14

16 16 18 20

22 23 24

2/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

1 Inleiding

Op 7 oktober jl. is de motie ‘Zet volgende stap structurele fietsroute Grote Marktstraat’ aangenomen door de gemeenteraad. (RIS 310317). In die motie wordt onder andere gevraagd om nader onderzoek te starten naar de mogelijkheden om een goed uitgevoerde fietsroute tot stand te brengen in de Grote Marktstraat. Dit verkennend onderzoek geeft hierop een antwoord. De letterlijke tekst in de motie over dit punt1 luidt: “Overwegende dat: …. Ten aanzien van de Grote Marktstraat: • De huidige situatie van een Shared Space waar fietsers ‘te gast’ zijn tot veel onduidelijkheid, irritatie en (bijna) ongelukken leidt; • De Grote Marktstraat een onmisbare fiets-schakel is in de stad; • In het verleden een fietspad door de Grote Marktstraat liep, maar deze matig was vormgegeven (enkel rode klinkers en vage belijning), en dit daardoor ook tot een onduidelijke situatie leidde; • Een goed uitgevoerde fietsroute door de Grote Marktstraat goed denkbare oplossing kan zijn, maar dat de mogelijkheden om dit veilig en logisch in te richten moeten worden onderzocht (bijv, in hoeverre deels fysieke afbakening met veilige oversteekplaatsen mogelijk is t.a.v. hulpdiensten en laad- en losverkeer).

Verzoekt het college: De raad te informeren over hoe en in hoeverre met het huidige budget: • Én de verbeteringen op de Gedempte Burgwal en Gracht uit te voeren zijn; • Én onderzoek te starten naar een structurele en veilige fietsroute door de Grote Marktstraat”.

1

De motie vraagt niet alleen om onderzoek naar de fietsroute Grote Marktstraat maar ook om de fietsroute via de Gedempte Gracht te verbeteren. Voor de volledige tekst van de motie zie: https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/10658568/1#search=%22grote%20marktstraat%22

3/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

2 Totstandkoming huidige inrichting

De inrichting van de Grote Marktstraat is in de loop der jaren veel verschillende vormen gehad. De straat is in 1925 gerealiseerd, het was een doorbaak in de binnenstad en onderdeel van het uitbreidingsplan van Berlage. Met de opkomst van auto na de Tweede Wereldoorlog werd de weg steeds meer op gemotoriseerd verkeer ingericht. Een verkeerstechnische inrichting met gescheiden ruimtes voor voetgangers, auto’s fietsers en openbaar vervoer was het resultaat. Voetgangers hadden een trottoir van ca. 2 meter breed ter beschikking. Van een verbindende openbare ruimte werd de straat een grote barrière in het Haagse winkelgebied. In 1989 werd met ‘De Kern Gezond’ een nieuwe visie op de binnenstad gepresenteerd. De verblijfskwaliteit van de openbare ruimte kwam centraal te staan, de voetganger werd de belangrijkste gebruiker. De openbare ruimte moest weer als eenheid worden vormgegeven, waarbij niet de verkeersfunctie maar de publieke functie voorop stond. De verkeerstechnische “gefragmenteerde” inrichting van de openbare ruimte, werd De Grote Marktstraat rond 1980. vanaf 1990 straat voor straat vervangen door een samenhangend netwerk van openbare ruimtes op basis van de uitgangspunten “eenvoud, harmonie en ruimte”. Om dit mogelijk te maken werd de binnenstad grotendeels autoluw ingericht.

Deze uitgangspunten uit De Kern Gezond, inmiddels opgenomen in de Kadernota Openbare Ruimte, zijn nog steeds de uitgangspunten voor de inrichting van de binnenstad. Vanaf 1996 werd de Grote Marktstraat afgesloten voor het doorgaand auto- en busverkeer in verband met de bouw van de tramtunnel. Uiteindelijk duurde de bouw daarvan tot 2004. In die periode werd de straat gedurende langere tijd steeds opnieuw ‘tijdelijk’ ingericht. Na de jarenlange bouwwerkzaamheden was de behoefte en ambitie om de Grote Marktstraat nu eindelijk in te richten als aantrekkelijke en representatieve winkelstraat enorm gegroeid. Zo stelde het Binnenstadsplan 2010-2020 dat Den Haag zich moest ontwikkelen tot “beste winkelstad van Nederland” en daar hoorde een Grote Marktstraat ingericht als winkelstraat met internationale allure bij. De voetganger moest centraal komen te staan en de ruimte krijgen om ontspannen te kunnen winkelen. De Grote Marktstraat moest een straat worden om te flaneren. Er moest dus een ruimtelijk ontwerp worden gemaakt met zo veel mogelijk eenheid en zo min mogelijk fragmentatie. In 2007 gaf de gemeente vier ontwerpers opdracht om op basis van deze uitgangspunten een visie voor de Grote Marktstraat op te stellen. Een vakjury werd aangesteld om de winnende

4/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

visie te selecteren. (RIS 147926). Architect Lana du Croq won met haar ontwerp waarin de Grote Marktstraat zou worden ingericht als ‘openlucht balzaal’ van de Haagse binnenstad. Zij had zich laten inspireren door het Haagse Hof en koninklijke kantpatronen.

De Grote Marktstraat: een balzaal met hangende feestverlichting

2.1

Visie op inrichting Grote Marktstraat

In 2010 (RIS 252117) werd het herinrichtingsplan voor de Grote Marktstraat vastgesteld door het college. Het ontwerp omvatte een nieuwe inrichting van de straat en een ontwerp voor een nieuwe hangende feestelijke verlichting. Het moest een winkelstraat worden met toonaangevende winkels en een mondiale uitstraling waarin fietsers en voetgangers ‘gezamenlijk gebruik maken van de openbare ruimte’. Om ruimte te bieden aan alle gebruikers, en toch een riante, prettige winkelstraat te laten ontstaan, werd het maaiveld zoveel mogelijk vrijgemaakt van obstakels, een ruimte die luxe, elegantie en rust uitstraalt. De straat werd daarom als eenheid ontworpen; een continue vlak, met strakke randen. In het projectdocument Herinrichting Grote Marktstraat (RIS 170260) werd al in 2010 geconstateerd dat de ontwikkeling van de Grote Marktstraat als “internationale winkelboulevard” zich steeds minder goed verhoudt met de fietsroute in de straat. “Fietsverkeer in de Grote Marktstraat is niet op alle momenten meer goed mogelijk en gewenst, ook met een duidelijk onderscheidbaar en relatief breed fietspad van 4 meter”. Om een veilige winkelboulevard te kunnen garanderen gedurende de pieken van het winkelbezoek, werd voorgesteld om de fietsroute in de Grote Marktstraat gedurende deze tijden af te sluiten voor fietsverkeer en een alternatieve route via de Gedempte Gracht te ontwikkelen.

De afsluiting voor fietsverkeer zou in eerste instantie gaan om koopavonden, zaterdagmiddag, zondagmiddag en tijdens evenementen. Zoals bekend werd indertijd uiteindelijk gekozen om het fietsverkeer in de Grote Marktstraat toch toe te staan. Kosten noch moeite werden gespaard voor de nieuwe inrichting van de Grote Marktstraat. Er werd gezocht naar luxueuze en duurzame verharding. Er werd geëxperimenteerd met een ‘vergevingsgezinde rand’ langs het fietsgedeelte en er werden 60 fraaie kleine kroonluchters

5/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

ontworpen. Uiteindelijk werd de nieuwe inrichting van de Grote Marktstraat in 2015 voltooid. In het voorjaar van 2016, als ook de verlichting gereed is, volgt de officiële opening op 31 maart 2016. De totale herinrichting heeft dan inmiddels bijna € 15 miljoen euro gekost. Ondanks een zorgvuldige voorbereiding en royale investeringen blijkt inmiddels dat de straat snel verslijt door de zeer intensieve belasting. Groot onderhoud lijkt binnen afzienbare tijd alweer aan de orde. Ondertussen is er in die jaren ook werk gemaakt van het bouwen en aanleggen van nieuwe fietsparkeerruimte in de omgeving, zodat de Grote Marktstraat vrij van geparkeerde fietsen kon worden gemaakt, een van de belangrijkste randvoorwaarden in het ontwerp. Ook is er in de jaren 2005-2015 fors geïnvesteerd in winkel-, woon en kantoorruimte langs en in de omgeving van de Grote Marktstraat. Onder andere het Spuimarktcomplex (o.a. Pathé en C&A) Sijthoff City (o.a. Superdry), Marks & Spencer, Amadeus (o.a. Primark) en de renovatie van het voormalige V&D-pand. In 2014 komt de doorbraak en ontwikkeling van de Nieuwe Haagse passage naar de Grote Marktstraat tot stand. Sommige winkelbedrijven zoals Hudson’s Bay en Marks & Spencer zijn inmiddels weer vertrokken. Toch groeide het aantal voetgangers door al deze ontwikkelingen in de Grote Marktstraat en omgeving sterk.

De Nieuwe Haagse Passage geopend in 2014

De straat is ingericht als een voetgangersgebied waar fietsen is toegestaan. Op basis van het geldende verkeersregime mogen de verschillende verkeersdeelnemers ‘overal’ lopen of rijden. Vanwege de omvang van de diverse stromen en vanwege het belang van deze route voor de nood- en hulpdiensten, is de straat voorzien van een rijloper die met minimale middelen is gemarkeerd. In de besluitvormende stukken van het college2 is deze rijloper, ook al mogen de fietsers overal rijden, aangewezen als de plek voor de fietser. De bestrating van de rijloper is net iets anders dan het ‘voetgangersdeel’ en er is deels een ‘vergevingsgezind’ randje aangebracht.3 De huidige verlaagde strook in de Grote Marktstraat is formeel geen fietspad. In de hele Grote Marktstraat geldt immers het voetgangersregime met de daarop geldende 2

RIS252117 Definitief ontwerp Herinrichting Grote Marktstraat

3

Het ‘randje’ was deels niet aangebracht en in de praktijk leken fietsers op die punten beter rekening te houden met de voetgangers. Vanwege die ervaring is het deel zonder randje later uitgebreid. Onder andere bij de Voldersgracht/Hema.

6/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

uitzonderingen voor onder andere fietsers en bevoorradingsverkeer en nood- en hulpdiensten. De verlaagde strook heeft als doel subtiel een gebied aan te duiden in de Grote Marktstraat waar voertuigen en fietsers zich vrij van obstakels kunnen begeven. Wanneer nood- en hulpdiensten met spoed door de straat rijden biedt de verlaagde zone houvast voor andere weggebruikers en voetganger om te bepalen waar ze kunnen staan zonder de hulpdiensten te hinderen. Ook deelt de strook de ruimte van de Grote Marktstraat in, waardoor een groot deel van de voetgangers zich daar aan weerszijden van beweegt en ontstaat er meer vrije ruimte voor fietsers om te fietsen. Op deze wijze wordt de fietsroute waar de Grote Marktstraat onderdeel van is, ook gefaciliteerd. In 2018 is de rijloper ter hoogte van de Voldersgracht en Wagenstraat vervangen door een aniveau plateau. Het "fietsdomein" vervalt op deze locaties, waardoor voetgangers hier makkelijk kunnen ‘oversteken’ en fietsers hun snelheid aanpassen.

7/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

3 Beschrijving verkeerssituatie Grote Marktstraat

De Grote Marktstraat loopt van het Spui naar de Grote Markt en is ongeveer 400 meter lang en varieert in breedte tussen 20 en 30 meter. De straat had lange tijd een functie voor vrijwel alle soorten van vervoer. Sinds de opening van de tramtunnel (2004) en de invoering van het verkeerscirculatieplan Binnenstad (2009) zijn de volgende verkeersstromen overgebleven: • Voetgangers: van 15.000 gemiddeld per dag oplopend tot 47.000 op zaterdagen; • Fietsers: ook ongeveer 15.000 per dag; • Nood- en hulpdiensten: zo’n 130 per dag; • Laad- en losverkeer (werkdagen van 5.00-11.30 u, zaterdag en zondag van 6.00-11.30 u): zo’n 140 per dag; • Gemeentelijke voertuigen: zo’n 25 per dag. Het aantal bezoekers aan de binnenstad groeide in de jaren 2010-2020 gemiddeld met ongeveer 15%4. In het kleinere kernwinkelgebied was die groei in dezelfde periode ongeveer 40%. In de Grote Marktstraat werden in 2016 8 mln. bezoekers geteld. Dat is ruim 1,5x zoveel als het jaarlijkse bezoekersaantal van de Efteling. Los daarvan is er een verschuiving van vervoerswijze: meer mensen komen lopend of fietsend naar de binnenstad en minder mensen met de auto. Het aandeel reizigers dat met de fiets naar de binnenstad gaat, groeide van ongeveer 17% in 2011 naar 24% in 20195.

Afbeelding 1 Bron: CityTraffic, bewerking PSO

4

Bron: Binnenstadsmonitor 2018. Gemeente Den Haag. Blz. 33

5

Bron: Monitor Haagse Nota Mobiliteit 2020

8/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Het algemene fietsgebruik in de stad steeg sterk. In 2020 was er echter een daling van het fietsgebruik, waarschijnlijk veroorzaakt door corona. Er kwamen dus niet alleen meer mensen naar De Grote Marktstraat, ze kwamen ook vaker lopend of op de fiets.

Afbeelding 2 Bron: Monitor Haagse Nota Mobiliteit 2020

Fietscijfer index 2010 - 2020

Op basis van modelberekeningen wordt een verdere stijging van het aantal fietsers in de Grote Marktstraat verwacht, naar ongeveer 18.000 in 2025 (2 tot 2,5% groei per jaar). Ook in de periode daarna zal het fietsgebruik naar verwachting nog stijgen. In de nota Ruim Baan voor de Fiets - Fietsstrategie Den Haag 2040 (RIS 302960) wordt een stijging van het fietsgebruik voorzien. Rekening moet worden gehouden met een groei van 40% tussen 2020 en 2040. Het karakter van het fietsen is daarbij ook aan het veranderen. De snelle opkomst van de elektrische fiets die makkelijk een snelheid van 25 km/uur6 haalt, het gedrag van de fietsers in de Grote Marktstraat en de toenemende aantallen fietsers maken het steeds ingewikkelder om grote stromen voetgangers en fietsers te mengen.

3.1

Fietsen in voetgangersgebieden

In 2005 heeft het CROW Fietsberaad7 een studie verricht naar het fietsen in voetgangersgebieden. Op basis van waarnemingen en tellingen is een model gemaakt dat op basis van het aantal voetgangers per uur per profielbreedte kan aangeven of fietsen in een voetgangersgebied nog goed mogelijk is. Op basis van onderzoek in 15 winkelstraten is de conclusie getrokken dat het mengen van fietsers en voetgangers nog mogelijk is bij 140 voetgangers per uur per meter profielbreedte. Daarboven is fietsen niet meer aantrekkelijk en kiezen fietsers voor andere routes of stappen af. Bij straten waar geleding in het profiel was aangebracht waren hogere aantallen voetgangers mogelijk, namelijk 200 voetgangers per meter per uur. De geleding stuurt voetgangers meer naar de zijden van de straat waardoor fietsen nog mogelijk is. Uit telgegevens (2006) blijkt dat in de Grote Marktstraat op twee locaties gemiddeld 120 respectievelijk 150 voetgangers per uur/per meter passeerden op een doordeweekse dag. Op zaterdag liepen langs dezelfde telpunten 185 en 255 voetgangers per uur/meter.

6

Er geldt een maximumsnelheid in de Grote Marktstraat van 15 km/uur.

7

8515 Fietsberaad 8

9/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

De drukte is daarna verder toegenomen. Op vrijdag 12 november jl. om 1330 uur is er een steekproef gehouden, hieruit bleek dat er in 60 seconden 60 voetgangers een denkbeeldige lijn in de Grote Marktstraat passeren. Dit komt neer op 3600 voetgangers per uur. Ter plaatse van de Hema steken per minuut 42 mensen over, dat komt overeen met 2500 per uur. In de figuren hieronder is de verdeling van het aantal voetgangers en fietsers over de dag opgenomen.

Afbeelding 3 Verdeling aantal fietsers en voetgangers over de dag

De aantallen fietsers komen in 2006 op het drukste uur op een dinsdag neer op 950 fietser/uur en op een zaterdag op 650 fietsers/uur. Dit is in 2019 gegroeid tot 1550 fietsers/uur op een doordeweekse dag en tot 940 fietsers/uur op een zaterdag (zie ook onderstaande grafieken).

10/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

1800 1600 1400 1200 1000 800 600 400 200 0

fiets din 2006

fiets di 2019

Afbeelding 4 Aantal fietsers Grote Marktstraat op een dinsdag in 2006 en 2019

1000 900 800 700 600 500 400 300 200 100 0

fiets za 2006

fiets za 2019

Afbeelding 5 Aantal fietsers Grote Marktstraat op een zaterdag in 2006 en 2019

In het projectdocument herinrichting Grote Marktstraat (RIS 170260) werd al in 2010 geconstateerd dat op zaterdag- en zondagmiddag en op koopavonden te veel voetgangers in de Grote Marktstraat aanwezig zijn om fietsers toe te laten. Daarom werd toen al voorgesteld om de Gedempte Burgwal en de Gedempte Gracht als alternatieve routes in te richten. Buiten deze momenten was het mengen van fietsers en voetgangers, met enige geleding door een verlaagde strook, in de Grote Marktstraat in 2010 realistisch. Sinds 2010 is er veel veranderd. Het aantal fietsers in de Grote Marktstraat is zeer fors toegenomen en aantal voetgangers dat tegelijkertijd in de straat loopt is toegenomen. Het is aannemelijk dat de groei van het aantal voetgangers in de Grote Marktstraat tenminste gelijke tred houdt met de toename van het aantal bezoekers in het kernwinkelgebied (ca. 40% tussen 2010 en 2020).

11/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Dat fietsers ondanks de drukte door de Grote Marktstraat blijven fietsen komt door het gebrek aan een comfortabele en veilige alternatieve routes in combinatie met de verlaagde strook die door fietsers wordt gezien als een fietspad. Veel voetgangers blijven aan de zijkanten lopen waardoor fietsers voldoende ruimte zien om in te fietsen. Op drukke momenten, zoals koopavonden, zaterdag en zondagmiddag is het nu al zo druk met voetgangers dat zij gedwongen zijn om deels op de rijloper te lopen. Een verdere groei van voetgangers, betekent dat voetgangers, meer dan al gebeurt, op de rijloper gaan lopen (wat ook toegestaan is). Op een gegeven moment is het dan niet meer goed mogelijk daar te fietsen. Het is een kwestie van tijd dat dit kantelpunt meerdere malen per week wordt bereikt. Zelfregulerend vermogen fietsers Op korte termijn zal er een publicatie van het CROW verschijnen onder de titel ‘Mengen van fietsers en voetgangers’. Deze publicatie is een vervolg op bovengenoemde studie uit 2005. Dit stuk gaat nader in op het gedrag dat op straat wordt vertoond door de voetgangers en fietsers. Zie ook onderstaande afbeeldingen. Hierin wordt bevestigd dat dat de aantallen voetgangers in de Grote Marktstraat te groot zijn om op drukke momenten ook fietsers toe te laten. Het CROW geeft aan dat fietsers geneigd zijn om straten te mijden op het moment dat het daar druk is met voetgangers.

Dit zelfregulerend vermogen van fietsers werkt echter alleen op het moment dat er alternatieve fietsroutes beschikbaar zijn, die voldoende comfort en verkeersveiligheid bieden.

Afbeelding 6 Gedrag van fietsers bij verschillende voetgangersdichtheden in een voetgangersgebied.

Wanneer ervoor wordt gekozen om op termijn – bij beschikbaarheid van hoogwaardige en verkeersveilige alternatieve fietsroutes - fietsers tijdens de drukke winkeluren (11.30u – 18.00u) te weren uit de Grote Marktstraat, dan gaat dit ongeveer om een verplaatsing van ongeveer de helft van de totale hoeveelheid fietsers. De overige groep fietsers blijft op rustige momenten in de ochtend, avond en nachtelijke uren gewoon door de Grote Marktstraat fietsen. De fietsers die zullen verplaatsen tijdens de drukke winkeluren verdelen zich volgens gemaakte berekeningen over verschillende routes afhankelijk van hun bestemming.

12/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Ongeveer een kwart kiest voor de route via de Gedempte Gracht, waar in de huidige situatie ongeveer 4.000 fietsers per etmaal rijden. De andere helft verdeelt zich over andere routes door de binnenstad, zowel noordelijk als zuidelijk van de Grote Marktstraat.

3.2

Verschillende perspectieven

De verschillende gebruikers van de straat hebben elk een eigen perspectief op de verkeerssituatie. Bovendien is het vaak ook behoorlijk druk in de Grote Marktstraat. Door de combinatie van drukte en verschillen in perspectief ontstaan ergernissen, schrikreacties, uitwijkmanoeuvres, een gevoel van onveiligheid en soms ook botsingen of valpartijen. Het perspectief van de voetganger is: De voetganger denkt in een winkelstraat te lopen die voornamelijk of uitsluitend bestemd is voor voetgangers. Men ziet wel fietsers en af en toe (vracht-) auto’s rijden. Maar winkelende voetgangers zijn vaak in gezelschap en met elkaar in gesprek. Verder zijn zij bezig met de zaken die ze in de winkels zoeken of gezien hebben. Zij steken vaak over om naar een volgende winkel te gaan. In de straat is het zeker in de drukke uren vol met andere voetgangers en er zijn objecten en versmallingen waar de voetgangers omheen moeten gaan. Bij drukte benemen voetgangers elkaar bovendien het zicht en bij het oversteken moet goed links en rechts gekeken worden, want er komen voortdurend fietsers aan. Kortom de voetgangers hebben te maken met een relatief complexe verkeerssituatie, terwijl ze eigenlijk niet gefocust zijn op het verkeer maar meer op elkaar en de winkels. Het perspectief van de fietsers is anders. Zij zijn veel meer dan de voetgangers gericht op de verkeerssituatie.

Veel fietsers zijn zich bewust van de voetgangers in de straat, ze hebben op de meeste delen een goed overzicht. Op een aantal plaatsen is de rijloper, die er uit ziet als een fietspad, niet aanwezig en loopt de bestrating op een niveau tussen beide gevels. Dit is een aanpassing geweest die is uitgevoerd in 2018, op deze locaties wordt veel door voetgangers kriskras overgestoken. Door de strook hier niet toe te passen, vervalt het "fietsdomein", voetgangers bewegen zich hier meer midden in de straat en fietsers passen hun snelheid aan. Op de rechte verlaagde delen eisen fietsers de strook op. Dit laatst gebeurt door bellen, roepen en sneller fietsen. Bij het perspectief van de fietser kan nog onderscheid worden gemaakt tussen de fietser met een bestemming in de binnenstad en de doorgaande fietser. De eerste groep is eerder geneigd om snelheid en gedrag aan te passen, omdat de bestemming is bereikt. Terwijl de tweede groep zijn snelheid zo hoog mogelijk wil houden op de weg naar de bestemming en minder geneigd is om zich als “gast” te gedragen en zich te houden aan de maximum toegestane snelheid van 15km/uur in de straat. Het perspectief van de nood- en hulpdiensten is dat zij het recht en een dwingende reden hebben om hier te rijden. De route is voor hen zeer van belang vanwege de weinige alternatieve routes die er tussen de noordelijke en zuidelijke stadsdelen zijn.

Naast de Grote Marktstraat wordt de route via de Veerkaden en de Lutherse Burgwal regelmatig door hen gebruikt. Het belang van de route via de Grote Marktstraat wordt verder onderstreept door de ligging van het Westeinde ziekenhuis en de brandweerkazerne Centrum nabij het einde van de Prinsegracht. De huidige verlaagde strook in de Grote Marktstraat is voor hen van belang, vanwege de doorrijdbaarheid van het drukke voetgangersgebied. Het perspectief van het laad- en losverkeer is dat zij ergens moeten kunnen stoppen om te laden en lossen en dat zij vanwege de veiligheid hechten aan een overzichtelijke situatie waarin achteruitrijden of manoeuvreren zo min mogelijk nodig is. Zij rijden af en aan via de

13/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

verdiepte strook en laden en lossen meestal in het voetgangersdomein. Aangenomen wordt dat de verdiepte strook voor hen meer duidelijkheid biedt dan een situatie zonder verdiepte strook. In de strook lopen tijdens de laad- en losvenstertijden immers weinig voetgangers en daarbuiten zijn er weinig fietsers. Het perspectief van de ondernemers is dat zij vooral belang hebben bij een optimaal en veilig verblijfsklimaat. Daarnaast is een deel van hen afhankelijk van de Grote Marktstraat voor de aan- en afvoer van goederen. Een ander deel wordt bevoorraad vanaf de omliggende straten zoals bijvoorbeeld de Gedempte Gracht. Deze groep ondernemers bestaat met name uit winkeliers en horecabedrijven.

3.3

Verschillende snelheden

Behalve de toename in aantallen voetgangers en fietser is ook het verschil in snelheid toegenomen. De voetganger heeft in de Grote Marktstraat zijn bestemming en beweegt zich met name slenterend in kriskras bewegingen door het gebied. Voor de meeste fietsers is de Grote Marktstraat een doorgaande route die in een rechte lijn, bij voorkeur zo snel mogelijke genomen wordt (de maximale toegestane snelheid voor deze groep is hier echter 15km/uur). Het verschil in snelheid tussen voetganger en fietser, zeker met e-bikes is groot, wat mengen van deze modaliteiten erg lastig maakt. Met het toenemend gebruik van e-bikes8 is het waarschijnlijk dat het snelheidsverschil tussen voetgangers en fietsers in toekomst toeneemt.

3.4

Ongevallen

Uit de registratie van verkeersongevallen blijkt dat er in de periode 2018-2020 16 ongevallen zijn geregistreerd in de Grote Marktstraat (tussen het Spui en de Lutherse Burgwal) waarbij in 7 gevallen een fietser of voetganger betrokken was en 6 gevallen ook iemand gewond is geraakt. Het is mogelijk dat kleine ongevallen niet worden geregistreerd, dit zijn bijvoorbeeld valpartijen of botsingen waar iemand wel zelfstandig zijn weg kan vervolgen. Ook bijna ongevallen, waar voetgangers en fietsers elkaar nog net weten te ontwijken, worden niet geregistreerd. Waarschijnlijk mede hierdoor wordt het gevoel van onveiligheid regelmatig benoemd door winkeliers, bezoekers en andere belanghebbenden.

8

Uit cijfers van de Bovag blijkt dat in 2020 de helft van de verkochte fietsen in Nederland elektrische ondersteuning had.

14/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Datum

Aard

Vervoerwijze

Ongevallen Partijen Slachtoffers Doden

20180228 Eenzijdig

Bestelauto/ Bromfiets

1

2

0

0

20180410 Onbekend

Bestelauto/ Bromfiets

1

2

0

0

20180630 Onbekend

Bromfiets

1

1

0

0

20180918

Frontaal

Bestelauto/ Bromfiets

1

2

0

0

20181024

Onbekend

E-bike/ Fiets

1

2

1

0

20181120

Onbekend

Vrachtauto/ Overige

1

3

0

0

20181230

Voetganger

Voetganger/ Fietser

1

2

1

0

20190307 Onbekend

Motor

1

1

0

0

20190321

Voetganger

Fiets/ Voetganger

1

2

1

0

20190419

Voetganger

Fiets/ Voetganger

1

2

1

0

20190717

Onbekend

Fiets

1

1

1

0

20190902 Voorwerp

Personenauto/ Object

1

2

0

0

20191128

Voorwerp

Bestelauto/ Object

1

2

0

0

20191218

Voorwerp

Overige

1

1

0

0

20200310 Voetganger

Voetganger

1

1

0

0

20201112

Fiets/ Voetganger

Voetganger

Totaal

1

2

1

0

16

28

6

0

Afbeelding 7 Geregistreerde ongevallen Grote Marktstraat 2018 - 2020

15/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

4 Naar een structurele en veilige fietsroute door de Grote Marktstraat?

Er zijn verschillende scenario’s denkbaar om tot een structurele en veilige fietsroute via de Grote Marktstraat te komen. In deze verkennende studie is een aantal pro’s en contra’s van de verschillende scenario’s geïnventariseerd, ten opzichte van de huidige situatie. Daarbij is ook gekeken hoe deze scenario’s zich verhouden tot de visie op de Grote Marktstraat en de uitgangspunten voor inrichting van de openbare ruimte in de Haagse binnenstad.

4.1

Scenario 1: Volledig vrij liggend fietspad door de Grote Marktstraat

Bij dit scenario wordt er een formeel fietspad geïmplementeerd 9. De uitgangspunten bij scenario 1 zijn: • • •

Het verschil tussen het voetgangersdomein en het fietspad wordt verduidelijkt door een groter kleurverschil en een duidelijkere afscheiding (zie ook onderstaande afbeelding); Het laden en lossen binnen venstertijden 5.00 u.-11.30 u blijft van kracht; De route voor nood- en hulpdiensten blijft toegankelijk.

Duidelijker markeren van het fietspad 9 Wettelijk gezien kan dit op verschillende manieren worden uitgevoerd, namelijk met een:

•

Geslotenverklaring (rijbaan gesloten voor alle voertuigen) met uitzondering van fietsen en expeditie verkeer (binnen venstertijden);

•

Verkeersregime van een verplicht fietspad waarbij expeditie verkeer is toegestaan binnen venstertijden;

•

Verkeersregime van een onverplicht fietspad waarbij expeditie verkeer toegestaan is binnen venstertijden.

16/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Vraagpunten bij scenario 1 zijn: •

Hoe een afscheiding tussen fietspad en voetgangersgebied te maken? o De huidige ‘rand’ kan behouden blijven; o Een hogere rand, een hekje of een afscheiding met groenvakken is niet mogelijk want: ▪ Dit staat haaks op: • De inrichtingsprincipes uit het handboek openbare ruimte; • De gewenste uitstraling en kwaliteit van de winkelstraat; • De principes uit de Kern Gezond op basis waarvan de stad wordt ingericht, met zo min mogelijk barrières en fragmentatie; ▪ Vrachtverkeer wordt bij met name een hekje/groenvak belemmerd bij het verlaten van het fietspad naar de aangewezen laad- en losplekken in de straat; ▪ De verkeersveiligheid van de fietsers kan, bij een hekje/ groenvak, in het gedrang komen bij het passeren van nood- en hulpdiensten (als ze niet tijdig het fietspad kunnen verlaten);

•

Zijn zebra’s mogelijk en effectief? o Uitgaande van een doorgaande fietsroute is het logisch om de twee bestaande "Shared-Space" plateaus ter hoogte van de Voldersgracht en Wagenstraat te laten vervallen. Om voetgangers wel voldoende kans te geven veilig over te steken zouden logische en duidelijke oversteekplekken aangebracht moeten worden. Omdat voetgangers niet ver willen omlopen is het echter de vraag in hoeverre het oversteken ook daadwerkelijk alleen op de aangegeven plekken gebeurt; o Het toepassen van zebra's is een middel om voetgangers de kans te geven over te steken. Het is aannemelijk dat wanneer er geen zebra’s zijn, waar fietsers voor moeten stoppen, de voetgangers door hun aantal voorrang nemen. In een situatie met een officieel fietspad is de kans op irritaties over en weer groter mede doordat fietsers assertiever zijn. Het toepassen van zebra's lijkt in eerste instantie daarom een goed middel. ▪ Loopstromen zijn echter diffuus en vinden kriskras plaats (zie onderstaande afbeelding).

Om de meest gebruikte looprelaties te kunnen faciliteren zouden er hele brede en/of een groot aantal losse zebra’s achter elkaar geplaatst moeten worden; • Daarnaast zullen voetgangers de neiging hebben ook op punten waar geen zebra’s zijn over te steken; ▪ Op de drukke winkelmomenten zullen er continu voetgangers oversteken op de zebrapaden, waardoor de fietsers vaak moeten stoppen; • Daarnaast hebben fietsers de neiging om door te rijden “omdat ze er anders niet doorheen komen” hetgeen alsnog gevaarlijke situaties oplevert;

17/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Oversteekrelaties en bronpunten voetgangers Grote Marktstraat.

De pro’s van scenario 1 t.o.v. de huidige situatie zijn een verbetering van de: • Helderheid over de plaats op de weg voor elke verkeersstroom (meer duidelijkheid); • Helderheid over de voorrangssituatie; • Herkenbaarheid van de weginrichting; • Positie van de fietser in de straat; • Handhaafbaarheid van het gedrag van de voetgangers en de fietsers t.o.v. elkaar; De contra’s van scenario 1 t.o.v. de huidige situatie zijn een verslechtering van: • Het concept van de balzaal en internationale winkelstraat. Het inrichten van een gekleurd en afgescheiden fietspad staat haaks op de uitgangspunten voor de inrichting van de openbare ruimte in de binnenstad en de visie voor de Grote Marktstraat uit 2010 waarin dit de balzaal van de binnenstad is. Door realisatie van een gekleurd en afgescheiden fietspad met zebra’s wordt een opgeknipt verkeerskundig profiel gerealiseerd, waarmee een barrière in de straat ontstaat. De ruimte wordt gefragmenteerd ingericht en zal daarmee niet meer als eenheid worden beleefd. De oplossing doet sterk afbreuk aan het winkelklimaat in deze “internationale winkelstraat”. • De aanpassing van het gedrag en de snelheid van (E-)fietsers aan de omgeving door het toepassen van rood asfalt, wat de functie van de Grote Marktstraat als (doorgaande) fietsroute benadrukt.

• De ruimte voor voetgangers die op koopavond, zaterdag- en zondagmiddag te krap is voor de intensiteit. Uitwijken naar de verdiepte rijloper kan niet meer. • Het winkelgemak en het comfort voor de voetganger; • De relatie tussen het gebruik van de straat tijdens de drukke winkelmomenten (middagen/weekend) en de inrichting hiervan.

4.2

Scenario 2: Shared Space in de Grote Marktstraat

Dit scenario lijkt niet meteen logisch als gevraagd wordt naar een structureel veilige fietsroute. Echter, als een afzonderlijk fietspad niet mogelijk of haalbaar is, dan kan kiezen voor Shared Space (alle weggebruikers zijn gelijkwaardig, geen enkele domineert) ook een manier zijn om een veilige fietsroute te maken. Bij Shared Space wordt een gebied zodanig ingericht, dat de ruimtelijke inrichting en de ruimtelijke context het wenselijke gedrag afdwingt. De ruimte wordt zo min mogelijk geleed, wat betekent dat de verdiepte rijloper in de straat in dit scenario verdwijnt.

18/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

Een soepele menging van verkeerssoorten is voorwaarde voor een goed functionerende Shared Space. Zo’n soepele menging werkt alleen goed als de intensiteit van het verkeer niet te groot is én als er geen sprake is van een dominante verkeersstroom die de andere verkeerssoorten wegdrukt. Fietsers moeten zich in de Shared Space ruimte ook daadwerkelijk “te gast” gedragen, met aangepaste snelheid en gedrag. In de Grote Marktstraat is de hoeveelheid voetgangers en fietsers tijdens de drukke winkeluren te groot om soepel te kunnen verwerken. Ervaring daarmee is al opgedaan in andere winkelstraten in de binnenstad waar enige tijd het regime ‘voetgangersgebied fietsen toegestaan’ gold. Dit leverde zoveel ergernis en onveiligheid op dat in die winkelstraten per november 2020 het regime ‘winkels open, fietsers lopen’ werd ingevoerd (RIS 302401). Een andere praktijkervaring is de Turfmarkt. Jarenlang een vrij rustige wandelroute waar ook af en toe fietsers doorheen reden. Nu het daar drukker is geworden werkt de Shared Space steeds minder prettig. Uit een onderzoek in 15 winkelstraten in Nederland bleek het dat het mengen van fietsers en voetgangers in Shared Space nog mogelijk is bij 140 voetgangers per meter profielbreedte. In de Grote Marktstraat ligt het aantal voetgangers op veel momenten van de dag hoger.

De uitgangspunten van scenario 2 zijn: • Binnen Shared Space zijn alle soorten voertuigen toegestaan, dus er dient een verbod te komen voor gemotoriseerd verkeer, wat deels al wordt gereguleerd door de huidige pollers. Uitzonderingen hierbij zijn: o Het laden en lossen (binnen venstertijden 5.00 u.-11.30 u) blijft van kracht; o De route voor nood- en hulpdiensten blijft bestaan. • Obstakelvrije route beperkt geleiden met elementen (sokkels, plantenbakken); • Heel de openbare ruimte op 1 niveau waarbij alle ‘randjes’ verdwijnen: o In de huidige situatie is deze inrichting al toegepast bij de Voldersgracht en de Wagenstraat (zie ook onderstaande afbeelding). Voetgangers hebben en nemen hier meer ruimte, fietsen op drukke momenten wordt hier al lastiger.

Huidige situatie kruising Grote Marktstraat/ Voldersgracht.

De pro’s van scenario 2 t.o.v. de huidige situatie zijn een verbetering van de:

19/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

• • •

• •

Inrichting volgens wettelijke bepalingen waarbij de weg niet is opgedeeld naar weggebruikers (ongeleed profiel) Een einde aan de huidige twijfelachtige voorrangssituatie, want fietsers hebben geen voorrang op voetgangers en omgekeerd; Samenhangende, niet gefragmenteerde inrichting door de verdiepte rijloper in de Grote Marktstraat te verwijderen. Dat sluit aan op de inrichtingsprincipes voor de binnenstad en op de visie op de Grote Marktstraat als balzaal en internationale winkelstraat met aantrekkelijke verblijfskwaliteit; Scheiding tussen prettig (ochtend, avond, nacht) en onprettig (middag/weekend) kunnen fietsen door de Grote Marktstraat; Zelfregulering (op rustige momenten fietsen fietsers door de straat, op drukke momenten wijken ze uit), mits er comfortabele en veilige alternatieve fietsroutes voor de Grote Marktstraat beschikbaar komen. Fietsers zullen dan geneigd zijn de straat op drukke momenten te vermijden. Er treedt dan een vorm van zelfregulering op; op rustige momenten fietsen fietsers door de straat, op drukke momenten wijken ze uit.

De contra’s van scenario 2 t.o.v. de huidige situatie zijn een verslechtering van de: • Route voor nood- en hulpdiensten, door het verdwijnen van de verdiepte rijloper kunnen deze minder makkelijk door de straat rijden; • Verkeersveiligheid van de voetgangers bij de aanwezigheid van expeditie verkeer en grote hoeveelheden fietsers, waardoor ze het gebied mogelijk gaan mijden; • Duidelijke ruimte die nu wordt vrijgehouden door expeditie verkeer t.b.v. doorgaande fietser en nood- en hulpdiensten; • Helderheid over de plaats op de weg van elke modaliteit; • Er is geen ‘soepele’ menging van de stromen voetgangers en fietsers tijdens de drukke winkeluren, wanneer er geen comfortabele en veilige alternatieve fietsroutes worden gerealiseerd waarmee zelfregulering kan optreden.

4.3

Scenario 3: Grote Marktsraat sluiten voor fietsers op drukke momenten en hoogwaardige en veilige alternatieve routes ontwikkelen

Zowel scenario 1 als scenario 2 hebben belangrijke nadelen. Omdat het sluiten van de Grote Marktstraat voor voetgangers geen optie is, kan het sluiten van de Grote Marktstraat voor fietsers een oplossing zijn voor het probleem van een te volle winkelstraat waar fietsers en voetgangers elkaar in de weg zitten. Het volledig sluiten van de Grote Marktstraat voor fietsers is echter pas mogelijk en acceptabel als er hoogwaardige en veilige alternatieve routes beschikbaar zijn. Het kost echter tijd om deze alternatieve routes te realiseren. Onder andere omdat er veel samenhang is met de verdere inrichting en toekomstige ontwikkeling van de binnenstad en het daarbij behorende fietsnetwerk. Gegeven die situatie is het ook mogelijk om in stappen/fasen toe te werken naar ontvlechting van fietsers en voetgangers in de Grote Marktstraat. Dat kan door: • Hoogwaardige en verkeersveilige alternatieve fietsroute(s) realiseren: o Vervolgens op de drukste winkeluren de fiets in de Grote Marktstraat te weren (11.30 – 18.00 en op koopavond tot 21.00u, zoals ook in andere winkelstraten in de binnenstad); • De huidige inrichting van de Grote Marktstraat met beperkte geleding voorlopig handhaven om de nadelen van scenario 1 en 2 te vermijden;

20/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

•

Op termijn een inrichting van de Grote Marktstraat voor te stellen die nog meer op voetganger, verblijf- en ontmoeten en vergroening gericht is.

De pro’s van scenario 3 t.o.v. de huidige situatie zijn een verbetering van de: • Verkeersveiligheid en comfort voor fietsers op de alternatieve routes waarmee op drukke momenten zelfregulering kan worden verwacht, omdat fietsers dan kiezen voor de alternatieve routes met minder oponthoud; • Ruimte die ontstaat voor voetgangers en een prettiger verblijfskwaliteit, door fietsers op drukke momenten uit de Grote Marktstraat te weren. Dit sluit aan op de uitgangspunten voor de inrichting van de binnenstad en de visie voor de Grote Marktstraat uit 2010, waarbij de voetganger en flaneren centraal staan. Het winkelklimaat wordt versterkt. De huidige chaotische en onprettige situatie in de Grote Marktstraat tijdens de drukke winkelmomenten wordt vermeden. De contra’s van scenario 3 t.o.v. de huidige situatie zijn een verslechtering van de: Eenduidigheid van de routekeuze, tussen 11.30 en 18.00 uur geldt een andere route dan op andere momenten van de dag. • De handhaafbaarheid, omdat het niet mogelijk is om de Grote Marktstraat met fysieke maatregelen af te sluiten i.v.m. de route voor de nood- en hulpdiensten moet met menskracht worden gehandhaafd. Hierdoor zal dit arbeidsintensief en duur zijn. Aandachtspunt scenario 3 Het regime wanneer er wel/niet in de Grote Marktstraat mag worden gefietst sluit aan op het regime in de andere winkelstraten in de binnenstad.

Dat zorgt voor één begrijpelijke regeling voor zowel voetgangers als fietsers in de hele binnenstad. Fietsers zullen in het begin echter wel moeten wennen aan het nieuwe regime in de Grote Marktstraat, waarbij op drukke momenten voor een andere route moet worden gekozen. Ook voetgangers zullen aan het nieuwe regime moeten wennen en de momenten dat ze wel of geen fietsen kunnen verwachten. Bij introductie van een nieuw regime moet hiervoor duidelijk worden gecommuniceerd.

21/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

5 Conclusies en aanbevelingen

De Grote Marktstraat is de belangrijkste winkelstraat van Den Haag. In 2015 is de heringerichte “internationale winkelboulevard” geopend. De straat is ingericht als “balzaal” voor de stad, met bijzondere bestrating en kroonluchters. Om ruimte te bieden aan alle gebruikers, en toch een riante, prettige winkelstraat te laten ontstaan, werd het maaiveld zoveel mogelijk vrijgemaakt van obstakels. Streefbeeld was een ruimte die luxe, elegantie en rust uitstraalt. De straat is daarbij als eenheid ontworpen; een continue vlak, met strakke randen. Zo min mogelijk gefragmenteerd. Al in 2010 werd geconstateerd dat de Grote Marktstraat te veel voetgangers heeft om op koopavonden, zaterdag- en zondagmiddag ook fietsers toe te staan. De stroom bezoekers in de Grote Marktstraat is de afgelopen 10 jaar gemiddeld met ongeveer 40% gegroeid. Oorzaak zijn de forse ruimtelijke en economische investeringen die de aantrekkingskracht van de binnenstad hebben vergroot. Er kwamen niet alleen meer bezoekers maar tegelijkertijd groeide ook de populariteit van fietsen en lopen. Het fietsgebruik in de hele stad groeide tussen 2010 en 2019 met 40%. Resultaat is dat er anno 2020 elke dag gemiddeld 15.000 voetgangers en eenzelfde aantal fietsers passeren. Die verdelen zich niet gelijkmatig over de dagen en uren. Veel voetgangers zijn er vooral gedurende de middaguren.

Fietsers concentreren zich in de ochtend en avondspits. Nog vaker dan in 2010 zitten de stromen fietsers en voetgangers elkaar in de weg. Ergernis en gevoelens van onveiligheid zijn het resultaat. In de registratie worden regelmatig ongevallen gemeld. Het is waarschijnlijk dat het werkelijke aantal incidenten hoger ligt, omdat registratie meestal niet plaatsvindt als er geen nood- of hulpdiensten worden opgeroepen. Een drietal scenario’s is globaal verkend als oplossing voor het probleem van fietsers en voetgangers die elkaar in de weg te zitten tijdens de drukke winkelmomenten. Daarbij is ook gekeken hoe deze scenario’s zich verhouden tot de visie op de Grote Marktstraat en de uitgangspunten voor inrichting van de binnenstad. Scenario 1: Vrij liggend fietspad • Een apart fietspad is mogelijk voor zover het gaat om een pad met andere kleur en een doorlopend ‘randje’; • Het maken van een hogere fysieke afscheiding wordt niet geadviseerd.

Dit is hoogst ongebruikelijk in stedelijk gebied en ongewenst vanwege val- en struikelgevaar, de nooden hulpdiensten, het laden en lossen en de detonerende ruimtelijke uitstraling; • Zebra’s worden naar verwachting erg druk tijdens de drukke winkeluren, waardoor fietsers vaak zullen moeten stoppen; • Dit scenario staat haaks op de inrichting van de Grote Marktstraat als ‘winkelstraat als balzaal’ en de inrichtingsprincipes voor de openbare ruimte in de binnenstad. Door realisatie van een gekleurd en afgescheiden fietspad wordt een verkeerskundig profiel geïntroduceerd, waarmee een barrière in de straat ontstaat. De ruimte wordt gefragmenteerd ingericht en zal daarmee niet meer als eenheid worden beleefd;

22/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

•

Tenslotte is er twijfel of het conflict fietser-voetganger daadwerkelijk hiermee wordt verminderd. De fietser zal geneigd zijn nog meer door te rijden, de voetgangers zijn niet gefocust op de verkeerssituatie, maar meer op elkaar en de winkels.

Scenario 2: Shared Space • Een volledige Shared Space, door het verwijderen van de verdiepte rijloper. Fietsers en voetgangers mogen overal lopen of rijden. • Dit scenario is evenmin een oplossing, omdat de stromen fietsers en voetgangers op de drukkere uren te groot zijn om soepel te kunnen mengen en veilige en comfortabele alternatieve fietsroutes ontbreken; • Echter, door het verwijderen van de verdiepte rijloper wordt de Grote Marktstraat meer als een samenhangende, niet gefragmenteerde ruimte, vormgegeven. Dat sluit goed aan op de inrichtingsprincipes voor de binnenstad en op de visie op de Grote Marktstraat als balzaal en internationale winkelstraat met aantrekkelijke verblijfskwaliteit waar de voetganger centraal staat; Scenario 3: Fietsverbod Grote Marktstraat bij volwaardige alternatieve fietsroutes • In het derde scenario worden comfortabele en veilige fietsroutes gerealiseerd als alternatief voor de Grote Marktstraat. Daarmee wordt het, mogelijk om de Grote Marktstraat op de drukke winkeluren af te sluiten voor fietsers. • Om de inspanning op handhaving zo beperkt mogelijk te houden moet het geboden alternatief zodanig aantrekkelijk zijn dat fietsers op drukke momenten vanzelfsprekend voor deze route kiezen. Daarmee wordt gebruik gemaakt van het “zelfregulerend vermogen” van de fietsers.

5.1

Conclusies

In de Grote Marktstraat was en is de hoeveelheid voetgangers op drukke momenten te groot om ook ruimte te bieden aan fietsverkeer. Het is de verwachting dat het aantal drukke momenten in de toekomst verder toeneemt, zowel door groei van het aantal voetgangers als toename van het fietsverkeer. Dat betekent dat scherpere keuzes maken onvermijdelijk is. Bij het maken van deze keuzes moet voor een oplossing worden gekozen die voortbouwt op de uitgangspunten voor inrichting van de openbare ruimte in de binnenstad en de Grote Marktstraat als “balzaal” van binnenstad. Dat betekent een inrichting die de voetganger op 1 zet en die inzet op een eenheid in de inrichting en die fragmentatie van de openbare ruimte voorkomt of vermindert. Daarom moet worden voortgebouwd op scenario 3, waarbij voor fietsers hoogwaardige, veilige en comfortabele alternatieve fietsroutes worden ontwikkeld, zodat de Grote Marktstraat op drukke momenten exclusief het domein van voetgangers kan worden. Op het moment dat deze routes aanwezig zijn, kan worden verwacht dat een deel van de fietsers op drukke momenten uit eigen beweging hiervoor kiest. Hoe aantrekkelijker de geboden alternatieven, hoe meer fietsers hier als vanzelfsprekend voor kiezen. Naast deze “zelfregulering” zal echter ook handhaving nodig zijn.

23/24

Verkennend onderzoek Positie fietsers in de Grote Marktstraat

5.2

Aanbevelingen

Op termijn, op het moment dat er hoogwaardige alternatieve fietsroutes voor de Grote Marktstraat beschikbaar zijn, kan verder uitwerking worden gegeven aan scenario 2 “Shared Space” waarbij de straat meer als eenheid wordt vormgegeven en de verdiepte rijloper uit het straatbeeld verdwijnt. Dat maakt het voor de fietsers ook minder uitnodigend om op drukke momenten voor de Grote Marktstraat te kiezen. Zo’n oplossing vereist wel aandacht voor de positie van de Grote Marktstraat als route voor de nood- en hulpdiensten en distributieverkeer.

24/24