RIS310818 Uitstoot van Haagse asfaltcentrale Bijlage

‘Asfaltcentrales verkeerd gecontroleerd’ Uitstoot PAK’s Mogelijk schadelijke hoeveelheden PAK's door verkeerde methode bij controle op uitstoot asfaltcentrales. Milo van Bokkum 19 november 2021 Leestijd 3 minuten •

De Nijmeegse asfaltcentrale APN.Foto Flip Franssen

De controle op de uitstoot van asfaltfabrieken heeft in Nederland jarenlang met een verkeerde methode plaatsgevonden. Daardoor konden potentieel kankerverwekkende stoffen – PAK’s in dit geval – mogelijk in te grote

hoeveelheden in de leefomgeving terechtkomen. Dat blijkt uit een brief van het Gezamenlijk College van Deskundigen Asfalt aan staatssecretaris Steven van Weyenberg (Infrastructuur & Waterstaat, D66) die eerder in november is verstuurd. De afgelopen maanden is er veel onrust over vervuiling door asfaltfabrieken. De Nijmeegse omgevingsdienst constateerde in september dat een fabriek in de stad zeventien keer de maximale toegestane hoeveelheid PAK’s uitstootte, tot woede van omwonenden en de gemeenteraad. PAK’s zijn schadelijke stoffen die volgens de wet zo min mogelijk moeten voorkomen in de leefomgeving. Ook bij een fabriek in Den Bosch zijn te hoge waardes aangetroffen. Hoe die waardes precies zo hoog konden zijn, was tot dusver onduidelijk. In theorie is het helemaal niet mogelijk: volgens milieurichtlijnen van de rijksoverheid blijft de uitstoot van PAK’s van de 35 asfaltcentrales altijd binnen de norm als de grondstof van de fabriek – veelal hergebruikt oud asfalt – tevoren gecontroleerd is door keuringsfirma KIWA. KIWA bekijkt of het oude asfalt schoon genoeg, is het idee, en daarmee komt er ook per definitie niks smerigs uit de schoorsteen. Zo gaat het al sinds 2006, en daarom wordt er ook zelden gemeten ‘aan de schoorsteen’.

Vermoeden omwonenden bevestigd Nu heeft het Gezamenlijk College van Deskundigen Asfalt (GCvD), een club waar de asfaltbranche en keuringsbedrijf KIWA in zitten, in de brief aan Van Weyenberg geschreven wat omwonenden van de fabriek in Nijmegen al langer vermoeden: de procedure waarmee het oude asfalt van tevoren wordt gecontroleerd, garandeert helemaal niet dat de PAK-uitstoot binnen de normen blijft. Volgens GCvD gaat er in feite al jarenlang iets mis bij de controle van oud asfalt dat naar asfaltfabrieken gaat. De milieurichtlijn van de overheid schrijft namelijk voor dat het KIWA dit asfalt controleert volgens een methode die helemaal niet bedoeld is om te garanderen dat er in het productieproces geen PAK’s meer vrijkomen bij de fabriek.

De desbetreffende controlemethode is in de praktijk bedoeld voor heel iets anders: garanderen dat het nieuw gemaakte asfalt de bodem niet verontreinigt wanneer er een nieuwe weg mee wordt aangelegd. Met het voorkomen van PAK-uitstoot van de fabriek heeft het niks te maken. KIWA voert ook nog weleens een aanvullende steekproef uit om te checken of er PAK’s in het oude asfalt zitten, maar de „nauwkeurigheid/frequentie van deze ingangscontrole [...]” is niet geschikt om de aanwezigheid van PAK’s in het oude asfalt helemaal uit te sluiten. Al met al kunnen die dus waarschijnlijk wél in het productieproces, en dus in de lucht, terechtkomen.

Twijfels over procedure Het GCvD zegt het probleem pas recentelijk te hebben opgemerkt. Volgens de brief zijn de „sterke twijfels” over de controleprocedure afgelopen mei ter sprake gekomen in een overleg van het GCvD. Een vertegenwoordiger van Bouwend Nederland, waar de asfaltcentrales onder vallen, zou ermee gekomen zijn. Bouwend Nederland bevestigt de „mogelijke omissie” te hebben ontdekt toen het de afgelopen tijd nader is gaan kijken naar de emissies van asfaltcentrales. Dit nadat begin 2021 ophef was ontstaan over de verhoogde benzeenuitstoot van asfaltcentrales – ook van die stof stoten veel asfaltcentrales teveel uit. Een woordvoerder van keuringsbedrijf KIWA zegt dat zijn bedrijf zich er tot aan het GCvD-overleg in mei nooit bewust van is geweest dat het asfalt keurde om PAK-uitstoot in de lucht te voorkomen. Volgens hem dacht KIWA al die tijd dat het oud asfalt aan het controleren was op potentiële bodemverontreiniging. Staatssecretaris Van Weyenberg schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat hij het „signaal [...] zeer serieus” neemt. Volgens hem is de huidige richtlijn in 2006 ingevoerd in overleg met omgevingsdiensten en na luchtmetingen. Op dit moment laat Van Weyenberg uitzoeken of de werkwijze aangepast moet worden. Eind dit jaar verwacht hij een besluit te kunnen nemen over een eventuele aanpassing van de regelgeving.

Roel van Tiel, voorzitter van de stichting die in Nijmegen strijdt tegen de asfaltfabriek, is verbaasd over de brief van het GCvD. Volgens hem slaat die de „grondslag” onder de milieurichtlijn van de overheid weg. „Je hebt een wet zo ingericht dat je er vanuit gaat dat een bepaalde procedure werkt om uitstoot te voorkomen, maar het instituut dat erover gaat zegt: wij controleren daar helemaal niet op.”

Ook benzeen een probleem De onduidelijkheid over de PAK- uitstoot komt bovenop de zorgen die veel omwonenden van asfaltcentrales al langer hebben over de benzeenuitstoot. Van de fabrieken is sinds begin 2021 bekend dat ze vaak te veel benzeen uitstoten – eveneens een mogelijk kankerverwekkende stof. Dat heeft op meerdere locaties in het land geleid tot bewonersgroepen die sluiting van een fabriek eisen, zoals in Den Bosch, Eindhoven en het Limburgse Stein. Inmiddels nemen veel asfaltfabrieken maatregelen tegen de benzeenuitstoot. Over de precieze PAK-uitstoot van deze fabrieken is echter vaak praktisch niks bekend – het meten daarvan werd immers niet nodig geacht. Waar dat wel is gebeurd, zoals in Nijmegen, is moeilijk te zeggen hoe schadelijk de uitstoot precies is. In september relativeerde toxicoloog Paul Scheepers het gevaar van de waardes die in Nijmegen gemeten waren: ze overschreden weliswaar de

norm en het stonk enorm, maar ze waren niet direct gevaarlijk voor de volksgezondheid. Asfaltcentrales zijn overigens niet de enige fabrieken waar zorgen bij omwonenden zijn over de hoeveelheid PAK’s. Van staalfabrikant Tata Steel in IJmuiden is sinds een RIVM-rapport van afgelopen september bekend dat het te grote hoeveelheden PAK’s uitstoot. Voor de volksgezondheid vormen die echter een miniem gevaar, was de conclusie van het RIVM. Wel stoot Tata Steel gevaarlijke hoeveelheden lood uit