RIS310805 Richtlijn Groene Tuin in Den Haag bijlage

Bredaas Groenkompas Koers naar de eerste Europese Stad in een park in 2030 2021 - 2030

BEGRIPPEN

om goederen en diensten te leveren. Het is gebruikelijk dit vermogen van ecosystemen onder te verdelen in (1)

Biodiversiteit

Biodiversiteit is kortweg de verscheidenheid aan leven

het voorzien in goederen, zoals voedsel of hout; (2) het

in een bepaald gebied – van een waterdruppel tot een

reguleren van processen, zoals het zuiveren van water

compleet bos of zelfs de aarde als geheel. Biodiversiteit

en (3) het leveren van culturele diensten, zoals

omvat alle soorten planten, dieren en micro-

natuurgebieden waar je ter ontspanning kunt wandelen

organismen, maar ook de enorme genetische variatie

of fietsen.

binnen die soorten en de variatie aan ecosystemen

Faunapassage

waar ze deel van uitmaken, van moerassen tot

menselijke infrastructuur (wegen, spoorwegen) veilig

woestijnen. Het begrip omvat het totaalpakket aan levende organismen en systemen – en de interacties

Ecologie

passeren. Gemeentelijke

Gemeentelijke ecologische verbindingszone

Ecologische

voortkomende uit gemeentelijke ambitie zoals

Verbindingszone

geformuleerd in de structuurvisie Breda 2030

menselijke functies de hoofddoelstelling is.

(GEVZ)

aanvullend op de ambities van Rijk en Provincie.

De wisselwerking tussen organismen en

Gemeentelijk Natuur

Natuurnetwerk Brabant plus de gemeentelijke ambitie.

daartussen. Cultuurgroen

Groen waarbij het faciliteren van een of meerdere

levensgemeenschappen en hun omgeving. Ecologische

Samenhangend netwerk bestaande uit geplande en

groenstructuur

gerealiseerde natuurgebieden en verbindingen

Netwerk (GNN) Groen

Kunstgras en andere groen gekleurde oppervlakken

houden en te herstellen. Groen waarbij het ontwikkelen van biodiversiteit en de natuurlijke processen die daarmee samengaan

worden nadrukkelijk niet bedoeld. Hoofdbomenstructuur

Alle Structuurbomen tezamen.

Hoofdgroenstructuur

Het geheel aan groenvoorzieningen, natuurgebieden en

hoofddoelstelling is. Ecologische

Natuurweg die er voor zorg draagt dat dieren zich

verbindingszone

kunnen verplaatsen tussen natuurgebieden. Breda kent hierbij een gemeentelijke ambitie en een opgave vanuit het Rijk/de provincie. Een ecologische verbindingszone heeft in het buitengebied een breedte van 25 meter en in het stedelijk gebied een breedte van 50 meter in verband met de aanwezige verstoring.

Ecosysteemdiensten

Met de verzamelnaam 'ecosysteemdiensten' bedoelen we het vermogen van ecosystemen of natuurlijk kapitaal

Onder groen worden in dit document en de bijbehorende bijlagen levende beplantingen verstaan.

daartussen met als doel de biodiversiteit in stand te Ecologisch groen

Voorziening die het mogelijk maakt dat (wilde) dieren

ecologische verbindingszones dat op stads-, wijk- of dorpsniveau van belang is. Natuur

Alle levende organismen, hun habitat, het ecosysteem waarvan zij deel uitmaken en de daarmee verbonden uit zichzelf functionerende ecologische processen, ongeacht of ze al dan niet voorkomen onder invloed van menselijk handelen, met uitsluiting van cultuurgewassen, landbouwdieren en huisdieren.

Natura 2000-gebied

Natuurgebied

Gebied wat vanwege zijn bijzondere natuurwaarden

stedelijk of landelijk gebied van Breda die altijd groen

Habitatrichtlijn. In Breda is dit het Habitatrichtlijn gebied

moeten blijven. De structuren hebben een algemeen

Ulvenhoutse Bos

belang en zijn hierdoor relevant voor de gehele stad,

Een natuurgebied is een gebied met opvallende

wijk of buurt. Om de continuïteit van de groene

eigenschappen als het gaat om flora, fauna,

structuren door de stad te behouden geldt hiervoor een

geologische of landschappelijke gesteldheid, zoals dit

herplantplicht. Afhankelijk van de boomsoort en de

tot uiting komt in een grote uitgestrektheid of

benodigde groeiplaats wordt het aantal terug te plaatsen

biodiversiteit, een gebied dat niet of weinig door mensen

bomen bepaald.

gebruikt wordt. Provinciaal vastgesteld netwerk bestaande uit

Brabant

natuurgebieden en ecologische verbindingszones met

Structuurgroen

Groenvoorzieningen die op stads-, wijk- of dorpsniveau van belang zijn

Waardevolle bomen

Structuurbomen vormen kenmerkende lijnen door het

als doel de biodiversiteit in Brabant te behouden en

stedelijk of landelijk gebied van Breda die altijd groen

versterken. Dit netwerk dient in 2027 gerealiseerd te

moeten blijven. De structuren hebben een algemeen

zijn.

belang en zijn hierdoor relevant voor de gehele stad,

Omgevingsbomen vormen de verdere groene

wijk of buurt. Om de continuïteit van de groene

bedekking van de stad en zijn voornamelijk van belang

structuren door de stad te behouden geldt hiervoor een

voor de directe omgeving waarin ze staan. De

herplantplicht. Afhankelijk van de boomsoort en de

levenscyclus van de omgevingsbomen wordt aangepast

benodigde groeiplaats wordt het aantal terug te plaatsen

aan de onderhoudscyclus van overige elementen in de

bomen bepaald.

openbare ruimte van de woonstraten. Dit betekent dat de bomen gelijktijdig met de onderhoudswerkzaamheden aan de kabels, leidingen of de riolering kunnen worden vervangen. Voor het ophalen van wensen voor de plaatsing van nieuw groen wordt afstemming gezocht met de omwonenden. Uitgangspunt blijft namelijk om zoveel mogelijk groen in de stad te realiseren. Omgevingsgroen

Structuurbomen vormen kenmerkende lijnen door het

beschermd is krachtens de Europese Vogelrichtlijn of

Natuurnetwerk

Omgevingsbomen

Structuurbomen

Groen dat met name een lokale waarde heeft (buurtgericht) en van belang is voor de directe omgeving

OMGEVINGSVISIE BREDA 2040: STERK EN VEERKRACHTIG De kwaliteit van het leven in de stad en het landelijk gebied staat ook centraal in de

1. GROEN IN BREDA 1.1 INLEIDING Groen vormt een belangrijke drager van de stad, de dorpen en het buitengebied. Onder andere de singels, de parken, de groenstructuren in de wijken en de (gevel)tuinen vormen gezamenlijk het groene raamwerk van Breda. Dit groene raamwerk levert een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid en de gezondheid van onze bewoners, doordat groen uitnodigt om te bewegen en elkaar te ontmoeten. Een diverse samenstelling van het groen en robuuste verbindingen zorgen daarnaast voor een hoge biodiversiteit en vormen het leefgebied voor diverse organismen. Alle groene elementen samen dragen op hun beurt weer bij aan verkoeling en een betere luchtkwaliteit. Bovendien draagt het groene raamwerk bij aan de herkenbaarheid van de verschillende delen van de stad. Kortom, groen is een essentieel onderdeel van het leven in de stad en het landelijk gebied voor zowel mens als dier.

omgevingsvisie. Hiervoor zijn twee hoofdpijlers benoemd: Sterk Breda en Veerkrachtig Breda. Beide hoofdpijlers geven uitwerking aan het grenzeloze, gastvrije en groene Breda. Sterk Breda door het versterken van onze positie als internationaal knooppunt, te zorgen voor een ongedeelde stad en door te verbinden met groen. Veerkrachtig Breda door te zorgen voor een aantrekkelijke vestigingsplek, een vitale gemeenschap voor mens, plant en dier en een duurzame omgeving. Verbinden met groen is mogelijk door een intensiever partnerschap aan te gaan met het groen, natuur de ruimte te geven en groen een integraal onderdeel te laten zijn van de activiteiten in de stad en het landelijk gebied. De openbare ruimte maken we klimaatadaptief, duurzaam, biodivers en voor iedereen toegankelijk, zodat deze uitnodigt tot bewegen en ontmoeten in een groene buitenruimte. Hierdoor dragen we bij aan de verbetering van de gezondheid van onze bewoners en de ontwikkeling van de natuurwaarden. Het areaal aan groen wordt uitgebreid, door onder andere de aanleg van nieuwe parken, bossen en het vervolmaken van

BREDA, STAD IN EEN PARK

ecologische verbindingen. Op deze manier is groen voor iedereen dichtbij,

Breda heeft de ambitie van om in 2030 de eerste Europese Stad in een park te zijn.

stimuleren we een gezondere levensstijl en versterken we de biodiversiteit.

Deze ambitie is gesteld in het Verhaal van Breda. Het Verhaal van Breda is vastgesteld in 2016 en vormt de basis voor een strategie waarmee Breda zichzelf op de kaart zet en om nieuwe investeerders, bedrijven, studenten en bezoekers

1.2 OPGAVEN VOOR DE STAD

aan te trekken. De groene, ecologische kwaliteit die Breda op dit moment te bieden

Breda telt de komende jaren diverse ontwikkel- en transformatieopgaven. Zo zijn er

heeft, is daarin aangestipt als één van de drie focuspunten om nog meer op uit te

in deze bestuursperiode extra middelen vrijgemaakt om de woningbouw te

blinken en de kwaliteit van de stad en het buitengebied voor ieder organismen te

versnellen. Leegstaande locaties en ongebruikte terreinen binnen bestaand

versterken. De andere twee focuspunten onder de noemer ‘Breda brengt het

stedelijk gebied krijgen een nieuwe bestemming. Deze verdichtingsopgave

Samen’ zijn grenzeloos en gastvrij. Door te investeren in deze drie focuspunten

verhoogt de druk op het stedelijk groen. Niet alleen de bouw van woningen en

profileert Breda zich als een aantrekkelijke internationale stad om te wonen, te

bedrijven, maar ook de benodigde infrastructuur, zowel bovengronds als

werken en te verblijven.

ondergronds, leggen een claim op de beschikbare ruimte. Enkele voorbeelden

hiervan zijn de uitrol van het glasvezelnetwerk en de introductie van nieuwe

ecologisch netwerk door de stad in te vullen. Naast het robuuste netwerk langs de

mobiliteitsvormen.

beekdalen werkt Breda aan ecologische verbindingen tot in de haarvaten van de buurten. Door het groen in de wijken in verbinding te brengen met grotere

Om ervoor te zorgen dat de leefbaarheid in de compacte stad op niveau blijft, is het

natuurgebieden wordt gewerkt aan een netwerk door de gehele stad.

van belang om naast ruimte voor woningen, bedrijven, voorzieningen en infrastructuur, ook voldoende ruimte vrij te houden en te maken voor robuuste

Ontwikkelen van groen in ieders directe nabijheid

groene elementen. Daarnaast zetten we in op het behouden en versterken van de

Om groen een belangrijk onderdeel te laten zijn van het dagelijks leven van alle

huidige groenelementen en de achteruitgang van de biodiversiteit om te buigen in

inwoners in Breda, streven we ernaar dat elke inwoner in 2030 op pantoffelafstand

vooruitgang.

(200 meter) van een park, een bos of het buitengebied woont. Bovendien zetten we in op het vergroenen van de straten en de centrale knooppunten in buurten, zoals

1.3 WE MAKEN VAN BREDA EEN STAD IN EEN PARK In dit Groenkompas ontvouwen we onze ambitie, doelen en opgaven voor het groen in Breda. We laten zien hoe en waar we de kansen pakken en op welke manier we de bedreigingen en uitdagingen te lijf gaan. Door goed voor het

schoolpleinen, winkelcentra en zorginstellingen. Door groen, in verschillende vormen en maten, voor iedereen toegankelijk te maken en ruimte te bieden aan spelen, sporten en ontmoeten, wordt een bijdrage geleverd aan een gezonder leven voor alle inwoners.

bestaande groen (cultuurgroen en ecologisch groen) te zorgen en kansen te

Samenwerken aan een Stad in een park

benutten om dit verder uit te breiden, maken we samen Breda toekomstbestendig.

Om de groene ambitie van Breda te kunnen bereiken, is het van belang dat

Hierbij stellen we de volgende doelen:

bewoners, woningbouwcorporaties, projectontwikkelaars, bedrijven en overige

Beschermen van de bestaande basis voor een Stad in een park Om de eerste Europese Stad in een park te worden, is het allereerst van belang om het bestaande groen te behouden. Het gaat hierbij om het beschermen van het groen dat onderdeel is van de hoofdgroenstructuur, het compenseren van groen dat moet wijken voor andere ontwikkelingen en ook het beheer van het groen speelt een cruciale rol bij het behoud. Voldoende en duurzaam beheer is essentieel om de kwaliteit van het bestaande groen te behouden en mogelijkerwijs te verbeteren. Ontwikkelen van een robuust ecologisch netwerk De waterlopen door Breda vormen de verbinding tussen de op Europees niveau

partijen uit de stad deze ambitie ondersteunen en ook een bijdrage leveren aan de vergroening van Breda. In het openbaar gebied kunnen bewoners wijkdeals aangaan om de ruimte mooier, aantrekkelijker en schoner te maken. Het vormt een gezamenlijke opgave, die niet enkel gerealiseerd kan worden in het openbaar gebied. Het informeren en stimuleren van partijen om een bijdrage te leveren op privaat terrein is daarom essentieel. Om de ambities te verankeren, stelt Breda groennormen op voor nieuwe stedelijke ontwikkelingen, waardoor ook daar het groene raamwerk gegarandeerd wordt voor de toekomst. Daarnaast wordt verder ingezet op het versterken van de community rondom ‘Stad in een park’: een verzameling van mensen en organisaties die zich inzetten en sterk maken voor een groener Breda.

beschermde Natura 2000-gebieden, gelegen ten noorden en ten zuiden van Breda.

Versterken van de Bredase groene identiteit

Breda heeft hiermee een belangrijke schakelfunctie in het Europese netwerk en de

Groen is een van de pijlers van Breda en bepaalt hierdoor ook de

verantwoordelijkheid om deze schakelfunctie in de vorm van een robuust

aantrekkingskracht van de stad, voor nu en in de toekomst. Door in te zetten op het

herstel van het historische landschap, het accentueren van de groene kwaliteiten

DOELSTELLING GROENKOMPAS

en bovendien het vergroten van de variëteit aan groene elementen, wordt de

Het Groenkompas vormt een uitwerking van de Bredase groene ambities, zoals

aantrekkingskracht versterkt. Daarnaast wordt ingezet op het vergroenen van de

geformuleerd in de in de Omgevingsvisie. Het Groenkompas vormt:

routes en entreegebieden naar de stad, waardoor iedere bezoeker van de stad kennis maakt met de groene identiteit van Breda. Bijvoorbeeld door de realisatie van het Spoorlandschap en de vergroening van de Claudius Prinsenlaan. 1.4 OMGEVINGSPROGRAMMA GROEN Om de ambitie van Breda ‘Stad in een park’ te realiseren en bovendien heldere kaders te stellen in relatie tot de stedelijke opgaven waar Breda de komende jaren

•

de leidraad voor toekomstige ruimtelijke ontwikkelingen (mede afgestemd op de groene netwerken in de regio)

•

het kader voor de bescherming en het behoud van het bestaande groen

•

het kader voor het beheer en de inrichting van de gemeentelijke groene gebieden en gebieden van derden

•

het inspiratiekader voor onze partners om samen te werken aan de groene ambitie van Breda

voor staat, zijn duidelijke doelstellingen en een helder programma essentieel. De gemeente Breda beschikt op dit moment niet over een integrale visie of strategie

Het Groenkompas is gekoppeld aan de Omgevingsvisie. Op basis van de

voor het groen. Het Groenkompas geeft invulling aan deze behoefte. Het

uitgangspunten van de Omgevingsvisie en de beschreven ambities in het

voorliggende kompas vormt het kader voor het duurzaam veiligstellen en

Groenkompas wordt op termijn een projectenoverzicht voor de groene ambities

ontwikkelen van een kwalitatief hoogwaardige groene stad en een robuuste

uitgewerkt en een monitoringsprogramma.

groenstructuur met daarin passende functies. In het verlengde van groen spreken we ook over water, wat onlosmakelijk Per 1 juli 2022 treedt de Omgevingswet in werking. De Omgevingswet bundelt alle

verbonden is aan groen. Expliciet voor water is in 2016 een Waterkompas

wetten voor de fysieke leefomgeving in één wet, waaronder ook de kaders voor de

opgesteld, een inventarisatie van de Bredase waterkansen. Op termijn wordt het

groene elementen. Het Groenkompas vormt het inhoudelijke onderdeel voor het

Waterkompas geëvalueerd en geactualiseerd.

programma op basis van de Omgevingswet voor alle groene elementen in Breda en sluit aan bij de Omgevingsvisie Breda 2040. In het Groenkompas wordt

1.5 PROCES

onderbouwd hoe we het bestaande groen beschermen (kwantitatief en kwalitatief)

Bij het opstellen van het Groenkompas is gekozen voor een integrale aanpak,

en waar we meer groen willen realiseren. Dit wordt vastgelegd in het

waarbij diverse beleidsterreinen zijn betrokken, zoals ecologie & biodiversiteit,

paraplubestemmingsplan groen en water en het Omgevingsplan Breda en

gezondheid, klimaat, duurzaamheid en cultuurhistorie.

gereguleerd via Omgevingsvergunningen. Voor de opstelling van het totale programma voor al het groen in Breda wordt op termijn een projectenoverzicht en

Aangezien het Groenkompas betrekking heeft op alle groene elementen binnen

monitoringsprogramma toegevoegd.

Breda en daardoor ook de elementen die geen eigendom zijn van de gemeente, is er voor de samenstelling van de visie samenwerking gezocht met diverse partners

Daarnaast vormt het Groenkompas een inhoudelijke basis voor te actualiseren

uit Breda, waaronder Natuurplein de Baronie. Op 10 december 2019 is er een

beheerplannen.

gesprek met de bewoners en partijen in de stad georganiseerd tijdens de Week van de Toekomst. Daarnaast zijn diverse partijen gevraagd om mee te lezen en

schrijven aan het Groenkompas.

1.6 ZO VIND JE DE WEG IN HET GROENKOMPAS Het Groenkompas bestaat uit twee delen: •

In ‘Groen in Beeld’ wordt de analyse van het bestaande groen gepresenteerd.

•

In ‘Dit gaan we doen’ zijn de doelstellingen op het gebied van groen nader uitgewerkt.

•

In ‘Op weg naar een Stad in een park’ zijn de vervolgacties opgenomen.

•

In ‘Bijlagen’ zijn enkele verdiepingen opgenomen.

groen geeft het gevoel ‘er even tussenuit te zijn’ en zorgt op die manier voor ontspanning. Groen zuivert de lucht en heeft een positief effect op de luchtvochtigheid. De

2. GROEN IN BEELD

combinatie van beide zorgt voor een betere concentratie en minder last van

2.1 THEMA’S

hoofdpijn. Bovendien verbetert contact met de natuur in een biodiverse omgeving

Aan de hand van diverse thema’s is het belang van groen beschreven en hoe dit in

hoge biodiversiteit verminderen niet alleen de kans op immuniteitsziekten, zoals

de diverse wijken en dorpen uitpakt. Daarbij worden kernkwaliteiten (te behouden

astma, ziekte van Crohn en allergieën, maar ook de kans op het optreden van

voor de toekomst) en de aandachtpunten (onderdelen die aangepakt dienen te

psychische aandoeningen. Opgroeien in een groene omgeving kan de kans op

worden) onderscheiden. De thema’s die worden behandeld betreffen:

psychische aandoeningen op latere leeftijd dan ook met meer dan de helft

het immuunsysteem. Een hoge variëteit aan inheemse bomen en planten en een

verkleinen. Het ontbreken van voldoende contact met biodiversiteit wordt gezien •

Leefbaarheid & Gezondheid

als een van de grootste gezondheidsrisico’s en is gerelateerd aan de sterke

•

Ecologie & biodiversiteit

opkomst van ondermeer allergieën en psychische aandoeningen na de jaren ’50.

•

Economie

Deze toename leidt er onder meer toe dat de zorgkosten binnen nu en 20 jaar de

•

Klimaat & Duurzaamheid

helft van ons Brutto Nationaal Product dreigen te gaan bedragen. Investeren in

•

Identiteit

preventie is dan ook van groot belang.

•

Educatie, communicatie & participatie Meer groen draagt met name bij aan de kwaliteit van leven in de kwetsbare wijken

Leefbaarheid & Gezondheid

en verhoogt het gezondheidsperspectief van de bewoners. Op die manier kan

Een groene stad is aantrekkelijk om in te wonen, te werken en te verblijven en

groen worden gekoppeld aan de inzet voor kwaliteit van de sociale leefomgeving.

draagt bij aan de gezondheid van mens, dier en plant. De aanwezigheid van groen nodigt uit tot bewegen. Overgewicht, hartproblemen, hoge bloeddruk en/of

Daarnaast stimuleert groen ontmoetingen tussen jong en oud en draagt het bij aan

cholesterol en de aanmaak van stresshormonen worden er door verminderd.

de sociale cohesie binnen de wijk. In groene wijken is er meer animo voor

Hierdoor zijn ouderen, volwassenen en kinderen minder vaak ziek en voelen zich

buurtinitiatieven. Openbare (moes)tuinen en parken nodigen bijvoorbeeld uit voor

fitter. Bovendien zorgt een groene omgeving voor een sneller herstel na ziekte,

gezamenlijke activiteiten. Het gezamenlijk onderhouden van de groene ruimte via

doordat groen afleidt van pijn en stress en mensen zich daardoor mentaal sterker

de Bredase Wijkdeals of een voetbalwedstrijdje op het grasveld in de wijk creëren

voelen. Een groene omgeving biedt kinderen de ruimte om te spelen, wat bijdraagt

ontmoetingen en voorkomen eenzaamheid.

aan de ontplooiing, welbevinden en gezondheid. Groen stimuleert ook positieve gevoelens. Personen ervaren minder woede, depressie of angstgevoelens wanneer zij zich in een groene omgeving bevinden. Ook is een groene omgeving een goede remedie tegen stress. Wandelen in het

Figuur: Analyse Leefbaarheid & groen Figuur: Analyse gezondheid & groen

Figuur: Analyse leefbaarheid & groen

Analyse Gezondheid & Leefbaarheid

Ecologie & Biodiversiteit Een hoge biodiversiteit - een veelheid van verschillende soorten planten en dieren

Kernkwaliteiten •

– en de daaraan verbonden micro-organismen - is van groot belang voor Breda.

Inwoners van de gemeente Breda ervaren over het algemeen weinig

Inwoners, bedrijven en bezoekers profiteren van een hoge biodiversiteit, vanwege

gezondheidsklachten, met uitzondering van enkele wijken (zie

de ecosysteemdiensten die micro-organismen, planten en dieren aan ons leveren.

aandachtspunten). •

Inwoners uit de gemeente Breda zijn over het algemeen tevreden over de

Ecosysteemdiensten zijn de positieve resultaten van natuurlijke processen. Zo

hoeveelheid groen in de wijken en de mogelijkheden om daar te verblijven,

nemen bomen en struiken CO2 uit de lucht op en filteren ze de lucht die wij

te bewegen en te ontmoeten.

inademen. Ook zorgt een evenwichtige en diverse samenstelling van planten en dieren ervoor dat plagen, zoals bijvoorbeeld de eikenprocessierups, worden

Aandachtspunten •

onderdrukt. Daarnaast zorgen natuurlijke processen voor bestuiving van gewassen

Op dit moment ervaren bewoners uit de wijken Hoge Vucht/ Doornbos-

en een optimale bodemvruchtbaarheid hetgeen van groot belang is voor de

Linie, Heuvel/Princenhage, Tuinzigt, Brabantpark/Heusdenhout en Haagse

voedselproductie.

Beemden diverse gezondheidsklachten. Dit percentage ligt hoger ten opzichte van andere wijken in Breda. •

De hoeveelheid openbaar groen in de wijken Tuinzigt en Brabantpark/ Heusdenhout is beduidend minder dan in de andere wijken met een gezondheidsachterstand. Daarbij zijn de bewoners in de wijken Tuinzigt,

•

•

Analyse Ecologie & Biodiversiteit Kernkwaliteiten: •

In de gemeente ligt een grote verscheidenheid aan biotopen, waardoor

Heuvel/Princenhage ook minder tevreden over de hoeveelheid groen in

Breda rijk is aan verschillende dier- en plantensoorten. De gemeente zet

hun wijk.

zich actief in voor de bescherming de verschillende biotopen en werpt zijn

Over het algemeen geldt dat een groot deel van de bewoners van Breda

vruchten af. Zo heeft Breda de natuuropgave vanuit het Rijk en de provincie

toegang heeft tot een park of een groen buitengebied in de directe

voor een groot deel gerealiseerd. Daarmee is het leefgebied van bepaalde

nabijheid. Dit geldt niet voor Tuinzigt en Prinsenbeek. In Prinsenbeek wordt

dier- en plantensoorten versterkt, zoals het leefgebied van de boomkikker

het woongebied omringd door een matig toegankelijk landbouwgebied.

en groeiplaatsen van witte rapunzel.

De aanwezigheid van groen vormt op locaties waar grootschalige stedelijke ontwikkelingen zijn gepland (het Havenkwartier, Spoorzone en Bavel) een aandachtspunt. Investeringen in rood (stedelijke ontwikkeling)

Aandachtspunten: •

Rode lijstsoorten vormen de soorten planten en dieren die kwetsbaar zijn en die hierdoor extra bescherming nodig hebben. In de afgelopen jaren zijn in

dienen hier gepaard te gaan met investeringen in groen.

totaal 220 Rode Lijstsoorten waargenomen. Met name dieren en planten uit de categorie zoogdieren, vogels, reptielen & amfibieën, vaatplanten en schimmels/paddenstoelen zijn regelmatig gesignaleerd in Breda. •

Op basis van de natuuropgave vanuit het Rijk en de provincie NoordBrabant dient in Breda in totaal 2.884 hectare natuurgebied gerealiseerd te

•

•

worden (Natuurnetwerk Brabant). Hiervan is op dit moment (anno 1 januari

Economie

2021) 2.579 hectare gerealiseerd. Daarnaast heeft Breda ook de opgave om

Het groen in Breda biedt economische kansen voor bedrijven. Een groene

in totaal 53 kilometer aan ecologische verbindingszones te realiseren (EVZ).

omgeving zorgt voor een waardevermeerdering van het vastgoed, zowel bij

Inmiddels is 26 kilometer (anno 1 januari 2021) gerealiseerd (Natuurnetwerk

kantoren en winkels als bij overige bedrijfslocaties. Een groene aankleding van een

Brabant (NNB) - Provincie Noord-Brabant). De overige delen van het NNB

bedrijventerrein of bedrijfspanden heeft een positief effect op de uitstraling van het

en EVZ dienen nog gerealiseerd te worden voor 2027.

gebied en het bedrijf. Bij bedrijfslocaties in de categorie logistiek speelt dit minder,

In de structuurvisie Breda 2030/Omgevingsvisie Breda 2040 heeft de

maar met name op de werklocaties met hoge bezoekersintensiteiten en veel

gemeente Breda daarnaast nog gemeentelijke ambities geformuleerd in het

arbeidsplaatsen biedt vergroening de mogelijkheid om de profilering van het bedrijf

kader van de realisatie van natuur. In totaal heeft de gemeente Breda de

te versterken en de arbeidsomstandigheden voor werknemers te verbeteren. Een

ambitie om 531 hectare natuur te ontwikkelen (Gemeentelijk

groene omgeving nodigt uit tot bewegen, zoals het maken van een wandeling in de

Natuurnetwerk). Hiervan is 264 hectare reeds gerealiseerd (anno 1 januari

pauze. Op die manier bevordert het de gezondheid en concentratie van

2021). Breda heeft tevens de ambitie om 62 kilometer aan gemeentelijke

medewerkers en daarmee kan het leiden tot vermindering van het ziekteverzuim.

ecologische verbindingszones te realiseren. Op dit moment is 25 kilometer

Voor de werklocaties zien we groen ook nadrukkelijk in samenhang, of ten dienste

aan gemeentelijke ecologische verbindingszones gerealiseerd (kaart GNN,

van, andere opgaven, zoals verduurzaming en de energietransitie. Doordat groene

structuurvisie 2030) (anno 1 januari 2021).

muren of daken tijdens warme dagen voor extra verkoeling zorgen en tijdens koude

Om de totale ecologische groenstructuur goed te laten functioneren zijn

periodes warmte vasthouden, levert het groen een bijdrage aan het verminderen

faunapassages noodzakelijk die verschillende groene gebieden met elkaar

van het energieverbruik.

verbinden. In totaal dienen er binnen Breda 275 faunapassages te worden

•

gerealiseerd. Hiervan zijn er al 157 gerealiseerd (anno 1 januari 2021). De

Investeringen in groen in en rondom winkelgebieden, dragen bij aan het verlengen

overige 123 faunapassages moeten voornamelijk door de gemeente worden

van de verblijfsduur van het winkelend publiek, het verhogen van de bestedingen

gerealiseerd (114), maar ook door de provincie of het Rijk (9).

en meer waardering bij klanten. Doordat het online-winkelen steeds meer

De natuur en de ecologische waarden worden geconfronteerd met diverse

toeneemt, is de concurrentiepositie van steden ten opzichte van de meer groene

bedreigingen. Voorbeelden hiervan zijn de toename van de recreatieve druk

perifere gebieden achteruitgegaan. Investeren in een groene winkel- en

op natuurgebieden, de gevaren van extreme droogte op planten en dieren

horecaomgeving is daarmee van belang om Breda aantrekkelijk te houden.

en de verstedelijkingsopgaven die de ruimte voor natuur en groen beperken. Ook komen er steeds meer exoten, zowel planten als dieren, waardoor inheemse soorten in gevaar komen. Intensieve landbouw zorgt ervoor dat weide- en akkervogels minder plek hebben. Hierdoor is het onder andere essentieel om gebieden aan te wijzen waar de natuur niet verstoord wordt.

In een krappe arbeidsmarkt met een vergrijzende beroepsbevolking is een aantrekkelijke woonomgeving van groot belang om werknemers aan te trekken en aan de regio te binden. Naast een rijk cultureel aanbod is een aantrekkelijke, groene omgeving hierbij van groot belang.

Figuur: Analyse Economie & groen

De aanwezigheid van het groene buitengebied met een grote diversiteit aan

meer natuurinclusieve en klimaatbestendige vormen van land- en tuinbouw

kwalitatief hoogstaande landschappen, vormt de basis voor een rijk recreatief

noodzakelijk.

aanbod. Niet alleen voor de eigen inwoners, maar ook voor bezoekers. De recreatieve mogelijkheden, zoals het verblijven, wandelen en fietsen in het groene buitengebied, bieden kansen om Breda op de kaart te zetten. Ook de plattelandseconomie (verbrede landbouw) vaart hier wel bij.

Klimaat & Duurzaamheid Door de klimaatverandering nemen hittestress, langdurige droogte en

Door de preventieve inzet van groen en biodiversiteit (zie kopje Leefbaarheid &

wateroverlast door hevigere buien toe. Dit heeft verschillende sociale,

gezondheid) kan voor een belangrijk deel bijdragen aan het binnen de perken

economische en gezondheidseffecten tot gevolg. De langere perioden van droogte

houden van de zorgkosten.

leiden tot mislukte oogsten en verdroging van groen- en natuurgebieden, waardoor de voedselproductie en de biodiversiteit afneemt. De hogere temperaturen kunnen

Analyse Economie

leiden tot stress of zelfs sterfte bij (oudere/kwetsbare) personen. Daarnaast kunnen woningen, bedrijfsgebouwen, infrastructuur en landbouwgronden schade oplopen

Kernkwaliteiten: •

of onbereikbaar worden door wateroverlast.

Breda biedt diverse recreatieve mogelijkheden. Een groot deel van deze recreatieve mogelijkheden is verbonden aan de bossen, parken en

Groen speelt een centrale rol bij het weerbaar maken van Breda voor de

zwemplassen. Ook de vele fiets- en wandelroutes door het agrarisch gebied

veranderingen van het klimaat. Ontharding en vergroening van de openbare

vormen een groot aandeel.

ruimte, corporatiebezit en privétuinen (tegels eruit, gazon, bomen en planten er in) wordt ingezet om de versteende omgeving van de stad te verkoelen en de kans op

Aandachtspunten: •

hittestress te verkleinen. Groen reguleert namelijk de luchtvochtigheid en

De afgelopen periode is als gevolg van Corona en de diverse lockdowns die

temperatuur door verdamping en zorgt voor voldoende schaduw. Bovendien heeft

hiermee samenhangen, de recreatieve druk op de natuurgebieden flink

groen een groter waterabsorberend vermogen dan een stenen omgeving, hetgeen

verhoogd. Met name in het Mastbos en het Markdal is het druk, waardoor de

wateroverlast tegengaat.

natuurwaarden onder druk komen te staan. •

Veel werklocaties en winkelgebieden worden op dit moment gekenmerkt

Daarnaast wordt ingezet op het vastleggen van CO2 door bijvoorbeeld de aanleg

door een hoog percentage aan verharding. Op dit moment worden eerste

van bossen, het verminderen van de uitstoot hiervan en de stimulering van

stappen gezet om de winkelgebieden in Breda te vergroenen, zoals de

duurzame energiebronnen (energietransitie).

herinrichting van winkelcentrum Heksenwiel, de eerste fase van de Oostflank en de blauwe regen op de Haagdijk. Ook lopen er diverse trajecten voor het vergroenen van bedrijventerreinen, waaronder Emer-zuid en Park 16. •

Land- en tuinbouw vormen een belangrijke groene dragers voor de stad en samen beslaan ze bovendien een groot oppervlakte van de stad. De teruggang van de biodiversiteit in deze gebieden maakt de noodzaak voor

Figuur: Analyse Klimaat & groen

Analyse Klimaat & Duurzaamheid Kernkwaliteiten •

Via uitvoeren van stresstesten heeft de gemeente Breda de mogelijke klimaateffecten in beeld gebracht.

•

Er is een subsidiemogelijkheid gecreëerd voor het vergroenen van daken en gevels, ontharden van tuinen en het treffen van regenwatervoorzieningen. Daarnaast zijn er diverse bewustwordingsacties gestart, zoals Groene Buurtjes en de Toffe perenactie.

•

De Parkstraat, Nelson Mandelaplein, Driesprong, Concordiaplein vormen

de intensiteit qua beheer. Verschillende landschappen, landgoederen, buitenplaatsen, lanen, verdedigingswerken etc. verwijzen naar belangrijke periodes in de geschiedenis.

Het landelijk en stedelijk gebied van Breda wordt geconfronteerd met diverse worden de zwaarste effecten verwacht in het Ulvenhoutse bos (aantasting natuurwaarden door verdroging) en de hoger gelegen zandgronden in het landelijk gebied.

•

is aangelegd, de hand van de ontwerper, soortkeuze, maatschappelijke trends en

de openbare ruimte.

effecten van de verandering van het klimaat. Op het gebied van droogte

•

Groen kent vele verschijningsvormen. Dit is afhankelijk van de periode waarin het

enkele voorbeelden waarbij ruimtelijke adaptatie verankerd is in projecten in

Aandachtspunten •

Identiteit Groen levert een belangrijke bijdrage aan de uitstraling en beleving van de stad. Dit is zowel van belang voor bezoekers, als voor de manier waarop de inwoners en gebruikers naar hun eigen buurt en stad of dorp kijken. Hoe hoger de waardering, hoe hoger het woon- en gebruiksgenot en hoe zorgzamer mensen met het groen in hun eigen omgeving omspringen.

Daarnaast is de historie van een stad of dorp vaak ook te af te lezen uit de groenaanleg. In elke periode werden andere keuzes gemaakt ten aanzien van gebruik (alleen flaneren op de paden of ook sportmogelijkheden in het groen), weelderigheid van beplanting (veel kleur en bloemen of juist heel sober) en mate van natuurlijkheid (strak vormgegeven en/of intensief beheer of organische vormgeving en/of extensief beheer) (zie bijlage 4 Groen erfgoed).

Op het gebied van hitte-overlast ligt het zwaartepunt in de woonbuurten

Door de juiste variatie aan te brengen in de groenvoorzieningen, wordt het

binnenstad, Doornbos-Linie, Ginneken – IJpelaar en Tuinzigt. Daarnaast

onderscheidend vermogen versterkt en ontstaat er een groter onderscheid aan

geldt dat alle grootschalige werklocaties te maken hebben met nadelige

vestigingsmilieus (voor ieder wat wils). Door oog te hebben voor het

effecten op het gebied van hitte (Krogten, Steenakker, Emer, Hoogeind,

oorspronkelijke gedachtengoed en door de identiteit waar mogelijk te versterken,

Hazeldonk en Heilaar).

worden belevings- en gebruikswaarde verhoogd.

De kans op overstroming is het hoogst in de noordelijke buurten van Breda, met in name de gebieden aan weerszijden van de Mark (benedenstrooms)

Analyse Identiteit

zoals de Krogten, Haagse Beemden, Hagebeemd. •

De grootste risico’s omtrent wateroverlast richten zich op de woonbuurten IJpelaar, Tuinzigt en Doornbos-Linie. En op de werklocaties Heilaar, Hoogeind, Emer, Krogten, Steenakker en Hazeldonk. Hier is de infiltratie van regenwater een aandachtspunt.

Kernkwaliteiten •

Breda is lange tijd Residentiestad voor de Nassaus geweest, waardoor er een waar landgoederenlandschap is ontstaan.

•

Breda fungeert al heel lang als Garnizoensstad, waarbij diverse groene kazerneterreinen zijn aangelegd. Dit zijn nu de groene gebieden in het centrum van de stad en bepalend voor de kwaliteit.

•

•

•

•

Groen wordt al sinds de slechting van de vestingwerken gezien als een

Educatie, communicatie en participatie

belangrijk element voor het vestigingsklimaat. Eind 19 e eeuw/begin 20ste

Het vergroenen van Breda is niet enkel een opgave van de overheid. Bewoners,

eeuw zijn de singels en boulevards, het Wilhelminapark en het

scholen en bedrijven hebben profijt van een groene omgeving, dus het is van

Burgemeester van Sonsbeeckpark aangelegd.

belang om deze partijen hierin mee te nemen. Dit gebeurt onder andere door het

Tijdens de wederopbouw werd gewerkt met een groen raamwerk als casco

faciliteren van een groen en duurzaam activiteitenprogramma bij Boerderij

voor de grootschalige uitbreiding van de stad. Daarnaast werden diverse

Wolfslaar. Door hen te informeren over het belang van groen, bewustwording te

parkways aangelegd, groene routes voor de auto tussen stad en

creëren en ze te stimuleren om ook een bijdrage aan de vergroening te leveren,

buitengebied.

kan de ambitie van Breda ‘Stad in een park’ gezamenlijk worden gerealiseerd. Dit

Dit werd voortgezet bij de bouw van de Haagse Beemden in de jaren ’80

zorgt ervoor dat bewoners en gebruikers zorgzamer met het groen omgaan.

en ’90 en tijdens de Bredase aanpak van de Vinex-opgave. Hierbij is aan

Wanneer bijvoorbeeld jongeren al vroeg kennis maken met de positieve effecten

iedere Vinex-wijk een park of groene natuurlijke buffer toegevoegd.

van groen, waarderen zij dit op latere leeftijd ook en inspireren zij andere personen.

Het buitengebied kent een grote variëteit aan landschappen door verschillen in de natuurlijke ondergrond, door de verschillende ontginningsperiodes en door het Nassauverleden. De Lage Vuchtpolder is een bijzonder voorbeeld waarbij de perceellering nog sterk verwijst naar de ontginningsfase en daarmee het karakter van het gebied bepalen. Dit

Analyse Educatie Kernkwaliteiten •

om het belang van groen onder de aandacht te krijgen bij kinderen en

gebied heeft een hoge cultuurhistorische waarde en dient hierdoor

volwassenen. Dit gebeurt door het faciliteren van een webportaal met

beschermd te worden. Ook de polder Rooskensdonk is sinds de ontginning

educatiematerialen via Boerderij Wolfslaar. Educatieve materialen en

niet meer veranderd en daardoor beschermenswaardig. De openheid van

projecten van partners uit Breda, van de boerderij zelf en landelijk materiaal

deze gebieden (polderlandschap) is een belangrijke kwaliteit die behouden

is zo toegankelijk voor het onderwijs. Het aanbod kan ook gevoed worden

dient te blijven. Ditzelfde geldt voor de beekdalen en zandlandschappen

door thema’s vanuit verschillende beleidsvelden, zoals groen, klimaat,

rondom het stedelijk gebied van Breda, waaronder de Rith en delen van

gezondheid en duurzame energie. Ook faciliteert Boerderij Wolfslaar haar

het buitengebied van Teteringen. De kleinschaligheid van deze

terrein en ruimtes voor de verschillende groene organisaties en zzp-ers uit

zandlandschappen bepalen hier de kwaliteit. •

Het buitengebied komt via de vele beekdalen tot ver in de stad, waardoor er sprake is van een sterke verweving tussen stad, land en water.

Sinds enkele jaren faciliteert en organiseert de gemeente diverse activiteiten

de stad, zoals de Groenmarkt van Groei&Bloei, of een cursus door VELT. •

Gemeente Breda organiseert in samenwerking met partners (o.a. waterschap) diverse activiteiten, zoals de Boomfeestweek, Week van Ons

Aandachtspunten:

Water, bijenteldagen, buitenlesdag, Dag van de duurzaamheid etc. Doel van

•

deze activiteiten is het betrekken van het onderwijs en inwoners bij groen en

Met name in de wijken uit de jaren ’60 en ‘70 is de kwaliteit van het openbaar groen afgenomen en is een impuls nodig. Dit geldt ook voor het Wilhelminapark, het Liniepark en het Van Koolwijkpark.

water en het stimuleren van duurzame keuzes. •

De gemeente Breda investeert in het vergroenen van semi-openbare schoolpleinen. Tot en met 2020 zijn er 12 groene schoolpleinen gerealiseerd

en vervolgens in 2021 nog 4. Er zijn 14 openbare natuurlijke speellocaties gerealiseerd (anno juni 2021). Op dit moment is er nog meer animo aanwezig om schoolpleinen te vergroenen. •

Er wordt gebouwd aan een community ‘Stad in een park'

Aandachtspunten •

Groen- en duurzaamheidseducatie zijn op dit moment nog niet structureel ingebed in het Bredase onderwijsveld. De aandacht voor groen vanuit het onderwijs is de afgelopen jaren wel toegenomen.

Figuur: Analyse Identiteit & groen

3. DIT GAAN WE DOEN

Groenstructuurkaart De wijze waarop groen gecompenseerd dient te worden, is afhankelijk van het

3.1 BECHERMEN VAN BESTAANDE BASIS VOOR STAD IN EEN PARK Om de eerste Europese Stad in een park te worden, is het allereerst van belang om het reeds bestaande groen te behouden. Het gaat hierbij om het

type groen. In het kader van dit compensatieprincipe is al het groen in Breda in kaart gebracht, waarbij twee typen worden onderscheiden. •

Structuurgroen: dit betreft al het groen dat op stads-, wijk- of dorpsniveau

beschermen van het groen dat onderdeel is van de hoofdgroenstructuur, het

van belang is. De hoofdgroenstructuur op stadsniveau bestaat uit een

compenseren van groen dat noodzakelijkerwijs moet wijken voor andere

groene ring rondom de stad gevormd door het buitengebied en de singels

ontwikkelingen en ook het beheer van groen speelt een cruciale rol bij het

als groene binnenring met diverse verbindingen daartussen in de vorm van

behoud. Voldoende en duurzaam beheer is essentieel om de kwaliteit van het

beken en parkways. Ook de parken en natuurgebieden in de bebouwde kom

bestaande groen te behouden en mogelijkerwijs te verbeteren.

maken deel uit van de hoofdgroenstructuur op stadsniveau. De hoofdgroenstructuur op stadsniveau is integraal opgenomen in de

Voor de bescherming van natuur geeft Breda invulling aan haar zorgplicht, zoals

Omgevingsvisie Breda 2040. Op wijk- of dorpsniveau wordt de

geformuleerd in de wet natuurbescherming. De bescherming van natuur is

hoofdgroenstructuur aangevuld met de volgende onderdelen:

grotendeels geregeld via Europese, landelijke en provinciale wet- en regelgeving.

o Parken en groene (woon)hofjes

Deze wet- en regelgeving wordt verankerd op lokaal niveau in het (nog op te

o Groene verbindingen tussen parken en/of (woon)hofjes

stellen) omgevingsplan. Aanvullend op deze wetgeving hebben de gemeenteraad

o Groen langs hoofdwegen, recreatieve verbindingen en/of

en het college regelingen vastgesteld voor groen en natuur in de Structuurvisie

historische routes

2030, in de APV (kapverbod waardevolle houtopstanden) en in het Gemeentelijk

o Groene entrees van wijken en buurten

plan Bomen. De inhoud van deze regelingen is uitgewerkt in bijlage 1. Aanvullend

o Ecologisch beheerd groen, o.a. plasdras-zones, overgangen

op deze regelingen zet Breda in op de onderstaande doelstellingen.

tussen water en groen o Groene buffers tussen natuurgebieden en stedelijke functies

3.1.1 DOELEN

o Groene buffers tussen hoog- en laagbouw Hoeveelheid groen in de stad blijft op niveau door het compensatieprincipe

o Groene buffers tussen voor- en achterkanten van woningen en/of

Uitgangspunt is dat het bestaande groen behouden blijft, waardoor het groene

bedrijven

raamwerk van Breda ten alle tijden op niveau blijft. Indien het behoud van het

o Groene identiteitsdragers van bepaalde woonmilieus (bijvoorbeeld

bestaand groen niet mogelijk is, geldt het uitgangspunt dat de kwaliteit van het

de groene bermen in villawijken)

groen op niveau moet blijven. Het verwijderen van groen, of het nu gaat om Structuurgroen of Omgevingsgroen (zie kader), moet ten alle tijden gecompenseerd worden. Binnen het compensatieprincipe (zie kader) wordt er meer flexibiliteit geboden voor het omgevingsgroen in vergelijking met het structuurgroen.

•

Omgevingsgroen: dit betreft het groen dat met name een lokale waarde heeft (buurtgericht) en van belang is voor de directe omgeving.

Figuur: Hoofdgroenstructuur op stadsniveau (bestaand + ambitie) Figuur: Hoofdgroenstructuur op stadsniveau (bestaand)

Op basis van deze kaarten wordt het te behouden groen vastgelegd in het omgevingsplan. De definitieve afweging van de contouren en de aanduiding wordt gemaakt bij het opstellen van het omgevingsplan.

COMPENSATIEPRINCIPE

omgevingsgroen geldt een lagere levensverwachting en daardoor is een

Breda introduceert een compensatieprincipe voor de verwijdering van groen,

snellere vervangingsronde acceptabel.

waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen structuurgroen en omgevingsgroen. Om de groene elementen (omgevingsgroen) in het straatbeeld te behouden, is Compensatie structuurgroen

het mogelijk om voor omgevingsgroen technische oplossingen toe te passen en

Compensatie van structuurgroen moet ten alle tijden plaatsvinden binnen of

bepaalde risico’s te accepteren. Dit geldt enkel in situaties wanneer het niet

nabij het plangebied om op die manier de structuur, functie en kwaliteit te

mogelijk is om groene elementen in de volle grond te plaatsen in verband met

behouden. De te compenseren waarde zit hem niet in exacte aantallen en zorgt

gebrek aan ruimte en alleen in centrumgebieden.

hierdoor voor enige flexbiliteit. Voor bijvoorbeeld de bomen uit de hoofdgroenstructuur moet rekening worden gehouden met de beschikbare

Indien bovenstaande opties niet mogelijk zijn, moet compensatie plaatsvinden

groeiruimte. Dit kan betekenen dat er bijvoorbeeld minder bomen worden terug

op een alternatieve locatie. Er moet daarbij eerst gezocht worden naar een

geplant, maar dat de bomen zich beter kunnen ontwikkelen, verder uitgroeien en

geschikte locatie binnen dezelfde buurt/wijk, voordat alternatieve locaties buiten

langer blijven leven. In het kader van de ecologische functie van de structuur

de directe omgeving kunnen worden ingezet. Ook hierbij geldt dat de waarde die

kan het echter wel van belang zijn om de aaneengeslotenheid van de bomen,

het groen vertegenwoordigd (o.a. op het gebied van ecologie, landschap,

als vliegroute voor vleermuizen, te behouden. Er dient op een integrale manier

cultuurhistorie, verkoeling, beeldbepalendheid etc.) op hetzelfde niveau moet

gekeken te worden naar de waarde, functie en kwaliteit van de huidige structuur

blijven.

om de compensatie te kunnen bepalen. Compensatie omgevingsgroen

Groen wordt op een passende wijze gebruikt

Compensatie van omgevingsgroen moet in principe plaatsvinden binnen of nabij

Om de waarden van de bestaande en nieuw te realiseren groengebieden op

het plangebied, om op die manier de waarde in het gebied te behouden. In

niveau te houden, is het van belang dat deze gebieden op een gepaste wijze

geval van beperkte ruimte of probleemsituaties, die ontstaan zijn met de huidige

worden gebruikt. Via de gebruikersregeling (zie kader) wordt voor de

inrichting (bijvoorbeeld wortelopdruk), geldt voor omgevingsgroen dat er

aangewezen gebieden bepaald welke vormen van recreatieve activiteiten zijn

gekeken wordt naar alternatieve groene elementen op dezelfde locatie. Het

toegestaan: van wandelen en fietsen tot aan mogelijkheden voor een evenement.

behoud van de waarde van het groen (op het gebied van ecologie, landschap,

Daarnaast worden er ook algemene gebruiksregels opgesteld.

cultuurhistorie, verkoeling, beeldbepalendheid etc.) is daarbij leidend.

GEBRUIKERSREGELING

Omgevingsgroen biedt meer flexibiliteit in de openbare ruimte. Ondanks dat de

Breda introduceert een gebruikersregeling om het evenwicht tussen recreatieve

hoeveelheid groen vergelijkbaar moet blijven, kan omgevingsgroen sneller

activiteiten en groen en natuurwaarden te behouden. Op basis van de hier

worden vervangen/verplaatst indien dit gewenst is vanuit overige stedelijke

beschreven uitgangspunten wordt deze gebruikersregeling nader uitgewerkt. In

opgaven en beheeropgaven (o.a. verleggen van kabels en leidingen,

de gebruikersregeling wordt gewerkt met drie sfeercodes:

herinrichting straatprofiel, vernieuwen van bestrating of riolering etc.). Voor het

•

Rust (groen): de groene rustgebieden in en rondom de stad vormen de

Aanvullende gebruiksregels

locaties waar Bredanaars en bezoekers kunnen ontspannen en/of waar de

•

natuurgebieden dienen bezoekers gebruik te maken van de hiervoor

mogelijk, zoals wandelen, ontspannen en fietsen. In een aantal

aangelegde paden (o.a. laarzenpaden). In bepaalde gevallen zijn gebieden

natuurgebieden is geen recreatie mogelijk of is het natuurgebied gedurende

geheel niet toegankelijk of slechts in een bepaalde periode.

een periode van het jaar (broedseizoen) niet toegankelijk. •

•

Reuring (blauw): de blauwe gebieden worden gekenmerkt door hogere bezoekersaantallen en bieden ruimte aan intensievere vormen van recreatie,

•

Wandelen en fietsen is over het algemeen overal toegestaan. In

natuur de ruimte krijgt. In de rustgebieden is slechts extensieve recreatie

Loslopende honden zijn enkel toegestaan in de hiervoor aangewezen locaties.

•

Jacht is enkel toegestaan in de hiervoor aangewezen jachtgebieden. In

waaronder de organisatie van sportevenementen (hardlopen, toertochten

gemeentelijke natuurgebieden is jacht niet toegestaan, mits op basis van

e.d.), evenementen gericht op de buurt of wijk en de aanwezigheid van een

een opdracht vanuit natuurbeheer (dit wordt nader uitgewerkt in een

horecagelegenheid.

Gemeentelijk Plan Ecologie).

Ruis (rood): de rode gebieden worden gekenmerkt door een hoge

•

bezoekersintensiteit in een bepaalde periode (pieken). Bijvoorbeeld bij mooi weer worden gebieden zoals de Galderse Meren druk bezocht door

Het is niet toegestaan om afval achter te laten in natuur- en groengebieden; dit geldt ook voor de overige delen van Breda.

•

Het houden van honingbijen is niet toegestaan in en nabij de aangewezen

recreanten. Enkele van deze gebieden vormen ook de locaties die zich

gemeentelijke natuurgebieden en ecologische netwerken (binnen een zone

onder bepaalde voorwaarden lenen voor de organisatie van

van 100 meter rondom het natuurgebied) in verband met de

muziekevenementen. De spelregels voor evenementen zijn verankerd in het

voedselconcurrentie en de mogelijkheid tot het overdragen van ziekten (dit wordt nader uitgewerkt in een Gemeentelijk Plan Ecologie).

evenementenbeleid. Uiteindelijk wordt per evenement maatwerk geleverd. •

Vissen is enkel toegestaan op de grotere wateren (singels, Mark en Aa of Weerijs) in verband met de aanwezige doorstroming. Op andere locaties is vissen niet toegestaan om vervuiling van het water en verstoring van vogels te voorkomen. De vislocaties en nadere regels worden nader uitgewerkt in een Gemeentelijk Plan Ecologie.

Sturen op nieuwe voorzieningen in de openbare ruimte De energietransitie, mobiliteitstransitie en digitalisering hebben de nodige effecten op het groen. In de toekomst moet er een groot aantal nieuwe voorzieningen een plek krijgen in de openbare ruimte, zoals trafostations, buurtbatterijen, warmtekoude-opslag-systemen, etc. Om het bestaande groen in de openbare ruimte te beschermen en te sturen op de situering van deze voorzieningen, hanteert Breda een Ladder voor de openbare ruimte. Deze Ladder vormt het afwegingskader voor

de ontwikkeling van nieuwe voorzieningen. Uitgangspunt van dit kader is het

De waterlopen door Breda vormen de verbinding tussen de op Europees

onderzoeken van de ontwikkelmogelijkheden voor dergelijke voorzieningen op het

niveau beschermde Natura 2000-gebieden gelegen ten noorden en ten zuiden

eigen terrein of inpandig. Indien dit niet mogelijk is dan kan naar het openbaar

van Breda. Breda heeft hiermee een belangrijke schakelfunctie in het

gebied gekeken worden. Bij het openbaar gebied geldt dat de realisatie op een

Europese netwerk en de verantwoordelijkheid om deze schakelfunctie in de

verhard oppervlak de voorkeur heeft boven realisatie in het groen. Op deze manier

vorm van een robuust ecologisch netwerk door de stad in te vullen. Naast het

wordt het groen beschermd.

robuuste netwerk langs de beekdalen werkt Breda aan ecologische verbindingen tot in de haarvaten van de buurten. Door het groen in de wijken

Bescherming van Rode Lijst soorten

in verbinding te brengen met grotere natuurgebieden wordt gewerkt aan een

Breda heeft een taak als het gaat om het beschermen van zeldzame soorten (zie

robuust netwerk door de gehele stad.

bijlage 1). Bovenop deze wettelijke verplichting heeft Breda de ambitie om de Rode Lijst soorten te beschermen door bij ruimtelijke ontwikkelingen dezelfde eisen op te leggen als de eisen die gelden voor de wettelijk verplichte soorten. Dit betekent onder andere de verplichting aan te tonen dat de geplande ontwikkeling niet tot schade leidt en/of overlast veroorzaakt voor de Rode Lijst soorten en hun leefgebied. Groen wordt op een duurzame wijze beheerd Naast bescherming is het essentieel dat het groen op een duurzame wijze wordt beheerd. Via een passend beheer wordt de kwaliteit van het bestaande ecologisch en cultuurgroen verhoogd en wordt voorkomen dat er op een later moment grootschalig onderhoud of vervanging nodig is. Ook in relatie tot het voorkomen van exoten, zowel planten als dieren, is een adequate beheerstrategie (plaagbestrijding) essentieel. Voor het beheer van het gemeentelijk groen is enerzijds het Gemeentelijk Plan Bomen opgesteld, dat in de loop van 2021 wordt geëvalueerd en geactualiseerd, en wordt anderzijds een Gemeentelijk Plan

3.2.1 DOELEN Invullen van de schakelfunctie tussen de Natura 2000-gebieden ten noorden en ten zuiden van Breda In het noorden van Breda zijn de Natura 2000-gebieden het Krammer-Volkerak en de Biesbosch aanwezig. In het zuiden zijn dit het Ulvenhoutse Bos en het Merkske. Breda vormt de schakel tussen deze gebieden en heeft hierdoor de verantwoordelijkheid om deze gebieden via een ecologisch netwerk door en om de stad te verbinden. Het benodigde ecologische netwerk bestaat uit de beken en overige waterlopen in de stad, inclusief de hieraan gekoppelde grote groengebieden. De singels, Mark en Aa of Weerijs vormen de belangrijkste dragers van het ecologische netwerk. Bij nieuwe ontwikkelingen, zoals de ontwikkeling van het voormalige suikerunie terrein (’t Zoet), de realisatie van de Nieuwe Mark fase 2 en het Seeligpark, wordt onder andere invulling gegeven aan de ecologische schakelfunctie van Breda.

Ecologie opgesteld. In het Gemeentelijk plan Ecologie wordt onder andere

Op basis van het provinciale beleid geldt dat binnen het stedelijk gebied de

aandacht besteed aan het ontwikkelen van een monitoringsprogramma voor

Ecologische Verbindingszone gemiddeld 50 meter breed dient te zijn. In het

soorten, het voorkomen van exoten en plagen, de bescherming van de rode

landelijk gebied geldt een richtlijn van 25 meter breed. Het is in de bebouwde kom

lijstsoorten en het bij-vriendelijk berm- en slootbeheer.

op veel plekken niet mogelijk om een zone van 50 meter breed natuurlijk in te richten. Hiervoor moeten innovatieve oplossingen worden bedacht, zoals het

3.2 ONTWIKKELEN VAN EEN ROBUUST ECOLOGISCH NETWERK

optimaliseren van stapstenen, natuurinclusief ontwikkelen etc. Om de opgave vanuit de provincie te vertalen naar de stad, wordt er een integrale ecologische

visie voor de beken en singels in de stad opgesteld, waar de aanliggende parken

voor de cultuurhistorische waarde van het park. De visie wordt komend

onderdeel van uit maken (Boeimeerpark, Chassépark, Wilhelminapark, Valkenberg, Emerput en de nieuwe parken ‘t Zoet en Seeligpark).

jaar in overleg met de bewoners nader uitgewerkt. •

Boeimeerpark: nader uit te werken in de visie.

•

Ginneken: nader uit te werken in de visie.

•

Markdal: in het Markdal aan de zuidkant van Breda houdt de Vereniging

Ecologische schakel Breda

Markdal zich bezig met de realisatie van ruim 100 ha natuur, deels

De volgende deelgebieden maken onderdeel uit van het robuuste ecologische

gelegen in de gemeente Alphen-Chaam.

netwerk door Breda: van noord naar zuid. •

Weimeren, Strijpen/ de Berkt: sluit aan op natuurgebieden in de gemeente Etten-Leur en wordt ontwikkeld door Staatsbosbeheer en waterschap Brabantse Delta

•

Vierde Bergboezem: in dit gebied liggen nog twee particuliere percelen, indien mogelijk worden deze verworven.

•

Bedrijventerrein de Krogten: nader uit te werken in de visie

•

’t Zoet: op het oude suikerunie terrein wordt een nieuw stadspark ontwikkeld, gericht op extra waterberging en verbetering van het regionale ecologische- en watersysteem, als onderlegger voor stedelijke ontwikkeling, recreatie en ontmoeten

•

Singels: in de singels worden ecologische vooroevers aangelegd en de openbare ruimte van de Binnensingel wordt heringericht op basis van het Uitvoeringskader Binnensingel, waarbij dubbele bomenrijen worden aangeplant en er meer ruimte is voor groen.

•

Nieuwe Mark fase 2: bij de realisatie van de Nieuwe Mark fase 2 worden groene kademuren en rustplekken toegepast, zodat de natuur door de Bredase binnenstad wordt geleid.

•

Seeligpark: het park wordt ontwikkeld als een extra stadspark voor Breda en gaat tevens functioneren als een belangrijke ecologische stapsteen langs de singels.

•

Wilhelminapark: omwonenden van het Wilhelminapark hebben gezamenlijk een visie op het park opgesteld waarbij ze zich richten op het verhogen van de gebruikswaarde, uitstraling en biodiversiteit met respect

Versterken van het kleinschalige ecologische netwerk door Breda Naast de invulling van de ecologische verbindingszone van noord naar zuid, wordt geïnvesteerd in natuurgebieden en andere ecologische verbindingen. Deze elementen dragen bij aan het ontstaan van een robuust netwerk: van groot naar klein en vice versa. Van de ecologische verbindingszone van de singels tot aan het groen in de buurt. Voor de overige ecologische verbindingen worden hierbij dezelfde afmetingen gehanteerd als voor de provinciale ecologische verbindingen. Zo wordt er geïnvesteerd in de versterking van de verbindingen tussen groen en water langs enkele kleinschalige waterlopen, namelijk de Molenleij, Chaamse Beek, Bijloop, Bethlehemloop en Bavelsche Leij. Er wordt nieuwe natuur ontwikkeld en ontbrekende ecologische schakels worden aan de hand van faunapassages gerealiseerd. Versterken van verbinding tussen groen en water •

Het versterken van de groenblauwe verbinding vanaf het stadshart naar het buitengebied via de Molenleij door het behouden en versterken van de natuurlijke oevers en herinrichting van het Hooghoutpark

•

Inrichting van natuurlijke oevers rondom de Chaamse Beek

•

Realisatie resterende delen van de ecologische verbinding ter hoogte van de Bijloop

•

Afronden resterende delen van de ecologische verbindingszone rondom de Bethlehemloop

•

Aanleggen ontbrekende schakel in de ecologische verbinding langs de Bavelsche Leij

Figuur: Europees natuurnetwerk

•

Aanleggen vern de EVZ Boomkikker

•

Aanleggen van GEVZ lang het spoort (o.a. Westrik, Beeksbuiten)

Ontwikkelen van natuur Enkele projecten: •

Realisatie van natuur in Landgoederenzone Zuid (Burgst)

•

Realisatie van natuur in Landgoederenzone Noord (IJzeren Hek)

•

Versterken van ecologische kwaliteiten in het natuurgebied de Lage Vuchtpolder

•

Een ecologische verbinding tot stand brengen aan de oostzijde van Breda, vanaf het Ulvenhoutse bos tot aan de boswachterij Dorst.

•

Stimuleren van de realisatie van landschapselementen in het buitengebied om ook een ‘droge’ natuurverbinding te realiseren. Dit is nader uitgewerkt in de Bomen- en Bossenstrategie die aan de orde komt bij het derde uitgangspunt Fijnmazig groen netwerk.

Faunapassages: kleinschalige ecologische schakels •

Om de beweging van bepaalde soorten dieren door het stedelijk gebied te stimuleren, wordt er geïnvesteerd in de realisatie van faunapassages. Hierbij zijn de uitgangspunten uit de Ontsnipperingsvisie Breda leidend. Deze visie sluit aan op de uitgangspunten van de visie van de provincie Noord-Brabant

3.3 ONTWIKKELEN VAN GROEN IN IEDERS DIRECTE NABIJHEID Om groen een belangrijk onderdeel te laten zijn van het dagelijks leven van elke inwoners in Breda, streven we ernaar dat elke inwoner in 2030 op pantoffelafstand (200 meter) van een park, een bos of het buitengebied woont. Dit doen we door het realiseren van nieuwe bossen en parken en het ontsluiten van bestaand groen. We vergroenen met partners de straten en de centrale knooppunten in buurten, zoals schoolpleinen, winkelcentra en Figuur: Robuust ecologisch netwerk

zorginstellingen. Door groen, in verschillende vormen en maten, voor

iedereen toegankelijk te maken en ruimte te bieden aan spelen, sporten en

en de beperkte hoeveelheid groen in deze gebieden, is de versterking van groen

ontmoeten, wordt een bijdrage geleverd aan een gezonder leven voor alle

hier van belang.

inwoners. Daarnaast wordt geïnvesteerd in de uitbreiding van het areaal bos. Dit wordt 3.3.1 DOELEN

gedaan door onder andere bestaande bossen verder uit te breiden, zoals het Mastbos, het Liesbos en het Ulvenhoutse bos (zie kaart). Ook worden nieuwe

Ontwikkelen van nieuwe parken en bossen

vormen van bossen aangelegd, zoals tiny forests, voedselbossen en een

Om iedere inwoner in 2030 binnen 200 meter toegang te verlenen tot een park,

herinneringenbos. Dit is verder uitgewerkt in de Bomen & Bossenstrategie

een bos of het buitengebied wordt allereerst ingezet op het uitbreiden van het

(bijlage 3).

aantal parken en bossen. Op basis van de analyse (hoofdstuk 2) blijkt dat de bereikbaarheid van groen in de directe nabijheid in bepaalde delen van Breda niet op niveau is en dat er in bepaalde delen relatief weinig groen aanwezig is. Door de aanleg van nieuwe parken en bossen wordt de mogelijkheid gecreëerd om dagelijks te recreëren in het groen in de directe nabijheid van de woning. Door het wegnemen van een belangrijke drempel, namelijk de afstand tot groen, wordt beweging, ontmoeting en ontspanning in het groen gestimuleerd. Daarnaast worden nieuwe parken en bossen aangelegd om invulling te geven aan de recreatieve behoefte en om de recreatieve druk op bestaande natuurgebieden te verminderen. Nieuwe parken en bossen In het centrum van Breda worden de komende jaren 3 nieuwe parken geïntroduceerd, namelijk het Seeligpark, het Luciapark, een park in ’t Zoet en het park rondom de singels (herinrichting binnensingel) (zie kaart). Ook de uitbreiding van het Spoorlandschap, een doorlopende groene verbinding die het Liesbos en de Boswachterij Dorst met elkaar verbindt, is een belangrijke groene impuls dat de hoeveelheid groen in de directe woonomgeving vergroot. In Breda-west wordt een nieuw wijkpark ontwikkeld in het kader van de ontwikkeling Blossem aan de Ettensebaan.