RIS310790 Bijlage 1

De maatschappelijke kosten en baten van de realisatie van de Erasmusvaart

Bekostiging Erasmusvaart Rotterdam, 21 juni 2016 Auteurs: Mirjam Koedijk, Gert-Jan Fernhout, Koen Westhoff, Radboud Koning Status: Conceptversie 2.1

Management samenvatting CONCLUSIES • Een nieuwe Erasmusvaart moet leiden tot een vaar-, boezem- en ecologische verbinding tussen Wen en Laak. De aanstaande realisatie van een ongelijkvloerse kruising Erasmusweg/ Lozerlaan (N211) vereist dat nu een besluit wordt genomen of in het ontwerp rekening wordt gehouden met realisatie van de Erasmusvaart. De meerkosten daarvan bedragen [5,3] miljoen euro.1 • Provincie, gemeenten en het Hoogheemraadschap hebben Rebel opdracht gegeven om de maatschappelijke kosten en baten van realisatie van de Erasmusvaart te analyseren. De inzichten uit deze MKBA helpen de bestuurders afspraken te maken over realisatie van de Erasmusvaart, geven gevoel voor de kans dat het project de komende jaren daadwerkelijk gerealiseerd gaat worden en leveren daarmee belangrijke input voor het besluit dat nu genomen moet worden over uitbreiding van het ontwerp van de nieuwe kruising Erasmusweg/ Lozerlaan met een aquaduct voor de Erasmusvaart. • Uit onze analyse blijkt dat er een grote kans is dat de maatschappelijke baten van de Erasmusvaart de realisatiekosten zullen overstijgen. Met de door ons gehanteerde aannamen zijn de kosten ongeveer gelijk aan de gemonetariseerde (ofwel in euro’s uitgedrukte) baten.

Daar bovenop levert de Erasmusvaart baten op die we niet monetariseerden, omdat voor deze effecten geen voldoende objectieve en onderbouwde waardering konden maken. Daaronder de toename van de biodiversiteit, het beperken van hittestress en het feit dat hoogwaardig en ‘beleefbaar’ groen mensen gelukkiger maakt. Wij vinden het aan bestuur en volksvertegenwoordigers om aan te geven wat deze niet gemonetariseerde effecten hen waard zijn. • Van de maatschappelijke opbrengsten die we wel monetariseerden is ‘Plezieriger wonen rond de Erasmusvaart’ ([37] miljoen euro)] de grootste, gevolgd door ‘Meer bedrijvigheid’ ([7] miljoen euro), ‘Minder wateroverlast’ ([4 miljoen euro)] en een beter klimaat ([4] miljoen euro). • Wij zien kansen om de maatschappelijke waarde van de Erasmusvaart nog verder te verhogen. Bijvoorbeeld door flankerend beleid te maken gericht op het verleiden van mensen om meer te sporten en vaker de fiets te pakken, door een betere aansluiting te realiseren met ander water en groen in Den Haag, door de vaart in te zetten om mensen zonder baan te activeren, door de Erasmusvaart te gebruiken om de onderlinge samenhang in de aanpalende buurten te vergroten , door realisatie van de Erasmusvaart aan te grijpen om de verkeersveiligheid op de Erasmusweg te verbeteren en door de Erasmusvaart echt neer te zetten als de poort naar Den Haag.c 1.

Bron: [KOSTENRAMING DEBUCO]

2

Management samenvatting CONCLUSIES DE MAATSCHAPPELIJKE KOSTEN EN BATEN VAN DE ERASMUSVAART Baten (contante waarde x € 000)

Ontwikkeling WOZ-waarde bestaand direct aan vaart totaal Ontwikkeling WOZ-waarde bestaand 100 m van vaart totaal Ontwikkeling waarde nieuw direct aan vaart totaal Ontwikkeling waarde nieuw 100 m van vaart totaal Totaal baten plezieriger wonen

18.510 7.613 2.914 7.535 36.572

Vermeden zorgkosten + arbeidsverlies Minder hittestress Minder verkeersongelukken Totaat baten gezondere mensen

3.318 PM PM 3.318

Toename geluksniveau baten

PM

Reductie C02 in beplanting totaal Reductie fijnstof in beplanting totaal Reductie stikstof in beplanting totaal Besparing CO2 door aanleg aquathermie woningen 1990 - 2020 Besparing CO2 door aanleg aquathermie woningen na 2020 Totaat baten een beter klimaat

PM PM PM 2.072 1.823 3.895

Extra bergingscapaciteit boezemwater totaal Extra bergingscapaciteit polderwater totaal Minder waterverharding totaal Totaal baten meer waterveiligheid

3.969 PM PM 3.969

Voorkomen verdroging Voorkomen verzilting Totaat baten voorkomen verdroging en verzilting

PM PM

Totale baten toename biodiversiteit

PM

Meer bedrijvigheid door extra horecabezoekers Meer bedrijvigheid door extra vaarrecreanten Meer bedrijvigheid door extra bezoekers Varend Corso Meer bedrijvigheid door extra zakelijke bezoekers Totaal baten meer bedrijvigheid

Toename baten meer mensen met een baan

TOTAAL + PM

1.

..

Kosten (contante waarde x € 000)

-

Investeringskosten Netto bouwkosten Bouwkosten totaal Indirecte bouwkosten totaal Bouwkosten besparing warmtebuis totaal Bouwkosten besparing Erasmusweg totaal Vastgoedkosten totaal Engineeringkosten totaal Bijkomende kosten totaal Onvoorziene kosten project onvoorzien totaal Btw-toerekening totaal Onzekerheidsreserve totaal Reserve extra onvoorzien totaal Totaal investeringskosten Erasmusvaart

-18.655 -17.659 -4.150 0 3.154 -6.087 -5.419 -4.540 -6.246 -9.261 -4.002 -1.334 -55.543

Overige geraamde kosten Kosten aanleggen bruggen totaal Extra kosten aanleg kruising N211 totaal Compensatie gekapte bomen totaal Verwerving volkstuinen en autosloperij totaal Kosten aanpassing watersysteem totaal Totaal overige geraamde kosten

0 0 0 -890 0 -890

Extra beheerkosten Extra beheerkosten totaal Totaal beheerkosten

-529 -529

Aanverwante beleidskeuzes projectalternatief Aquathermie kosten Kosten aanleg fietsbrug Kosten aanleg leidingtracé watergang Kosten realisatie/renovatie noordelijk gemaal Kosten ontstoppen duiker Heerenstraat Onderhoudskosten ontstoppen duiker Heerenstraat Verruimen duiker Segbroeklaan Realisatie eco-zone Ophogen kaden Berensteinlaan - Vrederustlaan Totaal aanverwante beleidskeuzes

0 0 0 2.937 0 0 0 214 900 4.051

668 668 5.080 223 6.639

PM

54.393

TOTAAL + PM

(52.911)

3

Management samenvatting AANBEVELINGEN Wij vinden dat realisatie van de Erasmusvaart kansen biedt die in de huidige plannen nog onvoldoende worden benut. Wij vinden het verstandig als de publieke partners de volgende mogelijkheden verder verkennen: 1. Het gebruiken van realisatie en exploitatie van de Erasmusvaart voor het activeren van inwoners van Den Haag Zuid met een afstand tot de arbeidsmarkt. 2. Het versterken van de relatie met de pleziervaart (sloepen) op andere plekken in Den Haag door via De Beek (Moerweg) de verbinding met het Laakkanaal te ontsluiten, zodat voor Hagenaars de mogelijkheid ontstaat om Den Haag Zuid en de verbinding met het Westland (op een andere manier) te beleven en het Varend Corso door het centrum van Den Haag kan varen. 3. Het realiseren van een groen-/vaarverbinding tussen Erasmusvaart en Zuiderpark over de Loevensteinlaan, in combinatie met de (her)ontwikkeling vastgoed rond Loevensteinlaan. 4. Het uitbreiden van de groen-/vaarverbinding met De Uithof, zodat Zuiderpark en De Uithof verbonden worden via water en groene zone, hetgeen een impuls kan geven aan de sportbeleving (roeien, buitensporten, hardlopen, fietsen, etc.). 5. Het inzetten van de Erasmusvaart voor het vergroten van de binding en saamhorigheid tussen buurtbewoners, het imago van de aanpalende wijken en de trots op de buurt. 6.

Het aangrijpen van de Erasmusvaart om inwoners van Den Haag en het Westland te stimuleren meer te bewegen door meer te sporten en vaker de fiets te pakken. 7. De Erasmusvaart te positioneren als duidelijk zichtbare en gemarkeerde toegangspoort tussen Den Haag en het Westland. 8. Een versnelling van de reconstructie van de Gantelzone, waarbij binnen een straal van 100 meter van de vaart ruimte wordt gereserveerd voor woningbouw. 9. Deze MKBA te gebruiken als onderlegger voor de ontwikkelstrategie, waarbij voor de bekostiging van het project nadrukkelijk wordt gekeken naar de (ook private) partijen die baat hebben bij de realisatie ervan.

4

Inhoudsopgave A. Aanleiding en plaatsbepaling 7. Minder wateroverlast en hittestress 1. Realisatie van de Erasmusvaart 8. Meer bedrijvigheid 2. De opdracht aan Rebel 9. Meer mensen aan het werk B. De Erasmusvaart 10. Minder verkeersongelukken 1. Beleidsdoelstellingen achter de vaart 11. Een trotse, inclusieve samenleving 2. Een project in 10 delen E. Resultaten 3. Totale investering bedraagt [55] miljoen 1. Kosten en baten Erasmusvaart C. Methodologie 2. Gevoeligheidsanalyse 1. Een MKBA voor de Erasmusvaart F. Conclusies en aanbevelingen 2. Referentie: de wereld zonder Erasmusvaart 1. Conclusies 3. Projectalternatief: Realisatie van Erasmusvaart 2. Aanbevelingen 4. Effecten in het Hoogheemraadschap tot 2120 G. Bijlagen 5. Methodologische verantwoording 1. Bronvermeldingen 6. Verschillende soorten effecten 2. Databoek D. Effecten 3. Toelichting Netto Contante Waarde 1. Erasmusvaart leidt via sleuteleffecten tot baten 4. Toelichting kosten Olympisch Dorp 2. Betere benutting van de ruimte 5. Allocatie overheden 3. Plezieriger wonen rond de Erasmusvaart 4. Gelukkiger en gezondere mensen 5. Meer biodiversiteit 6. Schonere lucht en minder CO2

5

Realisatie van de Erasmusvaart AANLEIDING EN PLAATSBEPALING •

De aanleg van de Erasmusvaart als nieuwe vaar- en boezemverbinding is een concretisering van een langer bestaande gedachte om een groenblauwe schakel te maken tussen Wen en Laak. De aanstaande realisatie van een ongelijkvloerse kruising Erasmusweg/Lozerlaan (N211) vereist dat nu een besluit wordt genomen of in het ontwerp rekening wordt gehouden met realisatie van de Erasmusvaart.

•

De Gemeenten Den Haag en Westland, de Provincie Zuid-Holland en het Hoogheemraadschap van Delfland schetsten in het najaar 2018 hun beeld van de Erasmusvaart in een conceptverkenning met een werkdocument waarin de technische en ruimtelijke haalbaarheid blijkt. Partijen hebben geprobeerd om daarin een maatschappelijk zo waardevol mogelijk ontwerp te presenteren. De Erasmusvaart is waardevol voor de natuur, voor waterbeheer en maakt de buurt een leukere plek om te wonen. Daarnaast biedt de vaart mogelijkheden voor sport en recreatie, duurzame energiewinning, het verhogen van verkeersveiligheid, het vergroten van de saamhorigheid in en de trots op de buurt, het activeren van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en voor ondernemerschap.

•

Artist imperssion

Key-figures van de Erasmusvaart [..Cijfers van wURCK over hoeveel meer van de typologien..> bolletjes..]

6

De opdracht aan Rebel AANLEIDING EN PLAATSBEPALING • De Provincie Zuid-Holland, Gemeenten Westland en Den Haag en het Hoogheemraadschap van Delfland hebben ons gevraagd de maatschappelijke kosten en baten van de realisatie van de Erasmusvaart te evalueren. Een evaluatie ex-ante (vooraf) die een objectief en inhoudelijk fundament legt onder gesprekken over de Erasmusvaart, die dient ter ondersteuning van besluitvorming over de Erasmusvaart en behulpzaam is bij het verder verbeteren van de plannen. We zijn bij de uitvoering van de MKBA uitgegaan van de ontwerpen zoals die er nu liggen.1 • In aanvulling daarop hebben de partijen ons gevraagd aanbevelingen te doen over de ontwikkelstrategie, ofwel het tot materialisatie brengen van de plannen. Daarvoor hebben we een apart document gemaakt ([NAAM/[KENMERK]). Het document dat voor u ligt richt zich op de analyse van de maatschappelijke kosten en baten. • Het eerste besluit dat partijen op basis van onder meer deze MKBA zullen nemen is of bij het ontwerp van de ongelijkvloerse kruising Erasmusweg/Lozerlaan (N211) rekening moet worden gehouden met een aquaduct ten behoeve van de Erasmusvaart. Dat besluit is voorzien op [DATUM]. Een positief besluit daarover is alleen zinvol als partijen tot de gezamenlijke conclusie komen dat realisatie van de Erasmusvaart voldoende kansrijk is.

• We zien mogelijkheden om de maatschappelijke waarde van het project verder te verhogen. Onder meer door aanpassingen in het ontwerp, flankerend beleid en het verder doortrekken ervan. Juist om deze en andere verbeteringen te kunnen evalueren, hebben wij een evaluatie-instrument gemaakt dat flexibel is en de komende jaren meekan. Dat instrument hebben we nu voor het eerst toegepast. In dit reapport treft u de resultaten van die eerste toepassing aan. • Toepassing van het evaluatie-instrument was geen gemakkelijke opgave. Het bleek voor veel betrokkenen lastig om gegeven de onzekerheden aannamen te doen en voor relatief veel van de vermeende baten, zoals het tegengaan van hittestress en het vergroten van biodiversiteit, is geen objectieve onderbouwing te geven. Desondanks zijn we erin geslaagd een product op te leveren dat naar onze overtuiging waardevol zal blijken in de gesprekken over de Erasmusvaart. 1.

[VERWIJZING NAAR DOICUMENTEN MOVARES EN wURCK

7

Beleidsdoelstellingen achter de vaart DE ERASMUSVAART • Vanaf de start van de idee-vorming van de Erasmusvaart is het de bedoeling geweest bij te dragen aan meerdere beleidsdoelstellingen, te weten: 1. Het verbeteren van het waterbeheer in het Westland en Den Haag door de bergings- en doorstroomcapaciteit van het systeem te vergroten. 2. Het versterken van de groenstructuur en het vergroten van de biodiversiteit. Rondom de vaart en in de gebieden die door de vaart met elkaar worden verbonden. 3. Het verbeteren van doorstroming en waterkwaliteit in de wateren die door de Erasmusvaart met elkaar worden verbonden. 4. Het vergroten van de aantrekkelijkheid van het wonen in de nabijheid van de Erasmusvaart. 5. Het vergroten van de mogelijkheden om in Den Haag Zuid te recreëren en het stimuleren van de bedrijvigheid die daarmee gepaard gaat. • Naast deze beleidsdoelstellingen realiseert de Erasmusvaart mogelijk een aantal nevendoelstelingen en kansen. Daaronder: 1. Het tegengaan van hittestress in de aanpalende wijken en buurten. 2. Het verbeteren van de gezondheid van omwonenden door sporten en fietsen te stimuleren. 3. Het verbeteren van de kwaliteit van de natuureducatie aan jongeren. 4. Het vergoenen van en besparen op energievoorzieningen door gebruik te maken van aqua-thermie. 5.

Het vergroten van de saamhorigheid in de buurten die de Erasmusvaart met elkaar verbindt door het organiseren van activiteiten rond de Erasmusvaart die daarop zijn gericht. 6. Het vergroten van de verkeersveiligheid door het terugbrengen van het aantal verkeerskruisingen en het oversteken op ‘ongewenste’ plekken te bemoeilijken. 7. Het activeren van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en voor ondernemerschap. 8. Een ‘Erasmusvaart-effect’ te realiseren in aanpalende gebieden zoals langs de Moerweg en de Loevensteinlaan.

8

Een project in 10 delen DE ERASMUSVAART We deelden het traject op in tien delen. Daardoor zijn we in staat om MKBA’tjes te maken van losse onderdelen, maar ook om te beoordelen wat het effect is van verschuivingen in de uitvoeringsplanning. De begrenzingen van de ‘kavels’ sluit logisch aan bij de werkzaamheden die op de wal zijn voorzien. Zo ontstaat flexibiliteit en de mogelijkheid om met die projecten mee te bewegen.

Deel Naam

Traject

Start Opl.

I Reconstructie Gantelzone II Kruising Westlandse Baan/Poeldijkseweg III Transformatiegebied Wateringen IV Recreatiezone Sportcomplex Erasmusweg V Parel VI Lof van Erasmusveld VII Volkstuinen VIII Dunea IX Haags Buiten X Bezoekerscentrum

Wennetjessloot – Poeldijkseweg Westlandsebaan – Berensteinlaan Berensteinlaan – Vrederustlaan Vrederustlaan – Zwaardvegersgaarde Zwaardevegersgaarde – Steenhouwersgaarde Steenhouwersgaarde – Ruinerwoldstraat Ruinerwoldstraat – Leyweg Leyweg – Loevensteinlaan

2035 2035 2023 2025 2020 2025 2021 2021 2020 2020 2020 2020 2025 2025 2025 2025 2020 2020 2020 2020

9

Totale investering bedraagt [] miljoen DE ERASMUSVAART • Debuco heeft de totale investeringskosten van het project geraamd op [..] miljoen euro.1 [Deze gegevens worden definitief op €K vermeld na de bespreking met debuco op ma. 24 juni. Ook voor onderscheid ncw en mkba-hantering] • In onderstaande figuur zijn de realisatiekosten per onderdeel opgenomen: •

[Taartdiagram] [Deze wordt opgenomen na de bespreking met debuco op ma. 24 juni]

• Door een slimme combinatie met andere projecten kunnen besparingen worden gerealiseerd. Wij rekenen met een besparing van [3.3 (nog def)] miljoen euro als gevolg van een slimme combinatie met de reconstructie van de Erasmusweg. Besparingen door een combinatie met de realisatie van de warmtebuis vonden wij onvoldoende kansrijk. • De Erasmusvaart moet niet alleen worden gerealiseerd, maar ook worden onderhouden. Voor het ‘Haagse deel’ bedragen die kosten [nog def] per jaar, voor het Westlandse deel [nog def].

1.

Bron: [KOSTENRAMING DEBUCO]. Omwille van de leesbaarheid presenteren we in dit rapport de meest waarschijnlijke inschattingen. In zijn raming houdt Debuco een onzekerheidsmarge aan. Debuco durft met [..]% zekerheid te stellen dat het project kan worden uitgevoerd voor tussen [..] en [..] miljoen euro.

10

Een MKBA voor de Erasmusvaart METHODOLOGIE • Een Maatschappelijke Kosten Baten Analyse (MKBA) is een haalbaarheidsanalyse van een project die bedoeld is om de besluitvorming over het investeren in dat project te ondersteunen. Een MKBA brengt de effecten van een investeringsproject voor de welvaart in kaart en probeert die zoveel mogelijk te voorzien van een financiële waardering. • Niet voor alle onderdelen kan een zinvolle financiële waardering worden gemaakt. Onderdelen waarvoor geen zinvolle financiële waardering kan worden gemaakt zijn niet minder belangrijk. Ze maken wel degelijk deel uit van de MKBA en krijgen daarom een prominente plek als PM-post. • Een financiële haalbaarheidsanalyse kijkt alleen naar de financiële inkomsten en uitgaven. De MKBA gaat verder en neemt ook niet-financiële baten mee, zoals effecten op de biodiversiteit, op geluk van mensen en op het klimaat. Nadat de effecten van het project zo goed mogelijk in kaart zijn gebracht, kan de politiek vaststellen of realisatie ervan vanuit maatschappelijk perspectief aantrekkelijk is. • Onze opdrachtgevers verwachten dat realisatie van de Erasmusvaart positieve effecten zal hebben op ondermeer gezondheid, sociale problematiek, economie, natuur en waterveiligheid.

Voor de besluitvorming over realisatie van de Erasmusvaart is het daarom van belang gevoel te hebben voor de omvang en de waarde van de verwachte effecten. • Een MKBA beperkt zich tot effecten die zich voordoen als gevolg van het project. Om die effecten te kunnen inschatten, moeten we weten hoe de wereld eruit zou zien zonder dat project. • In de MKBA spelen we als het ware twee filmpjes tegelijk af. Eentje waarin de Erasmusvaart wordt gerealiseerd (Project) en eentje waarin dat niet het geval is (Referentie). Terwijl we die filmpjes afspelen zien we verschillen in effecten ontstaan.

11

Referentie: de wereld zonder Erasmusvaart ALTERNATIEVEN EN INTERVENTIES • Het Referentie-alternatief beschrijft de wereld als de Erasmusvaart niet wordt gerealiseerd. • In het Referentie-alternatief worden de volgende maatregelen wel genomen, eerder genomen of anders ingericht: 1. Realisatie ongelijkvloerse kruising N211, maar dan zonder aquaduct.1 2. Droge ecologische zone tussen De Ranken en de Ambachtsweg/Berensteinlaan met een groene doorgang onder de N211. 3. Ophogen van de kaden tussen Berensteinlaan en Vrederustlaan . 4. Realisatie van een grotere duiker onder de Segbroeklaan vanaf het gemaal Valkenbos in 2035. 5. Een capaciteitsvergroting van gemaal Valkenbos [in 2035]. 6. Ontstoppen duiker tussen kruising Oosteinde/Treslonglaan en kruising Herenstraat/Plein . 7. Realisatie Berg-/bezinkbak bij kruising Tomatenlaan/Zuidenveldlaan. 8. Het in twee richtingen bevaarbaar maken van de Strijpwetering. 9. Realisatie van 4000m2 compensatiewater bij Drievliet.[als niet, dan 4000m ‘activeren’] 10. Realisatie van het Noordelijk Gemaal in 2080. • Er wordt nagedacht over een fietsbrug over de Erasmusvaart. Realisatie van die brug is echter onzeker en heeft geen directe relatie met de Erasmusvaart. De Fietsbrug is daarom in geen van de alternatieven opgenomen.

12

Projectalternatief: Realisatie van Erasmusvaart ALTERNATIEVEN EN INTERVENTIES • In het Projectalternatief gaan we er van uit dat de Erasmusvaart wordt gerealiseerd, precies zoals eerder beschreven op pagina [9]. In aanvulling daarop worden de volgende maatregelen genomen: 1. Realisatie van een grotere duiker onder de Segbroeklaan vanaf het gemaal Valkenbos in 2035. 2. Een capaciteitsvergroting van gemaal Valkenbos [in 2035]. 3. Investering in een Aquathermie-installatie in [..zodra water stroomt..] 4. Realisatie van het Noordelijk Gemaal in 2080. 5. Terugbrengen van het aantal kruisingen en oversteekplaatsen t.b.v. doorstroming en verkeersveiligheid • Langs de Erasmusweg wordt een warmtebuis gerealiseerd. Op een aantal plaatsen wordt de Erasmusweg ook gereconstrueerd. We gaan er in deze MKBA van uit dat door het combineren van werkzaamheden met de warmtebuis geen besparingen worden gerealiseerd. Een gelijktijdige reconstructie van de Erasmusweg leidt wel tot besparingen. Dat geldt ook voor het ophogen van de kades tussen Berenstein- en Vrederustlaan. Die besparingen nemen we mee in deze MKBA.1 We gaan uit van de volgende besparingen: Deel Naam I Reconstructie Gantelzone II Kruising Westlandse Baan/Poeldijkseweg III Transformatiegebied Wateringen IV Recreatiezone Sportcomplex Erasmusweg V Parel VI Lof van Erasmusveld VII Volkstuinen VIII Dunea IX Haags Buiten X Bezoekerscentrum

Ophogen kades Erasmusweg

900.000

900.000

0

0

Start 2035 2023 2020 2021 2020 2020 2025 2025 2020 2020

Opl. 2035 2025 2025 2021 2020 2020 2025 2025 2020 2020

1. Alle synergievoordelen door het werk-met-werk maken komen om technische reden in deze MKBA ten bate van de Erasmusvaart. Zouden we ze ook ten gunste van de reconstructie van de Erasmusweg laten komen, dan zouden we ook een MKBA van deze projecten moeten maken.

13

Effecten in Hoogheemraadschap tot 2120 METHODOLOGIE • MKBA’s in Nederland worden over het algemeen gedaan vanuit het perspectief van de Nederlandse samenleving. De bestedingen van een Amerikaanse toerist die dankzij de Erasmusvaart Den Haag verkiest boven Amsterdam, zijn dan niet additioneel. Het maakt vanuit nationaal perspectief niet uit of zijn dollars in Den Haag of Amsterdam worden uitgegeven. • Zeker als de Rijksoverheid een groot deel van de investeringen doet, lijkt het logisch om te kijken naar de effecten voor heel Nederland. Daar is bij de Erasmusvaart echter geen sprake van. Bovendien zijn de doelstellingen van de Erasmusvaart gedefinieerd op het niveau van de gemeenten Den Haag en Westland. • Ten aanzien van het waterbeheer verwachten we effecten elders in het beheergebied van het Hoogheemraadschap van Delfland. Buiten dit beheergebied verwachten we eigenlijk geen effecten. Niet op het waterbeheer, maar ook niet op de andere thema’s, zoals economie of woongenot. Den Haag en het Westland vallen binnen het beheergebied van het Hoogheemraadschap. Daarom beperken we ons in deze MKBA tot de effecten binnen het beheergebied van het Hoogheemraadschap van Delfland. • We bakenen de analyse van de effecten niet alleen in de ruimte, maar ook in tijd. We starten ‘de film’ op 1 januari 2020. In 2020 voorzien we de eerste werkzaamheden en daarmee ook de eerste effecten.

We gaan er van uit dat de Erasmusvaart wordt gegraven voor de eeuwigheid, maar toch beperken we de inschatting van de effecten tot een periode die we nog enigszins kunnen overzien. De kunstwerken in de vaart hebben een levensduur van 100 jaar. We weten niet wat er dan gebeurt en dus beperken we ons tot die periode. Effecten die zich voordoen na 2120 nemen we dus niet mee. • Honderd jaar vooruit is nog best een hele tijd, maar omdat we gebruik maken van een disconteringsvoet van 4,5% (zie [..]) hebben de effecten van na 2070 een marginaal effect. De disconteringsvoet relativeert met andere woorden het materiele belang van de discussie hoever we in de tijd vooruit moeten kijken. In de gevoeligheidsanalyse (zie [..]) laten we zien wat het effect is van een langere en korte horizon, alsmede van een hogere en lagere disconteringsvoet. [CHECK MIRJAM].

14

Methodologische verantwoording METHODOLOGIE • In deze MKBA bouwen we voort op de methodologie die aanvankelijk is ontwikkeld voor infrastructuurprojecten, maar we de afgelopen jaren - onder toeziend oog van onder meer de Algemene Rekenkamer, het Centraal Planbureau en het Planbureau voor de Leefomgeving - ook toepasten op heel andere terreinen. Daaronder de organisatie van de Olympische Spelen in 2028 en het Nationaal Programma Rotterdam-Zuid (NPRZ). • We zijn ervan uitgegaan dat de aangeleverde kostenramingen correct en realistisch zijn. We hebben geen oordeel geveld over de juistheid van de bedragen die in de kostenramingen zijn opgenomen. • We probeerden een zo betrouwbaar mogelijke inschatting te maken van kosten en baten. Dat is niet altijd eenvoudig. Als de inschattingen over de omvang van een effect uiteen lopen, rekenen we met de conservatieve inschatting. Zo voorkomen we dat een besluit voor de realisatie van de Eramusvaart wordt genomen op basis van een te rooskleurige voorstelling van zaken. • Vanuit onze stevige inhoudelijke basis komen wij met gefundeerde aannamen en zijn daarin volledig transparant. We staan altijd open voor verbetersuggesties. Ons mantra luidt: ‘wie het beter weet, mag het zeggen’. Wij nemen verbetersuggesties alleen over als we er oprecht van overtuigd zijn dat ze beter zijn.

• We hebben de financiële stromen verdisconteerd naar 2020 met een disconteringsvoet van 4,5%. Daarmee sluiten we aan bij het ‘Rapport Werkgroep Discontovoet 2015’. Omwille van de leesbaarheid en om schijnzekerheid te voorkomen, hebben we bedragen afgerond. Omdat alle bedragen in prijzen van 2020 zijn, kunnen de bedragen in dit rapport met elkaar vergeleken worden. • In deze MKBA presenteren we alleen een Base Case. Een Best en Worst Case zijn niet gemaakt. Om toch inzicht te geven in de grote waarde- en kostendrijvers en het effect van een verandering van de aannames, hebben we een aantal parameters aan een gevoeligheidsanalyse onderworpen. • De aannamen, berekeningswijze en uitkomsten van deze analyse worden gedragen voor de Begeleidingsgroep, waarin het Hoogheemraadschap Delfland, de gemeenten Den Haag en Westland en de Provincie Zuid-Holland op ambtelijk niveau vertegenwoordigd zijn.

15

Verschillende soorten effecten METHODOLOGIE • De Erasmusvaart heeft zowel ‘harde’ financiële effecten (stijging van de woningwaarde) als ‘zachte’ effecten (meer biodiversiteit). Wij maken in deze MKBA onderscheid naar: 1. Financiële effecten; kosten en baten die daadwerkelijk leiden tot een financiële geldstroom die rechtstreeks is te herleiden naar het project. Daarbinnen onderscheiden we: a. Directe financiële effecten die we kunnen meenemen als financiële opbrengst voor het project. Bijvoorbeeld de huuropbrengst van het bezoekerscentrum. b. Indirecte financiële opbrengsten. Een financiële opbrengst die we niet automatisch bij het project binnenkomt. Bijvoorbeeld de waardestijging van een huis. 2. Niet- financiële effecten; kosten en baten die weliswaar een (economische) waarde vertegenwoordigen, maar niet leiden tot directe financiële stromen. Daarbinnen onderscheiden we: a. Monetariseerbare effecten, waarvan de waarde uitdrukken in euro’s. Bijvoorbeeld het beperken van de CO2 uitstoot. b. Niet-monetariseerbare effecten, waarvan we de waarde niet kunnen uitdrukken in euro’s. Bijvoorbeeld de bijdrage van de Erasmusvaart aan het geluk van mensen. • Een MKBA beschouwt de waarde voor de samenleving als geheel en kijkt in beginsel niet naar de verdeling van kosten en baten over de actoren in die samenleving. Desalniettemin is het relevant om: 1.

Te weten welke ‘harde’ overheidsinkomsten tegenover de ‘harde’ overheidsuitgaven staan. Die bepalen immers het netto financiële effect voor ‘de schatkist’. In bijlage [..] hebben we die inschatting opgenomen voor Rijk, Hoogheemraadschap en gemeenten. 2. Te weten wie in welke matre baat hebben bij de Eramusvaart, omdat die baathebbenden mogelijk financieel kunnen bijdragen aan de realisatie ervan. In bijlage [..] hebben we die inschatting opgenomen. Deze inschatting is relevant voor de verdere concretisering van de ontwikkelstrategie in de volgende fase richting het opstellen van een bestuurlijke overeenkomst tussen de publieke partners.

16

Erasmusvaart leidt via sleuteleffecten tot baten EFFECTEN • In workshops met de Begeleidingsgroep hebben we de effecten van Erasmusvaart-interventies inzichtelijk gemaakt. leidde tot onoverzichtelijke kluwen, waarin via • Dat .. verschillende oorzaak-gevolg relaties de verbinding tussen een interventie en zijn effecten wordt gelegd. • In die kluwen zitten knooppunten: effecten die gevoed worden vanuit verschillende interventies. Die noemen we sleuteleffecten. ‘Een betere gezondheid’ is zo’n sleuteleffect. De sleuteleffecten vormen een logisch punt van waaruit baten worden geïnventariseerd en voorkomen dubbeltellingen. • Wij gebruikten de sleuteleffecten ook als kapstok voor dit rapport dat daardoor beter leesbaar is. Bijlage 2 gaat in op de bewerking van interventies naar sleuteleffect. • Onze analyse heeft geleid tot de identificatie van acht ‘sleuteleffecten’: 1. Plezieriger wonen rond de Erasmusvaart, de vaart maakt het wonen in de buurt ervan leuker. 2. Gelukkiger en gezondere mensen, groen maakt mensen gelukkiger en zet aan tot sporten en bewegen. 3. Meer biodiversiteit, de vaart verdubbelt de biodiversiteit en verbindt groene gebieden met elkaar. 4. Schonere lucht en minder CO2, de vaart draagt bij aan een modaliteitsshift naar fietsen en creert de mogelijkheid om gebruik te maken van aqua-thermie. 5. Minder wateroverlast en hittestress.

De vaart creëert extra buffercapaciteit, maakt het opvangen van hevige buien hier en elders in het systeem gemakkelijker en voorkomt hittestress in de toekomst. 6. Meer bedrijvigheid. De vaart stimuleer bedrijvigheid via horeca, recreatie en toerisme. 7. Minder verkeerongelukken. De vaart bemoeilijkt ‘ongewenst’ oversteken en verminderd het aantal kruisingen. 8. Trotse inclusieve samenleving. De vaart draagt bij aan sociale samenhang in en trots op de buurt. Deze 8 sleuteleffecten zijn te relateren aan de 4 regionale opgaven: 1. Gebiedsopgaven; 2. Water/Klimaat; 3. Ecologie/Natuur; 4. Recreatie/Toerisme

17

Plezieriger wonen rond de Erasmusvaart EFFECTEN • Of een wijk aantrekkelijk is om te wonen hangt niet alleen af van of de huizen mooi zijn. Het gaat ook om bereikbaarheid, veiligheid en de kwaliteit van de buitenruimte. Of er een leuk park in de buurt is, of je kinderen naar een goede school kunnen en of er goede voorzieningen zijn als een sportvereniging, theater of zwembad. • De Erasmusvaart maakt de wijken die hij doorkruist aantrekkelijker. De Erasmusvaart brengt groen, creëert mogelijkheden om te sporten en bewegen, creëert mogelijkheden om te ontspannen en recreëren en levert een snellere en plezieriger verbinding met andere voorzieningen. Bijvoorbeeld op de Uithof, in het Zuiderpark of in het centrum van Den Haag. • In de praktijk blijkt de ontwikkeling van vastgoedprijzen een goede en complete indicator voor de mate waarin mensen (zowel huurders als kopers) een wijk aantrekkelijk vinden om te wonen: Mensen zijn bereid meer te betalen voor een betere woning in een aantrekkelijkere wijk. Om die reden kiezen wij voor de (verwachte) ontwikkeling van de WOZ-waarde als indicator voor de maatschappelijke baten van het aantrekkelijkere woonmilieu. Daarmee zitten we aan de voorzichtige kant. Het consumentensurplus, ofwel het verschil tussen wat mensen bereid zijn te betalen en wat ze daadwerkelijk betalen, nemen we niet mee in onze waardering.

1 • Er is veel onderzoek gedaan naar het effect van groen via meer woonplezier op de waarde van huizen. Het effect is positief, maar de inschatting van de omvang van het effect en de straal waarbinnen het effect optreedt variëren enorm. Wij hebben gerekend met een voorzichtige inschatting: Een waardestijging van 2% van alle huizen binnen een straal van 100 meter van de Erasmusvaart en een extra waardestijging van 4% (dus bij elkaar 6%) van alle huizen die direct grenzen aan de Erasmusvaart. In totaal gaat het om [37] miljoen euro.

1.

De WOZ-waarde ligt vaak iets onder de marktwaarde. We hebben voor de WOZ-waarde gekozen omdat die van alle beschikbare waardebepalingen de meest complete en daardoor over de hele woningvoorraad op Zuid de meest betrouwbare is.

18

Gelukkiger en gezondere mensen EFFECTEN • Een laag opleidingsniveau, lage inkomens en het ontbreken van een zinvolle dagbesteding hangen samen met andere sociaal-economische problemen, zoals schulden, criminaliteit en psychische problematiek. Mensen met problemen zijn minder gelukkig en minder gezond. Dat geldt ook voor mensen die weinig sociale contacten hebben en in een vieze, onveilige buurt wonen. Op een aantal van deze aspecten kan de Erasmusvaart aangrijpen, zeker als ook aandacht wordt besteed aan flankerende interventies die gebruik maken van de kansen die de Erasmusvaart biedt. • De Erasmusvaart leidt tot meer groen, een aantrekkelijker buitenruimte en meer voorzieningen. Onze verwachting is dat de buurtbewoners daardoor vaker naar buiten gaan en meer bewegen. Zowel volwassenen als kinderen. • Dat effect kan worden versterkt met flankerend beleid. Bijvoorbeeld sportprogramma’s voor kinderen in de buurt of sociale buurtactiviteiten gericht op het ‘vieren’ van de Erasmusvaart. Denk aan een Drakenbootrace waarin straten het tegen elkaar opnemen. • Het is aannemelijk dat de Eramusvaart een bijdrage levert aan het geluk van de mensen in Zuid, maar lastig om die te monetariseren. Er is geen universele maat voor geluk, laat staan dat we in staat zijn om die maat om te rekenen naar een bedrag in euro’s.

Omdat het • niet mogelijk is een monetaire waardering te hangen aan de bijdrage die de Erasmusvaart levert aan het geluk van de inwoners van Zuid, waarderen we deze bijdrage met PM. Hij is relevant, maar we hebben hem niet gemonetariseerd. De waardering van geluk is daarvoor wat ons betreft onvoldoende objectief. Het is aan de politiek om dit effect mee te nemen in haar afweging. • Een betere gezondheid leidt niet alleen tot meer geluk, maar ook tot een lagere zorgconsumptie eneen hogere arbeidsproductiviteit. Wij ramen die in totaal op [3] miljoen euro.

19

Meer biodiversiteit EFFECTEN • Biodiversiteit is een graad van verscheidenheid aan levensvormen. Biodiversiteit wordt gebruikt als indicator voor de gezondheid van een ecosysteem. • De biodiversiteit staat onder druk, ook in Nederland. In 1950 waren er nog 1400 soorten hogere planten, waarvan inmiddels meer dan 5% is uitgestorven en bijna 40% sterk is achteruitgegaan. Het aantal broedvogelsoorten is in die periode met 35% afgenomen. Het wereldwijde diversiteitsverlies ligt 100 tot 1000 keer hoger dan de natuurlijk voorkomende extinctiegraad en zal de komende jaren verder toenemen.12 • Dankzij een vruchtbare bodem, zuiver water en bijen kunnen we voedsel verbouwen. Planten zuiveren de lucht door zuurstof te produceren en verontreinigende stoffen op te nemen. Ecosystemen als het regenwoud en koraalriffen herbergen nu nog onbekende stoffen van onschatbare, levensreddende betekenis. • Verlies aan biodiversiteit betekent meer dan het verdwijnen van zeldzame planten- en diersoorten. Het leidt ertoe dat volledige ecosystemen minder produceren en kwetsbaarder worden voor invloeden van buitenaf. De natuur geeft ons gratis van alles, maar ieder jaar wordt het minder. Economen schatten dat verlies op zo'n 50 miljard euro per jaar. • De Erasmusvaart moet de biodiversiteit in het gebied verdubbelen en is de oost-west verbinding in de groenblauwe structuur van Den Haag.

Op Provinciaal niveau de verbinding tussen kust en achterland. • De Erasmusvaart draagt bij aan de vismigratie en leidt zo tot [..effect..]. Het is een waardevolle schakel in het netwerk van Natte Ecologische Zones van het Hoogheemraadschap en draagt via de natuurlijke oevers bij aan de ecologische waterkwaliteit. • Er is nog weinig onderzoek gedaan naar het waarderen van biodiversiteit. Via de schaduwprijzenmethode waarderen we die waarde op [PM – komt van HHD] miljoen euro. 1. 2.

Accelerated modern human–induced species losses: Entering the sixth mass extinction. Science Advances, 2015 Estimating the normal background rate of species extinction. Conservation Biology 29 (2): 452–462, 2015

20

Schonere lucht en minder CO2 EFFECTEN

Naast het vergroten van de biodiversiteit in de regio Haaglanden, draagt de Erasmusweg ook bij aan realisatie van de klimaatdoelstellingen. Dat verloopt langs een aantal routes: 1. Door de Erasmusvaart ontstaat meer vegetatie en bovendien wordt bij de keuze voor de vegetatie rekening gehouden met de mate waarin de beplating in staat is fijnstof op te vangen en ongewenste gassen om te zetten in gewenste gassen. Dat gebeurt niet van de ene op de andere dag. Bestaande vegetatie wordt verwijderd voordat de nieuwe vegetatie wordt geplant. Daarnaast duurt het even voordat de nieuwe vegetatie op z’n maximale capaciteit zit. Daarom hebben wij deze baat voorzichtigheidshalve gewaardeerd op nihil. 2. De Erasmusvaart vergroot voor een aanzienlijke groep mensen de aantrekkelijkheid om zich lopend of per fiets door de stad te verplaatsen. Zeker als de reistijd kan worden teruggebracht door het aantal snelheidsbeperkende kruisingen terug te dringen. Bij een modaliteitsshift van [..]% leidt dat tot [..] minder auto’s per etmaal over de Erasmusweg. Dat levert een waarde op van [..] euro door minder uitstoot van schadelijke gassen en van [..] euro door minder uitstoot van fijnstof. De afdeling Verkeer en Vervoer van de Gemeente Den Haag gelooft niet dat de Erasmusvaart tot een modaliteitsshift zal leiden. Voorzichtigheidshalve hebben wij deze baat gewaardeerd op 0. 3.

De Erasmusvaart creëert voor de mogelijkheid om delen van Den Haag en Westland aan te sluiten op een aquathermie-systeem. Dan worden gebouwen gekoeld met water en de warmte uit water kan via WKOinstallaties worden opgeslagen om de gebouwen in de winter te verwarmen. Hoewel de komende jaren veel geïnvesteerd zal worden in het gasloos maken van de wijken in Den Haag-Zuid, gaan we er voorzichtigheidshalve van uit dat alleen nieuwe huizen binnen een straal van 100 meter van de vaart vanaf oplevering gebruik maken van aquathermie. Voor de huizen binnen die straal die vanaf de jaren ‘90 zijn opgeleverd veronderstellen we een ingroeipad naar 100% in 2050. We veronderstellen 20% besparing op CO2uitstoot door aquathermie. Dat correspondeert met een waarde van 2 miljoen euro.

1.

..

21

Minder wateroverlast en hittestress EFFECTEN • Het boezemsysteem van Delfland ligt in een dicht bebouwd gebied, waar ruimtelijke inrichting zich voortdurend verder ontwikkelt. Om het watersysteem te laten functioneren, moeten ruimtelijke ontwikkelingen worden afgestemd met de waterhuishouding. • Redenerend vanuit de normering wateroverlast is het boezem-systeem dankzij het ABC-Delfland project (2001) tot 2027 op orde. Uit de Water Systeem Analyse (WSA, 2018) blijkt dat het boezemsysteem op een aantal plaatsen wel zwaar belast is, hetgeen wil zeggen dat de bemalingscapaciteit groot is ten opzichte van de afvoercapaciteit. • De Erasmusvaart draagt bij aan het vergroten van de beheersbaarheid van het boezemsysteem, doordat 1. De piekbelasting beter wordt opgevangen en sneller over het watersysteem wordt verdeeld. Lokale piekwaterstanden worden daardoor lager. 2. De aanvoer naar gemaal Schouten wordt verbeterd (mits extra maatregelen worden uitgevoerd). • Hittestress is een groot probleem in het centrum van Den Haag, maar in Den Haag-Zuid valt dat nu nog mee. De Erasmusvaart kan wel helpen om toekomstige hittestress te voorkomen die het gevolg is van oplopende temperaturen in combinatie met de voorziene verdichting in Den Haag-Zuid. • We waarderen minder wateroverlast op [3] miljoen euro en minder hittestress op [PM].

22

Meer bedrijvigheid EFFECTEN • De Erasmusvaart leidt tot meer bedrijvigheid. Die bedrijvigheid is voor een groot deel gerelateerd aan horeca, toerisme en recreatie. Relevant in een MKBA is altijd of die bedrijvigheid additioneel is. Vanwege de geografische afbakening die we hebben gekozen (het beheergebied van het Hoogheemraadschap), geldt dat een extra biertje op het terras aan de Erasmusvaart wel additioneel is als de bezoeker dat biertje anders op het Rembrandtplein had gedronken en niet als hij dat biertje anders op het Haagse Plein had gedronken. • Voor de doorrekening van de MKBA gaan we ervanuit dat er door de komst van de Erasmusvaart 15 honderd extra vaarrecreanten en 15 honderd extra horecabezoekers zullen zijn. Zij geven gemiddeld 50 euro per dag uit. Dit resulteert in een baat van in totaal 1,2 miljoen euro. • Wij verwachten daarnaast dat de Erasmusvaart zorgt voor extra bezoekers van het varend Corso. Wij gaan in de doorrekening uit van 15 duizend extra. Veel van hen komen van buiten het beheergebied en zelfs uit het buitenland. De extra 15 duizend bezoekers die we aannamen, blijven 1 dag en geven 38 euro per dag uit. In totaal gaat het om 5 miljoen aan additionele uitgaven. • Ondernemers in het Westland ontvangen jaarlijks meer een groot aantal zakelijke bezoekers uit alle uithoeken van onze planeet.

We veronderstellen dat het dankzij de Erasmusvaart en de evenementen en venues die daaromheen worden georganiseerd ertoe leiden dat al die bezoekers 1 dag langer in de regio blijven. Dat leidt tot 0,2 miljoen aan additionele bestedingen.

23

Minder verkeersongelukken EFFECTEN • Door de Erasmusvaart verdwijnt een aantal oversteekplaatsen en wordt het minder aantrekkelijk voor voetgangers om de Erasmusweg op ongewenste plekken over te steken. Dat verbetert niet alleen de verkeersdoorstroming, maar ook de verkeersveiligheid. We hebben de verkeerskundigen van de gemeente Den Haag nog niet van dit effect kunnen overtuigen en ramen deze daarom voorzichtigheidshalve op 0. • [PM: Overzicht hoe de kruisingen veranderen, zodat de lezer zelfs zijn mind over dit effect kan opmaken]

24

Een trotse, inclusieve samenleving EFFECTEN • Samenlevingen waarin grotere groepen mensen zich buitengesloten voelen zijn minder efficiënt. Het verlamt besluitvorming, leidt tot onderbenutting van talent, verlaagt arbeidsproductiviteit, vergroot sociale problemen en verhoogt de kosten voor zorg en maatschappelijke ondersteuning. • Maatschappelijke inclusiviteit is de mate waarin mensen onderdeel uitmaken van de samenleving en sociale contacten onderhouden die maatschappelijke waarde hebben. Als mensen onvoldoende onderdeel uitmaken van de samenleving kan een situatie ontstaan waarin verschillende bevolkingsgroepen van elkaar verwijderd raken. Dat leidt niet alleen tot een individuelere samenleving met scherpere tegenstellingen, maar beperkt ook de sociale mobiliteit. Hoe kan een danstalent zich ontplooien als hij binnen zijn gemeenschap nooit in aanraking komt met mensen die hem daarin kunnen begeleiden of een voorbeeld kunnen zijn? • De Erasmusvaart draagt bij aan verhoging van de inclusiviteit van (vooral) de Haagse samenleving door mensen met elkaar in contact te brengen, door sociaal sterkere huishoudens te verleiden naar Zuid te komen en door mensen sociaal te activeren via betaald of vrijwilligerswerk.

• Hoewel er aanwijzingen zijn dat inclusieve samenlevingen ook economisch beter presteren dan gesegregeerde samenlevingen, hebben wij in deze MKBA dit effect, indien en voor zover nog niet meegenomen in de andere sleuteleffecten, niet gemonetariseerd. Omdat we denken dat het wel een materieel effect is hebben we het als positieve PM-post meegenomen in onze MKBA. • Wat we ook niet hebben gemonetariseerd is de ‘verdunning’ van sociale problematiek. We weten dat concentratie van sociale problemen tot cumulatie van sociale problemen leidt. Het is moeilijker om uit de problemen te blijven zich achter iedere voordeur in jouw buurt serieuze sociale problemen voordoen. Menging van huishoudens met en zonder sociale problemen maakt de samenleving als geheel meer resilient. Bijvoorbeeld omdat jouw problemen eerder worden opgemerkt en je sneller, betere hulp krijgt van de mensen in de buurt. • De inwoners van Den Haag Zuid zijn niet trots op hun buurt. We kunnen de realisatie van de Erasmusvaart gebruiken om het imago van Zuid bij de rest van de Hagenaars te verbeteren. Dat is goed voor de rest van Den Haag, maar draagt ook zeker bij aan het zelfvertrouwen van Zuid.

25

MKBA Erasmusvaart RESULTATEN

26

Gevoeligheidsanalyse RESULTATEN • Onderstaande figuur presenteert voor een aantal variabelen de gevoeligheid van de uitkomsten voor veranderingen in de aannames. Het overzicht is vooral bedoeld om beeld te krijgen bij de gevoeligheid van de uitkomst voor de gehanteerde aannames en dient dus slechts ter illustratie.

27

Conclusies RESULTATEN • Uit onze analyse blijkt dat er een grote kans is dat de maatschappelijke baten van de Erasmusvaart de realisatiekosten zullen overstijgen. Met de door ons gehanteerde aannamen zijn de kosten ongeveer gelijk aan de gemonetariseerde (ofwel in euro’s uitgedrukte) baten. Daar bovenop levert de Erasmusvaart baten op die we niet monetariseerden, omdat voor deze effecten geen voldoende objectieve en onderbouwde waardering konden maken. Daaronder de toename van de biodiversiteit, het beperken van hittestress en het feit dat hoogwaardig en ‘beleefbaar’ groen mensen gelukkiger maakt. Wij vinden het aan bestuur en volksvertegenwoordigers om aan te geven wat deze niet gemonetariseerde effecten hen waard zijn. • Van de maatschappelijke opbrengsten die we wel monetariseerden is ‘Plezieriger wonen rond de Erasmusvaart’ ([37] miljoen euro)] de grootste, gevolgd door ‘Meer bedrijvigheid’ ([7] miljoen euro), ‘Minder wateroverlast’ ([4 miljoen euro)] en een beter klimaat ([4] miljoen euro). • Wij zien kansen om de maatschappelijke waarde van de Erasmusvaart nog verder te verhogen.

Bijvoorbeeld door flankerend beleid te maken gericht op het verleiden van mensen om meer te sporten en vaker de fiets te pakken, door een betere aansluiting te realiseren met ander water en groen in Den Haag, door de vaart in te zetten om mensen zonder baan te activeren, door de Erasmusvaart te gebruiken om de onderlinge samenhang in de aanpalende buurten te vergroten , door realisatie van de Erasmusvaart aan te grijpen om de verkeersveiligheid op de Erasmusweg te verbeteren en door de Erasmusvaart echt neer te zetten als de poort naar Den Haag.c

28

Aanbevelingen Wij vinden dat realisatie van de Erasmusvaart kansen biedt die in de huidige plannen nog onvoldoende worden benut. Wij vinden het verstandig als de publieke partners de volgende mogelijkheden verder verkennen: 1. Het gebruiken van realisatie en exploitatie van de Erasmusvaart voor het activeren van inwoners van Den Haag Zuid met een afstand tot de arbeidsmarkt. 2. Het versterken van de relatie met de pleziervaart (sloepen) op andere plekken in Den Haag door via De Beek (Moerweg) de verbinding met het Laakkanaal te ontsluiten, zodat voor Hagenaars de mogelijkheid ontstaat om Den Haag Zuid en de verbinding met het Westland (op een andere manier) te beleven en het Varend Corso door het centrum van Den Haag kan varen. 3. Het realiseren van een groen-/vaarverbinding tussen Erasmusvaart en Zuiderpark over de Loevensteinlaan, in combinatie met de (her)ontwikkeling vastgoed rond Loevensteinlaan.

29

Aanbevelingen (vervolg) 4.

5. 6. 7. 8.

9.

Het uitbreiden van de groen-/vaarverbinding met De Uithof, zodat Zuiderpark en De Uithof verbonden worden via water en groene zone, hetgeen een impuls kan geven aan de sportbeleving (roeien, buitensporten, hardlopen, fietsen, etc.). Het inzetten van de Erasmusvaart voor het vergroten van de binding en saamhorigheid tussen buurtbewoners, het imago van de aanpalende wijken en de trots op de buurt. Het aangrijpen van de Erasmusvaart om inwoners van Den Haag en het Westland te stimuleren meer te bewegen door meer te sporten en vaker de fiets te pakken. De Erasmusvaart te positioneren als duidelijk zichtbare en gemarkeerde toegangspoort tussen Den Haag en het Westland. Een versnelling van de reconstructie van de Gantelzone, waarbij binnen een straal van 100 meter van de vaart ruimte wordt gereserveerd voor woningbouw. Deze MKBA te gebruiken als onderlegger voor de ontwikkelstrategie, waarbij voor de bekostiging van het project nadrukkelijk wordt gekeken naar de (ook private) partijen die baat hebben bij de realisatie ervan.

30

Bijlagen 1. 2. 3. 4. 5.

Bronvermeldingen Databoek Toelichting Netto Contante Waarde Toelichting kosten Olympisch Dorp Allocatie overheden

31

Bijlage 1 – Bronvermeldingen (1) • [..]

32

Bijlage 2 – Databoek (1)

33

Bijlage 3 – Toelichting netto contante waarde (1) • Geldstromen die in verschillende jaren vallen, mogen niet zomaar bij elkaar opgeteld worden, door: 1. Inflatie; een euro vandaag meer waard dan een euro volgend jaar (inflatie) 2. Onzekerheid; een zekere euro is meer waard dan een onzekere euro • Deze twee factoren worden uitgedrukt in de discontovoet. Daarbij geldt dat hoe risicovoller een project is, des te hoger de discontovoet.

• De Netto Contante waarde (NCW) methode waardeert toekomstige kasstromen in de tijd. • De NCW van een project is de som van alle verdisconteerde kasstromen van het project, in een formule uitgedrukt: • T t t t =0

NCW = 

CF (1 + r )

• CF = toekomstige kasstromen project • r = discontovoet • t = tijd

34

Bijlage 4 – Allocatie van (kosten en) baten •

..

35

Contact

Koen Westhoff

Gert-Jan Fernhout

Rebel Wijnhaven 23 3011 WH Rotterdam The Netherlands

Rebel Wijnhaven 23 3011 WH Rotterdam The Netherlands

T +31 (0)10 2755995 F +31 (0)10 2755999 M +31 (0)6 53676534

T +31 (0)10 2755995 F +31 (0)10 2755999 M +31 (0)6 23365437

Koen.wetshoff@rebelgroup.com http://www.rebelgroup.com/

gertjan.fernhout@rebelgroup.com http://www.rebelgroup.com/

36