RIS310470 Bijlage 4 DPZ 10071096 bijlage 5a

Subsidie-inspectieTyp tekstTyp tekst

078

Retouradres Spui 70 2511 BT Den Haag

Ons kenmerk

Wethouder Balster

SI/2020.01 Contactpersoon

J. Kok Directeur DPZ S. Broers

Telefoonnummer

(070) 353 35 50 Aantal bijlagen

5

conceptstatus Datum

7 april 2020 Onderwerp

Rapport inspecteur subsidies Onderzoek financiële situatie Zelfstandig Buurthuis De Mussen

Geachte wethouder Balster en de heer Broers,

VERTROUWELIJK

Inleiding In het eerste kwartaal van dit jaar is naar aanleiding van het verzoek door de dienst DPZ door mij als de inspecteur subsidies, onderzoek verricht naar de financiële situatie bij het zelfstandig buurthuis de Mussen. De Mussen is een van de vier zelfstandige buurthuizen die door de gemeente Den Haag (gedeeltelijk) wordt gefinancierd. In overleg met de dienst DPZ is het onderzoeksvoorstel geschreven. De centrale vraag van het onderzoek is een beoordeling te geven over de financiële situatie van het zelfstandig buurthuis en de situatie nader te analyseren. De dienst verzoekt daarbij om advies. De Gemeentelijke Accountantsdienst (GAD) heeft op mijn verzoek het financiële onderzoek verricht en deze bevindingen (rapport) treft u aan in de bijlage. Op basis van dit rapport en twee interviews met de directie van het zelfstandig buurthuis en gesprekken met de medewerkers van dienst DPZ en bestudering van relevante documenten (subsidieverleningen- en vaststellingsbeschikkingen 2016 – 2019 ) ben ik tot de volgende bevindingen en analyse van de situatie gekomen. Deze brief is afgestemd met de dienst DPZ en De Mussen. De grondslag voor dit onderzoek is publiekrechtelijk. Grondslagen vormen de Algemene Wet Bestuursrecht, de Haagse Algemene Subsidie Verordening, gemeentelijke richtlijnen en de verleningsen vaststellingsbeschikkingen.

Een specifieke subsidieregeling ontbreekt, maar het ontwerp hiervan vormt toekomstige aandacht voor de dienst DPZ in het kader van haar beleidsontwikkelingen op het terrein van de gemeentelijke sturing van het professioneel welzijnswerk. Op de achtergrond van dit onderzoek speelt de coronacrisis. Mogelijke gevolgen hiervan zijn niet meegenomen in dit onderzoek. In de bijlagen treft u aan de schriftelijke wederhoor van zowel de onderzochte stichting(en) als de dienst DPZ. De schriftelijke wederhoren hebben wel / niet geleid tot bijstelling van mijn rapport.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

T 070 - 353 3550 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SI/2020.01

|Mijn rapport is als volgt opgebouwd: •

• •

Bevindingen: o Problemen; o Gevolgen; o Oorzaken; Conclusie; Aanbevelingen.

Bevindingen Problemen Uit het onderzoek (zowel het accountantsonderzoek als de interviews) blijkt de volgende situatie: De bestuurlijke eenheid het zelfstandig buurthuis (afgekort De Mussen) bestaat uit een vereniging en zes stichtingen, waarvan vier stichtingen een subsidierelatie hebben met de gemeente Den Haag. De omzet van vier van deze stichtingen (respectievelijk het Buurthuis, de Kinderopvang, Buitensport en het Leerwerkbedrijf) bedraagt in 2019 ongeveer € 3,7 miljoen. Het financiële onderzoek toont de volgende vier problemen: 1.

2. 3.

4.

Deze vier stichtingen kampen met een fors oplopend jaarlijks structureel te kort van circa € 2 ton in 2020 en circa € 3 ton in 2021. Zij kunnen op zeer korte termijn niet meer aan hun betalingsverplichtingen voldoen; Daarnaast kan stichting het Pand dat beheer voert in augustus 2020 de hypotheek van €185.000 niet betalen aan de gemeente Den Haag; Deze vier stichtingen hebben geen financiële reserves meer. Het is ook de vraag of deze stichtingen deze tekorten nog kunnen inhalen. De Mussen heeft in het verleden marginale positieve financiële resultaten behaald die weinig hebben bijgedragen aan het weerstandsvermogen van de Mussen. Bovendien is de liquiditeitspositie van de eenheid uitgehold en is er een liquiditeitsprobleem van € 5 ton; De Mussen zegt niet meer in staat te zijn tot het verrichten van structurele maatregelen tot een verbetering van de financiële situatie.

Gevolgen Zonder alternatieve financiële middelen dreigt een faillissement voor de Mussen. De liquiditeitsprognose was gedurende het onderzoek nog niet voorhanden. De verwachting is dat medio 2e kwartaal 2020 de Mussen niet meer aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen. De Mussen stelt dat zij de gemeente Den Haag periodiek heeft geïnformeerd over haar financiële situatie. Volgens de Mussen hebben de harmonisatie Wet Kinderopvang en de veranderingen in de cao versneld bijgedragen aan de financiële achteruitgang. Oorzaken Op basis van accountantsrapport en interviews dienen zich zeven oorzaken aan: 1.

2.

De vier stichtingen hebben in 2019 verliesgevende activiteiten. De Mussen leidt volgens het accountantsonderzoek structurele tekorten bij vier van haar stichtingen in 2019 waarvoor zij geen buffers heeft; De Mussen stelt dat de structurele welzijnssubsidie voor het clubhuis ontoereikend is. Het financiële onderzoek richtte zich op de periode 2016 tot en met nu. Uit interviews en de administratie van de stichting blijkt dat het zelfstandig buurthuis niet in staat is gebleken de verlaging van subsidies door bezuinigingen op te vangen door lagere lasten of structurele

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SI/2020.01

opbrengsten van derden. In 2006 / 2007 vond een gemeentebrede herverdeling plaats van alle structurele subsidies, waarbij ook het zelfstandig buurthuis gekort werd met € 78.000. Volgens opgave van de Mussen werkte deze korting als volgt uit: de gemeentelijke subsidie voor de basisvoorziening ten behoeve van het clubhuis is in 11 jaar gedaald tot 81,6 %. De prijsindexatie is die periode gestegen tot 117,4%. Zodoende is er anno nu een gat ontstaan van 35,8 % (circa € 130.000), dat de Mussen niet heeft kunnen opvangen met andere activiteiten of alternatieve financiering. ( NB het betreft hier de welzijnssubsidie. De Mussen ontvangt ook nog andere subsidies). Daarnaast heeft het clubhuis ook op het programmabudget (agogenuren) moeten in leveren. De Mussen kampt hier ook structureel met tekorten (2020 ruim € 41.000). Onder invloed van de participatienota 2011/2012 zijn De Mussen gekort met € 89.000. En in 2016 is, ondanks een motie van de raad de zelfstandige buurthuizen te ontzien, De Mussen gekort met € 25.000 in de vorm van een structurele doelmatigheidskorting; 3. De Lobby voor structurele ophoging subsidie door de Mussen is in het verleden niet geslaagd. De Mussen vermeldt dat zij veelvuldig zowel ambtelijk als de politiek heeft laten weten financieel niet uit te komen met de gemeentelijke subsidie. Echter zonder resultaat.

Een gang naar de bestuursrechter inzake de gemeentelijke subsidieverlening heeft de stichting niet willen maken om de verhoudingen niet te willen verstoren; 4. Rol governance van de Mussen. Wegens het uitblijven van het resultaat van het lobbyproces heeft de Mussen in de jaren besloten stappen te nemen om op enigerlei wijze de voor hen tekortschietende subsidiegelden te compenseren door het hanteren van een risicovol bedrijfsmodel met vier kenmerken: • Structurele lasten worden structureel gedekt door incidentele inkomsten. De Mussen heeft gewerkt aan een uitbreiding van incidentele activiteiten, onder meer ook te zien in de uitbreiding naar meerdere rechtspersonen met in totaal 6 stichtingen, waarvan er vier activiteiten uitvoeren (niet zijnde de twee stichtingen Mussennest en Pand). Echter De Mussen stelt hierbij dat zij niet uitkomt met het gesubsidieerde uurtarief voor het gemeentelijke project Buurtcoach van € 39,25. Het gangbare tarief voor welzijnsactiviteiten stelt De Mussen is € 72,-; • Om de huisvestingslasten te doen verminderen heeft de Mussen het pand van de gemeente overgenomen om in 2012 de kosten te drukken. Het beoogde besparingsbedrag van €80.000 is door de stijging van lasten alweer ingehaald.

Had de stichting het pand niet overgenomen dan waren de tekorten nu nog hoger; • Om aan liquiditeit te komen heeft de stichting Clubhuis € 500.000 geleend van haar stichting Het Pand Hoefkade om aan betalingsverplichtingen te kunnen voldoen. Dit is een openstaande schuld aan stichting Pand Hoefkade. Stichting Pand heeft hierdoor zelf onvoldoende liquiditeit voor de noodzakelijke aflossingen van de hypotheek en rente aan de gemeente Den Haag en het uitvoeren van onderhoud; • De activiteiten dragen onvoldoende bij aan de vorming van toereikende financiële buffers om bedrijfsrisico’s op te kunnen vangen; 5. De genomen maatregelen door de Mussen sorteerden onvoldoende effect. In 2018 heeft de instellingsaccountant de stichting al geadviseerd tot het nemen van maatregelen. Volgens de directie heeft dit geleid tot meer acquisitie en is na gesprek met de gemeente Den Haag in 2019 een werknemer ontslagen en is een contract van een werknemer niet verlengd. Daarnaast heeft de vereniging met haar beperkte financieel vermogen nog enkele donaties verricht, om het leed te verzachten. Echter deze laatste financieringsbron is niet toereikend en niet onuitputtelijk; 6. Huisvestingslasten pand. Het zou mogelijk kunnen zijn dat het pand met zijn aantal vierkante meters als een te dure voorziening valt te beschouwen en daardoor ook structureel drukt op de begroting en resultaat van De Mussen.

Dit is verder niet door mij onderzocht. De Mussen komt niet tot een kostendekkende exploitatie op basis van voldoende activiteiten of De Mussen krijgt onvoldoende haar huisvestingslasten door de gemeente gefinancierd. De accountant stelt in dit onderzoek vast dat bij het hanteren van de berekeningsgrondslag van 2009, De Mussen € 113.000 te kort komt op het budget voor de basisvoorziening. Echter de

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SI/2020.01

7.

vraag is of deze berekeningsgrondslag nog actueel is gezien de opgelegde bezuinigingen door de gemeente. Daarnaast roept het de vraag op wat nu eigenlijk de formele grondslag vormt van deze berekeningsgrondslag. Dit laatste is niet door mij onderzocht. Het aantal vierkante meters is niet vergeleken met de andere drie zelfstandige buurthuizen; Gemeentelijke financieringswijze. Bestudering van de beschikking Welzijn 2016 en 2020 laat zien dat de gemeente toch refereert aan een berekeningsmodel uit 2009. Door middel van jaarlijkse trends (niet in 2017 en 2018 volgens De Mussen) werd de welzijnssubsidie verhoogd. Deze jaarlijkse trends waren volgens De Mussen onvoldoende in relatie tot de prijsindexatie en CAO-verhogingen. De toepassing van deze (verouderde?) berekeningsgrondslag is onder invloed van de bezuinigen, trendverhogingen etc. verwaterd;

Conclusie Er dreigt een faillissement op korte termijn. Valt dit nu volledig op het conto te schrijven van het bestuur/directie van de Mussen? Valt dit nu volledig op het conto te schrijven van de gemeente Den Haag? Of hebben beide partijen in meer of mindere mate deel aan de ontstane situatie? Ik zie in dit onderzoek een voorbeeld hoe particulier initiatief (de Mussen) van alles probeert om de zaak in de lucht te houden en ik zie een gemeente die noodgedwongen door politieke besluitvorming uitvoering geeft aan versobering van subsidierelaties. De gekozen strategie door het bestuur was weliswaar begrijpelijk maar uiteindelijk niet verstandig. Deze heeft niet bijgedragen tot een financieel gezonde bedrijfsvoering. De gang naar de rechter is door de Mussen niet genomen. Het uitblijven van deze maatregel had in een vroeger stadium duidelijkheid kunnen verschaffen, de situatie is nu een voldongen feit. Ik concludeer dat er geen financiële rek meer zit in vier stichtingen en dat de oorzaken van de problemen niet eenzijdig liggen. Advies toezichthouder Wat kan geadviseerd worden om oplossingen te zoeken voor bovengenoemde oorzaken van de problemen in dit onderzoek: 1.

2.

3.

4.

Er zijn in dit onderzoek vraagtekens gebleken over de berekeningsgrondslag van de subsidie. Ik adviseer de dienst om vast te stellen en inzichtelijk te maken wat de gehanteerde berekeningsgrondslag inzake deze subsidieverlening zou moeten zijn; Is er sprake van een te dure huisvesting op deze locatie? Ik kan dat niet beoordelen. Ik zou kunnen adviseren aan de dienst om dit verder nog te onderzoeken, maar ik verwacht daar eigenlijk niet zo veel van: mocht het ‘te duur’ zijn wat zijn dan nog de oplossingen? Dan zal de gemeente misschien moeten accepteren dat er in dit geval een hogere huisvestingslast is. De Mussen stelt onder verwijzing naar een benchmarkrapport van Berenschot, dat in vergelijking met anderen haar huisvestingskosten niet te hoog zijn. Onderzoek naar vacante vierkante meters/locatie is heeft verder niet plaatsgevonden; Kan het zelfstandig buurthuis zijn verliesgevende activiteiten niet afstoten? Waarschijnlijk niet, want dat is het buurthuis. De stichting overweegt nog als laatste redmiddel om de activiteiten aangaande stichting Buurtsport af te stoten, echter klinkt dit onwenselijk. Afstoting leidt tot verplaatsing van kosten binnen de stichtingen en lost dan feitelijk niet veel op.

Ik kan dit dus ook niet adviseren; Het is uiteraard aan de politiek of zij in de toekomst dit zelfstandig buurthuis wil blijven subsidiëren voor wat betreft de structurele welzijnssubsidie. Het betreft geen wettelijke taak. Als De Mussen voor de gemeente belangrijk is om te behouden, is het noodzakelijk te bezien welke activiteiten de gemeente wenselijk vindt met welk kwaliteitsniveau en welke financiering daar voor nodig is. Tevens is noodzakelijk te bezien welke besluiten het bestuur en de algemene ledenvergadering van de vereniging van de rechtspersonen daarvoor moeten

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SI/2020.01

5.

nemen. Hierbij zal sprake zijn van frictiekosten zoals enerzijds het inlopen van het inmiddels aanwezige te kort en anderzijds incidentele kosten voor de veranderingen voor te bereiden en uit te voeren. Ik adviseer de wethouder om een bestuurlijk standpunt in te nemen; Als een buurthuis in de financiële problemen is gekomen, in welke omvang geldt deze problematiek dan voor de overige drie? Is hier ook urgentie en is overweging van maatregelen noodzakelijk? Met de dienst DPZ is reeds overleg gevoerd om de overig drie zelfstandige buurthuizen voor de zomer financieel door te lichten op financiële weerbaarheid;

Hopende u voldoende geïnformeerd te hebben en met vriendelijke groet, Was getekend Drs. J. Kok MPA Inspecteur subsidies gemeente Den Haag Toezichthouder ASV + Toezichthouder rechtmatigheid Jeugdwet en Wmo

CC Dienst DPZ Zelfstandig Buurthuis De Mussen Bijlagen: 1 2 3 4 5

Schriftelijke wederhoor De Mussen Schriftelijke wederhoor Dienst DPZ Onderzoeksrapport GAD 2020 naar De Mussen Overzicht structurele en incidentele baten De Mussen; Namenlijst geïnterviewde personen.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

SI/2020.01

Bijlage 5 Namenlijst geïnterviewde personen Stichting De Mussen Directeur mevrouw N. Grötzebauch Voorzitter bestuur de heer R. Schuurman Penningmeester bestuur de heer J. Custers Hoofd financiën HR de heer T. Vastenhoud ? Ben ik iemand vergeten Gemeente Den Haag Teammanager dienst DPZ mevrouw M. de Graaf Rakemann Beleidsmedewerker dienst DPZ de heer O. de Bruijn Beleidsmedewerker dienst DPZ de heer R. Wekker Financial controller dienst DPZ de heer M. Heuvelman

6/6