RIS310286 Bijlage 2

040

Retouradres Postbus 12655, 2500 DP Den Haag

College van burgemeester en wethouders

Datum

1 maart 2021 Onderwerp

Preadvies intrekken gemeentelijk beschermd stadsgezicht Drevenbuurt

Geacht college, De Welstands- en Monumentencommissie maakt zich grote zorgen over de ontwikkelingen in het gemeentelijk beschermd stadsgezicht Vrederust-West (Drevenbuurt) en adresseert deze zorgen in de vorm van een preadvies bij uw college.

Aanleiding preadvies De gemeente, woningcorporatie Staedion en projectontwikkelaar Heijmans werken momenteel gezamenlijk aan een plan voor vernieuwing van de Dreven, alsmede de Gaarden en de Zichten in Den Haag Zuidwest. Momenteel wordt de Nota van Uitgangspunten (NvU) afgerond. In het kader van het maandelijkse interne overleg tussen de Welstands- en Monumentencommissie en de afdeling Stedenbouw & Planologie is de commissie geïnformeerd over de planvorming. Al in de eerste toelichting op de ontwerpvoorstellen in het voorjaar van 2020 heeft de commissie gewezen op de strijdigheid met de status van gemeentelijk beschermd stadsgezicht van de Drevenbuurt en op de algemene cultuurhistorische waarden van Den Haag Zuidwest als wederopbouwwijk. Bezwaren, ook eerder geuit door de monumentenadviseur van de gemeente, zijn niet meegenomen in de planvorming. De nu voorliggende NvU is onverenigbaar met de beschermde status. Om die reden is de gemeente voornemens de status in te trekken. Dit is een besluit van de gemeenteraad, waarbij op enig moment advies van de Welstands- en Monumentencommissie gevraagd moet worden. De contouren van dit advies willen wij echter nu al met u delen.

Achtergrond aanwijzing gemeentelijk beschermd stadsgezicht In stedenbouwkundige plannen in de periode 1945-1965 deden nieuwe wijzen van verkaveling hun intrede, zoals de strokenbouw en stempelverkaveling. Thema’s als licht, lucht en ruimte, de wijkgedachte, rationalisatie van bouw en volkshuisvesting werden omarmd en tot een integraal ontwerp samengebracht. De Drevenbuurt vormt het sluitstuk en tevens hoogtepunt van de wederopbouwwijken van Zuidwest en is in 2004 als meest typerend voorbeeld tot gemeentelijk

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12655 2500 DP Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag

beschermd stadsgezicht aangewezen. Het is de enige naoorlogse uitbreidingswijk van Den Haag die deze status heeft. Uit de voordracht tot aanwijzing gemeentelijk beschermd stadsgezicht de Drevenbuurt in 2004: Het gemeentelijk monumentenbeleid is er mede op gericht om door middel van het aanwijzen van beschermde stadsgezichten de meest waardevolle buurten en wijken als cultureel erfgoed te behouden. Dit betekent overigens niet dat gesproken mag worden van een statische situatie. Doel van bescherming is immers geen bevriezing maar een geleide ontwikkeling waarbij in het altijd voortdurende transformatieproces behoud van de monumentale aspecten uitgangspunt is en deze waarden vroegtijdig en volwaardig meegewogen worden. Den Haag bezit veel en vaak hoogwaardige architectuur en stedenbouw waardoor forse drempels voor de selectie worden ingebouwd om juist die gebieden extra bescherming te geven die daadwerkelijk van boven gemiddelde betekenis zijn.

Nota van Uitgangpunten Drevenbuurt In de NvU zijn de sociale en bouwkundige problemen, de zwakke economische positie van de bewoners en de energietransitie als knelpunten van de wijk benoemd. De NvU voorziet niet alleen in een grootschalige sloop, maar ook in een stedenbouwkundige transformatie van een open verkaveling naar massieve bouwblokken met gesloten opgetilde binnenterreinen en een noodzakelijk geachte zeer forse verdichting tot ruim 250%. In het vooronderzoek is de optie om het beschermd stadgezicht te behouden onderzocht. Het kostenreferentiekader voor deze optie was een verkenning waarin een groot deel van de bestaande woningen ingrijpend wordt gerenoveerd. Aanpassing van plattegronden binnen het casco, verduurzaming en aanpassing van de geluidsisolatie maakten deze optie kostbaar ten opzichte van nieuwbouw in een geheel nieuwe verkaveling in zeer hoge dichtheid. De commissie is van mening dat door renovatie van een groot deel van de bestaande bebouwing als enig en eenzijdig referentiekader te nemen, een onvolledige en zeer ongunstige vergelijking gemaakt is.

Preadvies Het beschermd stadsgezicht staat vernieuwing of verdichting niet in de weg. Binnen en met gebruikmaking van de cultuurhistorische kernwaarden kunnen opgaven van deze tijd (woonkwaliteit, klimaattechnische en bouwtechnische eisen) ingepast worden. Deze waarden moeten wel vroegtijdig en volwaardig meegewogen worden. De commissie constateert dat deze vroegtijdige weging niet heeft plaatsgevonden Bij een transformatie dient een nadere, onafhankelijke cultuurhistorische analyse van de buurt gemaakt te worden, waarin karakteristieken worden benoemd, en zogenaamde kernwaarden zoals bebouwingsstructuur, zichtlijnen, architectuur, landschap worden geïdentificeerd en vastgelegd. Deze kernwaarden dienen als grondslag voor een planvorming die zich daartoe verhoudt én ze zijn leidend bij de vraag in hoeverre de Drevenbuurt kan bijdragen aan de verdichtings- en vernieuwingsopgave van Den Haag Zuidwest. Ieder beschermd stadsgezicht heeft een gelaagde bescherming. Naar elk van die lagen moet gekeken worden en in elk van die lagen kan ruimte en interpretatie gevonden worden. Juist in de wederopbouwwijken – dus ook in de Drevenbuurt – kan transformatie vanuit de kernwaarden leiden tot behoud van verkaveling en groenstructuren.

Door nieuwbouw van woningen, die voldoen aan de huidige eisen op het gebied van bijvoorbeeld energie en geluid, binnen de bestaande bebouwingscontouren (footprints) en (her)interpretatie van architectonische kenmerken, is een zekere

2/3

Gemeente Den Haag

mate van verdichting mogelijk en blijven de kernwaarden van het beschermd stadsgezicht behouden. Deze werkwijze is bewezen ‘practise’ in alle andere beschermde stadsgezichten. De commissie is unaniem in haar gezamenlijke evaluatie van de NvU en zal negatief adviseren over de intrekking van het beschermd stadsgezicht.

Precedentwerking De conclusie uit de NvU en eerdere analyses van DSO dat de beschermde status moet worden ingetrokken, schept bovendien een gevaarlijk precedent voor Den Haag en voor Nederland. Als een buurt met een beschermde status niet verbeterd kan worden en aangepast aan de opgaven van deze tijd zonder grootschalige sloop en volledige typologische transformatie, dan zijn alle andere wederopbouwbuurten kansloos, vogelvrij en rijp voor de sloop. En dat terwijl er in de afgelopen decennia veel ervaring en expertise is opgebouwd hoe met respect voor aanwezige kwaliteiten en met zicht op de toekomst herontwikkeld kan worden. Doorredenerend: zou de aanpak van een nieuwe stedenbouwkundige opzet, volledige vervanging en verdichting dan ook gelden voor andere voor- en naoorlogse wijken met een bijzondere of beschermde status? Gezien de omvang en de specifieke opgaven zal het toekomstbestendig maken van Den Haag Zuidwest grote inspanning vragen. En ondanks het feit dat wij ons in dit preadvies enkel op het beschermd stadsgezicht de Drevenbuurt richten – 3% van de oppervlakte van Zuidwest – zien wij de cultuurhistorische waarden van de gehele wijk als waardevolle basis voor toekomstbestendige transformatie, waarbij ook de woonkwaliteit ingrijpend wordt verbeterd.

Een transformatie die vraagt om een stedelijke wijkvisie die zich niet beperkt tot eigendom per corporatie, maar gebaseerd is op een integrale aanpak in vernieuwing en verdichting, zowel ten aanzien van de klimaatopgave, energietransitie als woon- en bouwtechnische kwaliteit en in relatie tot kosten en grondexploitaties. Dan kunnen nieuwe typologieën, hoogwaardige nieuwbouw en verdichting worden vermengd met de karakteristieken van Den Haag Zuidwest, zodat een nieuwe samenhangende wijk ontstaat. En waarbij de kernwaarden van de Drevenbuurt, op basis van de aanwijzing in 2004 “één van de architectonische en stedenbouwkundige hoogtepunten”, worden gekoesterd.

Vanzelfsprekend zijn wij beschikbaar voor een aanvullende toelichting.

Namens de Welstands- en Monumentencommissie, Met vriendelijke groet,

Marianne Loof Voorzitter Welstands- en Monumentencommissie

3/3