RIS310217 bijlage 3 afstemming en betrokkenheid verslag klankbordgroepen en stadsgesprekken

Bijlage 3

Betrokkenheid vanuit de stad, de klankbordgroepen De dagelijkse gebruikers van het plein, de ondernemers en de culturele instellingen rondom het plein en de organisatoren van evenementen hebben meegepraat en geadviseerd over de inrichting van het nieuwe Spuiplein. De klankbordgroepen hebben geen besluiten genomen over het ontwerp. Ze hebben met een vertegenwoordiger (één per belangengroep) zitting genomen in een van de twee klankbordgroepen. In totaal zijn er tien gesprekken geweest met de klankbordgroepen, gemeenteambtenaren en OKRA landschapsarchitecten. De klankbordgroep bijeenkomsten zijn allemaal digitaal via teams verlopen. Dit was een handicap maar het is toch gelukt om de deelnemers goed te betrekken. De gesprekken waren openhartig en vertrouwelijk. Er zijn verslagen gemaakt, maar deze zijn niet openbaar. In deze bijlage wordt kort aangegeven wat er algemeen besproken is. Vanaf het begin is duidelijk dat er veel verschillende belangen met ruimteclaims zijn. Omdat het oppervlak van het Spuiplein klein is zullen er keuzes gemaakt moeten worden. De adviezen van de beide klankbordgroepen hebben geleid tot gedragen keuzes in de beide klankbordgroepen. Zo was het dilemma tussen ruimte voor een goede verblijfskwaliteit, een groen en klimaatadaptief plein en ruimte voor evenementen een belangrijk thema in de beide klankbordgroepen.

Vanuit de klankbordgroep ‘evenementen’ is erkend dat de ruimte te klein is voor grote evenementen en dat het belang van een goede verblijfskwaliteit op alle dagen zwaar weegt. Vanuit de klankbordgroep ‘dagelijks gebruik’ is aangegeven dat als je in de stad woont je de levendigheid van een centraal stedelijk plein moet zien als een aantrekkelijk gegeven. Kleinschalige evenementen kunnen deze levendigheid versterken. De horeca ondernemers rondom het Spuiplein zien terrassen als meerwaarde voor het vergroten van de verblijfskwaliteit en de levendigheid van het plein. Er is, vanwege de vele wensen en ambities, maar beperkt ruimte voor terrassen. De trappen van hotel Mercure en het dak van het Chinese restaurant kunnen uitkomst bieden voor de beperkte ruimte voor terrassen en evenementen. Deze locatie heeft een upgrade nodig en het idee van een groene hellende tribune kan uitkomst bieden voor evenementen. De trap, het dak van het Chinese restaurant en aan de bovenkant van de trap biedt ruimte voor terrassen. Een van de belangrijke thema’s was het verbinden van het Spuiplein aan de stad. Het Spui wordt ervaren als barrière naar de overkant met het Filmhuis, Theater aan het Spui, de Nieuwe Kerk, Rabin Maarsenplein. En ook verbindingen met de Grote Marktstraat en de Schedeldoekshaven zijn besproken.

Vertegenwoordiging klankbordgroepen Klankbordgroep ‘dagelijks gebruik’ • Ron Treffers • Peter Drijver • Jan Elsinga • Rutger Blom • Lennaert Roos • Stuart Stretton • Paul Corten • Marieke de Jong • Ton Kapitz • Fred Blankespoor • Eugène Sauren • Anouk Kuiper-Veldhuis • Frank van Dongen • Eric de Vries

VVE Wijnhavenkwartier SOS Den Haag Bewonersorganisatie ‘bewoners rondom het plein’ Hotel Mercure Den Haag Central Bewonersorganisatie Rivierenbuurt & Spuikwartier Bar Restaurant Pavlov Chinees restaurant Wijkorganisatie Het oude centrum Bewonerscommissie Herzbergercomplex Stichting Voorall Stedenbouwkundige gemeente Den Haag Café van Beek Café MaZo Hulshoff

Klankbordgroep ‘evenementen’ • Paul Broekhoff • Cees Debets • Brenda Dirkse • Annemarie Goedvolk • Marianne Heijink

Openbare Bibliotheek Den Haag Het Nationale Theater OCW Gemeente Den Haag bestuurslid Sectoroverleg Haagse Evenementen (SHE) Centraal Evenementenbureau Gemeente Den Haag

• • • • •

Willemijn Maas Jacqueline Meijer Ruud Tonkes Jan Zoet Geke Roelink

Nederlands Dans Theater Stichting Atrium evenementenbeheerder Spuiplein gemeente Den Haag Dans en Muziek Centrum Amare Filmhuis Den Haag

Eerste gesprek ‘dagelijks gebruik’ en ‘evenementen’ Inzicht in de verschillende belangen. De deelnemers geven aan wat ze belangrijk vinden en wat ze van het proces verwachten. Er is gesproken over welke sfeer passend is bij het Spuiplein. Ook zijn de spelregels van het participatieproces besproken. Zoals, respect voor elkaars belang, de vertrouwelijkheid en dat er niet achter de rug om via de media het gelijk wordt gehaald. Een aantal deelnemers aan de klankbordgroep heeft zelf een ontwerp gemaakt om zijn/haar/hun visie op het ontwerp te kunnen presenteren.

Tweede gesprek ‘dagelijks gebruik’ en ‘evenementen’ De sferen die besproken zijn tijdens de eerste bijeenkomst worden met elkaar verbonden. Zijn er conflicterende belangen en zijn er ook belangen die elkaar versterken? Duidelijk is dat er weinig ruimte is voor veel wensen en ambities. Er moeten keuzes gemaakt worden. De deelnemers geven aan wat er allemaal uitgezocht moet worden om keuzes te kunnen maken.

Derde gesprek ‘dagelijks gebruik’ en ‘evenementen’ Tijdens deze bijeenkomst worden drie modellen besproken die een uitwerking zijn van de inbreng uit de eerste en tweede bijeenkomst. Het is geen verkiezing van één voorkeursmodel, maar de argumenten voor en tegen geven richting aan waar het ontwerp aan moet voldoen. Uit de reacties blijkt dat de dagelijkse verblijfskwaliteit als erg belangrijk wordt beschouwd. En daarnaast ook de klimaatbestendigheid. Het moet een prettige plek zijn in de winter en in de zomer. ’s Ochtends en ’s avonds. De evenementen worden vooral gezien als kleinschalig en spontaan. De term intieme evenementen wordt gebruikt.

Vierde gesprek ‘dagelijks gebruik’ en ‘evenementen’ Gevoed door alle reacties uit de klankbordgroepen, de stadsgesprekken en het kwaliteitsteam maakt OKRA landschapsarchitecten een schetsontwerp dat tijdens de vierde bijeenkomst wordt besproken. Tijdens dit gesprek wordt duidelijk dat het ontwerp draagvlak heeft, maar dat er nog wel veel onderdelen verder uitgezocht moeten worden. Men maakt zich zorgen over de mogelijkheid voor terrassen, de waterkwaliteit van het waterbassin, de maat van de bomen, de halfverharding, laden en lossen op het plein, de maat voor de vrije ruimte voor evenementen en de fietsen. Ook geven veel deelnemers aan dat zij overlast ervaren van de skaters. Vol lof is men over het idee van het vergroenen van de trappen van hotel Mercure met een hellend grasveld en een plantvak aan de overzijde van het Spui bij het Fimhuis en Theater aan het Spui. Dit kleine plein wordt vanaf nu het Kleine Spuiplein genoemd.

Vijfde gesprek ‘dagelijks gebruik’ en ‘evenementen’ Na het vierde gesprek wordt het schetsontwerp uitgewerkt tot een voorlopig ontwerp. Tijdens deze laatste bijeenkomst zijn minder deelnemers aanwezig. De details worden besproken. Verder is iedereen het in grote lijnen eens met het ontwerp. Men is nieuwsgierig naar het lichtplan en ook het kunstwerk. Daarnaast spreken de deelnemers hun waardering uit voor de wijze waarop de betrokkenheid is georganiseerd. En geven aan graag op de hoogte te blijven.

Verslagen van de stadsgesprekken De Stadsgesprekken zijn georganiseerd door Platform Stad in opdracht van de gemeente. De gesprekken vonden plaats op 24 november 2020, 26 januari en 13 april 2021. Hieronder is een weergave te zien van de stadsgesprekken. Deze verslagen zijn ook te vinden op de site van Platform Stad.

1e stadsgesprek 24 november 2020

‘Nieuw Spuiplein is lastige puzzel’ Het ontwerp voor een nieuw Spuiplein is een lastige puzzel. Dat blijkt tijdens het eerste STADgesprek over het Spuiplein op 24 november 2020 . Een wereldplein dat culturen verbindt, maar ook een huiskamer is voor ouderen, buurtbewoners en skaters; kan dat samen? De stad wil veel groen, maar óók (obstakelvrije) ruimte voor evenementen. Het Spuiplein moet een levendig plein zijn waar je wel vertraging in die stedelijke draaikolk kunt ervaren. Het moet ook om 9.00 uur op maandagochtend gewoon een prettige plek zijn. Veel wensen en ideeën uit de stad lijken met elkaar in tegenspraak. Hoe breng je dit alles op een slimme manier bij elkaar? Scherpe keuzes maken

We moeten, volgens landschapsarchitect Wim Voogt (OKRA landschapsarchitecten), uitkijken dat de intensieve programmering een prettig verblijf niet in de weg zit. Hij gaat de komende maanden aan de slag om van alle uiteenlopende wensen een sterk ontwerp te maken. De ruimte is beperkt, waarschuwt hij, dus dat vraagt om scherpe keuzes. Peter Drijver (Scala architecten) pleit voor zoveel mogelijk groen op het plein. De culturele instellingen hebben volgens hem de afgelopen decennia nauwelijks iets geprogrammeerd op het huidige Spuiplein. Dus gaan ze dat in de toekomst wèl doen, vraagt hij zich af. Volgens Geke Roelink (Filmhuis) wel. Zij vraagt mede om die reden om de inrichting van het Spuiplein tot aan de voordeur van het Filmhuis en het Theater aan het Spui door te trekken. Aan de hand van internationale voorbeelden laat socioloog Shervin Nekuee zien hoe hij het Spuiplein een verbindende rol toewenst. In andere culturen zijn pleinen vaak een podium, en een plek van ongedwongen samenkomen waar de bevolking met elkaar eet of muziek maakt.

De ontwerpopdracht: wie, wat en wanneer

Het Spuiplein lijk ‘weg te lopen’ in het brede Spui en aangrenzende ruimtes. Pauline van den Broeke (gemeente Den Haag) legt uit hoe de begrenzing van het plein voor de ontwerpopdracht tot stand gekomen is. Er bestaan al plannen om het Spui en de Turfmarkt te herinrichten. Om die reden vallen deze assen buiten de huidige opdracht. De grond onder de trappen en het Mercurehotel zijn bovendien van een andere eigenaar. Er wordt wel gezocht naar mogelijkheden om de trappen en het hotel in de toekomst bij het plein te betrekken. Ook schetst zij het vervolg van het ontwerptraject. In twee klankbordgroepen met bewoners en belanghebbenden wordt het gebruik en inrichting van het plein besproken en op basis van de uitkomsten ligt er in februari al een eerste schetsontwerp (SO). Twee maanden later moet het voorlopig ontwerp (VO) af zijn. Amare opent in september 2021 haar deuren en halverwege 2022 start dan de herinrichting van het Spuiplein. Link naar het hele tafelgesprek> Wensen en ideeën uit de stad

Onder leiding van Tonko Leemhuis (DagvdArchitectuur), Astrid Feiter(Haags Verhaal), Chris Jansen (Bosch Slabbers), Fatma Kaya (Kaya Concept), Shakira van Steenis (Bureau Graswortel) en Paul de Vries(HaAC) gaven bewoners in deelsessies input voor gebruik en inrichting van het Spuiplein. In 2014 is de nieuwe inrichting al eens met de stad besproken. In deze deelsessies zijn de ideeën van toen herijkt. De meeste wensen en ideeën blijken nog verrassend actueel: •

•

Groen: Zorg voor een zo groen mogelijk Spuiplein in de versteende binnenstad. Groen zorgt voor schaduw en neemt water op, maar kan ook voor een intieme en prettige sfeer zorgen. Vang daarvoor het regenwater ondergronds op. Evenementen: Kleinschalige festivals sluiten beter aan op het groene karakter. En houdt het Spuiplein ook tijdens festivals vrij toegankelijk.

•

• •

•

Grenzen: Zoek vanaf het plein verbinding met de Theaters en Nieuwe Kerk aan de overkant en de rest van de stad, maar laat het plein ook aansluiten bij wat er binnen bij Amare gebeurt. Routes: Zorg voor slimme, ‘natuurlijke’ routes over het plein zodat voetgangers en fietsers elkaar niet in de weg zitten en geef skaters een eigen plek. Gebruik: Laat het Spuiplein vooral van iedereen zijn. Een open podium voor de stad. Benut een tijdelijke inrichting om met ‘placemaking’ nieuwe doelgroepen naar het plein te lokken. Maak een verbindend plein waar zand en veen elkaar ontmoeten. Gevels: Presenteer samen met het ontwerp een visie voor de directe omgeving waarin ook een aanpak van oninteressante gevelwanden van Mercure met trappen en de achterkant van Hulshoff meegenomen wordt. Zo voorkom je dat het plein een restruimte blijft tussen grote gebouwen zonder publieksfuncties en kun je beter inspelen op menselijke maat op het plein zelf.

Platform STAD is door de gemeente Den Haag gevraagd om gedurende het ontwerptraject voor het nieuwe Spuiplein drie STADgesprekken te organiseren. In dit eerste STADgesprek herijkten we de wensen en ideeën die eerder zijn opgehaald in de stad. Het tweede STADgesprek over het Spuiplein vindt plaats op 26 januari 2021. 2e stadsgesprek 26 januari 2021

Een aantrekkelijk Spuiplein trekt vanzelf goede evenementen aan Het Spuiplein is volgens ontwerper Wim Voogt (OKRA Landschapsarchitecten) domweg te klein om er alle wensen van de stad op te realiseren. Het gebruik (software) zal straks voor een groot deel het succes van de inrichting van het plein (hardware) bepalen. Daarom gingen we in dit tweede STADgesprek over het Spuiplein dieper op het gebruik in. Voor wie en wat ontwerpen we het plein? En hoe houden we regie op wat we daar straks organiseren (orgware)? Via de chat werden vragen en suggesties ingebracht. Hardware: aantrekkelijk ontwerp en inrichting

Ontwerper Wim Voogt (OKRA Landschapsarchitecten) presenteert drie scenario’s voor het Spuiplein. Bij elk scenario past een specifieke vorm van gebruik: 1. Natuurluc. Een stenen plein voor Amare met een groene wand aan het Spui biedt ruimte voor flinke evenementen. 2. Waterplein. Een vijver met zitbanken in de vorm van de contour van de Nieuwe Kerk biedt ruimte voor kleine evenementen. Maar kan, wanneer de vijver leeg is, ook ruimte bieden aan wat grotere evenementen. De bomen om de vijver zorgen voor verkoeling. 3. Voortuin. Veel groen met wandelpaden richting Amare en een kleine vijver. Hier is slechts ruimte voor kleinschalige evenementen en ligt de nadruk op verblijven en wandelen.

Alle gasten aan tafel hebben een voorkeur voor het Waterplein of de Voortuin. Annemarie Goedvolk (Sectoroverleg Haagse Evenementen) geeft echter aan dat haar achterban kiest voor scenario 1 Natuurluc. Via de chat geven Hagenaars aan dat ze twijfels hebben over scenario 1 (‘Te veel stenen’). En gaat de voorkeur uit naar scenario 2 (‘Mooie verbinding met Nieuwe Kerk’ en ‘Handig dubbelgebruik vijver’) of scenario 3 (‘Veel groen’ en ‘Prettig verblijfsklimaat’).

Vragen via de chat: Kan het groen goed groeien? Ja, want er is voldoende volle grond. Wordt er op sociale veiligheid gelet? Ja, met beplanting wordt daar rekening mee gehouden. Wat gebeurt er met verkeersstromen op het Spui? Die vallen volgens Wim Voogt buiten de opdracht maar hij zal daar zeker een aanbeveling voor meegeven. Verder vindt hij dat verrijdbaar meubilair en plantenpotten niet goed werken. Software: welk type evenement past bij het Spuiplein?

Stuart Stretton (Koninklijke Horeca Nederland, Pavlov) vindt dat het Spuiplein allereerst een prettig verblijfsklimaat moet krijgen. Dan kun je vervolgens kijken welke type evenement daar het beste bij past. En niet andersom. Iedereen is daar het mee eens. Grootschalige evenementen met hekken er om horen niet thuis op het nieuwe Spuiplein. Via de chat wordt aandacht gevraagd voor diversiteit op het plein, ruimte voor een kunstwerk, of biomarkt of yoga-/sportklas. Past bijvoorbeeld de Parade op het nieuwe Spuiplein? Marieke de Jong(wijkorganisatie Het Oude Centrum) en Stuart Stretton denken van wel, maar Paul Broekhoff (Centrale Bibliotheek) denkt dat het festival te groot is. Op de chat ziet men ook graag kleine spontane evenementen en vindt men de Parade te grootschalig. Wim Voogt denkt dat het wel past als je ook het Spui erbij betrekt. Volgens hem wordt het nieuwe Spuiplein een aantrekkelijke festivallocatie als je omliggende ruimtes als het Spui, de tuin van de Nieuwe Kerk, de trappen van Mercure, en de ruimte tussen Hulshoff en stadhuis bij de hoofdlocatie op het plein betrekt.

Orgware: Hoe houden we regie?

Om een goed gebruik van nieuwe Spuiplein te kunnen garanderen zou volgens Paul Broekhoff de Stichting Spuiplein met belanghebbenden en omwonenden een coördinerende rol moeten krijgen. Op dit moment wordt een visiedocument met randvoorwaarden voor de verschillende festivallocaties opgesteld. Dit document wordt over een half jaar besproken door de politiek. Annemarie Goedvolk waarschuwt dat de gemeente Den Haag nu geen evenementen kan weigeren op inhoudelijke gronden, en dat is wel precies de wens van de experts voor de evenementen op het Spuiplein: die moeten ook inhoudelijk passen. Tot slot wordt aan tafel het belang van goed eigenaarschap genoemd. Door bewoners en belanghebbenden tijdig te betrekken zorg je vaak al voor zorgvuldig gebruik. En neem in de uitwerking ook de verbinding van Spuiplein met de Bibliotheek en stadhuis en aan de andere kant richting Schedeldoekshaven en trappen Mercure mee. Luister hier naar korte compilatie van gesprek > Hier kun je het hele gesprek terugluisteren> 3e stadsgesprek 13 april 2021

Ontmoeten en verblijven geven nieuw Spuiplein betekenis Het ontwerp voor het nieuwe Spuiplein maakt van deze kale plek een prettige centrale ontmoetingsplek. In dialoog met uiteenlopende gebruikers kregen de vele puzzelstukjes hun plek.

Aan het begin van dit derde en laatste STADgesprek over het Spuiplein presenteert Wim Voogt (OKRA landschapsarchitecten) het voorlopig ontwerp voor het Spuiplein. Het idee is om van het Spuiplein een plek te maken waar je alle dagen in het jaar graag wilt zijn om elkaar te ontmoeten en te verblijven. Met veel ruimte voor groen en een waterpartij als referentie naar de historische Turfmarkt lijkt hij goed geluisterd te hebben naar de wensen uit de stad. Daarnaast biedt het Spuiplein straks voldoende plekken waar de culturele instellingen rond het plein hun programmering ook buiten kunnen verlengen. Rond het plein staan volgens Voogt veel gebouwen die schreeuwen om aandacht, ‘Kijk mij eens leuk zijn!’, daar hebben we met deze compositie meer evenwicht in gebracht. Zodat het Spui weer de drager van het gebied wordt. Uiteindelijk hebben we hier iets gemaakt wat we alleen in Den Haag hadden kunnen ontwerpen. Ook het grind en schelpen verwijzen naar Haagse pleinen en plekken als het Lange Voorhout.

Plein van betekenis Hilbert Bredemeijer (wethouder buitenruimte Den Haag) vertelt dat het er vroeger niet prettig toeven was. Een grote stenen vlakte met als enige verkoeling een fontein die vaak kapot was. Door de verkoeling die het groen en het water eraan toevoegen wordt het straks echt dé ontmoetingspek midden in de stad. Via de chat komen vragen binnen over het beheer en inrichting: Kunnen kinderen in de waterpartij spelen? Kun je met een kinderwagen over het grind? Wordt er gehandhaafd op het fietsen op het plein? Komt er een groene trambaan? Kan het verkeer over het Spui verminderd worden?

Veel vragen gaan over het praktische gebruik van het plein, merkt Anne Mulder (wethouder stadsontwikkeling Den Haag) op. Het ontwerp spreekt blijkbaar aan, maar het moet uiteindelijk wel praktisch zijn. Dus voor de mensen met rollator of kinderwagen is er een speciale route aangelegd, kinderen kunnen er spelen en het fietsverbod wordt gehandhaafd. Omdat het Spuiplein een relatief kleine plek is, kijkt Mulder vooral naar de relatie met de omgeving. Als we rondom nog straten gaan afsluiten voor het verkeer, zoals de Gedempte Gracht, dan biedt dat weer een kans. Ook langs de looplijn naar het station, dit plan sluit geen toekomstige ontwikkelingen in de omgeving uit, maar biedt juist heel veel kansen.

Hoe nu verder? Wim Voogt stelt dat het ontwerp tot stand is gekomen door de inbreng van heel veel mensen vanuit de eerdere STADgesprekken en klankbordgroepen. Deze vorm van participatie draagt volgens hem echt bij aan een beter plein. Pauline van den Broeke (gemeente Den Haag) vindt het heel belangrijk dat je niet een of twee gesprekken doet, om snel iets op te halen of te zenden, maar juist de dialoog zoekt. In gesprek zijn met elkaar, van elkaars belangen leren en ze erkennen en dan samen naar oplossingen zoeken. En dat is in dit ontwerpproces gedaan. De vorm van participatie is daarmee een voorbeeld voor toekomstige projecten. Waarbij Van den Broeke de kanttekening maakt dat zij graag nog meer diversiteit in de groep deelnemers ziet. Via de chat wordt gevraagd naar het kunstwerk. Kan de stad daar ook over meepraten? Blijft er ruimte voor de skaters? Hoe ziet de tijdelijke inrichting er uit? Na de zomer neemt de raad een besluit over het ontwerp en de uitvoering. Een deel van het Spuiplein wordt dan tijdelijk ingericht met stenen en groen. In 2022 zijn de werkzaamheden aan het oude deel van het NDT-gebouw afgerond en kan de definitieve inrichting plaatsvinden. Volgens Voogt zal het deel van Spuiplein dat buiten het plan valt (tussen Hulshoff en het stadhuis) met hardsteen worden bestraat zodat skaters daar kunnen skaten. Stroom gaat de stad betrekken bij het kunstwerk.

Luister hier naar korte compilatie van het gesprek > Hier kun je het hele gesprek terugluisteren> Het STADgesprek Op weg naar een nieuw Spuiplein vond plaats op 13 april via een interactieve livestream.