RIS310090 Jaarverslag kwaliteitsteam Binckhorst

Typ tekstTyp tekstTyp tekst Anne Mulder Wethouder van Financiën en Stadsontwikkeling

040

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/10174808 RIS310090 Contactpersoon

Eit Hasker Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Stedenbouw & Planologie Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

28 september 2021

eit.hasker@denhaag.nl Bijlage

1

Onderwerp

Jaarverslag kwaliteitsteam Binckhorst

Geachte voorzitter, Door middel van het collegebesluit ‘jaarverslag kwaliteitsteam Binckhorst’ (nog niet vastegesteld) heeft u onlangs het eerste jaarverslag van kwaliteitsteam Binckhorst ontvangen. Dit jaarverslag geeft een indruk hoe het kwaliteitsteam te werk is gegaan om de gewenste integrale kwaliteit van gebouwen en buitenruimte te helpen realiseren. Daarnaast bevat het document een verantwoording van de advisering van het kwaliteitsteam over de verschillende plannen. Het jaarverslag sluit af met bevindingen en adviezen voor het vervolg. Ter toelichting geeft deze brief een beknopt beeld van de ervaringen van het kwaliteitsteam in het eerste jaar en wordt namens het college een reactie gegeven op de adviezen voor het vervolg. Wat vooraf ging In 2019 heeft het college van burgemeester en wethouders besloten tot het instellen van een kwaliteitsteam voor de gebiedsontwikkeling in de Binckhorst (RIS 303213), als afdoening van de raadsmotie (RIS 301236 “Aanstellen kwaliteitsteam van toparchitecten en stedenbouwkundigen voor de Binckhorst ”, Motie G.1). Na definitieve vaststelling van het beeldkwaliteitsplan Binckhorst is het Kwaliteitsteam Binckhorst in juli 2020 van start gegaan.

Het kwaliteitsteam begeleidt, beoordeelt en adviseert bij de ontwikkeling van alle bouwplannen en inrichtingsplannen voor de buitenruimte vanaf de pre-initiatief- en initiatief fase tot en met het voorlopig ontwerp. De inbreng van het kwaliteitsteam aan de voorkant van het ontwerpproces vormt een waardevolle aanvulling op de formele welstandstoets in de fase van de vergunningsverlening. Uitgangspunt hierbij zijn de door de raad vastgestelde kaders van het Omgevingsplan, de Welstandsnota en de nota Eyeline en Skyline (RIS 298448, 15 november 2017) alsmede het door het college vastgestelde Beeldkwaliteitsplan Binckhorst (RIS303199), Handboek openbare ruimte Binckhorst (RIS303176) en Plan Openbare Ruimte en Buitenruimte Binckhorst (RIS303175). Algemeen beeld eerste periode Het jaarverslag gaat over de opstartfase van het kwaliteitsteam, van juli 2020 tot en met januari 2021. Het kwaliteitsteam is in deze periode zes keer bijeengeweest, waarbij: • 10 plannen zijn voorgelegd aan het kwaliteitsteam; • 6 plannen hebben na 1 of 2 besprekingen een positief advies gekregen;

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10174808

•

4 plannen hebben na 2 of 3 besprekingen nog geen positief advies gekregen; voor deze plannen was het bespreektraject met het kwaliteitsteam nog niet afgerond binnen de periode van het jaarverslag.

Deze cijfers geven een voorzichtig positief beeld: bij meer van de helft van de plannen heeft de bespreking met het kwaliteitsteam geleid tot een verbeterd plan waarop een positief advies gegeven kon worden. Deze plannen zijn op een relatief vroeg moment in het ontwerpproces besproken met het kwaliteitsteam, waardoor er bij ontwikkelende partijen nog ruimte bleek om de adviezen van het kwaliteitsteam te verwerken. Bij de 4 overige plannen is het niet gelukt om binnen 2 tot 3 besprekingen tot een positief advies te komen. Dit heeft te maken met timing: op het moment dat het Kwaliteitsteam Binckhorst van start ging was de planvorming in de Binckhorst al geruime tijd gaande. Hierdoor kreeg het kwaliteitsteam ook te maken met een aantal plannen die al verder waren in het planvormingsproces, waardoor er minder ruimte voor aanpassingen in het plan was. Om het algemene beeld compleet te maken is het goed te vermelden dat de bijeenkomsten van Kwaliteitsteam Binckhorst de eerste periode grotendeels in het teken van bouwplannen stonden. Er zijn in deze periode geen inrichtingsvoorstellen voor de openbare ruimte geagendeerd voor bespreking met het kwaliteitsteam. Adviezen voor het vervolg Op basis van de ervaringen in de eerste periode van het kwaliteitsteam Binckhorst heeft het kwaliteitsteam in het jaarverslag drie adviezen geformuleerd, gericht aan de gemeentelijke organisatie.

De adviezen beogen een effectievere uitvoering van de bestuurlijke opdracht van het kwaliteitsteam om bij te dragen aan en toe te zien op de integrale kwaliteit van gebouwen en buitenruimte in de Binckhorst. Onderstaand zijn de adviezen uit het jaarverslag in cursieve tekst weergegeven waarna per advies een reactie volgt waarin wordt toegelicht of en hoe de adviezen worden opgepakt. 1.

“Verbeteren van de inbedding van het kwaliteitsteam Het verbeteren van de inbedding van het kwaliteitsteam in de gemeentelijke organisatie, kwaliteitsketen en procedures draagt bij aan een effectievere kwaliteitszorg. Om dit te bereiken adviseert het kwaliteitsteam: Erop te sturen dat plannen in de initiatieffase worden voorgelegd aan het kwaliteitsteam zodat het kwaliteitsteam aan de voorkant van het proces kan sturen op ruimtelijke kwaliteit en een dialoog mogelijk is over de hoofdopzet en samenhang van gebouwen en openbare ruimte. Een positief advies van het kwaliteitsteam in de initiatieffase als voorwaarde te stellen voor het in behandeling nemen van de reserveringsaanvraag. Bij doorontwikkeling van het omgevingsplan en de daarin opgenomen reserveringsprocedures de mogelijkheid in te bouwen voor meerdere planbesprekingen met het kwaliteitsteam. Te onderzoeken of het advies van het kwaliteitsteam de status kan krijgen in de juridisch planologische procedure. Zelf zal het kwaliteitsteam de werkwijze aanpassen, zodat deze beter aansluit op de deadlines waar de ontwikkelende partijen mee te maken hebben. Voortaan zal het kwaliteitsteam tijdens de bespreking haar (voorlopige) advies geven, zodat ontwerpers en ontwikkelende partijen direct weten op welke punten zij hun ontwerpenergie moeten richten. Het definitieve advies volgt met de verzending van het verslag.”

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10174808

Zoals hiervoor bij het algemene beeld is beschreven gaat het jaarverslag over de opstart fase van het kwaliteitsteam. Bij zo’n opstartfase hoort dat het voor alle betrokkenen nog wennen is en dat het nog zoeken is naar de positie van het kwaliteitsteam. Dat geldt zeker bij ontwikkellocaties waar de planvorming al een langere looptijd heeft. Deze achtergrond is van belang als duiding van het advies. Doorontwikkeling van het omgevingsplan is vooralsnog niet aan de orde, maar het college ziet binnen het huidige omgevingsplan de volgende mogelijkheden met betrekking tot de inbedding van het kwaliteitsteam: • In de huidige situatie geeft de programmaorganisatie aan ontwikkelende partijen van nieuwe initiatieven al het dringende advies om de ontwerpen in een zo vroeg mogelijk stadium voor te leggen aan het kwaliteitsteam. Voordeel hiervan is dat het in de initiatieffase vaak mogelijk is om, indien nodig, in de planning ruimte te vinden voor meerdere besprekingen. • Elke reserveringsaanvraag waarvoor nog gebruiksruimte is moet in behandeling worden genomen. Op het moment van de aanvraag is er nog geen plan beschikbaar. Dit is pas aan de orde bij het 12 weken-toetsdocument. Voorafgaand daaraan wordt door de programmaorganisatie aan de initiatiefnemer gevraagd om hun plan te agenderen bij het kwaliteitsteam.

Hiermee kan het advies van het kwaliteitsteam ook meegenomen worden bij de beoordeling van een plan in de omgevingstafel; het formeel juridisch toetsingsorgaan van de omgevingsaanvragen. • Het advies van het kwaliteitsteam hoeft en kan geen formeel juridische status (te) krijgen. De beleidskaders en documenten waaraan door het kwaliteitsteam wordt getoetst zijn gekoppeld aan de beleidsregels uit het omgevingsplan, die een uitwerking vormen van de planregels. Door het advies van het kwaliteitsteam toe te voegen aan de documenten waaraan de omgevingstafel de plannen toetst, is het advies ingebed in de beoordeling. 2.

“Sturing openbare ruimte De kwalitatieve ambities voor de Binckhorst en de hoge ruimtelijke dynamiek vragen om duidelijke sturing op de openbare ruimte, waarbij gebouwen in samenhang met het raamwerk van de openbare ruimte worden ontwikkeld. Het kwaliteitsteam ziet het definiëren en vastleggen van het raamwerk van de openbare ruimte als belangrijke voorwaarde voor het ontstaan van een ‘goed stuk stad’. Advies aan de gemeente is: Geef uitwerking aan het openbare ruimte plan voor de Binckhorst en leg daarbij het raamwerk van de openbare ruimte vast in maatvaste kaarten en straatprofielen. Geef het uitgewerkte openbare ruimte plan juridisch planologische status bij doorontwikkeling van het omgevingsplan.”

Het college onderschrijft dat een kwalitatief goede en samenhangende openbare ruimte een cruciaal is voor het transformeren van de Binckhorst tot een aantrekkelijk woon-, werk- en leefmilieu. Handboek openbare Ruimte Binckhorst (RIS303176) en Plan Openbare Ruimte en Buitenruimte Binckhorst (RIS303175, 2019) vormen hiervoor de basis, in aanvulling op het omgevingsplan. De gedachte achter Omgevingsplan Binckhorst was dat ontwikkelende partijen binnen de kaders van het omgevingsplan de ruimte krijgen om zelf de uitgangspunten voor de openbare ruimte te bepalen. Daarom zijn in het Plan Openbare Ruimte en Buitenruimte Binckhorst slechts in beperkte mate begrenzingen of rooilijnen vastgelegd. In de diverse besprekingen met het kwaliteitsteam is gebleken dat het voor de ontwikkelende partijen lastig is om hier invulling aan te geven. Een van de redenen hiervoor is dat in de buitenruimte veel plotoverstijgende zaken opgelost moeten worden zoals mobiliteit en logistiek, ondergrondse infrastructuur, groenstructuren, enzovoorts. Het vergt regie om alle ruimteclaims ingepast te krijgen in de openbare ruimte en afzonderlijke plannen goed op elkaar aan te laten sluiten. Ook de programmaorganisatie Binckhorst merkt dit en onderneemt hier acties op, in lijn met het advies van het kwaliteitsteam:

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10174808

•

•

3.

Er is gestart met het opstellen van een Programmaplan Openbare Ruimte. Het Programmaplan Openbare Ruimte brengt in beeld wat nodig is om de openbare ruimte ook bij de verschillende ontwikkellocaties op orde te krijgen, zodat er ‘een goed stuk stad’ ontstaat voor de toekomstige bewoners en gebruikers vanaf het moment dat de eerste blokken worden opgeleverd. Daarbij gaat het om functionele aspecten (het programma voor de buitenruimte), uitvoerbaarheid en fasering. Voor deelgebied Trekvlietzone wordt gewerkt aan een uitwerking van het Plan voor de Openbare Ruimte en Buitenruimte. Hierin worden ruimtelijke structuren in dit deelgebied nader uitgewerkt en gedefinieerd om te borgen dat plotoverstijgende aspecten als loop-, fietsen autoroutes, ondergrondse infrastructuur, ruimte voor vergroening en kavelgrenzen op elkaar worden afgestemd. Dat willen we doen in samenhang met alle benodigde (maatschappelijke) voorzieningen. Deze uitwerking krijgt status als leidraad voor toekomstige ontwikkelingen in de Trekvlietzone.

“Doorontwikkeling gemeentelijke kaders Het kwaliteitsteam adviseert om de gemeentelijke toetsingskaders op een aantal punten door te ontwikkelen. Advies aan de gemeente is: Vul het beeldkwaliteitsplan aan met helder geformuleerde richtlijnen ter ondersteuning van het opgenomen beeldmateriaal. Zodat de ontwerpuitgangspunten aan de voorkant van het proces helder en toetsbaar zijn. Denk hierbij aan de ontwerpuitgangspunten voor setbacks, de vormgeving en programmering van plinten, de aansluiting van gebouw op de openbare ruimte, inrichting openbare ruimte / buitenruimte en de architectonische uitwerking van beeldkwaliteit. Het kwaliteitsteam adviseert om het aangescherpte beeldkwaliteitsplan vast te stellen als welstandskader. Neem bij de doorontwikkeling van het Omgevingsplan Binckhorst de stedenbouwkundige regels uit het beeldkwaliteitsplan op in de beleidsregels van het omgevingsplan. Zodat deze regels ook een rol spelen in de stedenbouwkundige toetsing in het kader van omgevingsvergunningen. Definieer de plancapaciteit van het gebied (het “laadvermogen”) door per kavel een bovengrens aan te geven ten aanzien van FSI en aantal hoogteaccenten. Neem bij de doorontwikkeling van het omgevingsplan Binckhorst waarborgen op ten aanzien van de situering van (maatschappelijke) voorzieningen.

Zorg voor een samenvattend document waarin de kwaliteitseisen van diverse kaders op overzichtelijke wijze en in samenhang worden weergegeven (in tekst en beeld). Zodat ontwikkelende partijen weten waar ze rekening mee dienen te houden.”

Het derde advies van het kwaliteitsteam bevat twee onderdelen: het advies gaat over de teksten in het beeldkwaliteitsplan en het gaat over de borging van ruimtelijke kwaliteit in het omgevingsplan. Onderstaand wordt op beide onderdelen ingegaan: • Het beeldkwaliteitsplan zal worden verduidelijkt zoals gevraagd door het kwaliteitsteam. Beeldkwaliteitsplan Binckhorst is een belangrijk toetsingskader voor het kwaliteitsteam. Het in het beeldkwaliteitsplan opgenomen beeldmateriaal geeft de ontwerpprincipes helder weer. De begeleidende teksten zijn in een aantal gevallen minder helder. Daarom zal een leeswijzer worden opgesteld ter verduidelijking. • De adviezen over borging van ruimtelijke kwaliteit in het omgevingsplan sluiten aan op de bevindingen van Twijnstra Gudde in het kader van de evaluatie van de Pilot Omgevingsplan Binckhorst zoals beschreven in de commissiebrief Stand van zaken Binckhorst 3e en 4e kwartaal (RIS308356, april 2021). Volgens Twynstra Gudde kennen de doelen van de Omgevingswet tenminste twee spanningsvelden, die ook terugkomen in de Binckhorst. Een hiervan is de spanning tussen zekerheid bieden door het vergroten van inzichtelijkheid en

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10174808

voorspelbaarheid, versus flexibiliteit voor initiatieven door meer ruimte te laten voor ontwikkeling en bestuurlijke afweging. De adviezen van het kwaliteitsteam raken aan dit spanningsveld. Vanuit het perspectief van kwaliteitszorg draagt het vergroten van inzichtelijkheid en voorspelbaarheid bij aan meer grip op ruimtelijke kwaliteit, waarbij het kwaliteitsteam in haar verslag (pag. 35) ook aangeeft dat het gaat om het vinden van een balans tussen heldere kaders en vrijheid in de uitwerking. Het advies van het kwaliteitsteam zal ter zijner tijd bij de doorontwikkeling worden meegenomen. Samenvattend Deze brief schetst aan de hand van het jaarverslag van Kwaliteitsteam Binckhorst een beeld van de eerste ervaringen van het kwaliteitsteam. De voorzichtige conclusie is dat het kwaliteitsteam effectief is in het stimuleren en borgen van de ruimtelijke kwaliteit en samenhang in het gebied, zeker wanneer initiatieven in een vroeg stadium worden voorgelegd. Tegelijkertijd geeft het kwaliteitsteam drie adviezen aan de gemeente. Dit laat zien dat het kwaliteitsteam gedreven is om de kwaliteitslat hoger te leggen, passend bij de status van de Binckhorst als één van de grootste binnenstedelijke transformaties van ons land. Het college neemt deze ter harte en geeft er graag uitwerking aan. In deze brief is toegelicht hoe de adviezen worden opgepakt.

Er worden acties in gang gezet in reactie op de adviezen over de openbare ruimte en het beeldkwaliteitsplan. De adviezen die betrekking hebben op de doorontwikkeling van het omgevingsplan worden nog niet opgepakt, omdat de doorontwikkeling voorlopig nog niet aan de orde is. Via volgende voortgangsberichten blijven we u informeren over de kwaliteitszorg in de Binckhorst. Met vriendelijke groet, Anne Mulder Wethouder Financiën en Stadsontwikkeling

5/5