RIS310032 Evaluatie preventieve projecten VIP en Mij & Mij jr

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

BSD/10145118 RIS310032 Contactpersoon

Ahmed Mohamed / Tristan Ober Dienst

Bestuursdienst Afdeling

Directie Veiligheid Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

21 september 2021

ahmed.mohamed@denhaag.nl tristan.ober@denhaag.nl

Onderwerp

Aantal bijlagen

Evaluatie preventieve projecten VIP en Mij & Mij jr.

1

In de raadsvergadering van 18 juli 2019 is de motie ‘Onderzoek naar resultaten van deradicaliseringsprojecten’ (RIS303292) aangenomen. Hierin zijn vragen gesteld over het bereik en resultaten van deradicaliseringsprojecten. Deze motie is op 7 april 2020 afgedaan met de toezegging dat de raad op de hoogte wordt gehouden van de evaluatie van de projecten VIP en Mij en Mij jr. In deze projecten gaan jongeren en kinderen aan de slag met belangrijke thema’s zoals identiteit, grondrechten en hoe zij zich verhouden tot anderen, met als doel hen weerbaarder te maken tegen invloeden met een mogelijke radicaliserende of polariserende werking. In bijgaande rapportage zijn de resultaten van de evaluatie van VIP en Mij en Mij jr. beschreven. Dit rapport is opgesteld door A.G. Advies in samenwerking met RadarAdvies en het Verwey-Jonker Instituut. Door de sluiting van scholen in het afgelopen jaar heeft de evaluatie enige vertraging opgelopen. Haagse aanpak De Haagse aanpak van polarisatie, radicalisering en extremisme bestaat uit een combinatie van repressieve en preventieve maatregelen die wordt afgestemd met partners zoals politie, OM en de NCTV.

Eén van de middelen die de gemeente inzet om radicalisering en extremisme tegen te gaan is de persoonsgerichte aanpak contraterrorisme, extremisme en radicalisering (CTER), waarin professionals individuen bespreken die zijn geradicaliseerd en gezamenlijk interventies inzetten om (re-)integratie te bevorderen en/of extremistische activiteiten te verstoren. Daarnaast onderhoudt de gemeente contacten met religieuze- en levensbeschouwelijke organisaties, zet zij in op het versterken van de maatschappelijke weerbaarheid en organiseert zij trainingen en bijeenkomsten voor lokale professionals over belangrijke thema’s en ontwikkelingen binnen radicalisering en extremisme. De kracht van de Haagse aanpak zit in de combinatie van gerichte interventies en generieke preventie en in de nauwe samenwerking tussen de gemeente en haar partners in de stad en op rijksniveau. Om te zorgen dat inwoners uit Den Haag tegenwicht kunnen bieden aan ongewenste invloeden en radicalisering, wordt binnen het speerpunt ‘versterken maatschappelijk weerbaarheid’ gericht ingezet op activiteiten die Haagse bewoners weerbaar moeten maken tegen polarisatie, radicalisering en extremistische invloeden. Hierbij is er in het bijzonder aandacht voor weerbaarheid en veerkracht van kwetsbare groepen in de samenleving, zoals jongeren.

Zij worden namelijk in deze tijd van toenemende polarisatie zowel online als offline steeds vaker geconfronteerd met extreme meningen, radicaal gedachtegoed en nepnieuws.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10145118

De Haagse inzet op het versterken van weerbaarheid en veerkracht van onze jongeren heeft een positieve insteek door te investeren in capaciteiten van de jongere en zijn of haar omgeving. In de afgelopen jaren heeft deze inzet onder andere plaatsgevonden binnen de projecten Mij & Mij jr. en Vrijheid, Identiteit en Polarisatie (hierna: VIP). Deze twee projecten worden specifiek ingezet om jongeren weerbaar te maken tegen polarisatie, radicalisering en extremisme. Deze projecten bereiken samen zowel basisscholen als verschillende niveaus in het voortgezet- en hoger onderwijs. Jaarlijks nemen ongeveer 2.000 leerlingen deel. Ter toelichting: •

VIP: VIP is een training voor jongeren, waarin zij debatvaardigheden bijgebracht krijgen en vervolgens met elkaar in discussie gaan over fundamentele thema’s zoals grondrechten, identiteit, polarisatie en uitsluiting. Doel van VIP is de weerbaarheid van leerlingen te vergroten tegen extremistische verhaallijnen, gevoelige kwesties bespreekbaar te maken en ervoor te zorgen dat jongeren meer begrip hebben voor andere meningen. VIP wordt gegeven aan verschillende opleidingsniveaus: op het vmbo/kader, de havo, het vwo, het praktijkonderwijs en hogescholen. Het gehele programma duurt zo’n 2 uur. De precieze inhoudelijke invulling wordt afgestemd met de school en wordt aangepast aan actuele onderwerpen en ontwikkelingen binnen het thema radicalisering. Zo wordt sinds 2018 onder andere aandacht besteed aan weerbaarheid tegen rechtsextremisme.

•

Mij & Mij jr.: Binnen Mij en Mij jr. onderzoeken jongeren hun eigen identiteit aan de hand van verschillende thema’s. De projecten hebben als doel om kinderen en jongeren te laten nadenken over wat identiteit betekent, wat hun eigen identiteit is en begrip te creëren voor een ander. Mij richt zich op leerlingen vanaf de derde klas van het voorgezet onderwijs en mbo’s, Mij jr. op de laatste twee jaren van het primair onderwijs en de eerste en tweede klas van het voortgezet onderwijs. Beide projecten bestaan uit vijf lessen van 60 minuten per klas. Jaarlijks worden circa 40 klassen bereikt.

Uitkomsten evaluatie Bij preventieve programma’s is het vaak lastig vast te stellen of het beoogde doel wordt bereikt. Mensen staan bijvoorbeeld aan meer invloeden bloot dan alleen het te evalueren programma en het is complex om scherp te krijgen welke invloed tot welk gedrag heeft geleid. Wel kan door het bevragen van deelnemers een redelijk betrouwbaar beeld worden verkregen van de impact die een programma op hen heeft. Voor de evaluaties van VIP en Mij en Mij jr. is gebruik gemaakt van de Toolkit Evidence Based werken ter preventie van radicalisering1 van de Expertise-unit Sociale Stabiliteit van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Er zijn in het rapport drie verschillende evaluatievormen toegepast: de planevaluatie, procesevaluatie en effectevaluatie. Een planevaluatie geeft inzicht in de bestaande werkwijze van de projecten op papier en beschrijft de opzet, doelstellingen, doelgroepen en risico’s. De procesevaluatie onderzoekt of de praktijk overeenkomt met wat er op papier is bedacht. Hiervoor is gesproken met 41 leerlingen, 8 docenten, 4 gastdocenten en is bij 14 lessen geobserveerd. Tot slot is de effectevaluatie bedoeld om vast te stellen of de projecten hebben bijgedragen aan het behalen van de vooraf gestelde doelen.

In de effectevaluatie wordt onderscheid gemaakt tussen effecten van de projecten op kennis/bewustwording, attitude/houding en effect op gedragsintentie (de bereidheid om bepaald gedrag te vertonen) en het feitelijke gedrag. Voor de effectevaluatie zijn 616 vragenlijsten onder leerlingen afgenomen.

1

Toolkit Evidence Based werken bij de preventie van radicalisering biedt kennis, geleerde lessen, handige checklist en formats om de

interventies om radicalisering tegen te gaan te evalueren. https://www.socialestabiliteit.nl/si-toolkit

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10145118

Resultaten VIP De uitkomsten van de evaluatie van VIP zijn over het algemeen positief.. Zo blijkt dat leerlingen na VIP-lessen over het algemeen meer kennis over de Grondwet hebben en een meer open houding hebben ten aanzien van andere opvattingen en levenswijzen, zoals bijvoorbeeld geloof en seksualiteit. De VIP-lessen zorgen zodoende voor een positievere houding onder deelnemers. Om naast een positievere houding ook concrete gedragsverandering te bewerkstelligen zijn meerdere lessen over een langere periode een randvoorwaarde. Dit onderstreept het belang om projecten als VIP structureler onderdeel te maken van de inzet op maatschappelijke weerbaarheid en deze waar mogelijk uit te bouwen. Tegelijkertijd dienen er binnen VIP stappen te worden gezet op het gebied van effectiviteit en de tijdsindeling van de lessen. Een VIP-les kan veel los maken bij leerlingen. Hoewel dit een teken is dat leerlingen zich betrokken voelen bij de onderwerpen die besproken worden en de lessen impact hebben op hen als persoon, toont dit ook aan dat er ruimte nodig is om deze impact te bespreken. Om dit te faciliteren gaat de gemeente zich inzetten om samen met de uitvoerende partij nazorg te bieden door middel van een terugkomdag. Het college ziet daarnaast een duidelijke meerwaarde in het diversifiëren van de deelnemende scholen.

Dit zijn momenteel voornamelijk scholen met leerlingen met een multiculturele achtergrond, hetgeen gedeeltelijk verklaarbaar is door de aansluiting van VIP op reeds bestaande projecten en de leerlingpopulatie op vmbo’s en mbo’s. De gemeente gaat werken aan een diversere selectie van deelnemende scholen, zodat de positieve effecten van VIP verschillende groepen leerlingen in de stad bereiken. Resultaten Mij en Mij jr. Uit de evaluaties van de Mij (jr.)-lessen blijkt dat deze over het algemeen goed lopen en leiden tot een verhoogde kennis onder leerlingen over de verschillende vormen van identiteit. Zo is er sprake van een toegenomen tolerantie voor andere meningen onder deelnemers van Mij jr. en een afwijzende houding jegens geweld onder deelnemers van Mij. Bovendien zijn leerlingen kritischer geworden over het waarheidsgehalte van informatie op het internet en vinden zij het belangrijk om te controleren of deze informatie op internet accuraat of ‘fake’ is. Ook bij Mij en Mij jr. zijn meerdere lessen over een langere periode een voorwaarde om concrete gedragsverandering te bewerkstelligen. Tevens liggen er kansen in het verder diversifiëren van de vormen van extremisme die besproken worden in de Mij-lessen, om zo beter aan te sluiten bij de Haagse aanpak die zich inzet tegen alle vormen van extremisme.

Hoewel de projecten op dit moment dus al bijdragen aan het versterken van de weerbaarheid van jongeren tegenover extremistische verhaallijnen, bestaan er nog mogelijkheden om de impact van deze projecten te vergroten. Vervolg De projecten VIP en Mij en Mij jr. leveren een positieve bijdrage aan het versterken van de weerbaarheid van Haagse jongeren door hun bevorderende effecten op de kennis en de houding van jongeren en kinderen op fundamentele thema’s als identiteit, diversiteit en de Nederlandse Grondwet. Tegelijkertijd komt er uit het rapport naar voren dat er winst te behalen valt op het gebied van effectiviteit, structuur en gedragsverandering. Wij kunnen ons goed vinden in de uitkomsten van dit rapport en zullen hier opvolging aan geven. De evaluatie wordt op korte termijn besproken met de uitvoerende partijen van beide projecten en met hen zullen afspraken worden gemaakt om de verschillende aanbevelingen zo goed mogelijk te implementeren. De uitkomsten hiervan zullen worden opgenomen in het Integraal Veiligheidsplan 2022 – 2025 van de gemeente. Dit plan wordt, zoals te doen gebruikelijk, aan uw raad voorgelegd. Jaarlijks ontvangt uw raad daarnaast de voortgangsrapportage aanpak polarisatie, radicalisering en extremisme om u te informeren over de voortgang en inzet op de verschillende speerpunten.

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10145118

In het huidige klimaat van toenemende polarisatie is het van groot belang om onze Haagse jongeren zo weerbaar mogelijk te maken tegen radicale en extremistische invloeden. Weerbaarheidsprojecten zoals VIP en Mij en Mij jr. vormen zodoende een belangrijk onderdeel van het fundament van de Haagse aanpak tegen radicalisering en extremisme, op basis waarvan wij de komende jaren verder kunnen bouwen aan de veiligheid van onze stad. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/4