RIS309907 Bijlage Bevolkingsprognose 2021

Onderzoeksrapport DSO/ Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek

Bevolkingsprognose Den Haag 2021

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

1

Onderzoeksrapport DSO/Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek

Bevolkingsprognose Den Haag 2021

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

2

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

3

COLOFON Uitgave Gemeente Den Haag DSO / Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek juni 2021 Druk Gemeente Den Haag Intern Dienstencentrum Inlichtingen DSO / Strategie, Externe betrekkingen, Portfoliomanagement en Onderzoek Richard Vermeulen 070 - 3534039 / richard.vermeulen@denhaag.nl Marlies Diepeveen 070 - 3535386 /marlies.diepeveen@denhaag.nl De Dienst Stedelijke Ontwikkeling aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid inzake het gebruik van en toepassing van de gepresenteerde gegevens. Afwijkingen in absolute aantallen en % kunnen veroorzaakt worden door afrondingen. Bij gebruik van cijfers is bronvermelding verplicht.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

4

INHOUDSOPGAVE

VOORWOORD SAMENVATTING ........................................................................... 9 1

INLEIDING................................................................................. 11

2 2.1 2.2 2.3 2.4 2.4.1 2.4.2 2.4.3 2.4.4

BEVOLKINGSPROGNOSE ............................................................ 13 Haagse bevolking groeit op korte termijn langzamer ......................... 13 Vergelijking eerdere prognoses en realisatie .................................... 14 Van verleden naar heden en toekomst............................................. 14 Componenten bevolkingsgroei en gebruikte veronderstellingen ......... 15 Geboorte, sterfte en natuurlijke groei .............................................. 18 Immigratie, emigratie en buitenlands migratiesaldo .......................... 23 Binnenlandse vestiging, vertrek en migratiesaldo .............................. 28 Woningvoorraad ........................................................................... 30

3 3.1 3.2 3.3

ACHTERGROND VAN DE PROGNOSE ........................................... 33 De landelijke ontwikkeling als kader ............................................... 33 Migratiestromen van grote invloed ................................................. 34 Den Haag in perspectief van externe prognoses ............................... 37

4 4.1 4.1.1 4.2 4.2.1 4.3 4.4

VERDIEPING .............................................................................. 41 Huishoudens ................................................................................ 41 Het aantal huishoudens op de lange termijn ..................................... 43 Leeftijdsopbouw en demografische druk .......................................... 45 Groene en grijze druk.................................................................... 46 Migratieachtergrond ...................................................................... 48 Doelgroepen van beleid ................................................................. 51

5 5.1 5.1.1 5.1.2 5.1.3 5.1.4 5.1.5 5.1.6 5.1.7 5.1.8 5.2 5.2.1

STADSDEEL- EN BUURTPROGNOSE ............................................ 55 Stadsdelen ................................................................................... 55 Loosduinen .................................................................................. 56 Escamp ....................................................................................... 57 Segbroek ..................................................................................... 58 Scheveningen............................................................................... 59 Centrum ...................................................................................... 60 Laak ........................................................................................... 61 Haagse Hout ................................................................................ 62 Leidschenveen-Ypenburg ............................................................... 63 Prognose per buurt ....................................................................... 64 Leeftijdsverdeling per buurt in 2030 ................................................ 65

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

5

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

6

VOORWOORD Jaarlijks wordt er vanuit DSO voor de hele gemeente Den Haag een bevolkingsprognose opgesteld via een inmiddels beproefd model. Het betreft een beleidsarme trendanalyse, waarmee de demografische ontwikkeling in de stad wordt geprognosticeerd. De uitkomsten en bijbehorende statistieken worden jaarlijks gepubliceerd op Den Haag in Cijfers en om het jaar in de vorm van een uitgebreid rapport. Met veel genoegen bied ik u nu weer deze tweejaarlijkse uitgebreide rapportage aan van de verwachte bevolkingsontwikkeling in onze stad. In deze Bevolkingsprognose 2021 wordt op stedelijk niveau een doorkijk gegeven naar de bevolkingsontwikkeling tot 2040. Tot 2030 geeft de prognose inzicht in de demografische effecten van de verwachte woningbouwproductie. Deze prognose tot 2030 geeft ook een beeld van de bevolkingsontwikkeling op het niveau van buurten, wijken en stadsdelen. Dit inzicht op een lager schaalniveau is relevant voor de beleidsvelden, zoals economie, mobiliteit, zorg, onderwijs, wijkontwikkeling en wonen. Deze prognose vormt een belangrijke onderbouwing voor beleidsontwikkeling in relatie tot de woningbehoefte, de zorgvraag van ouderen, de vraag naar onderwijs in de stad, de ontwikkeling van de groep werkzoekenden, gebiedsontwikkeling, de groei van de mobiliteit en andere gemeentelijke opgaven.

Gezien de dynamische ontwikkelingen in deze steeds drukker wordende stad, is kennis en inzicht in de omvang en samenstelling van de bevolking van grote betekenis voor het gemeentelijk beleid en gemeentelijke dienstverlening. Om tijdig op veranderingen in te kunnen spelen is voortschrijdend jaarlijks inzicht nodig in hoe de bevolking zich in de nabije en verdere toekomst ontwikkelt en van samenstelling verandert. Ook bedrijven en particuliere instellingen in de stad baseren hun investeringen en strategische keuzes (mede) op deze inzichten. De Corona-pandemie heeft ook invloed op de toekomstige ontwikkeling van bevolking in Den Haag, vooral op kortere termijn. Via scenario-studies wordt daar in deze prognose ook aandacht aan besteed. De uitkomsten van de bevolkingsprognose 2021 zijn beschreven in het voorliggend rapport en beschikbaar gesteld via Den Haag in Cijfers (www.denhaag.incijfers.nl). Ik hoop en verwacht u met deze publicatie en met Den Haag in Cijfers een toegankelijke bron met relevante basisinformatie over de bevolkingsontwikkeling van Den Haag aan te bieden.

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Algemeen directeur Ronald Nomes

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

7

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

8

SAMENVATTING Bevolking groeide door coronapandemie langzamer De afgelopen jaren is de bevolking van Den Haag flink gegroeid. Hierbij is de dynamiek van de Haagse bevolking sterk en de dynamiek is toegenomen. De Haagse bevolkingsgroei wordt vooral veroorzaakt door enerzijds natuurlijke groei en anderzijds door een positief buitenlands migratiesaldo. Vooral de laatste jaren vestigen zich steeds meer mensen vanuit het buitenland in Den Haag, terwijl de emigratie nauwelijks toeneemt. De huidige coronapandemie heeft dit beeld sterk veranderd. In de 5 jaren voor de uitbraak van de pandemie groeide de Haagse bevolking gemiddeld met 6.100 personen per jaar, in het coronajaar 2020 is deze groei meer dan gehalveerd tot nog geen 3.000 personen. De coronapandemie en de bijbehorende maatregelen hebben er met name voor gezorgd dat het buitenlands migratiesaldo fors lager uitvalt. In 2020 is dit bijna een derde lager dan in voorgaande jaren. Tegelijkertijd groeit de Haagse bevolking ook minder sterk door een lagere natuurlijke groei. De hogere sterftecijfers door de pandemie en de al langer bestaande trend van minder geboorten leidt in 2020 tot een natuurlijke groei van 1.500 personen terwijl dit in de 5 jaar voor de crisis gemiddeld 2.300 was. Desondanks is de Haagse bevolking het afgelopen jaar verder gegroeid tot 549.163 inwoners per 1 januari 2021.

Toekomst: op de korte termijn groeit de bevolking langzamer De Haagse bevolking blijft naar verwachting groeien, maar door de coronapandemie zal de bevolking tot 2025 minder snel groeien dan verwacht in de vorige prognose van 2020. De verwachting is dat de effecten van de pandemie op de bevolkingsontwikkeling in 2030 verdwenen zijn. Tot 2030 groeit de Haagse bevolking met 10% naar 601.000 inwoners. Op de langere termijn – tot 2040 – groeit de Haagse bevolking door naar 617.500 tot 633.000 inwoners. Bij de uitkomsten van de huidige bevolkingsprognose past de kanttekening dat het onzeker is hoe de coronapandemie zich in de nabije toekomst zal ontwikkelen waarmee de onzekerheid van de prognose toeneemt. Ook is niet duidelijk of de huidige coronapandemie leidt tot structurele veranderingen in het wonen en werken van de bevolking in Nederland. Bovendien is bevolkingsgroei geen vanzelfsprekendheid. Een - impliciete randvoorwaarde is dat in de Randstad, zoals landelijke prognoses nu aangeven, voldoende bevolkingspotentieel blijft bestaan. En ook dat Den Haag zelf werkgelegenheid, opleidingen, voorzieningen en aantrekkelijke en concurrerende woningen en woonmilieus blijft bieden. Op lange termijn: minder groen, meer grijs Het aantal baby’s en peuters groeit tot 2040 even sterk als de gemiddelde Haagse groei.

Het aantal kleuters en leerlingen in het basis- en vervolgonderwijs groeien minder sterk of nemen tot 2030 licht af. Ook op de langere termijn blijven deze groepen achter bij de gemiddelde groei van de Haagse bevolking. De groep jongeren van 20 tot 29 jaar nemen tot 2030 gemiddeld toe, om daarna tot 2040 minder sterk toe te nemen. Het zijn vooral de oudere leeftijdsgroepen die sterker dan gemiddeld groeien.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

9

Externe prognoses De landelijke prognoses die een uitspraak doen over de bevolkingsontwikkeling van Den Haag zijn de PBL/CBS-prognose (2019) en de PRIMOS-prognose (2020). Op provinciaal niveau geeft de trendraming van de Provincie Zuid-Holland (2019) ook een doorkijk in de bevolkingsontwikkeling van Den Haag. Iedere prognose heeft zijn eigen invalshoek, uitgangspunten en veronderstellingen voor de toekomst. Al deze externe prognoses dateren van voor de coronapandemie. Tot 2040 laten alle externe prognoses een groei van de Haagse bevolking zien. De trendraming van de provincie Zuid-Holland laat voor Den Haag van 2020 tot 2040 een groei zien van 130.000 inwoners; de prognose van PBL/CBS van 71.500; de PRIMOS-prognose van 143.500 en bij de Haagse langetermijnvariant (ARvdS) groeit het inwonertal tussen 71.000 en 86.500. De prognose van PBL/CBS laat voor Den Haag de onzekerheidsmarges zien. Tot 2040 zou de Haagse bevolking, volgens PBL/CBS, maximaal kunnen groeien met 113.700 of minimaal met 32.500. Verschillen binnen de stad De betekenis en kracht van de kortetermijnprognose, gebaseerd op de woningbouwprogrammering (WBP) tot 2030, is dat deze uitspraken doet op het schaalniveau van buurten, wijken en stadsdelen.

Het stadsdeel Laak groeit tot 2030 met 42% naar verhouding het meest, gevolgd door het stadsdeel Loosduinen (14%), stadsdeel Haage Hout (12%), stadsdeel Escamp (9%), stadsdeel Centrum (8%), stadsdeel Scheveningen (5%) en stadsdeel Segbroek (2%). Alleen het stadsdeel Leidschenveen-Ypenburg heeft een licht dalende bevolkingsomvang (-2%). Dit geldt ook voor de meeste Vinex-buurten. Vergrijzing manifesteert zich vooral in de buurten op “het zand”. Huishoudens Tegelijk met de groei van het aantal inwoners zal het aantal huishoudens in Den Haag op zowel de korte als lange termijn blijven stijgen. Tot 2030 groeit het aantal huishoudens van bijna 271.500 in 2020 naar circa 303.000 in 2030, op de lange termijn zal het aantal huishoudens toenemen tot 312.000-319.400 huishoudens. De groei van het aantal huishoudens wordt voor het grootste deel veroorzaakt door de toename van het aantal eenpersoonshuishoudens. Hierbij zijn het vooral de oudere huishoudens die de sterkste groei laten zien. Migratieachtergrond Tot 2030 neemt het aantal Hagenaars met een Nederlandse achtergrond af. Hetzelfde geldt voor de bevolkingsgroepen met een Surinaamse en Indonesische migratieachtergrond. De bevolkingsgroepen met een Marokkaanse, Antilliaanse en Turkse migratieachtergrond groeien minder sterk, terwijl alle overige groepen met een migratieachtergrond sterk toenemen in aantal.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

10

1

INLEIDING DSO-SEPO maakt elk jaar een bevolkingsprognose, aangepast aan de meest actuele cijfers en ontwikkelingen. De prognose wordt elk kalenderjaar gemaakt aan het einde van het jaar en heeft betrekking op de jaren daarna. Voorliggend rapport heeft betrekking op de prognoseperiode vanaf 2021. Standaard worden de uitkomsten van de prognose opgenomen in Den Haag in Cijfers (www.denhaag.incijfers.nl) en om het jaar wordt er een uitgebreide rapportage gemaakt. Het doel van de bevolkingsprognose is om op basis van actuele kennis een zo reëel mogelijke inschatting te maken van de toekomstige bevolking. Voor een prognose worden trends uit het verleden doorgetrokken naar de toekomst. Hierbij wordt niet alleen gekeken naar het Haagse verleden maar ook naar historische reeksen van Nederland, en de toekomstige trends van de bevolking in Nederland. Het model dat voor de gemeentelijke prognose is gebruikt (GBPRO) is dan ook te typeren als een trendmodel waarbij de toekomst wordt berekend met een cohort-componenten model. De bevolking in de toekomst wordt bepaald door de effecten van geboorte, sterfte en migratie te verrekenen met de omvang van de bevolking het jaar daarvoor. Door dit proces voor elk toekomstig jaar opnieuw te doorlopen kan de toekomstige bevolking steeds verder in de tijd berekend worden.

In dit rapport worden de resultaten gepresenteerd en tevens een verantwoording gegeven voor de wijze waarop de prognose tot stand is gekomen. Leeswijzer Na deze inleiding gaan we in hoofdstuk 2 in op de uitkomsten en de hoofdlijnen van de prognose. Ook kijken we naar de verandering ten opzichte van de vorige prognose en uiteraard gaan we in op de invloed van de coronapandemie op de bevolkingsontwikkeling. In hoofdstuk 3 gaan we in op de achtergronden van de prognose en kijken we naar de landelijke prognose en andere prognoses van de Haagse bevolking. Hoofdstuk 4 geeft een verdieping van de uitkomsten van de prognoses, waarbij we kijken naar de ontwikkeling van huishoudens, leeftijdsgroepen, migratieachtergrond en specifieke doelgroepen van beleid. Hoofdstuk 5 tot slot geeft de resultaten van de bevolkingsprognose op stadsdeel- en buurtniveau.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

11

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

12

2

BEVOLKINGSPROGNOSE

2.1 Haagse bevolking groeit op korte termijn langzamer De Haagse bevolking zal blijven groeien tot circa 601.000 inwoners in 2030 en tussen de 617.500 en 633.000 inwoners in 2040 (figuur 2.1). Hiermee zijn de uitkomsten van de prognose 2021 op lange termijn vergelijkbaar met de uitkomsten van de prognose 2020. Op de kortere termijn zijn er wel duidelijke verschillen.

Figuur 2.1

Ontwikkeling Haagse bevolking; realisatie en toekomstige ontwikkeling

Bron: Realisatiecijfers Den Haag en bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021

De coronapandemie is van grote invloed geweest op de groei van de Haagse bevolking in 2020. De groei van de bevolking valt lager uit dan verwacht doordat er meer mensen zijn overleden en omdat de immigratie lager uitvalt1. Op de korte termijn leidt de huidige crisis tot lagere groeicijfers voor de Haagse bevolking, zo telt de Haagse bevolking volgens de prognose 2021 bijna 13.000 minder inwoners in het jaar 2025 dan de prognose van 2020. Op de langere termijn, vanaf 2028-2029, zijn de verschillen verdwenen. Hoe de pandemie verder zal verlopen is niet zeker, waarmee de onzekerheid van de uitkomsten van de bevolkingsprognose is toegenomen. Voor de toekomstige ontwikkeling van de Haagse bevolking wordt die onzekerheid voor de bevolkingsontwikkeling in beeld gebracht door, naast de basisvariant, te werken met een tweetal alternatieve varianten. Deze varianten en de basisvariant worden beschreven en toegelicht in paragraaf 2.4.

1

Kenniswijzer Coronapandemie en ontwikkeling bevolking Den Haag 2020, gemeente Den Haag, DSO/SEPO, januari 2021

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

13

2.2 Vergelijking eerdere prognoses en realisatie De afgelopen jaren is de Haagse bevolking vrij stabiel gegroeid. In deze paragraaf kijken we terug om te zien in hoeverre de prognoses van de afgelopen jaren de situatie in 2020 voorspeld hebben (figuur 2.2). Op 1 januari 2020 telde Den Haag 546.335 inwoners. In 2017 werden er voor 2020 545.049 inwoners verwacht, dat is een afwijking van 0,24 procent te laag. In 2019 was de verwachting nog steeds iets te laag, 0,16 procent. In de prognose van 2020 (gemaakt eind 2019) is die afwijking uiteraard nog maar heel erg klein.

Figuur 2.2

Bevolkingsontwikkeling, realisatie en prognose vergeleken

Bron: Bevolkingsprognose Den Haag WBP-varianten 2017, 2019 en 2020, realisatie Den Haag in Cijfers

2.3 Van verleden naar heden en toekomst Rond 1800 woonden er zo’n 40.000 inwoners in Den Haag. Honderd jaar later, in 1900, waren dat er vijf keer zo veel, 200.000. In figuur 2.3 is het historische verloop van de bevolking van Den Haag vanaf 1900 weergegeven met daarin ook het beeld naar de toekomst tot 2040 op basis van de prognoses van dit jaar. Tussen 1900 en 1960 is het aantal inwoners in Den Haag verdrievoudigd, met 600.000 inwoners rond 1960. In de Tweede Wereldoorlog is er een duidelijke dip te zien. Door politieke keuzes (zoals de ontwikkeling van de groeikernen rond grote steden), demografische processen en ruimtegebrek daalde het aantal inwoners in Den Haag vervolgens van 600.000 inwoners in 1960 naar iets meer dan 440.000 inwoners eind jaren ‘90. Het aantal inwoners bleef een tiental jaar rond de 440.000 hangen, maar door de druk op de woningmarkt in de Randstad, de brede herwaardering van de stad als aantrekkelijke woonplek, de grenswijziging van Den Haag in 2002 en de daardoor gerealiseerde forse woningproductie binnen de gemeentegrenzen is de bevolking van Den Haag sinds het begin van deze eeuw weer toegenomen. De 500.000e inwoner in Den Haag werd in augustus 2011 in de stad verwelkomd.

Op 1 januari 2021 stonden er 549.163 Hagenaars ingeschreven in de Basisregistratie Persoonsgegevens (BRP) van de gemeente Den Haag (voorlopig cijfer); een groeispurt van 10 procent in 10 jaar. Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

14

Naar verwachting groeit de bevolking van Den Haag ook de komende jaren verder door. De mate waarin wordt voor een belangrijk deel bepaald door de toename van de woningvoorraad en van de verwachte binnen- en buitenlandse migratie. Op basis van de huidige verwachtingen groeit de bevolking tot 2025 door naar ca. 571.500 inwoners. In 2029 zal de Haagse bevolking opnieuw de grens van 600.000 passeren en in 2030 zullen er op basis van het woningbouwprogramma (WBP) naar verwachting 601.000 mensen in Den Haag wonen. Voor de lange termijn groeit de Haagse bevolking naar verwachting verder door naar 617.500 tot 633.000 inwoners in 2040.

Figuur 2.3

Ontwikkeling Haagse bevolking; realisatie en prognoses

Bron: Realisatiecijfers Den Haag en bevolkingsprognose Den Haag 2021 ARvdS-variant

Bij deze prognose en scenario’s hoort de kanttekening dat de verwachte groei geen vanzelfsprekendheid is. Een belangrijke randvoorwaarde is dat er in de Randstad voldoende bevolkingspotentieel blijft bestaan. Volgens de landelijke prognoses (hoofdstuk 3) wordt aan deze randvoorwaarde voldaan: op regionaal niveau blijft ook op langere termijn voldoende bevolkingspotentieel aanwezig om door te (kunnen) groeien. De tweede randvoorwaarde is dat Den Haag zelf werkgelegenheid, opleidingen, voorzieningen en aantrekkelijke en concurrerende woningen, woonmilieus en voorzieningen blijft bieden.

2.4 Componenten bevolkingsgroei en gebruikte veronderstellingen De afgelopen jaren (sinds 2014) ligt de jaarlijkse groei van de Haagse bevolking tussen de 5.000 en 7.000 inwoners. Door de coronacrisis valt de bevolkingsgroei in 2020 met 3.000 inwoners lager uit. In figuur 2.4 is te zien dat de jaarlijkse groei opgebouwd is uit een aantal componenten: de natuurlijke groei, het binnenlands saldo en het buitenlands saldo. Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

15

Figuur 2.4

Bevolkingsontwikkeling Den Haag naar oorzaak, 1996-2020*

Bron: Den Haag in Cijfers en mutatiestatistiek DPZ *2020 is een voorlopig cijfer

In de figuur zien we dat de laatste jaren een oplopend buitenlands saldo bepalend was voor de bevolkingsgroei in Den Haag. In 2019 was dit buitenlands saldo opgelopen tot bijna 10.000 mensen. De vestiging uit het buitenland was toen 22.700 en het vertrek naar het buitenland 12.800. In 2020 is de vestiging uit het buitenland bijna 4.000 mensen lager, 18.900, en het vertrek naar het buitenland is wat hoger, namelijk 14.500 mensen. Het saldo komt daardoor een stuk lager uit, op 4.500. Dit is grotendeels het gevolg van de coronamaatregelen, waardoor de internationale migratie tijdens lockdowns bijna stil is komen te liggen en dat heeft dus met name effect gehad op de immigratie. De volgende component is het binnenlands saldo, ook dat liep de laatste jaren op, maar dan in negatieve zin. Er waren dus meer Hagenaars die de stad verlieten naar een andere gemeente in Nederland dan dat er binnenkwamen vanuit een andere gemeente. Overigens was dit saldo rond en vlak voor de eeuwwisseling veel sterker negatief. In 2019 was dit negatieve saldo met -3.600 het hoogst. Er vertrokken toen 23.900 Hagenaars naar elders in Nederland en kwamen 20.200 mensen naar de stad toe. In 2020 liggen beide cijfers wat hoger: er vertrokken 24.800 Hagenaars en kwamen 21.900 mensen naar Den Haag. Met name het aantal mensen dat vanuit elders in Nederland in Den Haag is komen wonen, is dus toegenomen.

Daarmee is het binnenlands saldo wat minder negatief geworden en komt dat voor 2020 uit op 2.900. Tot slot de derde en (momenteel) kleinste component, de natuurlijke groei, het saldo tussen geboorte en sterfte in een jaar. De voorgaande vijf jaar (2015 – 2019) varieerde dit saldo tussen de 2.100 en 2.400. Hierbij waren er gemiddeld rond de 6.500 geboortes in een jaar en 4.200 sterfgevallen per jaar. De coronapandemie heeft een flinke invloed op de sterftecijfers gehad waardoor 2020 afwijkend was ten opzichte van de voorgaande jaren. In 2020 zijn er ruim 4.500 Hagenaars overleden, de laatste vijftien jaar is het sterftecijfer niet zo hoog geweest. Het aantal geboortes Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

16

lag juist vrij laag in 2020, op 6.100. Dit laatste kan echter nog geen corona-effect zijn geweest, omdat de pandemie in maart 2020 in Nederland uitbrak en is een gevolg van een al langere bestaande trend dat er minder kinderen worden geboren (paragraaf 2.4.1). Bij het opstellen van de bevolkingsprognose 2021 is rekening gehouden met de effecten van de pandemie. Onzeker blijft wat de precieze effecten voor de afzonderlijke bevolkingscomponenten zullen zijn en vooral hoelang deze effecten doorwerken in de bevolkingsontwikkeling. Hieronder volgt een korte beschrijving van de gebruikte veronderstellingen bij de basisvariant en bij de twee alternatieve varianten die zijn gebruikt bij het maken van de Haagse bevolkingsprognose. In de daaropvolgende paragrafen zal daar dieper op in worden gegaan. 1. Basisvariant: Bij deze variant zijn geboorte, sterfte, buitenlands migratiesaldo en binnenlands migratiesaldo aangepast aan de verwachte uitkomsten voor 2020 op basis van de beschikbare maandcijfers van Den Haag in 2020. Voor 2021 wordt er, met de komst van verschillende werkende vaccins begin 2021, nog een beperkt effect van de coronacrisis verwacht op de totale bevolkingsontwikkeling, vanaf 2022 is verondersteld dat de situatie feitelijk weer is genormaliseerd. 2.

Variant 1: Deze variant is gebaseerd op de veronderstellingen die het CBS gebruikt heeft bij de Macro Economische Verkenning (MEV) van september 2020. Ook bij deze variant worden geboorte, sterfte, buitenlands migratiesaldo en binnenlands migratiesaldo aangepast aan de verwachte uitkomsten voor 2020 op basis van de beschikbare maandcijfers van Den Haag in 2020. Deze variant veronderstelt dat er medio 2021 een goed werkend vaccin beschikbaar is, maar gaat ervan uit dat er pas vanaf 2025 geen effect meer is op de vraag naar arbeid. Ook hier zijn geen verdere langetermijneffecten op de bevolkingsontwikkeling voorzien. 3. Variant 2: Ook deze variant is gebaseerd op de veronderstellingen van de MEV-verkenning van september 2020. Er wordt echter in dit scenario van uitgegaan dat er pas vanaf 2024 een goed vaccin en behandeling beschikbaar is. Vanaf 2029 is er geen effect meer op de vraag naar arbeid en zijn er geen verdere langetermijneffecten meer op de bevolking. Volgens de basisvariant groeit het aantal inwoners in Den Haag naar 571.500 in 2025 en naar circa 601.000 in 2030 (figuur 2.5). Variant 1 komt in 2025 ruim 2.300 inwoners lager uit maar in 2030 is er nog nauwelijks verschil. Variant 2 komt in 2025 ruim 21.425 inwoners lager uit en het verschil is in 2030 met 18.119 nog steeds groot.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

17

Figuur 2.5

Ontwikkeling Haagse bevolking; realisatie en toekomstige varianten

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021

2.4.1 Geboorte, sterfte en natuurlijke groei Geboorte De geboorte van het aantal kinderen in Den Haag is afhankelijk van het gemiddeld aantal kinderen dat vrouwen in Den Haag krijgen, ofwel het vruchtbaarheidscijfer (TFR). In 2019 was het gemiddeld kindertal in Den Haag 1,53, in 2010 was dit nog 1,72. In de jaren na 2008 is zowel op nationaal niveau als op het niveau van Den Haag een daling van het vruchtbaarheidscijfer te zien. Dit leek vooral samen te hangen met de economische crisis. Vanaf 2015 herstelt de economische conjunctuur terwijl het kindertal, tegen de verwachting in, bleef dalen. Volgens het CBS2 heeft de daling van het aantal geboorten vooral betrekking op de jongere generaties die er langer over doen om ‘gesetteld’ te raken. Oorzaken hiervan zijn het later uit huis gaan van jongeren, later gaan samenwonen, langer onderwijs volgen. De onzekerheid op de arbeidsmarkt, met de toenemende flexibilisering van arbeid en de woningmarkt die voor starters moeilijk toegankelijk is leiden tot onvoldoende zekerheid en stabiliteit om aan kinderen te beginnen en dus tot dalende geboortecijfers. Dit beeld is te zien bij zowel de landelijke als bij de lokale Haagse cijfers (figuur 2.6). In 2020 lijkt het vruchtbaarheidscijfer verder te zijn gedaald.

Op basis van de maandcijfers tot en met november is de schatting3 dat er in 2020 in Den Haag tussen 6.000 en 6.100 kinderen geboren worden, tegen 6.334 geboorten in 2019. Het vruchtbaarheidscijfer is voor 2020 naar beneden bijgesteld op 1,462. Basisvariant: Bij de basisvariant is de verwachting dat het vruchtbaarheidscijfer weer gaat oplopen. In 10 jaar loopt de vruchtbaarheid trendmatig op naar 1,64, de waarde in Den Haag van voor de VINEX-periode. CBS: Bevolkingsprognose 2020-2070: bevolking groeit langzamer door corona Bevolkingsprognose 2021 is opgesteld in het najaar 2020. Mutaties zoals geboorte, sterfte en migratie zijn voor de laatste maanden van 2020 geschat. 2 3

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

18

Variant 1:

Variant 2:

Figuur 2.6

Landelijk verwacht het CBS eveneens dat de vruchtbaarheid weer oploopt naar 1,70 in een periode van 10 jaar. De aanname is dat de coronacrisis leidt tot extra onzekerheid waardoor de kinderwens wordt uitgesteld. Bij variant 1 neemt de vruchtbaarheid landelijk in 2021 met 5% verder af. Deze daling is toegepast op de Haagse vruchtbaarheid van 1,461 in 2020, waarbij de vruchtbaarheid in Den Haag verder daalt naar 1,388 in 2021. Vanaf 2022 stijgt de vruchtbaarheid landelijk weer tot een waarde van 1,70. De veronderstelling is dat de vruchtbaarheid in Den Haag vanaf 2022 trendmatig oploopt naar 1,64, de waarde van Den Haag van voor de VINEX-periode. De aanname is dat de coronacrisis leidt tot extra onzekerheid waardoor de kinderwens wordt uitgesteld. Bij variant 2 neemt de vruchtbaarheid landelijk in 2021 met 10% sterker af. Deze daling is toegepast op de Haagse vruchtbaarheid van 1,461 in 2020, waarbij de vruchtbaarheid in Den Haag verder daalt naar 1,315 in 2021. Vanaf 2022 stijgt de vruchtbaarheid landelijk weer tot een waarde van 1,70. De veronderstelling is dat de vruchtbaarheid in Den Haag vanaf 2022 trendmatig oploopt naar 1,64, de waarde van Den Haag van voor de VINEX-periode.

Ontwikkeling totale vruchtbaarheidscijfer Den Haag en Nederland, realisatie en toekomstige ontwikkeling

Bron: Den Haag in Cijfers, CBS Kernprognose 2019, CBS-bevolkingsvarianten MEV 2020, bevolkingsprognose Den Haag 2021

Volgens de basisvariant worden er in de periode 2020 tot 2025 31.400 kinderen in Den Haag geboren en 35.200 kinderen tussen 2025 en 2030. Vergeleken met de bevolkingsprognose uit 2020 worden er tot 2030 bijna 3.500 minder kinderen in Den Haag geboren. Bij variant 1 worden er, vergeleken met de basisvariant uit 2021, tot 2030 2.100 minder kinderen geboren, bij variant 2 zijn dit 6.000 minder geboorten (figuur 2.7). Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

19

Figuur 2.7

Aantal geboortes in Den Haag

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021, CBS-bevolkingsvarianten MEV 2020, bewerking DSO/SEPO

Sterfte De afgelopen vijf jaar schommelt het aantal sterfgevallen in Den Haag rond de 4.200 sterfgevallen per jaar. Na een sterke daling van het aantal sterfgevallen in de periode 1999-2009 is dit aantal recentelijk stabiel. Dit laatste valt op omdat de totale bevolking in Den Haag de afgelopen jaren sterk is gegroeid. Dit betekent dat de sterftekansen de afgelopen jaren zijn gedaald en de levensverwachting is gestegen. Oorzaak hiervan is dat Den Haag relatief weinig ouderen heeft van 65 jaar en ouder. Dit leeftijdscohort heeft Den Haag in de jaren ’80 verlaten. In de toekomst zal het sterftecijfer weer gaan toenemen door de vergrijzing van de Haagse bevolking. Ook landelijk is dit de verwachting, ondanks de stijging van de levensverwachting en daling van de sterftekansen. Er zijn nu eenmaal meer ouderen. In 2020 zijn er landelijk bij de eerste golf van de coronapandemie 9.000 mensen meer overleden dan verwacht, waarbij de oversterfte groter is bij mannen dan bij vrouwen. Ook in Den Haag zijn er tijdens de eerste golf meer mensen overleden dan verwacht (figuur 2.8). Voor Den Haag komt deze oversterfte uit op 360 extra sterfgevallen. Naast de oversterfte door de coronapandemie valt er ook in de zomer een piek in de sterfte waar te nemen (week 30-34).

Deze piek in sterfte wordt niet veroorzaakt door corona, immers het aantal geregistreerde coronadoden in deze periode bedraagt slechts 11 personen, maar is een gevolg van de hittegolf in augustus. De oversterfte als gevolg van hitte bedraagt in deze periode circa 37 personen. De tweede golf van de coronapandemie is waarneembaar in de sterftecijfers van week 30 tot en met week 47. De oversterfte van de tweede golf komt in Den Haag uit op circa 175 extra sterfgevallen.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

20

Figuur 2.8

Sterftecijfers, coronasterfte en aantal ziekenhuisopnamen in Den Haag per week

Bron: BRP-mutatiebestanden gemeente Den Haag, RIVM, bewerking DSO/SEPO

In 2020 zijn de sterftekansen als gevolg van corona gestegen. Op basis van de maandcijfers tot en met november is de schatting dat er in 2020 in Den Haag circa 4.500 personen zullen zijn overleden, tegen 4.083 in 2019. De sterftekansen voor 2020 zijn daarom naar boven bijgesteld naar 1,039 voor mannen en 1,022 voor vrouwen. Basisvariant: In de basisvariant is de veronderstelling dat de sterftekans in 2021 licht verhoogd is. Vanaf 2022 is de veronderstelling dat de sterftekansen weer zijn genormaliseerd. De sterftekans van 2021 is het gemiddelde van de verhoogde sterftekans in 2020 en die in het eerste normaal veronderstelde jaar, 2022. Vanaf 2022 dalen de sterftekansen conform de landelijke sterftekansen van de CBSKernprognose 2019-2060. Variant 1: Voor variant 1 geldt dat deze sterk lijkt op de basisvariant. Er wordt uitgegaan van een beperkte extra sterfte in met name de eerste helft van 2021. Vanaf 2022 wordt hier de situatie weer als normaal verondersteld, maar bij deze variant liggen de toekomstige sterftekansen in het geheel wat hoger dan in de basisvariant, wat een gevolg is van een verschil in sterftekansen bij de CBS-Kernprognose 2019 (uitgangspunt bij de basisvariant) en de gebruikte sterftekansen bij de MEV-bevolkingsscenario’s van het CBS (uitgangspunt bij variant 1 en 2).

Variant 2: Voor variant 2 is de veronderstelling dat de oversterfte langer blijft aanhouden en dat de terugkeer naar een normale situatie pas ingaat vanaf 2025. Ook in deze variant blijven de toekomstige sterftekansen op de lange termijn licht hoger in vergelijking met de basisvariant. Volgens de basisvariant overlijden er in de periode 2020 tot 2025 22.000 Hagenaars en 23.300 Hagenaars tussen 2025 en 2030. Vergeleken met de bevolkingsprognose uit 2020 overlijden er, door de toegenomen sterftekansen op de korte termijn, tot Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

21

2025 bijna 250 meer Hagenaars. Op de langere termijn tot 2030 zijn de verschillen klein. Variant 1 sluit nagenoeg aan op de basisvariant en de verschillen die er zijn worden veroorzaakt door het verschil in de veronderstelde toekomstige sterftekansen Bij variant 2 is er op de korte termijn sprake van meer sterfte; er overlijden tot 2025 bijna 400 meer Hagenaars maar, dit wordt gecompenseerd door minder sterfgevallen op de langere termijn (figuur 2.8).

Figuur 2.9

Aantal sterfgevallen per jaar in Den Haag

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021, CBS-bevolkingsvarianten MEV 2020, bewerking DSO/SEPO

Natuurlijke groei De natuurlijke groei, ofwel het verschil tussen het aantal geboren kinderen en het aantal overledenen, is de afgelopen jaren kleiner geworden. In 2020 komt de natuurlijke groei met circa 1.500 personen veel lager uit dan de jaren daarvoor (figuur 2.10). Dit komt enerzijds doordat er steeds minder kinderen zijn geboren en anderzijds door de verhoogde sterftecijfers als gevolg van corona. Bij de basisvariant komt de natuurlijke groei in de periode 2020 tot 2025 uit op circa 9.400 en op 12.000 tussen 2025 en 2030. Vergeleken met de bevolkingsprognose uit 2020 komt de natuurlijke groei tot 2030 circa 3.300 lager uit. Bij variant 1 komt de natuurlijke groei, vergeleken met de basisvariant uit 2021, tot 2030 circa 2.300 lager uit, terwijl variant 2 bijna 6.100 lager is.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

22

Figuur 2.10 Natuurlijke groei in Den Haag

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021, CBS-bevolkingsvarianten MEV 2020, bewerking DSO/SEPO

2.4.2 Immigratie, emigratie en buitenlands migratiesaldo Immigratie In zowel Den Haag als Nederland vertoont de immigratie een sterk schommelend beeld. Uit figuur 2.11 blijkt wel duidelijk dat het Haags patroon (rechteras) herkenbaar is in het Nederlands patroon (linkeras). Figuur 2.11 Aantal immigranten per jaar voor Nederland en Den Haag

Bron: CBS-statline

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

23

Uit figuur 2.11 komt duidelijk naar voren dat de immigratie de afgelopen jaren sterk is opgelopen in zowel Nederland als Den Haag. Ook de terugval van de immigratie in 2020 door de coronapandemie is duidelijk zichtbaar. Basisvariant: Bij de basisvariant is de veronderstelling dat vanaf 2022 de buitenlandse migratie weer is genormaliseerd. Voor 2021 is het uitgangspunt het gemiddelde van 2020 en 2022. Variant 1: Voor variant 1 is de aanname dat de effecten op de migratie beperkt zijn vanaf 2022 en dat er geen effect meer is door een afgenomen vraag naar arbeid vanaf 2024. Variant 2: Bij variant 2 duurt het langer voordat de effecten van de coronapandemie op de migratie verdwenen zijn. Er is geen effect meer door een afgenomen vraag naar arbeid vanaf 2029.

Figuur 2.12 Immigratie Den Haag

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021, CBS-bevolkingsvarianten MEV 2020, bewerking DSO/SEPO

Volgens de basisvariant zijn er in de periode 2020 tot 2025 102.100 immigranten die zich in Den Haag vestigen, in de periode 2025 tot 2030 daalt dit aantal licht naar 99.300. Vergeleken met de bevolkingsprognose uit 2020 komt de immigratie tot 2030 in de prognose van 2021 circa 14.300 hoger uit. De toename is een direct gevolg van de verhoogde toekomstige immigratiecijfers bij de prognose van het CBS. Bij variant 1 is de immigratie tot 2025 ruim 1.100 lager om in de periode tussen 2025-2030 ruim 2500 hoger uit te komen. Variant 2 heeft tot 2025 duidelijk lagere immigratiecijfers en komt 19.300 lager uit om tussen 2025-2030 met circa 2.700 hoger uit te komen. Dit laatste is een gevolg van het te verwachten landelijke (CBS) inhaaleffect van vraag naar arbeidsmigranten.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

24

Emigratie Net als de bij de immigratie vertoont de emigratie in zowel Den Haag als Nederland een sterk schommelend beeld. Eveneens is duidelijk dat het Haags patroon ook herkenbaar is in het Nederlands patroon (figuur 2.13). In zowel Nederland als Den Haag loopt de emigratie op, waarbij er door de coronapandemie niet direct een terugval valt waar te nemen. De veronderstellingen bij de verschillende varianten ten aanzien van de emigratie zijn hetzelfde als bij de immigratie. Volgens de basisvariant emigreren er in de periode 2020 tot 2025 circa 69.400 Hagenaars, in de periode 2025 tot 2030 loopt dit op tot 73.500 (figuur 2.14). Vergeleken met de bevolkingsprognose uit 2020 komt de emigratie in de prognose van 2021 circa 7.800 lager uit. Bij variant 1 zijn de uitkomsten vergelijkbaar met de basisvariant, de verschillen zijn klein. Bij variant 2 komt de emigratie tot 2025 circa 1.300 lager uit en tussen 2025 en 2030 komt de emigratie 3.300 lager uit. Figuur 2.13 Emigratie Nederland en Den Haag

Bron: CBS-statline

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

25

Figuur 2.14 Emigratie Den Haag

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021, CBS-bevolkingsvarianten MEV 2020, bewerking DSO/SEPO

Buitenlands migratiesaldo Het verschil tussen immigratie en emigratie vormt het migratiesaldo, dat net als het saldo van geboorte en sterfte een factor is voor de bevolkingsontwikkeling. Immigratie vanuit en emigratie naar het buitenland worden vooral beïnvloed door (inter)nationale economie, politieke omstandigheden en landelijk en Europees migratiebeleid. Uit onderzoek van het CBS blijkt dat gezinsvorming of gezinshereniging de belangrijkste reden is voor immigratie, dit ondanks de recentelijk toegenomen asielmigratie en de arbeidsmigratie. Immigratie wordt niet of nauwelijks gestuurd door het (nieuwbouw)woningaanbod. Veel immigranten nemen in eerste instantie genoegen met tijdelijke (onzelfstandige) woonruimte, om bij een langer verblijf in Nederland alsnog te verhuizen naar een meer definitieve woning4. Voor Den Haag geldt dat het oplopend buitenlands migratiesaldo sinds 2008 sterk wordt veroorzaakt door een toename van (arbeids-)migranten uit de Midden- en Oost-Europese landen.

4

CBS: Jaarrapport Integratie 2012

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

26

Figuur 2.15 Buitenlands migratiesaldo Nederland en Den Haag

Bron: CBS-statline

Het migratiesaldo voor Den Haag lijkt qua patroon in de tijd sterk op het migratiesaldo voor heel Nederland (figuur 2.15). Voor de bevolkingsprognose 2021 van Den Haag wordt verondersteld dat de immigratie in de toekomst meebeweegt met de landelijke ontwikkeling en gelijk is aan 7,69% van de landelijke immigratie en dat de emigratie gelijk is aan 7,47% van de toekomstige landelijke emigratie. Deze cijfers zijn gebaseerd op het historisch gemiddelde van de afgelopen 10 jaar. Hieruit wordt voor Den Haag het toekomstig migratiesaldo berekend. De uitkomst hiervan is bij de bevolkingsprognose 2021 van Den Haag gebruikt als aanname voor het toekomstige buitenlands migratiesaldo (figuur 2.16). De huidige coronacrisis heeft een sterke invloed op de buitenlandse migratie. Het migratiesaldo daalt daardoor sterk en komt naar schatting op basis van de maandcijfers tot en met november 2020 uit op circa 3.850 in 2020. Volgens de basisvariant bedraagt het buitenlands migratiesaldo in de periode 2020 tot 2025 32.700 en daalt deze tot 25.800 tussen 2025 en 2030. Vergeleken met de bevolkingsprognose uit 2020 komt het migratiesaldo in de prognose van 2021 tot 2030 circa 22.000 hoger uit. Bij variant 1 is het migratiesaldo tot 2025 ruim 900 lager dan de basisvariant om in de periode tussen 2025-2030 ruim 2.600 hoger uit te komen.

Variant 2 heeft tot 2025 een duidelijk lager buitenlands migratiesaldo en komt ruim 18.000 lager uit om tussen 2025-2030 met 6.000 hoger uit te komen. De hogere migratiesaldi tussen 2025-2030 is het te verwachten landelijke (CBS) inhaaleffect van vraag naar arbeidsmigranten.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

27

Figuur 2.16 Buitenlands migratiesaldo Den Haag

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021, CBS-bevolkingsvarianten MEV 2020, bewerking DSO/SEPO

2.4.3 Binnenlandse vestiging, vertrek en migratiesaldo Bij het maken van de bevolkingsprognose is de uitkomst van binnenlandse vestiging, vertrek en saldo niet gebaseerd op veronderstellingen maar is dit een modeluitkomst. Eenvoudig gezegd werkt dit door te kijken hoeveel huishoudens er zijn in een jaar en uit hoeveel personen die huishoudens bestaan. Het aantal huishoudens wordt vervolgens afgezet tegen het aantal woningen. Bij een ‘tekort’ aan woningen worden in het prognosemodel huishoudens ‘weggestuurd’ en bij een overschot ‘toegelaten’. Voor de doorgerekende varianten 1 en 2 is de uitkomst van het binnenlands saldo gelijk verondersteld aan de uitkomsten voor de basisvariant. Immers als het model bij deze varianten het binnenlands saldo zelf gaat berekenen dan worden de specifieke veronderstellingen van de coronapandemie bij geboorte, sterfte en buitenlandse migratie door de modelberekening weer tenietgedaan. Uitzondering op de modeluitkomst is het eerste jaar 2020. Het binnenlands saldo is geschat op basis van de maandcijfers tot en met november 2020, waarbij de huidige coronacrisis nauwelijks invloed lijkt te hebben op de binnenlandse migratie. Net als de buitenlandse migratie vertoont het binnenlands migratiepatroon een grillig verloop (figuur 2.17). Tot aan de crisis in de periode 2008-2010 lieten zowel vestiging als vertrek een daling zien.

Vanaf 2011 stijgt zowel het aantal vestigers uit het binnenland in Den Haag als het aantal vertrekkers uit Den Haag naar een andere gemeente in Nederland. In 2011 vertrokken bijna 18.000 Hagenaars naar een gemeente in Nederland, terwijl dit in 2020 was opgelopen naar bijna 25.000 personen. In 2011 vestigden zich ruim 17.000 personen uit een ander Nederlandse gemeente zich in Den Haag en in 2020 is dit opgelopen naar bijna 22.000 personen. Per saldo verlaten er meer mensen Den Haag dan dat er zich vanuit het binnenland vestigen (figuur 2.18). Vanaf 2011 neemt het vertrek binnenlands weer toe en loopt het negatief binnenlands saldo op. Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

28

Voor binnenlandse migratie naar leeftijd geldt dat er per saldo zich altijd meer jongeren in de leeftijd tussen 15 en 29 jaar in Den Haag vestigen dan vertrekken; in alle overige leeftijdscategorieën vertrekken er juist meer personen.

Figuur 2.17 Binnenlandse vestiging en vertrek Den Haag

Bron: Den Haag in Cijfers

Figuur 2.18 Binnenlandse migratiesaldo Den Haag, 1996-2020

Bron: Den Haag in Cijfers

De modeluitkomsten van het binnenlands migratiesaldo staan weergegeven in figuur 2.19 (variant 1 en 2 zijn hier gelijk aan de basisvariant en daarom niet apart opgenomen). Het negatief binnenlands migratiesaldo loopt de komende jaren sterk terug om later dan eerder voorzien, namelijk pas na 2025 kortstondig uit te komen Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

29

op een positief saldo. Dit is een direct gevolg van de woningbouwprogrammering tot 2030. Na 2027 voorzien we een negatief binnenlands migratiesaldo en een verder doorgaande daling daarvan.

Figuur 2.19 Binnenlandse migratiesaldo Den Haag, 2010-2030

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021

2.4.4 Woningvoorraad Omdat de woningvoorraad, zoals hiervoor toegelicht, een belangrijke factor is bij de prognose, gaan we hier nader in op de ontwikkeling van de woningvoorraad. De afgelopen twintig jaar is de woningvoorraad in Den Haag gemiddeld met circa 2.200 woningen per jaar toegenomen. In absolute zin is de woningvoorraad gegroeid van 221.900 woningen in 2001 naar circa 262.500 woningen in 2020. De verwachting is dat de Haagse woningvoorraad nog verder zal toenemen tot circa 296.000 woningen in 2030 en tussen de 309.000 en 316.000 woningen in 2040. Voor de bevolkingsprognose van de gemeente Den Haag heeft het woningbouwprogramma een variant voor de korte en een variant voor de lange termijn. Het woningbouwprogramma (WBP) geeft inzicht in de korte termijn, met een doorkijk naar 2030 (figuur 2.21). De WBP-prognose van Den Haag is bedoeld om de demografische effecten van de feitelijk te verwachten woningbouwprogrammering in beeld te brengen. Deze programmering is goed gevuld tot 2027. Daarna zijn er nog weinig plannen die nu al concreet genoeg zijn om te worden opgenomen in de programmering. Het gebruikte woningbouwprogramma is van december 2020.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

30

Figuur 2.20 Ontwikkeling woningvoorraad Den Haag, realisatie en toekomstige ontwikkeling

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2020, 2021

Figuur 2.21 Woningbouwprogramma (WBP), korte termijn

Bron: lopend bouwprogramma database DSO/SEPO, december 2020

Voor de periode na 2030 wordt gerekend met een gemiddelde toevoeging van 2.000 tot 2.500 woningen per jaar voor de gehele periode tussen 2020 en 2049. Dit gemiddelde is gebaseerd op het historisch gemiddelde van de afgelopen twintig jaar. Het gaat hier dan om toevoegingen door nieuwbouw en transformaties. Concreet leidt dit vanaf 2031 tot gemiddeld jaarlijks 1.354 netto toevoegingen bij de ARvdS2000-variant en 2.144 netto toevoegingen bij de ARvdS2500-variant. In de woningbouwprogrammering tot 2030 worden gemiddeld meer woningen toegevoegd Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

31

waardoor het gemiddelde na 2030 voor de varianten lager uitvalt dan respectievelijk 2.000 en 2.500. De Haagse langetermijnprognose tot 2040 is bedoeld om de langetermijneffecten van de woningbouw en transformaties voor de stad in beeld te brengen. Deze prognose geeft vooral een doorkijk op de langere termijn (2040) voor de ontwikkeling van de woningvoorraad, de bevolking en huishoudens voor Den Haag en is daarmee qua tijdshorizon goed te vergelijken met de provinciale en landelijke prognoses (hoofdstuk 3).

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

32

3

ACHTERGROND VAN DE PROGNOSE

3.1

De landelijke ontwikkeling als kader Of de bevolking in Den Haag op termijn blijft groeien, is vooral afhankelijk van de bevolkings- en huishoudensontwikkeling in Nederland als geheel. Volgens de laatste CBS-bevolkingsprognose van december 2020 groeit de Nederlandse bevolking naar verwachting van 17,4 miljoen mensen in 2020 door tot 18,3 miljoen in 2030 (+5,4%), 19,1 miljoen in 2040 (+9,6%) en uiteindelijk naar 20,4 miljoen in 2070 (+17,3%). Dit betekent een groei met ruim 1,7 miljoen mensen tot 2040. De belangrijkste groeicomponent voor de bevolkingsgroei in Nederland is de internationale migratie (figuur 3.1). Tot 2040 komt de groei van de bevolking in Nederland voor 81% tot stand door internationale migratie en voor 19% door natuurlijke groei, daarna, tot 2070, draagt nagenoeg alleen de internationale migratie (95%) bij aan de bevolkingsgroei. Van 2040 tot 2060 is in Nederland de natuurlijke groei van de bevolking negatief wat wil zeggen dat vanaf dat moment er jaarlijks meer personen overlijden dan dat er kinderen worden geboren.

Figuur 3.1

Groeicomponenten Nederlandse bevolking, 2020-2070

Bron: CBS Bevolkingsprognose 2020-2070, bewerking DSO/SEPO

Het CBS publiceert onzekerheidsmarges rond de prognosecijfers. In figuur 3.2 zijn deze marges weergegeven. Volgens deze berekeningen is een maximale groei mogelijk naar 20,4 miljoen in 2040, maar ook een minimale groei naar 17,8 miljoen in 2040 (prognose–interval 95% waarschijnlijkheid).

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

33

Figuur 3.2

Ontwikkeling Nederlandse bevolking; realisatie en toekomstige ontwikkeling

Bron: CBS Bevolkingsprognose 2020-2070

3.2

Migratiestromen van grote invloed Zoals geconstateerd in paragraaf 2.4.2 vertoont de immigratie een grillig, en sinds 2005, stijgend verloop. In 2019 immigreerden 269.000 personen naar Nederland (figuur 3.3). Volgens het CBS vormen immigranten uit het werelddeel Europa met 167.000 personen (62%) de grootste instroom in Nederland. Specifieker blijkt de instroom met 113.000 personen (42%) afkomstig uit een ander EU-land. De tweede grootste groep wordt gevormd door de 51.000 (19%) immigranten met een Aziatische achtergrond, gevolgd door de 33.000 immigranten (12%) die zijn geboren in Nederland. Deze laatste groep zijn in Nederland geboren, eerder geëmigreerd en keren weer terug naar Nederland. Door conflicten in met name Syrië is het aantal asielmigranten sterk gestegen tussen 2013 en 2016 tot 34.250. Vanaf 2016 neemt het aantal asielverzoeken weer af tot circa 12.000 in 2019. Het CBS verwacht op de lange termijn jaarlijks 293.000 immigranten. Op de korte termijn tot 2025 is de verwachting dat er minder immigratie is, maar de verschillen lopen snel terug tussen 2021 en 2025 (figuur 3.5). Bij de immigratie worden door het CBS een drietal groepen onderscheiden: 1. Niet in Nederland geboren asielmigranten. De veronderstelling is dat het jaarlijks gaat om 18.000 asielmigranten. De aanname is circa 4.000 hoger vergeleken met eerdere prognoses.

Dit komt enerzijds door een hogere toekenningskans van asielaanvragers en anderzijds doordat nareizigers nu Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

34

ook gerekend worden tot de groep asielmigranten en niet tot gezinsmigranten. 2. Niet in Nederland geboren immigranten met als motief arbeid, onderwijs, gezinshereniging. De langetermijnverwachting van het CBS is dat er jaarlijks 243.000 niet in Nederland geboren immigranten zijn met een andere reden dan asielmigratie. 3. In Nederland geboren immigranten. De verwachting is dat, na een daling op de korte termijn, er jaarlijks 32.000 in Nederland geboren immigranten zijn.

Figuur 3.3 Immigratie naar geboorteland per werelddeel en Europa uitgesplitst, 1988-2019

Bron: CBS-statline, bewerking DSO/SEPO

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

35

Figuur 3.4 Prognose immigratie naar geboorteland per werelddeel en Europa uitgesplitst

Bron: CBS-bevolkingsprognose 2020-2070, bewerking DSO/SEPO

Ook voor de toekomst (2040) blijft immigratie voor de helft bestaan uit personen afkomstig uit Europa (51%), waarbij een groot deel afkomstig uit een ander EU-land (42%). De tweede grootste groep zijn de immigranten uit Azië (19%), gevolgd door immigranten die geboren zijn in Nederland (11%) (figuur 3.4).

Figuur 3.5 Immigratie, realisatie, prognose

Bron: CBS-bevolkingsprognose 2020-2070

De toegenomen immigratie leidt tot een toename van emigratie. Met name emigreren meer personen die buiten Nederland zijn geboren. Dit zijn mensen die Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

36

eerst als immigrant Nederland binnenkwamen en vervolgens weer vertrekken. In 2019 emigreerden 161.000 personen. Uitganspunt bij de bevolkingsprognose van het CBS is dat 74% van de niet in Nederland geboren immigranten uiteindelijk ook weer vertrekt5. De verwachting is dat het aantal emigranten stijgt naar 234.000 in 2030.

Figuur 3.6 Emigratie, realisatie, prognose

Bron: CBS-bevolkingsprognose 2020-2070

3.3

Den Haag in perspectief van externe prognoses De landelijke prognoses die een uitspraak doen over de bevolkingsontwikkeling van Den Haag zijn de PBL/CBS-prognose en de PRIMOS-prognose. Op provinciaal niveau geeft de Provinciale prognose Zuid-Holland ook een doorkijk in de bevolkingsontwikkeling van Den Haag. Elke prognose heeft zijn eigen invalshoeken of uitgangspunten waarvoor de prognose is opgesteld. Daardoor heeft elk model zo zijn voor- en nadelen. Geen enkel model is ‘het beste’. In onderstaande figuren is de ontwikkeling van de bevolking, de woningvoorraad en gemiddelde bruto woningbezetting voor Den Haag weergegeven volgens de meest recente beschikbare langetermijnprognoses.

Bevolkingsontwikkeling De prognose van PBL/CBS geeft voor Den Haag tot 2040 een groei te zien van 71.500 mensen (t.o.v. 2020); de PRIMOS-prognose verwacht een flinke toename van ruim 143.500 mensen (t.o.v. 2020), de trendraming van de Provincie ZuidHolland laat een groei zien van 130.000 inwoners, en bij deze Haagse bevolkingsprognose 2021 groeit het inwonertal tussen 71.000 en 86.500. PBL/CBS presenteren onzekerheidsmarges rond de prognose cijfers. In figuur 3.7 zijn de marges van PBL/CBS weergegeven. Dit betekent dat de kans klein is dat de bevolkingsgroei hoger of lager zal zijn. Tot 2040 zou de Haagse bevolking, volgens PBL/CBS, maximaal kunnen groeien naar 666.500 en minimaal naar 576.000 inwoners. Duidelijk is dat zowel de trendraming van de Provincie Zuid-Holland als de PRIMOS-prognose in 2040 hoger uitkomt dan de maximale variant PBL/CBS.

CBS: https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2020/bevolkingsprognose-2020-2070-?onepage=true#c-5-Toekomstige-ontwikkeling-van-de-bevolking 5

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

37

De Haagse bevolkingsprognose voor de korte termijn (2030) en lange termijn (2040) vallen binnen de genoemde onzekerheidsmarges. Of de Provincie en PRIMOS daarmee een onwaarschijnlijke uitkomst hebben, is niet zeker. Iedere prognose heeft zijn eigen invalshoek, uitgangspunten en veronderstellingen voor de toekomst. Elk model heeft zijn voor- en nadelen waarbij geen enkel model ‘het beste’ is.

Figuur 3.7

Ontwikkeling Haagse bevolking; realisatie en toekomstige ontwikkeling diverse prognoses

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2021, PBL/CBS 2019, Primos 2020, Provincie Zuid-Holland 2019, bewerking DSO/SEPO

Woningvoorraadontwikkeling De Haagse langetermijnprognose gaat tot 2040 uit van een toename van het aantal woningen tussen de 46.500 en 53.500 woningen, gemiddeld een netto toename van tussen de 2.300 en 2.700 woningen per jaar (t.o.v. 2020). De PBL/CBS-prognose laat een iets bescheidener groei zien van 41.000 woningen, gemiddeld 2.050 woningen per jaar (t.o.v. 2020). De PRIMOS-prognose laat de grootste groei zien, zij rekenen met een toename van 79.500 woningen tot 2040, gemiddeld bijna 4.000 woningen per jaar (t.o.v. 2020).

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

38

Figuur 3.8

Ontwikkeling woningvoorraad voor Den Haag; realisatie en toekomstige ontwikkeling diverse prognoses

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2021, PBL/CBS 2019, Primos 2020, Provincie Zuid-Holland 2019, bewerking DSO/SEPO

Gemiddelde bruto woningbezetting De gemiddelde bruto woningbezetting is in Den Haag per 1-1-2020 2,08 personen per woning. Vanaf 1951 is er sprake van een jaarlijkse neerwaartse trend wat betreft de gemiddelde woningbezetting. In 1950 was de bruto gemiddelde woningbezetting 3,96 personen per woning; in 2008 was de bruto gemiddelde woningbezetting gedaald tot 2,00 mensen per woning. Sinds 2008 is deze trend omgebogen naar een opwaartse trend: de gemiddelde woningbezetting stijgt weer. De toekomstige ontwikkeling van de gemiddelde bruto woningbezetting is de resultante van de toekomstige bevolking en woningvoorraad. De PRIMOS-prognose laat de gemiddelde woningbezetting tot 2025 sterk oplopen om daarna af te nemen tot gemiddeld 2,01 in 2040. De langetermijnprognose van Den Haag (2000-2500 variant) komt in 2040 met een gemiddelde woningbezetting van 2,0 net iets lager uit, terwijl de Provincie Zuid-Holland uitkomt in 2040 op een gemiddelde van 2,06 en PBL/CBS op 2,04.

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

39

Figuur 3.9

Ontwikkeling gemiddelde bruto woningbezetting voor Den Haag; realisatie en toekomstige ontwikkeling diverse prognoses

Bron: Den Haag in Cijfers, bevolkingsprognose Den Haag 2021, PBL/CBS 2019, Primos 2020, Provincie Zuid-Holland 2019, bewerking DSO/SEPO

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

40

4

VERDIEPING

4.1 Huishoudens Het aantal huishoudens6 neemt de komende tien jaar toe met ruim 31.000, van bijna 271.500 in 2020 tot 302.800 in 2030, een toename van 11,5 procent. Tot 2030 verschilt de prognose van die van 2020 (figuur 4.1). Het aantal huishoudens neemt tot 2027 wat minder hard toe dan bij de vorige prognose, daarna is juist een grotere stijging te zien. Als we dit naast de twee varianten leggen, zien we dat variant 1 ook hier heel dicht op de basisvariant zit. De eerste paar jaar is het aantal verwachte huishoudens iets lager dan in de basisvariant, maar dat verschil is marginaal. Variant 2 wijkt wel duidelijk af, in deze variant is het aantal verwachte huishoudens voor de hele periode tot 2030 lager dan in de basisvariant en uiteindelijk ook lager dan de prognose van 2020.

Figuur 4.1

Ontwikkeling aantal huishoudens, realisatie en toekomstige varianten

Bron: Realisatiecijfers Den Haag 2020 en bevolkingsprognose Den Haag 2021

In totaal zullen er in 2030 ruim 31.000 huishoudens bij zijn gekomen ten opzichte van 2020, ruim de helft hiervan komt voor rekening van de eenpersoonshuishoudens, zie figuur 4.2. Een vijfde van de toename is voor rekening van de samenwonenden zonder kinderen. De toename in het aantal samenwonenden met kinderen en eenoudergezinnen is ongeveer gelijk. In de Basisregistratie Personen (BRP) worden alleen gegevens over de bevolking vastgelegd volgens de officiële burgerlijke staat. De registratie is georganiseerd naar personen, burgerlijke staat en gezinssamenstelling volgens deze burgerlijke staat. Gezinssamenstelling is echter niet hetzelfde als huishoudenssamenstelling. Personen die ongehuwd samenwonen, zijn volgens de gezinsdefinitie twee alleenstaanden, terwijl zij feitelijk een tweepersoonshuishouden vormen. Dit leidt bij de BRP tot een overschatting van het aantal alleenstaanden. Om de werkelijkheid qua aantal huishoudens en hun samenstelling beter te benaderen is door DSO/SEPO een schattingsroutine ontwikkeld om op basis van de registratie in het BRP een reële inschatting te maken van het aantal mensen dat feitelijk samenwoont. 6

Bevolkingsprognose Den Haag 2021 Gemeente Den Haag, DSO / SEPO

41

Figuur 4.2

Toename aantal huishoudens naar type tussen 2020 en 2030

Bron: Bevolkingsprognose 2021 Den Haag WBP-variant

De prognose van het aantal huishoudens verschilt naar de leeftijd van het hoofd van het huishouden, zie de figuur hieronder. Voor bijna alle groepen wordt een flinke toename verwacht, behalve voor de huishoudens in de leeftijd 45 – 54 jaar (kleine afname) en de jonge huishoudens in de leeftijd tot 24 jaar (kleine toename). Bij de andere groepen is sprake van een aanzienlijke toename, met name bij de oudere huishoudens, de 75-plussers, wordt een flinke toename verwacht.