RIS309859 Bijlage 1

Memo Onderwerp

: Toekomst Hertzbergergebouw (voormalige ministerie van SZ&W)

Datum

: 28 juni 2019

Van

: MRP Soza B.V.

Aan

: Gemeente Den Haag

Aanleiding MRP Soza B.V. is eigenaar van het voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Anna van Hannoverstraat. Samen met de gemeente Den Haag heeft zij stedenbouwkundig onderzoek gedaan naar inpassing van het bestaande gebouw binnen een nieuwbouw ontwikkeling met diverse hoogbouw torens.

Conclusie MRP Soza B.V. (eigenaar en ontwikkelaar) is voornemens het bestaande gebouw van architect Herman Hertzberger te amoveren, gebaseerd op onder meer de volgende redenen: • Enerzijds omdat het gebouw onvoldoende mogelijkheden biedt voor transformatie naar wonen; • En anderzijds omdat met behoud van (delen) van het pand er geen invulling kan worden gegeven aan de opgave van de gemeente Den Haag om te verdichten rondom de drie hoofdstations in Den Haag met woningen, werkgelegenheid en voorzieningen. Ontwerpend onderzoek MRP Soza B.V. heeft tijdens het planvormingsproces, om te komen tot de huidige stedenbouwkundige opzet, onderzoek gedaan naar het al dan niet handhaven en/of hergebruiken van het huidige gebouw van Herman Hertzberger. Onderstaand een chronologisch overzicht van de diverse studies. 1.

2.

Eind december 2016 heeft MRP Soza b.v. een gesprek gevoerd met Hertzberger en hem gevraagd naar zijn mening over het gebouw in relatie tot sloop. Hertzberger heeft aangegeven dat het gebouw niet zijn ‘beste werk’ is maar betreurt het desondanks wel indien het zal worden gesloopt. Met Hertzberger is afgesproken om een stedenbouwkundig onderzoek uit te voeren naar de mogelijkheden van de herontwikkeling van het gebouw binnen de eigen kavel (MRP Soza). Samen met Hertzberger en zijn (voormalige) bureau AHH (o.l.v. Laurens Jan ten Kate) heeft dit onderzoek in het voorjaar van 2017 plaatsgevonden. Uitkomst van dit stedenbouwkundige onderzoek bestaat uit een aantal verschillende modellen waarbij een variant met 6 torens de voorkeur genoot van Herman Hertzberger. Dit plan voorzag in hoge nieuwbouwvolumes aan de Schenk in combinatie met hergebruik van enkele torens en behoud van het huidige stationsplein. Gedurende het onderzoek merkte ontwikkelaar dat bureau AHH en Herman Hertzberger vooral nadachten over hoe zij het gebouw konden behouden, en dat er te weinig aandacht was voor de stedenbouwkundige opgave. Door ontwikkelaar werd toen besloten om een selectie te houden tussen 3 stedenbouwkundige bureaus.

Als restrictie werd meegegeven een stedenbouwkundig plan te maken waarbij er sprake diende te zijn van behoud van een aantal torens waarbij Herman Hertzberger zijn goedkeuring op zou verlenen.

1

Afbeelding uit ‘Herbestemming voormalig ministerie van sociale zaken februari 2017 door AHH’

3.

Op initiatief van otnwikkelaar zijn in juni 2017 3 stedenbouwkundige bureaus (Architecten van Mourik (AvM), UN studio en Common Affairs) geselecteerd voor het maken van een stedenbouwkundig plan op eigen bouwkavel (MRP Soza). Er is gevraagd een ontwerp te maken, waarbij onderzocht wordt welke delen van het bestaande gebouw kunnen worden hergebruikt en ingepast.. De ruimtelijke verkenning van AvM werd door ontwikkelaar gekozen als beste plan en werd gedragen door AHH en Hertzberger. De gemeente kon zich echter niet vinden in het plan door een gebrek aan goede stedenbouwkundige inpassing. Waarna werd besloten om vanaf september 2017 samen met de gemeente een plan te maken.

Afbeelding uit ‘Ruimtelijke verkenning SoZaWe, Den Haag 14 06 2017 door AvM’

Naast de ruimtelijke verkenning werd in de zomer van 2017 door AvM een functionele waardestelling uitgevoerd (‘Herontwikkeling locatie voormalig ministerie van SZW, ruimtelijke onderbouwing d.d 18 08 2017) in opdracht van de ontwikkelaar. Het bestaande gebouw omvormen tot woningen bleek maar zeer beperkt mogelijk. Om in de herontwikkeling 70% van het bestaande gebouw om te vormen tot woningen bleek niet haalbaar. 4.

In juni 2017 is in samenwerking met TU Delft afdeling bouwkunde, een studie verricht naar circulariteit (zie bijlage 4). Uit de studie komt naar voren dat veel van het materiaal herbruikbaar is.

2

TU Delft Studie Rotor concrete and iron work posters juni 2017

5.

In het najaar van 2017 heeft de ontwikkelaar samen met de gemeente Den Haag Plein06 opdracht gegeven om in een 5-tal workshops tot een stedenbouwkundig raamwerk te komen. Uitgangspunt bij de workshops is vrij te denken over welke ontwikkeling wenselijk is op deze locatie. Behoud van het bestaande gebouw hoeft hierbij geen uitgangspunt te zijn. Uitkomst van deze workshops (‘Gezamenlijk onderzoek naar stedenbouwkundig raamwerk herontwikkeling SOZAWE d.d. februari 2018’) is een stedenbouwkundig model waarbij 2 torens van Hertzberger als bijzonder object aan de Schenkkade behouden blijven. Belangrijke conclusies zijn: o De teruglegging* van de rooilijn aan de Schenkkade t.b.v. het doortrekken van de langzaam verkeerverbinding langs de Schenkkade tot de Laan van Nieuw Oost Indië. (*Met uitzondering van het te behouden deel van het gebouw.)

De teruglegging van de rooilijn aan de Anna van Hannoverstraat vanuit de wens ruimte te creëren voor een aantrekkelijk omgevingsdomein voor het station dat aan twee zijden door levendige plinten begeleid wordt. Aan de spoorzijde wordt daarom ruimte gereserveerd voor ontwikkeling. Beide conclusies hebben als gevolg dat een deel van het bestaande gebouw niet behouden kan worden. o

In Workshop 3 heeft de stadsstedenbouwer dhr. Pasveer een eerste reactie op de 3 varianten gegeven. In algemene zin vraagt hij zich af in hoeverre Herman Hertzberger is betrokken in dit proces? Ontwikkelaar koppelt de uitkomsten van de workshop waarbij twee torens aan de Schenkkade behouden blijven (zie onderstaande afbeelding) terug aan Hertzberger. Hij kan zich hier niet in vinden omdat de meest waardevolle/essentiële onderdelen van het gebouw niet behouden blijven.

3

Gezamenlijk onderzoek naar stedenbouwkundig raamwerk herontwikkeling SOZAWE februari 2018’

6.

De ontwikkelaar en gemeente besluiten naar aanleiding hiervan nog eenmaal een onderzoek te doen naar de ruimtelijke en economische haalbaarheid van (gedeeltelijk) behoud van het gebouw, ingepast in een nieuwbouw ontwikkeling. Als basis voor de modellen zijn de door Hertzberger aangegeven waardevolle elementen van het gebouw als basis genomen, zoals de centrale binnenstraat. Op 7 maart 2018 is een startgesprek geweest met Hertzberger, gemeente en ontwikkelaar, waarin de gemeente heeft aangegeven dat indien de uitkomst van de studie negatief zou uitpakken, in economische zin, en de ontwikkelaar daarmee zou besluiten om het pand te slopen, de gemeente sloop niet kan tegenhouden. Herman zou zich dan hierbij neerleggen. Team V heeft opdracht gekregen om het onderzoek uit te voeren, o.a. vanwege hun ervaring met bestaande bij o.a. bouw bij Babylon en transformatie van bestaande gebouwen zoals hoofdkantoor ASR Team V heeft een aantal varianten uitgewerkt waarbij gekeken is naar de invloed van handhaving van diverse torens rondom (een deel van) de centrale binnenstraat die de torens met elkaar verbindt. Alle onderzochte varianten bleken economisch niet haalbaar. In onderstaande afbeelding zijn de uitkomsten van de studie Team V af te lezen.

Afbeelding uit ‘Verkenning Anna van Hannoverstraat 7 mei 2018 door Team V’

In een gesprek met Herman Hertzberger (eind aug. 2018) is uitgelegd middels toelichting op de economische haalbaarheid (zie bijlage1), waarom gemeente en ontwikkelaar hebben besloten om het uitgangspunt van sloop bij de verdere ontwikkeling van het pand aan te houden. (zoals vastgelegd in SG verslag dd 4 sept 2018) (bijlage 1: economische studie haalbaarheid behoud) 7.

Ontwikkelaar heeft naar aanleiding hiervan besloten een nieuw ontwerp op te stellen door Rijnboutt gebaseerd op volledige sloop nieuwbouw. Zij kregen in juni 2018 opdracht van de ontwikkelaar. Dit heeft geleid tot het plan AnnA.

4