RIS309850 Bijlage 1 - Toelichting bijstellingen huidige uitvoeringsjaar 2021

BIJLAGE 1

Toelichting bijstellingen huidige uitvoeringsjaar 2021 groter dan € 2,5 mln.

Overzicht bijstellingen 2021 - totaal voor de gehele begroting 2021 Lasten Baten Toev oegingen Onttrekkingen Saldo

Vastgestelde Mutaties huidig uitv oeringsjaar 2021 Voorjaarsnota Maatregelen Ruimte Knelpunten & begroting 2021 2021 taakstelling intensiv eringen 2.57 6.916 1 3.605 -4.81 6 7 .200 3.300 2.490.505 -3.831 22.000 0 956 221.433 3.820 7 .528 50.000 1 2.47 1 307 .843 600 1 .368 57 .200 1 4.81 5 0 -20.656 20.656 0 0

Ov erige Mutaties 282.894 257 .633 1 56.638 1 81 .899 0

Actuele begroting 2021 2.87 9.099 2.7 67 .263 451.890 563.7 25 0

In navolgende passages zijn, per onderdeel, de verwerkte aanpassingen voor 2021 per programma weergegeven. Indien deze (separate mutaties) groter zijn dan € 2,5 mln. worden deze nader toegelicht. Hiermee worden de belangrijkste bijstellingen met betrekking tot het saldo van 2021, en hiermee de grootste begrotingsaanpassingen, verklaard.

Begrotingswijzigingen samenhangend met “Voorjaarsnota 2021” De volgende begrotingswijzigingen komen direct voort uit de Voorjaarsnota 2021 (RIS 308972). Voorjaarsnota 2021 Program m a 04 - Openbare orde en Veiligheid 1 2 - Mobiliteit 1 3 - Stadsontwikkeling en Wonen 1 5 - Financiën Totaal

Lasten 0 1 00 0 1 3.505 13.605

Baten 1 .57 2 -404 0 -4.999 -3.831

(bedragen * € 1 .000) Toev oegingen Onttrekkingen Saldo 0 0 1.57 2 0 0 -504 0 600 600 3.820 0 -22.324 3.820 600 -20.656

Programma 15 Financiën Toegenomen kosten voor loon- en prijsinflatie (hogere lasten): € 12,0 mln. Jaarlijks past de gemeente de begroting aan voor de ontwikkeling van de lonen en de prijzen (trend) om de begroting op peil te houden. Hiertoe zijn in 2021 hogere lasten geraamd van € 12,0 mln. Dit komt voornamelijk doordat de werkgeverslasten zijn toegenomen, onder meer door de hogere afdracht van pensioenpremies. Ook is de inflatie van prijzen hoger dan begroot (betreft 1,9%, terwijl 1,5% was begroot) Lagere gemeentefondsuitkering (lagere baten) -/- € 6,6 mln. In 2020 was de bevolkingsgroei van Den Haag lager dan verwacht en begroot. Hierdoor heeft de gemeente een lagere uitkering uit het gemeentefonds ontvangen en dit heeft een structurele doorwerking. Het betreft een nadelig effect in 2021 van per saldo € 6,6 mln. Toevoeging incidentele middelen aan reserve (toevoeging) € 3,8 mln. De reserve allocatie incidentele middelen wordt jaarlijks voor de nieuwe begrotingscyclus gevormd. Het doel van deze reserve is hoofdzakelijk om de incidentele middelen die beschikbaar zijn door bijvoorbeeld extra inkomsten, maatregelen en resultaten, in te zetten voor nieuwe meerjarige doelen. Om de incidentele middelen over meerdere jaren uit te kunnen geven, worden ze toegevoegd aan de reserve en in de diverse jaren hier weer aan onttrokken.

Om deze reden wordt, vanuit de incidentele posten in de voorjaarsnota 2021, een bedrag van € 3,8 mln. toegevoegd aan deze reserve. Dit bedrag is het saldo van diverse incidentele posten uit de voorjaarsnota voor 2021.

Begrotingswijzigingen samenhangend met “Maatregelen taakstelling” Onder deze noemer zijn de begrotingsbijstellingen gegroepeerd met de maatregelen die nodig zijn om het tekort dat uit de voorjaarsnota volgt voor 2021 in te vullen. Meer informatie wordt gegeven in hoofdstuk 1 van de begroting.

1

Maatregelen taakstelling Program m a 07 - Werk en Inkomen 1 5 - Financiën Totaal

Lasten 0 -4.81 6 -4.816

Baten 22.000 0 22.000

(bedragen * € 1 .000) Toev oegingen Onttrekkingen Saldo 0 0 22.000 7 .528 1 .368 -1.344 7.528 1.368 20.656

Programma 07 Werk en Inkomen Ontvangst aanvullende rijksmiddelen bijstandsverlening (hogere baten) € 22,0 mln. Sinds 2015 onderneemt Den Haag juridische stappen om bezwaar te maken tegen het budget dat de gemeente per jaar ontvangt voor bijstand en loonkostensubsidie (BUIG-budget). Het landelijke verdeelmodel is niet goed toepasbaar op Den Haag, waardoor de gemeente jaarlijks structureel eigen middelen inzet. Als gevolg van de recente uitspraak over de rechtszaken met betrekking tot 2015 en 2016 in het voordeel van de gemeente, ontvangt Den Haag een aanvullende vergoeding van ca. € 22 mln. Programma 15 Financiën Beschikbaar maken middelen inzet gewonnen rechtszaak voor 2022 (toevoeging) € 7,5 mln. De ontvangen middelen voor de rechtszaak bijstand worden ingezet om de budgettaire taakstelling voor 2021 en 2022 in te vullen. Een bedrag van € 7,5 mln. wordt in 2022 ingezet. Daarom worden deze middelen in 2021 aan een reserve toegevoegd (de reserve allocatie incidentele middelen 2022-2025) om deze in 2022 te onttrekken. Taakstelling 2021 (lagere lasten) -/- € 4,8 mln. De budgettaire taakstelling voor 2021 die resteert na inzet van de middelen uit de gewonnen rechtszaak (zie toelichtingen hierboven, wordt geparkeerd binnen programma Financiën. Het toegestane lastentotaal is hiertoe met € 4,8 mln. verlaagd.

Begrotingswijzigingen samenhangend met “Ruimte” In hoofdstuk 1 van de ontwerpbegroting 2022-2025 is toegelicht welke maatregelen zijn getroffen om extra budgettaire ruimte beschikbaar te maken voor knelpunten en intensiveringen. Deze begrotingsaanpassingen worden toegelicht voor 2021. Omdat over een deel van de vrijval van de Rotterdamsebaan al afspraken voor de inzet zijn gemaakt, wordt deze inzet hier eveneens toegelicht. Ruim te Program m a 08 - Zorg, welzijn, jeugd en v olksgezondheid 1 1 - Economie 1 4 - Stadsdelen, Integratie en Dienstv erlening 1 5 - Financiën Totaal

Lasten 0 0 0 7 .200 7.200

Baten 0 0 0 0 0

(bedragen * € 1 .000) Toev oegingen Onttrekkingen Saldo 0 1 5.000 15.000 1 0.000 0 -10.000 4.000 0 -4.000 36.000 42.200 -1.000 50.000 57.200 0

Programma 8 Zorg, Welzijn, Jeugd en Volksgezondheid Beschikbaar stellen reserve verzachtingsgelden Jeugd en Wmo (onttrekking) € 15,0 mln. In het coalitieakkoord 2019-2022 zijn verzachtingsgelden beschikbaar gesteld in verband met de ontoereikende Rijksdekking en benodigde bezuinigingen op jeugdzorg. Vanwege de nieuwe ontwikkelingen kan de dekking in deze reserve grotendeels worden heroverwogen (zie hoofdstuk 1 van de programmabegroting voor een inhoudelijke toelichting). Daarom wordt € 15 mln. uit deze reserve onttrokken en beschikbaar gesteld voor het algemene budgettaire kader in 2021. Programma 11 Economie Inzet vrijval Rotterdamsebaan voor Campus Den Haag (toevoeging) € 10,0 mln. Uit het projectbudget van de Rotterdamsebaan valt € 42,2 mln. vrij (zie programma Financiën). Van deze vrijval wordt € 10 mln. toegevoegd aan de reserve stedelijke ontwikkeling op programma Economie. De middelen zijn daarmee gereserveerd voor een bijdrage aan de uitbreiding van de Haagse Campus van de Universiteit Leiden. In de begroting 2021-2024 is bepaald dat toekomstige vrijval van de Rotterdamsebaan hiervoor gereserveerd wordt. Deze afspraak wordt hiermee geëffectueerd. Programma 14 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening Inzet vrijval Rotterdamsebaan voor prioritaire gebieden (toevoeging)

€ 4,0 mln.

2

Uit het projectbudget van de Rotterdamsebaan valt € 42,2 mln. vrij (zie programma Financiën). Van deze vrijval wordt € 4 mln. toegevoegd aan de reserve prioritaire gebieden op programma Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening om in te zetten in gebieden waar de leefbaarheid en veiligheid ernstig onder druk staan In de begroting 2021-2024 is bepaald dat toekomstige vrijval van de Rotterdamsebaan hiervoor ingezet wordt. Deze afspraak wordt hiermee geëffectueerd. Programma 15 Financiën Inzet vrijval Rotterdamsebaan voor REIS (extra lasten) € 7,2 mln. Uit het projectbudget van de Rotterdamsebaan valt € 42,2 mln. vrij (zie hieronder). Van deze vrijval wordt € 7,2 mln. beschikbaar gesteld om projecten uit te voeren in het kader van de Ruimtelijk-Economische Investeringsstrategie. Deze projecten worden in de begroting (zie hoofdstuk 1) nader toegelicht. Vrijval budget Rotterdamsebaan (onttrekking) € 42,2 mln. De Rotterdamsebaan is opgeleverd en hiermee is Den Haag beter ontsloten. Op basis van actuele inzichten blijkt dat de risicoreservering voor een bedrag van € 42,2 mln. uit het projectbudget kan vrijvallen. Deze vrijval is technisch verwerkt middels een onttrekking van € 42,2 mln. aan de reserve activafinanciering waar dit deel van het projectbudget was ondergebracht. Inzet vrijval Rotterdamsebaan voor Sporthal Loosduinen (toevoeging) € 4,0 mln.

Uit het projectbudget van de Rotterdamsebaan valt € 42,2 mln. vrij (zie hierboven). Van deze vrijval wordt € 4,0 mln. beschikbaar ten behoeve van de investering van een sporthal in Loosduinen. In de begroting 2021-2024 is bepaald dat toekomstige vrijval van de Rotterdamsebaan hiervoor ingezet wordt. Deze afspraak wordt hiermee geëffectueerd. De middelen worden voor dit doel toegevoegd (gedoteerd) aan de reserve activafinanciering. Dekking voor het budgettaire kader (toevoeging) € 32,0 mln. Na de verwerking van de bovengenoemde maatregelen resteert een ruimte van € 32 mln. Dit is de begrotingsruimte voor knelpunten en noodzakelijke intensiveringen die hierna worden toegelicht (voor zover dit 2021 betreft). Deze dekking wordt toegevoegd aan de reserve allocatie incidentele middelen 20222025 en vanuit die reserve beschikbaar gesteld voor de intensiveringen.

Begrotingswijzigingen samenhangend met “Knelpunten en prioritaire intensiveringen” De inzet van begrotingsruimte voor knelpunten en noodzakelijke investeringen is toegelicht in hoofdstuk 1 van de begroting 2022-2025. De volgende begrotingsaanpassingen hebben betrekking op 2021. Knelpunten en prioritaire intensiv eringen Program m a 02 - College en Bestuur 04 - Openbare orde en Veiligheid 08 - Zorg, welzijn, jeugd en v olksgezondheid 09 - Buitenruimte 1 1 - Economie 1 3 - Stadsontwikkeling en Wonen 1 4 - Stadsdelen, Integratie en Dienstv erlening 1 5 - Financiën Ov erzicht Ov erhead Totaal

Lasten 1 00 0 500 1 00 200 200 900 0 1 .300 3.300

Baten 0 956 0 0 0 0 0 0 0 956

(bedragen * € 1 .000) Toev oegingen Onttrekkingen Saldo 0 0 -100 6.096 0 -5.140 0 0 -500 0 0 -100 0 0 -200 5.7 7 5 0 -5.97 5 0 0 -900 600 1 4.81 5 14.215 0 0 -1.300 12.471 14.815 0

Programma 04 Openbare orde en Veiligheid Middelen Toekomst Scheveningen Badplaats (toevoeging) € 3,6 mln. Bij deze nieuwe begroting zijn middelen beschikbaar gesteld voor het Programma toekomst Scheveningen Badplaats. Deze middelen worden aan een nieuw in te stellen bijbehorende reserve op dit programma toegevoegd. De uitvoering zal vervolgens in de komende jaren uit deze reserve bekostigd worden. Toevoeging reserve FLO-overgangsrecht Brandweer (toevoegingen) € 2,5 mln. De kosten van de Overgangsregeling met betrekking tot Functioneel leeftijdsontslag (FLO) van brandweerlieden zijn toegenomen. Voor dit knelpunt is extra dekking beschikbaar gesteld (€ 1,57 mln. uit 3

het budgettair kader en € 0,956 mln. uit vrijval van het opbaar meldsysteem Veiligheidsregio Haaglanden). Deze middelen worden toegevoegd aan de bijbehorende reserve. Programma 13 Stadsontwikkeling en wonen Middelen participatie bij fysiek-ruimtelijke projecten (toevoeging) € 3,7 mln. Bij de nieuwe begroting worden middelen beschikbaar gesteld om de participatie rondom fysiek-ruimtelijke ontwikkelingen, inclusief klimaatadaptie, te versterken in Den Haag. Deze middelen worden aan een nieuw in te stellen bijbehorende reserve op dit programma toegevoegd. De uitvoering zal vervolgens in de komende jaren uit deze reserve bekostigd worden. Programma 15 Financiën Inzet dekking budgettaire kader (onttrekking) € 14,8 mln. In de begrotingsvoorbereiding zijn diverse maatregelen genomen waarbij € 32 mln. beschikbaar is gekomen voor intensiveringen (zie toelichting vorige paragraaf). Deze dekking is toegevoegd aan de reserve allocatie incidentele middelen 2022-2025. Voor 2021 is hieruit een bedrag benodigd van € 14,8 mln. voor inzet van de benoemde knelpunten en intensiveringen in de begroting.

4

Begrotingswijzigingen samenhangend met “Overige (neutrale) mutaties” Ov erige (neutrale) m utaties in/tussen program m a's Program m a Lasten 01 - Gemeenteraad 1 27 02 - College en Bestuur 25 03 - Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie -8.050 04 - Openbare orde en Veiligheid 9.982 05 - Cultuur en Bibliotheek 1 2.47 5 06 - Onderwijs 1 0.921 07 - Werk en Inkomen 90.07 0 08 - Zorg, welzijn, jeugd en v olksgezondheid 1 04.959 09 - Buitenruimte 2.1 66 1 0 - Sport 7 .81 3 1 1 - Economie 1 41 1 2 - Mobiliteit 8.623 1 3 - Stadsontwikkeling en Wonen 46.7 40 1 4 - Stadsdelen, Integratie en Dienstv erlening 1 3.947 1 5 - Financiën -39.291 Ov erzicht Ov erhead 22.247 Totaal 282.894

Baten 0 0 5.1 00 4.003 -1 .264 9.040 87 .7 38 7 3.1 7 6 833 4.1 7 5 -1 .209 2.1 7 9 1 4.562 1 28 58.826 346 257.633

(bedragen * € 1 .000) Toev oegingen Onttrekkingen Saldo 0 0 -127 0 0 -25 0 -1 .304 11.847 2.7 95 8.681 -93 0 0 -13.7 39 1 4.7 55 8.350 -8.286 33.7 00 1 3.320 -22.7 12 2.267 4.399 -29.651 4.253 -1 66 -5.7 52 0 -552 -4.190 0 -600 -1.950 1 .400 1 .400 -6.444 27 .491 -89 -59.7 57 0 2.000 -11.819 69.97 8 1 46.459 17 4.598 0 0 -21.901 156.638 181.899 0

Neutrale mutaties hebben als gemeenschappelijk kenmerk dat deze geen invloed hebben op het saldo van de gemeentelijke begroting als geheel. Deze categorie heeft vooral betrekking op: het verplaatsen van budget tussen begrotingsprogramma’s, het herfaseren van (project)uitvoering en het toevoegen van activiteiten waarvoor eveneens dekking is ontvangen zoals een rijks- of Europese subsidie. De belangrijkste begrotingswijzigingen (met een omvang groter dan € 2,5 mln.) worden per programma toegelicht. Programma 1 Gemeenteraad Op dit programma is geen sprake van majeure begrotingsbijstellingen (> €2,5 mln.) met een neutraal effect. Programma 2 College en Bestuur Op dit programma is geen sprake van majeure begrotingsbijstellingen (> €2,5 mln.) met een neutraal effect. Programma 3 Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie Laadpalen saldo neutraal Er is een hogere verwachte opbrengst van € 2,0 mln. van laadpalen voor elektrische auto’s. De gemeente ontvangt van het Rijk meer subsidie (baten) voor het plaatsen van laadpalen. En er zijn meer inkomsten uit het gebruik van de laadpalen. Daartegenover staat een stijging van lasten van € 2,0 mln. Afvalstoffenheffing € 7,4 mln. Doordat er meer wordt thuisgewerkt tijdens de coronacrisis is de hoeveelheid huishoudelijk afval toegenomen. Er wordt € 7,4 mln.

onttrokken uit de reserve coronabuffer (programma 15 Financiën) en toegevoegd aan de voorziening afvalstoffenheffing (lasten) op dit programma. Daarnaast heeft er nog een technische correctie met betrekking tot Nedvang (bedrijf voor inzamelen en recyclen afval) plaatsgevonden op zowel de baten als lasten € 1,5 mln. Deze laatste is saldo neutraal. Energietransitie - € 17 mln. De vervanging van de openbare verlichting (€ 12 mln.) wordt uitgevoerd volgens de geactualiseerde planning. De tegenboeking voor de vervanging van de openbare verlichting vindt plaats op programma 15 Financiën (Duurzaamheid en energietransitie). Het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed € 5 mln. is (een technische wijziging) dat via de exploitatie is omgezet naar een investeringskrediet conform BBV regelgeving. Dat betekent een verlaging van de exploitatie (lasten) op het programma. Programma 4 Openbare orde en veiligheid Diverse Rijksmiddelen voor Openbare orde en veiligheid

saldo neutraal

5

Voor RIEC (Regionaal Informatie en Expertise Centrum), Veiligheid aanpak radicalisering en Veiligheidshuis zijn extra rijksmiddelen verwerkt in de begroting, deze zijn saldo neutraal opgenomen met hogere lasten en baten voor € 4,0 mln. Reserve Functioneel Leeftijdsontslag saldo neutraal Binnen dit programma is bij de resultaatbestemming 2020 de bestemmingsreserve FLO-overgangsrecht Brandweer ingesteld. Hiervoor bestond in het verleden een voorziening. Bij deze begroting is de toevoeging aan deze reserve vanuit de reeds opgenomen exploitatielasten verwerkt en bedraagt € 2,8 mln. Daarnaast zijn de onttrekking uit de reserve en de hiermee samenhangende lasten in 2021 geraamd op € 7,1 mln. Beide mutaties zijn saldo neutraal. Reserve Toekomst Scheveningen Badplaats saldo neutraal Binnen dit programma is de bestemmingsreserve Toekomst Scheveningen Badplaats ingesteld. Tegenover de geraamde lasten van € 1,6 mln. is een onttrekking voor met bedrag in de begroting van 2021 opgenomen, de mutatie is hiermee saldo neutraal. Programma 5 Cultuur en Bibliotheek Steunpakket Cultuursector € 5,6 mln. Van het Rijk ontvangt de gemeente in 2021 € 8,4 mln. voor het ondersteunen van de culturele sector voor de gevolgen van de coronapandemie. Naast huurkwijtschelding voor culturele instellingen wordt € 5,6 mln. toegerekend aan dit programma. De lasten van Cultuur zijn daarom opgehoogd met € 5,6 mln.

De baten worden bij het programma 15 Financiën (gemeentefonds) geraamd. Amare € 4,2 mln. De incidentele lasten voor de bouw van Amare worden verantwoord op programma cultuur. Deze lasten zijn met deze begrotingsbijstelling volledig begroot voor 2021. Hiervoor is dekking in het projectbudget beschikbaar in de reserve grote projecten in programma Financiën (voor meer achtergrondinformatie: zie het raadsvoorstel “actualisering dekkingsbesluit en verwacht resultaat bedrijfsexploitatie Amare, RIS 304964). De onttrekking van deze reserve vindt plaats op het programma Financiën. Programma 6 Onderwijs Rijksregeling SUVIS saldo neutraal Er is een nieuwe regeling rijksregeling ingesteld (Specifieke uitkering ventilatie in scholen), die gericht is op het verbeteren van de ventilatie in scholen. Hiervoor zijn de lasten en baten in 2021 met € 3,5 mln. opgehoogd. Onderwijshuisvesting € 8 mln. Een reserve Onderwijshuisvesting is ingesteld als gevolg van het aanpassen van de administratieve verwerking van de exploitatie middelen voor onderwijshuisvesting, naar aanleiding van de accountantsbevindingen bij het jaarverslag 2020. Er wordt in 2021 in totaal € 14,8 mln. aan deze reserve gedoteerd; € 8 mln. vanuit de reserve Herfaseringen op programma 15 Financiën en € 6,8 mln. vanuit de exploitatie van het programma onderwijs. Het effect op dit programma is per saldo € 8 mln.

Daarnaast is voor 2021 wordt een onttrekking aan de nieuwe reserve geraamd van € 6 mln. ter dekking van de verwachte lasten van € 6 mln.

6

Verkoop Vastgoed € 2,8 mln. Vorig jaar is besloten om een deel van het vastgoed van de gemeente te verkopen om met de opbrengsten de algemene reserve aan te vullen. Dit herstelplan is nu verwerkt in de begroting en de onderliggende bedragen toebedeeld naar de programma’s. Voor dit programma worden de baten verhoogd met € 2,8 mln. Programma 7 Werk en Inkomen Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) saldo neutraal De gemeente ontvangt in 2021 nog € 78 mln. aan rijksbijdrage voor verstrekken van Tozo uitkeringen. Hiervan wordt € 9,7 mln. gedoteerd aan de reserve Armoede, Inkomen en Werk, voor onttrekkingen die in 2022 verwacht worden. Voor € 68 mln. wordt aan extra lasten begroot in 2021. Tijdelijke ondersteuning noodzakelijke kosten (Tonk) € 3,2 mln. In de meicirculaire is € 3,2 mln. aan middelen toegekend voor de Tonk. Voor dit bedrag zijn in 2021 extra lasten in de begroting opgenomen. De baten zijn bij het programma 15 Financiën (gemeentefonds) geraamd. Banenafspraak € 4,5 mln. Op dit moment worden vanwege financiële overwegingen plekken vanuit de banenafspraak ingevuld door uitzendkrachten i.p.v. mensen die arbeidsbeperkt zijn. Hiermee voldoet de gemeente niet aan het uitgangspunt om structurele banen in te vullen met de doelgroep. Om invulling te geven aan het uitgangspunt van de banenafspraak heeft er een herfasering plaatsgevonden van BUIG-middelen.

Voor 2021 wordt hierop een voordeel verwacht. Dit voordeel wordt in toekomstige jaren ingezet voor mensen die arbeidsbeperkt zijn. Aanpassing sociale werkvoorziening - € 3,6 mln. In verband met het aanpassen van de sociale werkplaatsen aan de 1,5 meter maatregel zijn de locaties aangepast of uitgebreid. Voor de bekostiging hiervan heeft een overheveling van € 3,6 mln. plaatsgevonden van het programma Werk en Inkomen (lagere lasten) naar het overzicht Overhead. Reserves saldo neutraal Er vinden meerdere begrotingswijzigingen plaats binnen reserves. Er wordt € 30 mln. gedoteerd aan de nieuwe reserve Armoede, Werk en Inkomen die dient om de gevolgen van de corona crisis op te vangen (Ook de € 9,7 mln. bij het kopje Tozo). Daarnaast wordt voor een aantal bestaande reserves de onttrekkingen aangepast aan huidige inzichten ten aanzien van de planning en daarbij horende lasten. Zo zijn er onttrekkingen geraamd aan de reserve Vernieuwing ICT werk, inkomen en armoede (€ 7,2 mln.). en de reserve Werkoffensief +500 (€ 4,3 mln.) met de bijbehorende verhoging van de lasten. Per saldo zijn deze mutaties neutraal. Actualisatie budgetten bijstandsverlening saldo neutraal De begroting wordt aangepast naar de actuele inzichten inzake BUIG. Het betreft een stijging van zowel de baten als lasten met € 2,5 mln.

Programma 8 Zorg, Welzijn, Jeugd en Volksgezondheid Taakmutaties (maartbrief en) meicirculaire 2021 € 25,6 mln. In de meicirculaire 2021 is door het Rijk per saldo voor € 25,6 mln. aan taakmutaties voor dit programma voor 2021 toegekend. Het overgrote deel van de middelen zijn door het Rijk toegekend voor de jeugdzorg (de landelijke € 613 mln., waarvan € 17 mln. voor Den Haag). Daarnaast zijn er nog meerdere corona gerelateerde vergoedingen van € 5,8 mln., voor onder andere activiteiten/ondersteuning voor kwetsbare groepen, jongeren en ouderen. Hierdoor nemen de lasten op dit programma toe. De baten worden bij het programma 15 Financiën (gemeentefonds) geraamd. GGD - Testen & Traceren en Vaccineren saldo neutraal Vanwege corona maakt het GGD in 2021 extra kosten voor het programma Testen & Traceren en Vaccineren. De geraamde lasten voor dit programma zijn € 65 mln. voor het jaar 2021. We gaan ervan uit dat alle werkelijk gemaakte kosten vergoed worden door het Rijk, waardoor de baten tevens met hetzelfde bedrag toenemen. Hiermee is deze mutatie saldoneutraal.

7

Maatschappelijke opvang saldo neutraal Binnen de activiteit maatschappelijke opvang vinden enkele per saldo neutrale mutaties plaats. Zo wordt in 2021 vanuit de reserve Maatschappelijke opvang (€ 3,8 mln.) en de reserve Maatschappelijke opvang, Vrouwenopvang en Ambulancezorg (€ 4,0 mln.) meer onttrokken. Dit wordt onder meer in gezet voor de extra kosten (hogere lasten) maatschappelijke opvang vanwege de coronamaatregelen. Veilig Thuis saldo neutraal De uitvoering van de taken van Veilig Thuis is belegd bij de gemeente Den Haag. Naar aanleiding van de vaststelling van de begroting 2021-2025 van de GR Veilig Thuis is ook de uitvoeringsovereenkomst met uitvoeringsorganisatie Den Haag geactualiseerd. Hieruit volgt een budget-neutrale bijstelling van de begroting van de uitvoeringsorganisatie. Tegenover de hogere lasten staat een even grote verhoging van de baten van € 2,6 mln. (de vergoeding die de uitvoeringsorganisatie ontvangt van de GR). Deze middelen worden onder andere ingezet voor de versterking van de lokale teams en de chatfunctie. Programma 9 Buitenruimte Diverse activiteiten (d.m.v. onttrekkingen programmareserve) € 4,5 mln. Voor 2021 wordt er € 4,5 mln. uit de programmareserve voor het uitvoeren van diverse activiteiten (o.a. vervanging van populieren, kwaliteitsverbeteringen openbare ruimte en cameratoezicht bij ondergrondse containers).

Op dit programma zijn de lasten verhoogd en de bijbehorende onttrekking is geraamd op programma 15 Financiën. Kapitaallasten MJPK naar reserve Werk met Werk en Kunstwerken € 3,7 mln. In het coalitieakkoord is beschreven dat incidentele ruimte in de kapitaallasten voor vervanging van infrastructurele kunstwerken beschikbaar blijft voor de uitvoering van het Meerjarenplan Kunstwerken. Deze niet benodigde kapitaallasten worden jaarlijks toegevoegd aan de reserve Werk met werk/Kunstwerken. Voor 2022 gaat dit om circa € 3,7 mln. en aan de reserve Werk met Werk en Kunstwerken wordt toegevoegd. Programma 10 Sport Actualisatie Reserve Verduurzaming Sport € 3,5 mln. Binnen dit programma is een reserve verduurzaming sportvoorzieningen ingesteld vanuit de Enecomiddelen. De onttrekking voor 2021 aan deze reserve bedraagt € 3,5 mln. Daarvoor is € 3,0 mln. bestemd voor verduurzamingsmaatregelen in de gemeentelijke sportaccommodaties en € 0,5 mln. voor de verhoging van de Investeringsregeling Accommodaties. SPUK Sport saldo neutraal Sinds 2019 bestaat de Specifieke Uitkering Sport (SPUK) ten behoeve van de niet-verrekenbare BTW. Door het Ministerie van VWS is voor 2021 een beschikking afgegeven voor een bedrag van maximaal € 3,4 mln. Hierdoor worden zowel de lasten als de baten met € 3,4 mln. bijgesteld.

Programma 11 Economie Op dit programma is geen sprake van majeure begrotingsbijstellingen (> €2,5 mln.) met een neutraal effect. Programma 12 Mobiliteit Reserve Centrum Noord saldo neutraal In het coalitieakkoord Samen voor de stad 2019-2022 is voor de kwaliteitsverbetering Centrum Noord (voorheen eenrichtingsverkeer Mauritskade) € 10 mln. investeringskrediet beschikbaar gesteld. Om het Centrum Noord aantrekkelijker te maken voor bewoners en bezoekers door minder auto’s door het gebied te laten rijden en er minder auto’s op straatniveau zijn geparkeerd. Vanuit een intensief participatietraject is een adviesrapport gekomen met hierin een veelheid aan maatregelen en aanbevelingen. Op 15 april is de gemeenteraad akkoord gegaan met het overnemen van het uit te voeren maatregelenpakket (RIS307564). Om het technisch goed te administreren is een saldo neutrale wijziging in de begroting verwerkt. Voor 2021 is een onttrekking van € 1,4 mln. en lasten voor hetzelfde bedrag geraamd.

8

Uitvoering Enecomiddelen € 9,1 mln. Vanuit de Reserve Verbetering duurzame mobiliteit wordt in 2021 € 3,5 mln. onder andere ingezet voor duurzame mobiliteit fiets (€ 1,2 mln.), MIRT Onderzoek Rotterdam-Den Haag (€ 1,4 mln.). Groei openbaar vervoer is toegenomen met € 5,4 mln. voor onder andere de uitvoering van het no regret pakket € 2,1 mln., OV-Next € 1 mln., preverkenning schaalsprong openbaar vervoer € 1 mln. en het masterplan fietsparkeren Scheveningen € 0,6 mln. De onttrekking aan de reserve, voor uitvoering van de bovenstaande intensiveringen, vindt plaats op programma 15 Financiën. Programma 13 Stadsontwikkeling en Wonen Actualisatie Bouwgrondexploitaties per saldo € 25 mln. De portefeuille van grondexploitatieprojecten is (zoals ieder jaar) in de begroting geactualiseerd. Er worden meer activiteiten verwacht in 2022 en verder. De grootste mutatie betreft Dreven, Gaarden, Zichten van € 25 mln. aan hogere lasten. De tegenhanger is geraamd op programma 15 Financiën door evengrote onttrekking aan de Reserve verhogen kwaliteit in gebiedsontwikkelingen en sociale woningbouw. Daarnaast is de benodigde stand van de voorziening Negatieve plannen MPG geactualiseerd wat leidt tot een extra toevoeging in 2021 van € 3,5 mln. vanuit de reserve Grondbedrijf (onttrekking). Deze bijstellingen zijn saldo-neutraal.

In de MPG 2021 worden de actualisaties van de grondexploitaties nader toegelicht. Actualisatie apparaatslasten saldo neutraal Op basis van de meest actuele inzichten zijn de apparaatslasten op de uitvoeringsprojecten in 2021 geraamd. Per saldo levert dit een bijstelling op van € 3,2 mln. (baten en lasten verlagen) voor dit programma. Actualisatie Faciliterend Grondbeleid saldo neutraal Dit betreft onder ander het opvoeren van baten bijdragen derden voor faciliterend grondbeleid (anterieure overeenkomst, PUK op exploitatieplan). Deze opbrengst is geraamd op € 18,3 mln. Conform de bestaande financiële afspraken wordt dit saldo toegevoegd aan de Reserve Omgevingsplan Binckhorst. Hierdoor zijn deze mutaties tezamen saldo neutraal. Uitstel verkoop voormalig Amerikaanse Ambassade - € 11,0 mln. De begrote verkoop van de voormalige Amerikaanse ambassade aan het Lange Voorhout zal niet in 2021 plaatsvinden. Het monumentale pand zal tot ten minste 2022 in eigendom blijven van de gemeente. De begrote verkoopbaat van € 11 mln. is daarom doorgeschoven naar 2022. De tegenboeking voor deze herfasering vindt plaats op programma 15 (Financiën). Rotterdamsebaan saldo neutraal Op programma 13 staan de afrondende werkzaamheden rondom het project Rotterdamsebaan, onder meer een budget voor het afwaarderen van het verworven vastgoed . Zowel de lasten- als batenkant stijgt met € 10,0 mln.

als gevolg van de verwerving van vastgoed (baten komen vanuit bijdrage MRDH). Toekenning gereserveerde middelen Groei met Groei voor Dreven-Gaarden-Zichten € 3,6 mln. In aanvulling op de woningimpuls middelen vanuit BZK en de cofinanciering vanuit de gemeente, wordt vanuit REIS is € 3,6 mln. beschikbaar gesteld om te komen tot een projectdocument voor het project Dreven-Gaarden-Zichten. Dit bedrag wordt toegevoegd aan de Reserve grondbedrijf en komt vanuit programma 15 Financiën. Actualisatie Verkoop vastgoed saldo neutraal Voor projecten kleinschalig opdrachtgeverschap en Amare wordt een verwachte verkoopopbrengst van € 5,1 mln. voor materiële vaste activa in 2021 geraamd (hogere baten). Na verkoop wordt boekwaarde van € 5,1 mln. van de objecten afgeboekt (hogere lasten). Daarnaast vindt er een afrekening plaats van kleinschalig opdrachtgeverschap projecten (€ 0,5 mln. hogere lasten), deze worden verrekend met de reserve Stedelijke Ontwikkeling (onttrekking).

9

Programma 14 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening Op dit programma is geen sprake van majeure begrotingsbijstellingen (> €2,5 mln.) met een neutraal effect. Programma 15 Financiën Toerekening rente Eigen- en vreemd vermogen saldo neutraal Aan de omslagrente wordt rente toegerekend op basis van de stand van de reserves en voorzieningen. Op basis van actualisatie is in 2020 € 4,5 mln. meer aan rente toegerekend. Met dit bedrag zijn de lasten en de baten verhoogd. Dotaties Reserve Activafinanciering € 42,1 mln. In 2021 zijn diverse maatschappelijk en economisch nut investeringen toegevoegd aan het meerjarig investeringsplan (MIP), waarvan de dekking komt uit de exploitatie en/of reserves. Om de jaarlijkse kapitaallasten te kunnen dekken zijn deze middelen toegevoegd aan de gemeentebrede reserve Activafinanciering. De toevoeging (dotatie) heeft plaatsgevonden vanuit de diverse programma’s en bestemmingsreserves. Dit betreft o.a. Rotterdamsebaan (€ 8,4 mln.), Renovatie Utrechtsebaan € 2,9 mln.) Middenboulevard (€ 2,9 mln.), Tramlijn 16 Waldeck Pyrmontkade, IHNTR Statenlaan (€ 12,4 mln.), Vervangingsopgave openbare ruimte stadhuis € 2,1 mln.) Vervangingsopgave Mobiliteit (€ 8,0 mln.), Verduurzaming vastgoed € 5,0 mln.). Taakmutaties Algemene uitkering Gemeentefonds € 55,9 mln.

Het gemeentefonds wordt (bovenop het algemene accres) verhoogd met geld voor nieuwe taken en verlaagd voor vervallen taken of minder intensief uit te voeren taken. Ook krijgt de gemeente soms extra geld in het gemeentefonds in plaats van specifieke compensaties, waarbij de taken hetzelfde blijven. Deze ontwikkelingen noemen we 'taakmutaties'. In 2021 is € 55,9 mln. hiervoor beschikbaar (verhogen baten) op het programma Financiën. De corresponderende lasten zijn opgenomen op de betreffende beleidsprogramma’s. De grootste taakmutaties zijn voor de Re-integratie, Steunpakket Cultuursector, Tijdelijke Ondersteuning Noodzakelijke Kosten (TONK) en Jeugdzorg. Algemene uitkering gemeentefonds - € 3,0 mln. In de begroting 2021 – 2024 is het financiële effect van de geraamde Corona compensatie van het Rijk voor inkomstenderving Toeristenbelasting geraamd. Door een uitspraak van de commissie BBV mag deze bijdrage niet geraamd worden en is in deze begroting gecorrigeerd (verlaging baten). Loon- en prijscompensatie - € 9,9 mln. Jaarlijks wordt in de begroting de loon-en prijscompensatie uitgekeerd. Op basis van de werkelijke ontwikkelingen vindt voor de loon- en prijscompensatie in het uitvoeringsjaar nacalculatie plaats. De prijzen worden gecorrigeerd op de meest recente inflatiecijfers van het MEV.

In 2020 heeft nacalculatie en de effecten van de nieuwe CAO plaatsgevonden vanuit programma Financiën naar de betreffende beleidsprogramma’s. Per saldo heeft een mutatie (verlagen lasten) plaatsgevonden van € 9,9 mln. Toegekende middelen groei met groei - € 10,7 mln. Met ingang van de Programmabegroting 2017-2020 werkt de gemeente met een financieringssystematiek, ‘Groei-met-Groei (GMG)’, waarmee de opbrengsten van de groei van de stad deels ten goede komen aan de investeringen die verdere groei van de stad accommoderen. De beschikbaar gekomen ruimte is verzameld op programma financiën en zijn nu overgeheveld naar de betreffende beleidsprogramma’s In 2021 is € 10,7 mln. overgeheveld (lasten verlagen). Reserve Herfaseringen per saldo € 2,1 mln. Bij het plannen en realiseren van projecten is de gemeente afhankelijk van diverse factoren. Hierdoor is de uitvoering van een aantal projecten vertraagd maar zijn er ook een aantal projecten versneld. In 2021 is € 21,9 mln. toegevoegd (dotatie) en € 24,0 mln. onttrokken. De grootste toevoegingen hebben betrekking op groei met groei, kapitaallasten, winkelgebied Betje Wolffstraat, banenafspraak, verkeersveiligheid, armoedevoorzieningen, taakmutatie inburgering en werkoffensief. De grootste onttrekkingen hebben betrekking op de Amerikaanse ambassade, reserve exploitatie onderwijshuisvesting, verzachtingsgelden en reserve werkoffensief.

10

Mutaties reserve Grote Projecten per saldo € 14 mln. De mutaties op de reserve Grote Projecten bedragen per saldo (dotaties en onttrekkingen tezamen) € 14 mln. Voor Amare is in 2021 € 7,3 mln. onttrokken voor de bouwrente over de investeringen en de incidentele lasten voor 2021. Voor de Gebiedsontwikkeling & sociale Woningbouw is € 3,3 mln. onttrokken, voor Gebiedsontwikkeling Bickhorst & CID € 1,5 mln., voor vastgoed Rotterdamsebaan € 1,8 mln. en voor the Haque Word Forum € 1,1 mln. Onttrekking Reserve Taakmutaties € 6,2 mln. In de september- en decembercirculaire 2020 zijn door het Rijk middelen toegekend voor taakmutaties. Een deel van deze middelen dienen door te schuiven van 2020 naar 2021 omdat de activiteiten nog niet volledig opgestart/afgerond zijn (€ 6,2 mln.). Deze middelen zijn bij de jaarrekening 2020 toegevoegd aan de reserve Taakmutaties en worden nu in 2021 overgeheveld (onttrekking) naar de betreffende beleidsprogramma’s. De grootste taakmutaties zijn voor Bonus beschut werk (€ 1,5 mln.), Inkomstenderving sociale werkvoorziening (€ 1,7 mln.), Kiezers buitenland (€ 1,3 mln.) en Buurt- en dorshuizen (€ 0,9 mln.). Onttrekking Reserve Buffer Impact Coronacrisis € 12,8 mln. In de decembercirculaire 2020 is door het Rijk coronacompensatie toegekend via taakmutaties.

Middelen die voor corona gerelateerde zaken bestemd zijn en die in 2020 nog niet (volledig) besteedt zijn, zijn bij de resultaatbestemming toegevoegd aan de reserve Buffer Impact Coronacrisis. In 2021 worden ze nu overgeheveld (onttrekking) naar de betreffende beleidsprogramma’s. De grootste taakmutaties zijn voor Aanvullend pakket re-integratie (€ 2,9 mln.), Schuldenbeleid (€ 0,7 mln.) en Crisisdienstverlening (€ 0,6 mln.) Daarnaast is uit deze reserve € 7,3 mln. beschikbaar gesteld om zekere meerkosten voor afvalstoffenverwerking te dekken. Thuiswerken en thuisleren leiden tot meer huishoudelijk afval en de tarieven voor 2021 zijn hiervoor niet afdoende. Onttrekking Reserve Sociaal Economisch Herstelplan € 8,7 mln. In 2021 is € 8,7 mln. onttrokken de reserve SEHP om uitvoering te geven aan de plannen in het SEHP. De grootste onttrekkingen zijn voor extra outreachend Jeugd en jongerenwerk (€ 1,3 mln.), Binnenstad gastvrij (€ 1,3 mln.), Marketing (€ 0,9 mln.), Innovatie Yes, hubs & AI (€ 0,8 mln.) en Subsidieregeling jongeren (€ 0,7 mln.). Reserve Extra impuls voor betaalbaar wonen € 2,1 mln. Voor de bouw van voldoende betaalbare woningen, de kwaliteit van de woningvoorraad, de ondersteuning van bewoners, project- en procesbegeleiding en de handhaving rond arbeidsmigranten is met RIS119240 reeds € 2,0 mln. in 2021 onttrokken.

Er vindt er een actualisatie plaats waardoor er aanvullend € 2,1 mln. wordt onttrokken. Reserve Verbetering duurzame mobiliteit € 9,2 mln. Voor de dekking van de kapitaallasten van tramlijn 16 (RIS308459, 308712 en 308739) en voor het voorbereidingskrediet Mobiliteit is € 20,4 mln. onttrokken uit de reserve Verbetering duurzame mobiliteit en toegevoegd aan de reserve Activafinanciering (saldo neutraal). Voor de bestedingen duurzame mobiliteit in 2021 is € 9,2 mln. onttrokken. De lasten staan op programma 12 (€ 9,1 mln.) en op programma 13 (€ 0,1 mln). Reserve Duurzaamheid en Energietransitie - € 12 mln. De vervanging van de openbare verlichting (€ 12 mln.) wordt uitgevoerd volgens een geactualiseerde planning. Als gevolg van de actualisatie is de reeds geraamde onttrekking uit de begroting 2021 – 2024 verlaagd. De tegenboeking vindt plaats op programma 3 Duurzaamheid Milieu en Energietransitie. Daarnaast is er nog een technische wijziging van € 5 mln. voor het verduurzamen van gemeentelijk vastgoed dat via de exploitatie is omgezet naar een investeringskrediet conform BBV regelgeving. Dat betekent een verlaging van de exploitatie (lasten) op het programma 3 en een toevoeging aan de reserve Activafinanciering op programma 15. Onttrekking Reserve Verhogen kwaliteit in gebiedsontwikkeling

€ 37,4 mln. 11

Voor de Kust Gezond wordt in 2021 € 2,86 mln. onttrokken ten behoeve van de Middenboulevard en toegevoegd aan de reserve Activafinanciering (RIS308708). Uit de reserve wordt daarnaast € 34,5 mln. onttrokken voor dekking van lasten op andere programma’s. De grootste mutatie betreft het operationaliseren van de grondexploitaties Dreven, Gaarden, Zichten van € 25 mln. op programma Stadsontwikkeling. Reserve onderhoud vastgoed € 3,6 mln. Voor alle objecten die in gemeentelijk beheer zijn met een verwachte beheertermijn van minimaal vijf jaar is een meerjaren onderhoudsplanning opgesteld. Deze planning fluctueert van jaar tot jaar en wijkt dus af van het structurele onderhoudsbudget dat elk jaar gelijk is. Geraamde onder- en overbestedingen ten opzichte van het structurele budget worden in de begroting geraamd als toevoeging (dotatie) danwel onttrekking aan de reserve onderhoud vastgoed. Voor 2021 vindt er een extra onttrekking plaats van €3,6 mln. Programmareserves € 17,9 mln. Meerdere programmareserves worden in 2021 op de verschillende programma’s ingezet. De grootste onttrekkingen hebben plaatsgevonden uit programmareserve Werk en inkomen (€ 5,5 mln.), programmareserve Buitenruimte (€ 4,5 mln.), Programmareserve Sport (€ 1,5 mln.), programmareserve Mobiliteit (€ 2,4 mln.) en programmareserve Stadsontwikkeling (€ 1,7 mln.).

Te tegenboeking vindt plaats op de verschillende programma’s (lasten verhogen). Kapitaallasten investeringen - € 19,8 mln. Op programma Financiën staan centraal de kapitaallasten begroot van het meerjarig investeringsplan. Op basis van de gerealiseerde investeringen over 2020 vindt conform de bestaande systematiek overheveling vanuit programma Financiën plaats naar de betreffende beleidsprogramma’s en de reserve Activafinanciering. In 2021 is € 19,8 mln. overgeheveld (lasten verlagen). Op de desbetreffende programma’s worden de lasten verhoogd. Overzicht Overhead Overhead algemeen € 15,0 mln. Door actualisatie van de gehele begroting van de gemeente nemen de lasten die toegerekend worden aan overzicht overhead toe. Het betreft met name: nacalculatie van prijs-en loonontwikkelingen, organisatie- en formatieaanpassingen en het structureel oplossen van bestaande knelpunten in de bedrijfsvoering. De lasten bij overzicht overhead nemen hierdoor, per saldo, met € 15,0 mln. toe. Kapitaallasten € 3,6 mln. Op programma Financiën staan centraal de kapitaallasten begroot van het meerjarig investeringsplan. Op basis van de gerealiseerde investeringen over 2020 vindt conform de bestaande systematiek overheveling vanuit programma Financiën plaats naar de betreffende beleidsprogramma’s. In 2020 is per saldo € 3,6 mln. overgeheveld (verhogen lasten) naar het overzicht overhead.

Aanpassing sociale werkvoorziening € 3,6 mln. In verband met het aanpassen van de sociale werkplaatsen aan de 1,5 meter maatregel zijn de locaties aangepast of uitgebreid. Voor de bekostiging hiervan heeft een overheveling plaats gevonden van het programma Werk en Inkomen naar het overzicht Overhead (hogere lasten).

12