RIS309806 Bijlage 1

SamenHaags 2018-2019 Actiegerichte procesevaluatie HOOFDRAPPORT MET SAMENVATTING, CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Ahmed Hamdi Jolanda Asmoredjo Suzan de Winter-Koçak

SamenHaags 2018-2019 Actiegerichte procesevaluatie HOOFDRAPPORT MET SAMENVATTING, CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN

Ahmed Hamdi Jolanda Asmoredjo Suzan de Winter-Koçak

Utrecht, augustus 2020

Inhoud

Conclusies en aanbevelingen

3

1

Kracht van SamenHaags: samenhang en combinatie taallessen en stages

5

2

Laagdrempelige en veilige voorziening

6

3

Belang van duidelijkheid over en aansluiting op doelstelling, doelgroep en aanbod

7

4

Stages

9

5

Ontwikkeling deelnemers 

10

6

Duurzaamheid en borgen resultaten en aandacht voor vervolg

11

7

Evoluerende karakter van het programma

12

2

Conclusies en aanbevelingen

Het voorliggende document bevat een uitgebreide samenvatting behorende bij de

Doel hiervan was om gedurende de looptijd tussentijds inzicht te geven in de effectivi-

achterliggende rapportage ‘SamenHaags 2018-2019: Actiegerichte procesevaluatie’.

teit van het nieuwe programma voor inburgering in de Haagse samenleving, door:

Deze samenvatting betreft een zelfstandig leesbaar document waarin met name

• Kwalitatief onderzoek naar de uitvoering en de effectiviteit van de methodiek

aandacht is voor de conclusies en aanbevelingen. Onderstaand gaan we eerst kort in

volgens de belangrijkste betrokkenen (procesevaluatie). Doel hiervan was vooral

op de achtergrond en opzet van het onderzoek. Vervolgens besteden we uitgebreid

om gaande de uitvoering van de pilot te leren en te kunnen bijsturen.

aandacht aan de conclusies en aanbevelingen.

• Analyse van de kerncijfers van de resultaten van individuele inburgeraars op basis van een vragenlijst per deelnemer ingevuld door de betrokken consulenten.

Achtergrond en opzet van het onderzoek

• Aanbevelingen te geven voor eventuele aanpassingen van het inburgerprogramma.

In 2017 vond de gemeente Den Haag dat het wettelijk inburgeringskader de verantwoordelijkheid voor het inburgeren te exclusief belegt bij de inburgeraar en dat dit feite-

Opzet van de procesevaluatie

lijk onvoldoende resultaten opleverde. Daarom heeft de gemeente de Taskforce Inbur-

Het belangrijkste doel van de procesevaluatie lag bij het tussentijds leren van de erva-

gering opgericht met het doel een nieuw inburgeringsprogramma op te zetten waarbij

ringen in de pilot. De nadruk lag daarbij op monitoring van het nieuwe programma om

het resultaat de verankering in de samenleving is en niet alleen sec het behalen van het

(tussentijds) sterke en zwakke punten te constateren en waar nodig tijdig bij te sturen.

inburgeringsexamen. Vanuit deze Taskforce is een integraal programma opgezet met

Het betrof praktisch toepasbaar kwalitatief onderzoek op beperkte schaal. Gedurende

de naam SamenHaags. Het programma beslaat taalonderwijs, maatschappijleer, maat-

de looptijd van de pilots zijn drie procesevaluaties uitgevoerd met evaluatiemomenten

schappelijke stage en een koppeling aan een inburgercoach. Het programma is daarbij

(interviews) in het tweede en vierde kwartaal van 2018 en het vierde kwartaal van

niet alleen gericht op inburgeringsplichtigen maar ook op andere inwoners met een

2019. In de voorliggende eindrapportage beschrijven we de uitkomsten van de laatste

migratieachtergrond die nog verder willen inzetten op hun integratie. SamenHaags is

procesevaluatie, waarbij ook de belangrijkste inzichten uit de eerdere twee tussenpro-

in januari 2018 als pilot van start gegaan met als doel om gedurende twee jaar in totaal

cesanalyses zijn meegenomen.

1.000 deelnemers te ondersteunen.

Net als voor de eerste twee procesanalyses hebben wij voor de derde en laatste ronde van de procesevaluatie interviews afgenomen met de betrokken deelnemers en uitvoerders,

Actiegerichte monitoring en evaluatie

namelijk: deelnemers, programmaleiders, consulenten, (coördinator)taaldocenten,

Om inzicht te krijgen in de uitvoering en de effectiviteit van het programma en om snel

medewerkers van het stagebureau voor hoog leerbaren, professional en stagecoach

in te kunnen grijpen in het pilotprogramma als de gewenste resultaten niet optimaal

verantwoordelijk voor stageplaatsing en -begeleiding van laag leerbaren en werkgever

waren, heeft de Taskforce het Verwey-Jonker Instituut gevraagd om actiegericht onder-

van een stageplaats.

zoek / monitoring uit te voeren.

3

Conclusies en aanbevelingen

Daarnaast hebben we gedurende de 3 evaluatie momenten observaties uitgevoerd bij verschillende programma onderdelen waaronder: taallessen, stageworkshops en

We onderscheiden op de onderstaande zeven punten hoofdconclusies, binnen elk van

Bakkie Taal conversatiebijeenkomst. Deze interviews en observatie van de laatste evalu-

deze benoemen we meerdere aandachtspunten en/of aanbevelingen:

atie hebben plaatsgevonden in de maanden november 2019 tot en met januari 2020.

1. Kracht SamenHaags: samenhang en combinatie taallessen en stages.

Opzet van de meting van resultaten per deelnemer

2. Laagdrempelige en veilige voorziening.

De gemeente Den Haag had naast inzicht op programmaniveau vanuit de proceseva-

3. Belang van aansluiting doelstelling, doelgroep en aanbod.

luatie ook behoefte aan meer inzicht in de ontwikkeling op deelnemersniveau. Daarbij

4. Stages.

waren er niet de mogelijkheden om een volledige meting naar de effectiviteit van de

5. Duurzaamheid en borgen resultaten en aandacht voor vervolg.

aanpak op deelnemersniveau uit te voeren met een controle groep. Om toch een eerste beeld te kunnen geven van de ontwikkeling die deelnemers doormaken tijdens hun

6. Evoluerende opzet.

periode bij SamenHaags is met een meetinstrument de voortgang per deelnemer bijge-

7. Ontwikkeling van de deelnemers: taal, activering en participatie.

houden. Hierbij hebben consulenten van SamenHaags op drie momenten tijdens het traject op basis van gesprekken per deelnemer ingevuld in hoeverre zij, ingebed zijn in de Haagse- en Nederlandse samenleving. Hierbij is er gekeken naar werk en vrijetijdsbesteding, sociale netwerk en binding met de stad. Aangezien dit geen volledige effectiviteitsstudie betrof kon de invloed van SamenHaags cijfermatig niet los worden gezien van eventuele andere invloeden op de ontwikkeling van deelnemers. De uitkomsten geven dan ook een eerste inzicht in de brede ontwikkeling van de deelnemers tijdens hun periode bij SamenHaags.

4

1

Kracht van SamenHaags: samenhang en combinatie taallessen en stages

Het sterke punt van het SamenHaags programma is de integratie van taalonderwijs en

Een belangrijke les en aanbeveling is dat naast samenhang binnen het programma ook

het lopen van (taal)stages in een programma. Dit was bij de opzet van het programma

(meer) verbinding en samenhang met (gemeentelijke) dienstverlening en trajecten

zo voorzien en de ervaring in de pilot laten zien dat dit inderdaad een meerwaarde

buiten het programma van belang zijn. Ten eerste betreft dit de aansluiting met de

heeft. Zowel de deelnemers als de uitvoerenden van het programma benoemen dit als

brede zorg- en hulpverlening, zeker voor de groep deelnemers die te maken heeft met

de grootste kracht van het programma.

uiteenlopende problemen zoals met hun gezondheid, financiën, gezinssituatie. Voor deze deelnemers dienen vaak eerst beperkingen op deze vlakken te worden aangepakt

De grootste uitdaging op dit vlak gedurende de pilotperiode was de potentie van deze

voordat zij volledig in staat zijn om zich te richten op een programma als SamenHaags.

combinatie ook in de uitvoering voldoende te laten terugkomen. De veranderingen

Deze vorm van verbinding en externe samenhang was vanuit SamenHaags beperkt.

in de opzet hebben tijdens de pilot geleid tot een toegenomen samenhang binnen het programma. Kernpunten hierbij zijn dat consulenten/mentoren een sterkere regierol

Ten tweede is de aansluiting met andere trajecten op het vlak van participatie, activering

hebben ingenomen wat zowel de relatie met de deelnemers ten goede is gekomen als

en arbeidstoeleiding van belang. Dit betreft feitelijk de aansluiting van het SamenHaags

de afstemming met de andere uitvoerders. Vooral de opzet met een vaste mentor per

programma op de vervolgstappen die deelnemers kunnen zetten na afronding van

klas heeft geleid tot een betere afstemming tussen consulenten/mentoren en docenten.

hun traject. Tijdens het grootste gedeelte van de pilotperiode van SamenHaags maakte

Overigens kwam de regierol van de mentoren wel onder druk te staan door de hoge

(toeleiding naar) deze vervolgstappen geen onderdeel uit van het programma. In de

caseload. In de praktijk kwam dit vooral tot uiting door het afstappen van de werk-

laatste fase is hier juist wel werk van gemaakt en is er contact gelegd met de reguliere

wijze van periodiek (oorspronkelijk 6-wekelijks) één op een contact tussen mentor en

organisatie binnen de gemeente. In het voorjaar van 2019 is hiervoor ook een stroom-

deelnemer. De contacten vonden uiteindelijk meestal plaats in groepsverband in de

schema gemaakt en zijn de laatste groepen deelnemers actief naar andere (gemeen-

taalklassen.

telijke) trajecten doorgeleid. Een andere les die tijdens de pilot is geleerd en waar het programma op is aangepast, is het zo snel mogelijk laten starten van de deelnemers na

In de opzet van het programma kon de potentie van de samenhang tussen de program-

de aanmelding en intake. Door de werkwijze met een directe start in de activiteitencar-

maonderdelen nog verder worden benut. Dit betreft vooral de afstemming van het

rousel (verschillende workshops) aan het begin van het traject zijn deelnemers direct

stageonderdeel met de taallessen en ook de consulenten. Vooral de docenten wijzen

aan de slag gegaan, daar waar ze daarvoor soms weken of zelfs enkele maanden moesten

erop dat de inhoudelijke samenhang tussen taallessen en stages nog sterker had gekund

wachten.

en dat het van belang is dat stages en taallessen parallel lopen. In de taallessen kan dan expliciet aandacht worden besteed aan taal die direct toepasbaar is in de stages.

5

2

Laagdrempelige en veilige voorziening

Een tweede belangrijke kracht van SamenHaags was de centrale locatie waar alle activiteiten plaatsvonden (behalve uiteraard de stages). SamenHaags bood op deze gemeenschappelijke locatie een laagdrempelige, warme en veilige plek voor de deelnemers. Meerdere respondenten prezen ook de inclusieve sfeer, waarbij mensen van allerlei afkomsten, niveaus samenkwamen en -werkten. Een belangrijk les ten aanzien van de centrale locatie die door SamenHaags is geleerd, is het belang van meerdere van dit soort locaties verspreid door de stad. Met name voor de groep met een lage leerbaarheid is dit van belang gebleken. Daar waar hoogleerbaren van over de hele stad naar het Haagse Huis kwamen, bestond de groep deelnemers met een lage leerbaarheid in de beginperiode vooral uit personen uit de directe omgeving van het Haagse Huis en kwam er vrijwel niemand vanuit de verder weggelegen wijken. In het tweede jaar van de pilot is daarom begonnen het programma ook op andere locaties in de stad aan te bieden en zijn ook deelnemers met een lage leerbaarheid uit andere wijken gaan deelnemen.

6

3

Belang van duidelijkheid over en aansluiting op doelstelling, doelgroep en aanbod

Uit de drie evaluatieronden komt naar voren dat het is gelukt om de beoogde doel-

Aansluiting van het aanbod op de doelgroep

groep actief aan het programma te laten deelnemen. Hierbij dient wel direct te worden

Een tweede punt ten aanzien van de doelgroep was dat zeker in het begin van Samen-

opgemerkt dat de gedefinieerde doelgroep zeer breed was en dat daar ook direct een

Haags er een substantiële groep uitvallers was. Ook was er een substantiële groep deel-

belangrijk aandachtspunt ligt.

nemers die niet aan het gehele programma kon (of wilde) meedoen. Dit betrof vooral de deelname aan de stages. In beide gevallen was dit met name onder de groep laag leerbaren

Duidelijkheid over de doelgroep

aan de orde. Een belangrijke les die we hierin zien is het belang van het nauw aansluiten

Mede door de breedte van de doelgroep en de focus (vooral in de eerste periode) op

van de doelgroep, de doelstelling en het aanbod vanuit het programma. Daarbij zouden

het behalen van de kwantitatieve doelstelling van duizend deelnemers was er bij de

dan nadat de doelgroep is vastgesteld de mogelijkheden en behoeften van die doelgroep

uitvoerders de nodige onduidelijkheid over de precieze afbakening van de doelgroep.

centraal moeten staan. Bij de gekozen opzet van SamenHaags zien we een bepaalde

Sommigen waren ervan overtuigd dat het programma voor kwetsbare mensen in de

discrepantie tussen de behoeften en mogelijkheden van enkele subgroepen deelnemers

samenleving bedoeld was of zou moeten zijn. Anderen dachten juist dat het programma

en het aanbod vanuit het programma.

voor iedereen was die in Den Haag woonde en de Nederlandse taal niet goed beheerste

In de breedte maar vooral bij de deelnemers met een lage leerbaarheid geldt dat er een

ongeacht zelfredzaamheid en financiële positie. Vooral in de beginperiode leidde dat

groep is die onvoldoende in staat is of zich onvoldoende in staat voelt vanwege persoon-

ertoe dat v consulenten uiteenlopende keuzes maakten bij het wel of niet toelaten van

lijke omstandigheden om aan alle onderdelen van het programma deel te nemen. Als

personen. Gedurende de looptijd van SamenHaags is de onduidelijkheid en ook de

er wordt gekozen om de meeste kwetsbare en minst zelfredzame personen te bereiken

discussie over wie wel en niet binnen het programma zou horen, gebleven. Uit de inter-

dient de nodige ondersteuning te worden geboden. Het gaat er om dat in ieder geval de

views met uitvoerders komt duidelijk naar voren dat er uiteenlopende ideeën waren

minimale randvoorwaarden waaronder de betreffende doelgroep succesvol kan deel-

over wie goed en minder goed in het programma past. Vooral ten aanzien van hoogop-

nemen, wordt geboden.

geleiden en expats was er onduidelijkheid en verschil van mening.

De ervaring van SamenHaags leert dat dit voor de groep laagleerbaren vooral gezocht

Een les uit de SamenHaags praktijk is dat er (bij aanvang) intern volledige duidelijk-

dient te worden in het beter in beeld krijgen van onderliggende problemen die deel-

heid dient te zijn over de afbakening van de doelgroep en de toelatingscriteria. Vervol-

nemers hebben en daarnaast een intensieve begeleiding naar de relevante (gemeente-

gens dient hier eenduidig over gecommuniceerd te worden richting externe partijen en

lijke) loketten en andere zorg en hulpverlening. Daarbij geldt dat consulenten (zoals

potentiële deelnemers

van SamenHaags) juist vanwege hun bestaande contacten met de deelnemers en de mogelijkheid om een vertrouwensband op te bouwen een belangrijke functie kunnen vervullen. Dit betreft dan zowel het vroegtijdig in beeld krijgen van problematiek als het adequaat begeleiden van de deelnemers naar de juiste zorg en hulpverlening.

7

Hierbij hoort dan volgens ons een warme overdracht en begeleiding van de cliënt naar

Voor SamenHaags is in de begin periode zeker naar de hier bovengenoemde punten

de betreffende instantie(s). Dit is van belang om er ervoor te zorgen dat de deelnemer

gekeken, maar is besloten die niet of niet geheel binnen het programma te faciliteren.

ook daadwerkelijk de benodigde (externe) hulp opzoekt, daar ook aankomt en dat

Zo is de behoefte aan kinderopvang zeker onderkend. Aangezien het programma een

de aldaar werkende professionals de situatie ook goed begrijpen. Samenwerking met

participatie traject is en geen re-integratie traject gaf deelname echter geen recht gaf

de XL-servicepunten ligt hierbij voor de hand en mogelijk ook met vrijwillige inter-

op de reguliere kinderopvangtoeslag. Vervolgens is geoordeeld dat de kosten voor de

mediairs in de stad. De unieke positie van de consulenten van SamenHaags (met een

gemeente om dit zelf te financieren te hoog waren.

bestaande vertrouwensrelatie met de deelnemer) zou niet onderschat moeten worden.

Samenvattend is de centrale les dat het geboden aanbod dient aan te sluiten bij de moge-

Voor andere specifieke doelgroepen gelden deels andere randvoorwaarden. Zo is

lijkheden en behoeften van de doelgroep als geheel, maar ook bij die van subgroepen

voor moeders met jonge kinderen kinderopvang van belang zijn en voor mensen met

daarbinnen.

beperkte financiële middelen makkelijk te bereiken locaties of geen of beperkte reiskosten. Voor hoogopgeleiden / hoog leerbaren laat de ervaring van SamenHaags zien dat de geboden niveaus van taallessen niet altijd overeenkwam met de behoeften en capaciteiten van de deelnemers. Sommige deelnemers wilde graag op een hoger niveau taallessen volgen, maar dit werd vanuit het programma niet aangeboden.

8

4

Stages

Een van de centrale onderdelen van het programma was het lopen van een taalstage.

Een les die hieruit geleerd kan worden is het belang om bij de werving en intake poten-

Met name bij de groep hoogleerbaren is het na een langzame start uiteindelijk goed

tiële deelnemers hier goed over te informeren en hier bij de toelating op te selecteren.

gelukt om deze bijna allemaal stage te laten lopen. Belangrijke geleerde lessen hierbij

Een ander punt en verschil met de aanpak van de groep hoog leerbaren is dat bij de laag

zijn het belang van een praktische hands on benadering vanuit de uitvoerende profes-

leerbaren naast een beroepskracht is gewerkt met een groep vrijwilligers. De beroeps-

sionals (stagebureau) gecombineerd met direct persoonlijk contact met de deelnemers

kracht van Vluchtelingenwerk verzorgde de reeksen van tien workshops en stuurde

en beschikbaar zijn voor hen (op locatie). Daarnaast was een belangrijke factor voor

de vrijwilligers aan. Het vinden van stageplekken bij werkgevers en de toeleiding van

het kunnen plaatsten van grote aantallen deelnemers het investeren in het opbouwen

deelnemers naar die plekken was grotendeels belegd bij deze vrijwilligers. Deze vrij-

en onderhouden van contacten met werkgevers. In de beginperiode diende dit netwerk

willigers waren doorgaans niet op de locatie van SamenHaags aanwezig maar werkten

nog te worden opgebouwd waardoor het lastiger was om vanuit SamenHaags deelne-

vooral vanuit een externe locatie. Dit maakte het contact met deelnemers lastiger. Zeker

mers in contact te brengen met bedrijven.

gezien de lagere taalvaardigheid van veel van deze deelnemers en het beperkte aantal

Een tussentijdse oplossing om deelnemers met enige ondersteuning (waaronder twee

uur dat de vrijwilligers actief waren in het programma (in vergelijking met een beroeps-

voorbereidende workshops) zelf verantwoordelijk te maken voor het vinden van een

kracht). Voor deze moeilijker bemiddelbare groep van laag leerbaren kan worden bear-

stageplek liet gemengde resultaten laten zien. Later is weer teruggegaan naar het direct

gumenteerd dat een grotere inzet van beroepskrachten (eventueel ondersteund door

bemiddelen van de deelnemers, vanwege het verbeterde netwerk van SamenHaags

vrijwilligers) ook meer resultaat had kunnen opleveren. Het belangrijkste aspect daarbij

onder werkgevers en de mogelijkheden die dat opleverde. Daarnaast is ook het actief

is volgens ons (niet de kunde of professionaliteit) , maar de grotere beschikbaarheid,

begeleiden van deelnemers naar werkgevers en vooral ook het meegaan met het eerste

aanwezigheid en focus die een beroepskracht op locatie van SamenHaags kon leveren

kennismakingsgesprek van groot belang gebleken.

ten opzichte van vrijwilligers in de contacten met deelnemers en met bedrijven.

Voor de groep laagleerbaren is het moeilijker gebleken om stageplekken te vinden. Gezien de kenmerken van deze doelgroep mocht dat ook worden verwacht. Een substantieel deel van deze groep bleek minder gemotiveerd of in staat vanwege persoonlijke problematiek / situatie om deel te nemen aan de tien voorbereidende workshops en/of de stage zelf. Daarnaast kwam het bij deze groep (zeker in de beginperiode) ook vaker voor dat ze niet goed beseften dat stagelopen verplicht was of hoeveel tijdinzet hiervoor nodig was. Uiteindelijk heeft minder dan de helft van de groep deelnemers met een lage leerbaarheid stage gelopen.

9

5

Ontwikkeling deelnemers

Op basis van de uitkomsten uit de procesevaluatie en het meetinstrument (vragenlijsten over deelnemers) zien we een beeld van een positieve ontwikkeling bij de deelnemers gedurende hun tijd bij SamenHaags. Het beeld dat van de uitvoerende professionals (vanuit de procesevaluatie) is verkregen wordt daarbij ondersteund door de uitkomsten van de meting met de door de consulenten van SamenHaags ingevulde vragenlijsten over de deelnemers ). Het beeld is dat deelnemers op een breed scala aan relevante aspecten (voor inburgering en/of integratie) een positieve ontwikkeling hebben doorgemaakt. Zo hebben de deelnemers groei doorgemaakt op belangrijke gebieden als taal, sociaal netwerk en participatie. Ook hun gevoel van binding met Nederland en de stad lijkt te zijn toegenomen in de relatief korte periode van SamenHaags, alsook de mate waarin men de weg weet te vinden naar relevante instanties. De rode lijn is dat deelnemers actiever zijn geworden (meer participeren) met betaald en onbetaald werk en dat hun sociaal netwerk is versterkt, vooral door meer functionele contacten die hen kunnen ondersteunen bij taalontwikkeling en het vinden van werk. Ondanks dat de uitkomsten van het meetinstrument de invloed van SamenHaags niet los laten zien van overige invloeden1, geeft het wel een beeld van de brede ontwikkeling die deelnemers hebben doorgemaakt.

Gecombineerd met de uitkomsten van de procesevaluatie is het naast de gerealiseerde verbetering van de taalbeheersing aannemelijk dat het programma heeft bijgedragen aan de activering van deelnemers, en hun participatie en daarmee aan hun verdere integratie. Zeker daar waar het deelnemers betreft die al langer in de Nederland wonen is het aannemelijk dat hun positieve ontwikkeling tijdens hun periode bij SamenHaags voor een belangrijk deel samenhangt met hun deelname aan het programma.

1

Zie ook onder ‘Opzet van de procesevaluatie’ op pagina 3.

10

6

Duurzaamheid en borgen resultaten en aandacht voor vervolg

Zoals hiervoor gesteld boekten deelnemers met het doorlopen van het programma

Ten aanzien van de duurzaamheid hebben meerdere uitvoerders opgemerkt dat de duur

vooruitgang in onder meer hun taalbeheersing, werkervaring en omgang met anderen

van een jaar voor de groep met een lage leerbaarheid te kort lijkt te zijn. In die tijd kan

in Nederland. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is echter de duurzaamheid ofwel het

wel vooruitgang worden geboekt maar niet genoeg om iemand daarna geheel los te

borgen van de behaalde resultaten en het aansluiten op vervolgtraject door deelnemers.

laten. Een langer traject of instroom in een ander particpatietraject lijkt nodig om een grotere participatie van deze groep deelnemers te realiseren. Vooral bij deze groep geldt

Zonder uitspraken te kunnen doen over aantallen is het beeld vanuit deze evaluatie

daarbij ook dat niet iedere deelnemer uiteindelijk zal kunnen doorstromen naar werk.

dat een groep deelnemers door SamenHaags goed op weg is geholpen en grotendeels

Vanuit SamenHaags zijn alle deelnemers met een lage leerbaarheid met een uitkering

zelfstandig hun verdere ontwikkeling kan doorzetten of in ieder geval de gerealiseerde

als vervolgtraject doorverwezen naar de reguliere route Participatie van de gemeente.

vooruitgang kan behouden. Zo hebben deelnemers hun functionele netwerk uitgebreid en zijn er bijvoorbeeld deelnemers die al werk hebben gevonden of opleidingen zijn gaan volgen. Voor de andere groep geldt echter dat deze deelnemers verdere aandacht/ ondersteuning wensen of nodig hebben om uiteindelijk zelfstandiger en actiever te kunnen leven en hun weg in de samenleving beter te kunnen vinden. Dit geldt zeker voor de groep laag leerbaren. Gedurende het grootste deel van de pilotperiode was er weinig aandacht voor de periode na afloop van het programma. In het laatste deel van de pilotperiode is wel meer ingezet op het vervolg na SamenHaags en werd de doorstroom van deelnemers actief opgepakt. Hiermee is een deel van de deelnemers bereikt. Een belangrijke les uit de pilot is dan ook dat aandacht voor de periode na het traject een integraal onderdeel van het programma zou moeten uitmaken. Wij raden daarbij aan om de ingezette koers om deelnemers door te leiden naar andere (arbeids)participatietrajecten, opleidingen en/of een nazorgtraject door te zetten. Van belang daarbij is ook naar andere soorten trajecten en ook instanties buiten de gemeente te kijken, deelnemers daarin actief te begeleiden en niet alleen maar door te verwijzen en het contact pas los te laten als een persoon in een ander traject/baan zit.

Dit kan ten eerste bijdragen aan meer zicht op de ontwikkeling van de voormalige deelnemers en daarnaast de mogelijkheid bieden om de behaalde resultaten te borgen en verder uit te bouwen.

11

7

Evoluerende karakter van het programma

SamenHaags heeft vanaf het begin af aan een evoluerende opzet gehad, waarbij het de

Zoals gesteld, is er veel geleerd en aangepast tijdens de pilotperiode. In de meeste

bedoeling was om gaandeweg te leren en het programma door te ontwikkelen. De opzet

gevallen lijken de veranderingen als gevolg van concrete knelpunten in de uitvoerings-

heeft in principe goed gewerkt. Er is het nodige geleerd en het programma is op belang-

praktijk ad hoc te zijn doorgevoerd. De knelpunten die in zich in de praktijk voordeden

rijke onderdelen verder doorontwikkeld, waarbij de opzet steeds meer vorm kreeg en

zijn daarbij op een praktische manier aangepakt.

beter op de doelgroep en praktijk aansloot.

Ten aanzien van het evoluerende karakter met meerdere ronden met wijzigingen in de

Dat er veel veranderingen zijn doorgevoerd kwam echter ook omdat bij aanvang van

opzet en werkwijze is een aandachtspunt ook het hoge verloop onder de uitvoerders. In

het programma nog veel in de werkwijze ontwikkeld moest worden en er de nodige

de pilot is gedurende twee jaar niet alleen de opzet en de uitvoering van het programma

onduidelijkheid was over bijvoorbeeld de afbakening van de doelgroep en de toela-

meerdere malen gewijzigd maar ook onder de groep uitvoerders was er veel verloop.

tingscriteria. Wat er werd verwacht (vooral van consulenten) was wel bekend, maar de

Met name onder de programmaleiding en consulenten was er relatief veel verloop.

werkwijze hoe dit bereikt moest worden diende nog grotendeels ontwikkeld te worden.

Enerzijds bracht dit nieuwe frisse inzichten binnen het programma anderzijds zorgde

Dit heeft vooral in de beginperiode tot veel onduidelijkheid en een trage start geleid.

dit voor vertraging en onduidelijkheid in de doorontwikkeling van het programma. Het

Achteraf gezien zou het effectiever en efficiënter zijn geweest om aan het begin meer tijd

kost immers tijd voor nieuwe medewerkers en programmaleiders zijn ingewerkt en het

te hebben besteed aan het opzetten van een degelijke basis voor de werkwijze alvorens

duidelijk is welke kant zij op willen.

het programma met de toelating van deelnemers te starten.

12

Colofon Opdrachtgever Gemeente Den Haag Auteurs Drs. A. Hamdi J.K. Asmoredjo, MSc S. de Winter-Koçak, MSc Met medewerking van Drs. M.J. de Gruijter Omslag Ontwerppartners, Breda Foto Gemeente Den Haag Uitgave Verwey-Jonker Instituut Kromme Nieuwegracht 6 3512 HG Utrecht T (030) 230 07 99 E secr@verwey-jonker.nl I www.verwey-jonker.nl De publicatie kan gedownload worden via onze website: http://www.verwey-jonker.nl. ISBN 978-94-6409-018-5 © Verwey-Jonker Instituut, Utrecht 2020. Het auteursrecht van deze publicatie berust bij het Verwey-Jonker Instituut. Gedeeltelijke overname van teksten is toegestaan, mits daarbij de bron wordt vermeld. The copyright of this publication rests with the Verwey-Jonker Institute. Partial reproduction of the text is allowed, on condition that the source is mentioned.

Om de resultaten van inburgering te verbeteren heeft de gemeente Den Haag in 2018-2019 het pilotprogramma SamenHaags uitgevoerd. Het doel was om te komen tot een nieuw inburgeringsprogramma waarbij het resultaat de verankering van bewoners in de samenleving is en niet alleen sec het behalen van het inburgerings­ examen. Het programma beslaat taalonderwijs, maatschappijleer, maatschappelijke stage en een koppeling aan een inburgercoach. Het programma is niet alleen gericht op inburgeringsplichtigen maar ook op andere inwoners met een migratieachtergrond die nog verder willen inzetten op hun integratie. De uitgevoerde actiegerichte procesevaluatie biedt inzicht in de uitvoering en de effectiviteit van het programma en heeft bijgedragen aan besluitvorming om tussentijdse wijzigingen door te voeren in de pilot. Tenslotte biedt de evaluatie aanbevelingen voor de verdere ontwikkeling van het inburgerprogramma.

verwey-jonker instituut Kromme Nieuwegracht 6 3512 HG Utrecht

t 030 230 07 99 e secr@verwey-jonker.nl I www.verwey-jonker.nl