RIS309531 Wendbaar, effectief en datagestuurd werken aan een schone stad

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Hilbert Bredemeijer Wethouder van Onderwijs, Sport en Buitenruimte

114

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSB/10095041 RIS309531 Contactpersoon

Jeroen Werk Dienst

Stadsbeheer Afdeling

Beleidsafdeling Stadsbeheer Telefoonnummer

14070 Datum

13 juli 2021 Onderwerp

Wendbaar, effectief en datagestuurd werken aan een schone stad

Geachte voorzitter, Overlast van afval en vervuiling is een doorn in het oog van bewoners in de stad. Ondanks de inzet en betrokkenheid van veel bewoners, de gemeentelijke organisatie en opdrachtnemers als de HMS, blijft het in sommige gebieden een grote opgave om de woon- en leefomgeving schoon te krijgen. Met het Actieplan Schone Stoep, het Programma voor een Schone Stad, de publiekscampagne Schoon, doen we toch gewoon?, initiatieven van bewoners, de interventieprogramma’s in de stadsdelen en de dagelijkse inzet van bijna 1000 medewerkers in de operatie op straat is een goede basis gelegd om verbeteringen aan te brengen. Juist in de aanloop naar de zomer zien we – helaas – dat enkele gebieden te kampen hebben met een hardnekkige en soms ernstige afvaloverlast. Het college ziet daarin reden om te zoeken naar manieren om wendbaarder en effectiever te werken aan een schone stad en daarbij meer gebruik te maken van data. Daar gaat deze brief over. De brief gaat eerst in op het gebruik van data en de verandering in het onderscheid tussen Hofstad- en Residentiegebieden. Daarna zoomt de brief in op twee instrumenten waarmee we de impact van werken aan een schone stad kunnen verhogen. Dat zijn spoedeisende bestuursdwang en cameratoezicht. Tot slot bevat de brief een globale kostenraming voor het opruimen van bijplaatsingen op zondagen.

Daarmee geef ik invulling aan mijn toezegging tijdens de bespreking van de programmarekening 2020 in de commissie Leefomgeving van 17 juni jl. Werken met data Voor het waarborgen van een schone stad is de vraag of de huidige werkwijze nog voldoende past bij de behoefte van bewoners en de veranderende stad. De druk op de buitenruimte neemt toe. Niet alleen door het recreatieve gebruik ervan maar ook door toename van het aantal bewoners. De toename van online aankopen en online bezorg- en afhaalmaaltijden dragen eveneens bij aan een toename van afvalstromen in de stad. Het schoonhouden van Den Haag heeft een stevige basis met ruim 1.000 medewerkers in de uitvoering, een breed palet aan materieel voor straatreiniging en afvalinzameling en een stadsdekkende infrastructuur van afvalvoorzieningen. Het college vindt dat de uitdaging voor een schone stad niet is gelegen in het uitbreiden van de capaciteit maar in het beter organiseren van een wendbare inzet. Een inzet die beter aansluit bij de behoefte voor verschillende gebieden en verschillende seizoenen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10095041

Het verzamelen, gebruiken en analyseren van data is de basis voor het organiseren van een wendbare inzet. Het wordt steeds makkelijker om allerlei data te verzamelen. De scope varieert van het houden van online enquêtes tot het toevoegen van technische hulpmiddelen in bijvoorbeeld afvalcontainers. De veranderopgave voor het komende jaar is het goed organiseren van dataverzameling en -analyse én van een wendbare inzet van de uitvoerende capaciteit op straat, aansluitend op de behoefte. Daarnaast is het noodzakelijk een goed meldsysteem te hebben, waardoor het makkelijker wordt voor bewoners om meldingen te maken en voor de medewerkers in de uitvoering om meldingen snel en efficiënt af te doen. Deze data kunnen ook gebruikt worden om de inzet beter te plannen en organiseren. Tot slot kan het combineren van diverse data leiden tot nieuwe inzichten in het ontstaan van overlastlocaties in sommige gebieden. Afvaloverlast op straat kan wijzen op een dieperliggend maatschappelijk probleem dat speelt in die omgeving. Extra inzet op enkel de afvalproblematiek leidt dan niet tot het gewenste resultaat, omdat het onderliggende probleem niet aangepakt wordt. Het college wil door analyse van afvaldata in combinatie met data van andere thema’s beter inzicht krijgen in aanknopingspunten voor een integrale aanpak van de sociale en fysieke leefbaarheid waar het afval op straat onderdeel van is.

Om te kunnen werken met data, is een ambtelijk operationeel systeem nodig waarin data professioneel beheerd en geanalyseerd kunnen worden. Hierin is een eerste stap gezet door de ontwikkeling van een operationeel dashboard. Het gebruik ervan staat nog in de kinderschoenen. Het is in twee stadsdelen beproefd en wordt in stappen verder opgebouwd en ingezet. Op die manier ontstaat een operationeel dashboard waarvan alle medewerkers op straat gebruik maken en waarmee zij op elk gewenst moment actuele gegevens over een specifieke wijk tot hun beschikking hebben. Een mooi voorbeeld van hoe het gebruik van data kan helpen om efficiënter om te gaan met de inzet, is het project dynamische afvalinzameling dat nu gefaseerd wordt uitgerold in de stad. In oktober 2020 is gestart om in de ondergrondse restafvalcontainers vulgraadsensoren te plaatsen, eind 2021 is de uitrol gereed. De sensoren geven aan hoe vol een container zit, hoe snel de vulgraad toeneemt en wanneer de container het beste geleegd kan worden. Hierdoor kan HMS gerichter en efficiënter inzamelen. Met de introductie van sensoren verbetert de dienstverlening. De containers worden geleegd zo vaak dat nodig is. De sensoren in de containers zijn gekoppeld aan de routeplanning van de vuilniswagens.

In plaats van vaste routes op vaste dagen worden elke ochtend variabele routes bepaald en ingepland, gebaseerd op de vulgraad van de containers. Een eerste inventarisatie van basale afvaldata laat zien dat maatwerk logisch en nodig is. In de bijlage staan per wijk de data voor aantallen huishoudens, aantallen opgeruimde bijplaatsingen van grofvuil en zakken en dozen en aantallen huishoudens met kwijtschelding van de afvalstoffenheffing. Aan de kop van de bijlage staan de data van drie wijken waar relatief veel bijplaatsingen worden weggehaald en drie wijken waar relatief weinig bijplaatsingen worden weggehaald. De data laten zien dat de inzet per wijk sterk varieert. Deze data vragen verdere aanvulling en duiding. Overigens is bij de selectie van data ook gekeken naar mogelijke verschillen in het gemiddeld aantal huishoudens dat op loopafstand van de ORAC’s woont, want zulke verschillen zouden een verklaring kunnen zijn van afvaloverlast. Die verschillen bleken heel klein. Van Hofstad- en Residentiekwaliteit naar gebiedsgericht werken met data In het huidige beleid voor de openbare ruimte wordt onderscheid gemaakt in gebieden met Residentieen Hofstadkwaliteit. Dit onderscheid richt zich met name op bestrating, meubilair en groen. In Residentiegebieden worden standaardproducten gebruikt en in Hofstadgebieden zoals de binnenstad, ligt bijvoorbeeld een andere bestrating.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10095041

Het ambitieniveau voor straatreiniging is in de gehele stad gelijk, we willen het schoon hebben. In Residentiegebieden geldt dit ambitieniveau in principe van maandag tot en met vrijdag gedurende kantoortijden. In Hofstadgebieden streven we dit ambitieniveau ook in het weekend en avonden na. Dit is nu het verschil in Hofstad- of Residentiekwaliteit voor straatreiniging. De afgelopen jaren is onze inzet ook binnen de Residentiegebieden uitgebreid. Zo worden de winkelcentra ook in het weekend gereinigd en wordt de naaste omgeving van de Haagse Markt gereinigd voor de openingstijden en na de sluitingstijden. Deze uitbreiding van werkzaamheden is een reactie geweest op omstandigheden als toenemende gebruikersdruk en overlast. Het college wil in stappen het onderscheid in Hofstad- en Residentiekwaliteit in de straatreiniging laten verdwijnen. Door de capaciteit in te zetten daar waar het op grond van data-analyses het meeste nodig is. De totale capaciteit wordt echter niet groter, dus dit betekent niet dat voortaan woonwijken standaard zeven dagen per week schoongemaakt worden. Bij het bepalen van de inzet wil het college bijvoorbeeld ook een plek geven aan de bezoekersintensiteit van gebieden, omdat dat medebepalend is voor hoe snel een gebied vervuilt. We willen wel dat de toeristische gebieden zeven dagen per week er goed uitzien.

Om capaciteit nog beter over de stad te kunnen verdelen, wordt onze meetmethode aangepast. Niet alleen is de huidige meetmethode gebaseerd op een te klein aantal vuilsoorten (veeg- en zwerfvuil), het aantal metingen is ook te klein om een goed gedifferentieerd beeld van de stad te laten zien. Om die reden wordt ingezet op een methode waarbij: • meerdere vuilsoorten worden gemonitord, denk bijvoorbeeld aan de vulgraad van afvalbakken, hondenpoep en bijplaatsingen. • het niveau per vuilsoort per stadsdeel inzichtelijk wordt gemaakt, denk bijvoorbeeld aan het niveau van de vulgraad van afvalbakken in een stadsdeel (wel of niet op orde). • een groter aantal metingen dan bij de huidige methode wordt uitgevoerd ten behoeve van de representativiteit. Het doel is om deze meetmethode in de periode tot zomer 2022 te ontwikkelen en op basis hiervan datagestuurd de capaciteit in te zetten in de straatreiniging. De verwachting is dat zowel de uitkomst van de meting als de inzet in de straatreiniging hiermee beter aan zullen sluiten op de locaties waar inzet het hardst nodig is. Spoedeisende bestuursdwang In 2013 is in de Beleidsregel verkeerd aangeboden huisvuil 2013 besloten om spoedeisende bestuursdwang toe te passen wanneer bij onderzoek van verkeerd aangeboden huisvuil voldoende gegevens van een overtreder worden aangetroffen.

Sinds 2013 worden langs die weg zo mogelijk opruimkosten op overtreders verhaald. Daarbij wordt het in rekening te brengen bedrag in stappen verhoogd tot maximaal de door de gemeente te verhalen kosten bij spoedeisende bestuursdwang. Tarieven sinds 2013 zijn: 1e overtreding € 126,-

2e overtreding € 160,-

3e en volgende overtreding € 194,-

Het college heeft onderzocht of de tarieven van het kostenverhaal verhoogd kunnen worden. De uitstraling van de handhaving wordt daarmee daadkrachtiger. Het principe ‘de vervuiler betaalt’ komt beter uit de verf als de kosten van het opruimen meer ten laste komen van de vervuiler en minder ten laste van de gemeenschap. Bij de huidige werkwijze en de daarbij geldende tarieven, zoals loonkosten, zijn de totale kosten op dit moment gemiddeld € 317,- per dossier. Het college wil de tarieven bij spoedeisende bestuursdwang als volgt aanpassen:

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10095041

1e overtreding € 200,-

2e overtreding € 200,-

3e en volgende overtreding € 200,-

In de begroting wordt uitgegaan van 3.500 kostenverhaalacties per jaar. Bij dit aantal acties bedragen de meeropbrengsten door de tariefverhoging € 249.480,-. Cameratoezicht Op 14 juli 2020 werd door de gemeenteraad de motie Cameratoezicht bij hotspots afvaldumping aangenomen. In de afdoening is het volgende toegezegd: “De komende periode zal worden onderzocht of hiervoor met een pilot cameratoezicht gestart kan worden. Als uit onderzoek blijkt dat dit mogelijk is, zal er een pilot worden uitgevoerd bij containers waar vaak afvaldumpingen plaatsvinden, zogenoemde hotspots.” Zoals toegezegd is onderzoek gedaan naar de juridische basis, privacy en organisatie. Dat onderzoek is afgerond en besproken in de Driehoek (zie bijlage 2: Hé bijplaatser, je bent in beeld). Op basis van de kaders en randvoorwaarden die in de Driehoek zijn afgesproken, worden momenteel een projectplan en een communicatieplan opgesteld. Dit omvat onder andere de keuze en huur van camera’s, de opslag en verwerking van de beelden, de operationele regie, de uitvoering van de benodigde privacytoetsen, de informatievoorziening voor omwonenden en betrokkenen, de aanwijzing van een gebied en de plaatsing van de camera’s. Het college zet erop in dat de pilot nog dit jaar zal starten.

Op de aangewezen locatie zal worden onderzocht of en in welke mate cameratoezicht bij hotspots bijdraagt aan de vermindering van bijplaatsingen en of handhaving op basis van deze beelden mogelijk is. Kostenraming voor verwijdering van bijplaatsingen op zondagen Tijdens de behandeling van de programmarekening 2020 heb ik u toegezegd om inzicht te geven in de mogelijkheden en kosten voor het verwijderen van bijplaatsingen op zondag. Nu worden op zaterdag bijplaatsingen weggehaald op zogenoemde hotspots en op locaties waarvoor een melding is gedaan. Als we dezelfde werkwijze voor zondag willen introduceren, betekent dit dat bijplaatsingen die voor zaterdag 17.00 uur gemeld zijn, op zondag worden afgedaan en dat bijplaatsingen op hotspotlocaties worden verwijderd. Volgens een globale raming zijn de extra kosten € 730.000,- per jaar. Voor enkel het verwijderen van bijplaatsingen op hotspots is de raming een bedrag van € 440.000,- per jaar. De kosten zijn zo hoog, omdat voor deze uitbreiding extra personeel moet worden ingezet en omdat de overslaglocatie op de Binckhorst ook op zondag open moet om het ingezamelde materiaal af te storten. Ik vertrouw er op u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, de wethouder van Onderwijs, Sport en Buitenruimte Hilbert Bredemeijer

4/4