RIS309511 bijlage 1

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T V O O R O N T W E R P juli 2021

concept

Colofon

Inhoudsopgave

Kasteeltuin Binckhorst Voorontwerp

Inleiding Historie Huidige situatie Stedenbouwkundig plan Ontwikkelingen rondom de kasteeltuin Visie op het plangebied e.o. Verschoven erfgrens Voorontwerp Beplanting Poort en bruggen Meubilair en materialen Beheerparagraaf

1 juli 2021 opdrachtgever: DSO PmDH Juliette Verbeek Projectnr: 95024036 Projectteam: Aida Kadric Monique Hoogland Vincent Hensen Tim van der Helm Kees Spendel Erik Mentink Martijn Miller Jennifer de Kolk Martin Khouw Ria Aarnink (t/m SO fase)

p. 03 p. 04 p. 10 p. 12 p. 14 p. 16 p. 18 p. 20 p. 28 p. 32 p. 40 p. 41

Stichting in Arcadië: Peter Verhoeff

Ingenieursbureau Den Haag Postbus 12600 2500 DJ Den Haag T: 070 353 66 77 E: ingenieursbureau@denhaag.nl

De kasteeltuin valt binnen De Binckhorst met projectgrens Trekvlietzone

2

Inleiding Kasteel De Binckhorst is de naamgever van het bedrijventerrein Binckhorst dat de komende decennia wordt getransformeerd. Kasteel en tuin vormen straks een bijzondere parel in een sterk verstedelijkt gebied. De tuin maakt onderdeel uit van de Trekvlietzone. Voor de ontwikkeling van de Trekvlietzone zijn het Ontwikkelingsperspectief Trekvlietzone (RIS289670) en een Projectdocument (RIS 295889) met bijlagen vastgesteld. De bijlagen betreffen het stedenbouwkundig plan, de grondexploitatie voor de Trekvlietzone en het Ambitiedocument Buitenruimte Binckhorst. In 2017 is gestart met de verdere uitwerking hiervan.

Huidige Kasteelweg

Kasteel Binckhorst

Kasteeltuin

Eén van de ambities is om van de tuin bij Kasteel De Binckhorst een groene parel in het ontwikkelingsgebied te maken, als onderdeel van een groene, parkachtige zone aan weerszijden van de Binckhorstlaan. Hiervoor is ruimte ontstaan omdat het poortgebouw aan de Binckhorstlaan is gesloopt. Door de sloop is het kasteel weer zichtbaar vanaf de Binckhorstlaan.

Binckhorstlaan

To e k o m s t i g e C a l l i s t o w e g

Ontwikkeling MOOOF

Plangebied Voorliggend voorontwerp heeft betrekking op het wit omkaderde gebied dat gedeeltelijk in eigendom is van de gemeente. De kavel waar het kasteelgebouw op staat is privaat eigendom. Als gevolg van onderhandelingen tussen de gemeente en de kasteeleigenaar is de eigendomsgrens verschoven.

To e k o m s t i g e S a l l y R i d e s t r a a t BPD

Context kasteeltuin

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

3

Stichting In Arcadië

Kasteel De Binckhorst te Den Haag

16 jan. 2017

Wandkaart van Delfland en een deel van Schieland, C. Aerssen 1611. Nationaal Archief, toegang 4.ZHPB inv. nr. 83.

e Binckhorst te Den Haag

16 jan. 2017

uitenplaats De Binckhorst’

en vroege 17e eeuw (1570 -1625). In deze periode kent de l met een centrale as van de Trekvliet tot de Binckhorstlaan. n Aerssen (1611). De aanleg moet destijds al vermaard zijn getiteld Den Binckhorst ofte Het Lof des Gelucksalighen ende rt van Borsselen is gewijd aan De Binckhorst. De voor- en icht zijn op de Vliet, zoals bij de meeste buitenplaatsen langs het kasteel omstreeks 1648. Duidelijk herkenbaar is de ronde f de Trekvlietzijde met een brug ontsloten. Kasteel De Binckhorst door Roelant Roghman, ca. 1648. 10

d i v evan r s e de b odiverse u w f a sbouwfases e s K a s t evan e l dhet e B i n c k hbron orst Afbeelding kasteel, anemaa.home.xs4all.nl

4

Gravure van N. de Clerck en J. van Lonnerseel (1614), op de voorgrond kasteelK aDe s t e Binckhorst, e l d e B i n c k h reproductie. o r s t d o o r R o e Beeldbank lant Roghman (ca. 1648) Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Historie Door Stichting In Arcadië is een quick-scan gedaan naar de ontwikkelingsgeschiedenis van de tuin- en parkaanleg van het kasteelcomplex de Binckhorst en historische aspecten in de actuele situatie, opgeleverd op 16 januari 2017. Kasteel De Binckhorst Kasteel De Binckhorst is vermoedelijk in de Middeleeuwen, aan het eind van de 11e eeuw, gebouwd op een smalle strandwal in de strandvlakte tussen de strandwal waarop den Haag ligt en de strandwal waarop Rijswijk en Voorburg zijn gelegen. Het kasteel bestaat in zijn oudste vorm uit “een zaal met verdieping en een vierkante toren, voorzien van schietgaten. Het geheel was omringd door wallen en grachten”. Het Middeleeuwse kasteel stond op een pol, het kasteeleiland. De pol heeft in de historische situatie een ronde vorm. In de actuele situatie dateert het oudste deel van het huis uit 1570. Tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten, halverwege de 14e eeuw, wordt het kasteel verwoest en weer herbouwd. De Trekvliet is vanaf 1344 aangelegd, later dan kasteel De Binckhorst. Voor de ontsluiting van het kasteel is van oudsher de Binckhorstlaan van belang. Ter hoogte van het kasteel maakte de laan in de historische situatie een knik, ter hoogte van het cluster van dienstgebouwen dat bij het kasteel hoorde. (Zie afbeeldingen op pagina 6).

Buitenplaats De Binckhorst De omvang van het huidige huis dateert uit de late 16e en vroege 17e eeuw (1570 -1625). In deze periode kent de Binckhorst een aanleg in Hollands Classicistische stijl. De aanleg moet destijds al vermaard zijn geweest. De voor- en pronkgevel zal in ieder geval sinds deze periode gericht zijn op de Vliet, zoals bij de meeste buitenplaatsen langs de Vliet.

Kasteel de Binckhorst in de 18e eeuw met bijzonder tuinaanleg, prent G. van Giessen (1730)

Kasteel De Binckhorst in de 18e eeuw met bijzonder tuinaanleg, prent G. van Giessen, 1730. Collectie Haags Historisch K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t Museum.

5

reconstructie tuin in Barokstijl ca. 1712 met ondergrond kad. kaart 1832, 1819 minuutplan

6 Reconstructie van de tuin– en parkaanleg van De Binckhorst ca. 1712, als ondergrond zijn gebruikt: Kadastrale kaart 18111832, 1819, minuutplan Voorburg, Zuid Holland, sectie C, blad 01. Beeldbank RCE MIN08217C01 en de GBKN.

reconstructie tuin in Landschapsstijl midden 19e eeuw, ondergrond kaart 1907 met GBKN

Reconstructie van de tuin– en parkaanleg van De Binckhorst midden 19e eeuw, als ondergrond zijn gebruik: kaart Haagse Beeldbank Z.gr. 1943A vermoedelijk 1907 geprojecteerd op de GBKN.

Aanpassingen in Barokstijl Vroeg in de 18e eeuw wordt het dan vervallen kasteel grondig verbouwd tot een meer uniform geheel, door de toenmalige eigenaar Johan Huyman. Verschillende bouwonderdelen worden onder één kap gebracht en het kasteel krijgt een kroonlijst. Op vergelijkbare wijze wordt ook de tuin naar de heersende mode verfraaid en enigszins gemoderniseerd in barokstijl. Het resultaat is te zien op de prent van G. van Giessen uit ca. 1730 (zie afbeelding op pag 5). De Binckhorst heeft een pronkpoort aan de Trekvliet in de centrale as. In het park zijn bomen in een geometrisch verband aangeplant. In de tuin staat ten noorden van het huis een koepel (zie schema op pag 6). De buitenplaats kent in deze periode aan de zijde van de Binckhorstlaan een aanleg met nuts- en siertuinen, een boomgaard, rabattenbosje en grachten. Naast de entree vanaf de Trekvliet heeft het huis een tweede hoofdentree. Vanaf de boerderij met dienstgebouwen aan de Binckhorstlaan voert een vrij brede allee langs de buitenzijde van de (zuidelijke) gracht naar het voorplein aan de Trekvlietzijde van het huis. Gedeeltelijke heraanleg in landschapsstijl Na 1850 worden zowel het gebouw als de aanleg van de tuin gemoderniseerd. Het gebouw krijgt grote empirevensters en het terrein direct om het kasteel wordt aangepast in landschapsstijl.

DGezicht e T r e k v l bij i e t de m e t Geestbrug: i n d e v e r t e l de i n k sTrekvliet k a s t e e l Dbij e BRijswijk i n c k h o r s tmet , d e in k o ede p e lverte o p d e links h o e k kasteel v a n h e t De p a r kBinckhorst, , r e c h t s d e l ade akm o l e n , Jop . H . de W e hoek i s e n b rvan u c h (het 1886) koepel

park en rechts de Laakmolen, J.H. Weissenbruch 1868. Schilderijencollectie Rijksmuseum SK-A-2291.

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

Het terrein tussen het huis en de Trekvliet wordt daarbij getransformeerd in een ovale weide. Tevens wordt een zichtas gecreëerd aan de noordzijde van het huis, op de Laakmolen aan de overkant van de Trekvliet. De waterpartijen aan de achterzijde van het huis – richting Binckhorstlaan - en aan weerszijden van de achtertuin worden vergraven tot licht slingerende vijvers. De kasteelgracht aan de voorgevelzijde (Trekvlietzijde) behoudt zijn ronde vorm (zie schema op pag 6). Aan het eind van de 19e eeuw raakt het kasteel opnieuw erg in verval. Het wisselt regelmatig van eigenaar en het wordt veel verhuurd, onder andere aan kunstenaars. Ook raken delen van het terrein afgescheiden. In het hoofdgebouw komt een theeschenkerij en een café met speeltuin.

7

Stichting In Arcadië

Ingrijpende restauratie en herinrichting vanaf 1928 In 1907 vindt een verandering van de gemeentegrenzen plaats. De Binckhorstpolder valt vanaf dan in de gemeente Den Haag in plaats van de gemeente Voorburg en wordt ontwikkeld als industriegebied. De tot dan toe open polder wordt geleidelijk volgebouwd.

In 1933 verwoest een brand de eeuwenoude boerderij van het kasteelcomplex aan de Binckhorstlaan. Het gebouw wordt niet meer herbouwd. Tussen 1934 en 1938 wordt het kasteel gerestaureerd door werklozen van de ‘Gemeentelijke vakcursussen voor werkeloozen’. Deze restauratie heeft de redding betekend voor het kasteelcomplex De Binckhorst. Daarbij zijn de volgende veranderingen doorgevoerd aan de buitenruimte: Nieuw grachtenstelsel en nieuwe entree vanaf Binckhorstlaan Omstreeks 1938 worden de grachten en waterpartijen vervangen door een nieuw grachtenstelsel met een rechtlijnige opzet. De toegangslaan vanaf de Binckhorstlaan langs de zuidzijde naar het voorterrein aan de Trekvlietzijde wordt afgesloten. Het kasteel krijgt een geheel nieuwe toegangsweg

16 jan. 2017

Tussen 1937 en 1940 wordt op de kruising van de nieuwe toegangsweg en de gracht om de achtertuin een fraai achttiende-eeuws smeedijzeren inrijhek in Lodewijk XV-stijl geplaatst. Het hek is afkomstig van de voormalige buitenplaats Dijkerwaal in ’s Gravenzande.8 Bij de restauratie en herplaatsing worden de letters ‘Dijkerwaal’ in het hek gewijzigd naar ‘Binckhorst’. Het integreren van oude bouwmaterialen van elders in een restauratie-ontwerp past in de voor deze periode typerende restauratieopvatting. Het restauratie- en herinrichtingsproject in de jaren ’30 van de 20e eeuw heeft de redding betekend voor het kasteelcomplex De Binckhorst. Het beeld dat is ontstaan na de afronding van het ingrijpende project is dat van een typisch achttiende-eeuws Hollands omgracht buitenplaatsensemble, met een toegangshek in de as van een huis. Het resultaat getuigt van een historiserende en creatieve restauratieopvatting, maar is vanwege de nieuw ontworpen grachten, de nieuwe toegangsweg door de achtertuin en de eigenaardige omdraaiing van voor- en achterkant, echter weinig authentiek.

In 1928 dienen de eigenaren van De Binckhorst, de heren Smit en Hoksbergen, een verzoek in tot sloop van het sterk vervallen kasteel De Binckhorst. Zij hebben plannen om er een fabriek te bouwen. De gemeentelijke Monumentencommissie adviseert echter het gebouw niet van de monumentenlijst te halen. De dienst Stadsontwikkeling & Volkshuisvesting start onderhandelingen en koopt in 1928 namens de gemeente het perceel met het kasteel en het centrale deel van de aanleg voor f 19.600,-. De gemeente draagt de zorg voor De Binckhorst op aan de dienst gemeentewerken en verzoekt de directeur met een voorstel voor herstel te komen. De omliggende gronden worden met de opkomst van De Binkhorstpolder als industrieterrein op ingrijpende wijze getransformeerd tot fabrieks- en kantoorterrein. Door deze nieuwe bebouwing raakt De Binckhorst in de jaren ’20 van de vorige eeuw steeds meer ingesloten en wordt het kasteel aan het zicht onttrokken. Hierbij raakt ook de (visuele) relatie met de Trekvliet verbroken.

Kasteel De Binckhorst te Den Haag

De Binckhorstlaan - De nog landelijk Binckhorstlaan (1904). Het kasteeltje staat rechtsachter op de foto

door de achtertuin, rechtstreeks vanaf de Binckhorstlaan. De toegangsweg loopt ongeveer in de as van het huis, uitgelijnd op de tuindeur van de zaal, en snijdt daarmee de tuinkavel binnen de gracht min of meer doormidden. Hekwerk Tussen 1937 en 1940 wordt op de kruising van de nieuwe toegangsweg en de gracht om de achtertuin een fraai achttiende-eeuws smeedijzeren inrijhek in Lodewijk XVstijl geplaatst. Het hek is afkomstig van de voormalige buitenplaats Dijkerwaal in ’s Gravenzande. Bij de restauratie en herplaatsing worden de letters ‘Dijkerwaal’ in het hek gewijzigd naar ‘Binckhorst’. Bouw poortgebouw Van 1958 tot 1993 is de Stichting Vakopleiding Bouwbedrijf in het kasteel gevestigd. Zij krijgt in 1969 een vergunning om extra kantoorruimte te bouwen tussen het kasteel en de Binckhorstlaan. Dit gebeurt met de bouw van het poortgebouw aan de Binckhorstlaan, waardoor het kasteel vrijwel onzichtbaar wordt vanaf de openbare weg. Het h e hek k w evan r k de v ovoormalige o r m a l i g ebuitenplaats b u i t e n p lDijkerwaal a a t s D i j aan k e r de w aNaaldwijkseweg a l a a n N a a l dtew’s-Gravenzande. i j k s e w e g t e Tekening ‘ s - G r a nin v eo.-i. n z ainkt n d edoor (1937) J.P.A. Antonietti, 1937.

8

Waardestelling historie Waardestelling historie voor ontwerp Het resultaat van de restauratie- en herinrichtingsproject in de jaren ’30 van de 20e eeuw is nog goed aanwezig. Dit getuigt van een historiserende en creatieve restauratieopvatting, maar is vanwege de nieuw ontworpen grachten, de nieuwe toegangsweg dwars door de achtertuin en de omdraaiing van voor- en achterkant, weinig authentiek in relatie tot de eerdere tuinaanleg (bron: Arcadië, 2017). Door de ontwikkeling van het bedrijventerrein de Binckhorst is echter bijna het gehele terrein rondom het kasteel verloren gegaan, waardoor de mogelijkheid om terug te grijpen op een bepalend tijdperk in de historie van de tuinaanleg niet reëel is.

Topografische kaart 1910, www.topotijdreis.nl.

Voor het opstellen van een ontwerp van de nieuwe kasteeltuin op de huidige locatie, zijn de volgende elementen uit de historische ontwikkeling van belang geacht:

topografische kaart 1910

• Zicht op het kasteel door visuele as vanaf Trekvliet en vanaf Binckhorstlaan; • Het grachtenstelsel zorgt voor een heldere omkadering van de tuin; • Het sierlijke hek, hoewel niet origineel, biedt door de voorname uitstraling en de naam Binckhorst wel een echte toegang tot de kasteeltuin; • De toegangsweg op de zuidelijke oever buiten de gracht naar de voorzijde (= Trekvlietzijde) van het kasteel; • De knik in de oorspronkelijke ligging van de Binckhorstlaan langs het voormalige dienstenerf bij het kasteel op de locatie waar nu het poortgebouw wordt gesloopt. Deze elementen zijn meegenomen in de uitwerking van een beknopte visie op het plangebied en de omgeving en in de uitwerking van het ontwerp.

Topografische kaart 1910, www.topotijdreis.nl.

topografische kaart 1924

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

9

3

K as te el w eg

Sa lly

4

2

Ri

8

1

de

5

st ra

6

at 7

huidige situatie met contouren plangebied kasteeltuin

10

Huidige situatie De luchtfoto geeft de huidige situatie van het plangebied weer van kasteel, tuin voor het kasteel, parkeerplaats en het poortgebouw. De nummers in foto verwijzen naar de genummerde foto’s in de luchtfoto waarmee de huidige situatie in beeld is gebracht.

1

Door de forse bebouwing die het terrein omgeeft zijn kasteel en tuin geheel aan het zicht vanaf de Binckhorstlaan en vanaf de Trekvliet onttrokken (zie foto 3).

4 keerwand / harde overgang naar straat

2

Het terrein wordt aan de twee lange zijden omsloten door watergangen en wegen met daartussen een smalle strook met opschot van bomen en een uitgegroeide beukenhaag (zie foto 1) aan de noordzijde en een rij populieren met daaronder hazelaars en elzen aan de zuidzijde (zie foto’s 7 en 8). Aan de zuidzijde bevindt zich een keerwand om ervoor te zorgen dat de weg op zijn plaats blijft (zie foto 2). De kasteeltuin ligt lager.

oprijlaan rechte formele as in de tuin

7

5 keerwand / harde overgang naar straat

autoparkeerplaats in de tuin

beeldbepalende plataan aan Binckhorstlaan

Het kasteel is voor autoverkeer bereikbaar vanaf de Binckhorstlaan via de toegang onder het poortgebouw en de parkeerplaats. De toegangsweg loopt recht op het kasteelgebouw af. De ingang van de parkeerplaats wordt gemarkeerd door een sierlijk hekwerk (zie foto 5 en 6 ). De huidige tuin tussen poortgebouw en kasteel omvat een parkeerplaats en een grasveld met fruitbomen. Het grasveld is door de lage ligging zeer nat. Het poortgebouw is gedeeltelijk gesloopt. Vanwege de nutsvoorzieningen die in het gebouw zijn opgenomen t.b.v. derden ligt de sloop voorlopig stil.

3

6 zicht vanaf de Trekvliet

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

8 sierlijk hekwerk

singel met dichte beplanting

11

Huidig kadastraal eigendom

Bouwve

Plangren

Legenda Plankaa

Legenda Privé eig Gemeen Gemeen Kadastr Plangre Stedenbouwku

12

eigendomsgrenzen en de functionele en ruimtelijke doelstellingen voor de openbare ruimte waaronder de beoogde profielmaten. De bouwvelden vormen een wand langs de Binckhorstlaan, maken ruimte voor het waterfrontpark en de dwarsstraten.

12

Het eigendom is bepalend voor de fasering en de verdeling in verschillende plangebieden. Ook het huidige gebruik en mogelijke strategische ligging spelen een rol. Zo ligt het door de gemeente aangekochte Louwmanpand Stedenbouwkundig - noveMber 2016 op de locatie vanplan detrekvlietzone toekomstige toegangsweg en zal dus snel gesloopt worden. Het resterende kavel kan dan aansluitend ontwikkeld worden. Industrieel erfgoed dat bijdraagt aan het karakter van de Binckhorst, zoals de Fokkerterminal die succesvol in gebruik is als zakelijke evenementenlocatie, wordt behouden.

bouwvelden uit Stedenbouwkundig Plan Trekvlietzone (november 2016) eigendomssituatie (rood is privé / zwart kader kasteeltuin)

BESTAAND

S t e d e n b oBestaande u w k u nkwaliteiten d i g P lversterken: an groene

Bestaande kwaliteiten

singel oever tuin privé

De kasteeltuin ligt ingesloten door gebouwen en terreinen die niet in het bezit zijn van de gemeente (zie kaart eigendomssituatie). Het is de verwachting dat deze gebouwen worden getransformeerd of dat op termijn nieuwbouw plaatsvindt. Hoe deze ontwikkelingen er precies uit gaan zien is nog onbekend.

tuin (semi)openbaar bestaande boom geplande boom markante bebouwing

Singel Maanweg Naast ‘bouwen’ ligt er een opgave om de Trekvlietzone groener, aantrekkelijker en klimaatbestendiger te maken. De overzichtskaart ‘ bomen en groen’ voor de Binckhorst laat zien dat er in de huidige situatie in de Binckhorst weinig groen is. De kasteeltuin en begraafplaats zijn daarop positieve uitzonderingen.

Haaks op de Trekvliet zijn groenblauwe klimaatlinten voorzien voor het vasthouden en vertraagd afvoeren van water in combinatie met groen.

Begraafplaats Sint Barbara

0

Bestaande kwaliteiten: groen, blauw en markante bebouwing

10

Netwerkkaart uit Plan Openbare Ruimte

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

11

de begraafplaatszone met het waterfront aan de Trekvliet. De inrichting is gericht op het creëren van een aantrekkelijke leefomgeving en het zal bestaan uit waterpleinen en watervertragende parken. De kasteeltuin is bij uitstek geschikt om als pilot voor een klimaatbestendige openbare ruimte uit te voeren.

groene oever

> Kaart uit raamwerk voor de buitenruimte

Groene oever langs de Trekvliet

Havens

Gebiedsontsluitingswegen

Groene dwarsverbindingen

Stedenbouwkundig plan trekvlietzone - noveMber 2016

Legenda

De kasteeltuin ligt in het gebied aan de Trekvliet, dat wordt getransformeerd naar een gemengd stedelijk gebied met de nadruk op stedelijk wonen.

Legenda

kaart huidige bomen en groen

50

100

150

200

250 m

Haagse Trekvliet

13

N

Ontwikkelingen rondom de kasteeltuin (buiten het plangebied) In de directe omgeving van de kasteeltuin spelen de volgende ontwikkelingen. Omdat de tuin dadelijk in het eindbeeld dient te passen is het VO getekend in deze context en niet in de huidige situatie. 1. Het voormalige hoofdkwartier van de Luchtmacht van het ministerie van Defensie, nu ook bekend als het MOOOF gebouw wordt ontwikkelt tot hoogbouw. De Kasteelweg zal zich ontwikkelen tot een brede stoep van 6m breed. H u id ig e K as te el w eg

st ig e Sa lly

4

de

2

Ri st ra at

14

om

4. Het ‘poortgebouw’ is reeds gesloopt. Een eerste stap naar de visie waarbij de zichtlijn tussen de Binckhorstlaan en het kasteeltje wordt hersteld.

ek

3. Direct grenzend aan en in het kasteel wordt door de eigenaar onderzocht of er een kinderdagverblijf kan worden gehuisvestigd.

3 To

2. Aan de zuidzijde ligt de ontwikkeling BPD. Tussen deze ontwikkeling en de kasteeltuin komt de toekomstige Sally Ridestraat te liggen. Dit ligt buiten het plangebied van de kasteeltuin. De toekomstvisie op de Sally Ridestraat is wel al in het VO ingetekend. De berm en talud tussen de Sally Ridestraat en de kasteeltuin zal bij het project Sally Ridestraat worden opgenomen. Het VO sluit aan op de huidige beschoeiing.

1

Kasteelweg

Kasteelweg

Sally Ridestraat

Sally Ridestraat Globale begrenzingen omliggende ontwikkelingen op luchtfoto

Globale begrenzingen omliggende ontwikkelingen op VO tekening Voor zowel de kasteelweg als de Sally Ridestraat is de toekomstvisie opgenomen in de VO tekening

Project Kasteeltuin

Project Vorm (MOOOF) = bebouwing + stoep Project BPD = bebouwing inclusief Sally Ridestraat + berm + talud t/m beschoeiing Kasteel en omgeving

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

15

Visie op plangebied e.o. Zicht op kasteel herstellen Het kasteel en de tuin voegen unieke waarden toe aan de toekomstige openbare ruimte in het gebied. Het ensemble zorgt met een eigen identiteit voor diversiteit en een bijzondere beleving. Het kasteel is gebouwd aan de Binckhorstlaan met de pronkgevel gericht op de Trekvliet. In de vroeg 18e eeuw met een formele voortuin en een monumentale as op de Trekvliet. De tuin tussen het kasteel en de boerderij aan de Binckhorstlaan was meer ingericht als nutstuin. Om het kasteel beeldbepalend te laten zijn in de nieuwe Binckhorst, is de ambitie om het zicht op het kasteel te herstellen, zowel vanaf de Binckhorstlaan als vanaf de Trekvliet. Groene parksfeer aan beide zijden Binckhorstlaan De Binckhorstlaan krijgt een forse laanbeplanting met vier rijen. Aan de overzijde ter hoogte van het kasteel ligt de begraafsplaats St. Barbara. Hoewel de kasteeltuin en de begraafplaats fysiek niet met elkaar verbonden zijn door de tussengelegen tunnelbak, zorgt de laan wel voor bedding. Een groene inrichting van het voorterrein van de begraafplaats zorgt voor een parksfeer aan beide zijden van de Binckhorstlaan. De tuin wordt door het verleggen van de watergangen gehecht aan de Binckhorstlaan. Het water biedt zicht vanaf Binckhorstlaan op het de tuin en tegelijkertijd zorgt het voor afstand tot de weg (zie schema).

Toegang tot kasteel langs buitenzijde tuin herstellen Om de tuin zoveel mogelijk te ontlasten van verkeer, is het gewenst om de toegang tot het private terrein van het kasteel te herstellen via de oorspronkelijke route langs de zuidelijke oever van de gracht en om de tuin. Daarmee wordt de oude entree hersteld en scheelt weer een uitrit aan de Binckhorstlaan. Ontwerpstappen Voor het opstellen van het ontwerp is een aantal studies uitgevoerd met name naar de ligging van de ‘centrale as’ tussen kasteel en de Binckhorstlaan, en de toegang tot het kasteel voor autoverkeer door de tuin.

16

visiekaart

•

huidige situatie/ plan

•

monumentale as

•

wens/ visie

•

zichtlijn

Ontwerpstappen De tuin Door de sloop van het poortgebouw komt er terrein vrij om bij de tuin te betrekken. Dit voorterrein is echter te klein om op zichzelf extra betekenis te kunnen geven aan de tuin. Daarom is er voor gekozen het voorterrein bij de tuin te betrekken. De tuin is een parel in een toekomstige hoogstedelijke omgeving, maar te klein voor een uitgebreid programma. Het is eerder een rustplek, een oase, waar je kunt genieten van een diversiteit aan planten, bomen en geuren. tuineiland met voorterrein, formele ligging van het pad in centrale zichtas

tuineiland groter, formele ligging van het pad in centrale zichtas

Zicht op het kasteel Door het poortgebouw was het kasteel niet meer zichtbaar vanaf de Binckhorstlaan. De sloop maakt het mogelijk het zicht op het kasteel vanaf de Binckhorstlaan te herstellen.

Om de beleving van de bezoeker in de tuin te vergroten, en om meer ruimte aan weerszijden van het pad te krijgen voor een goede inrichting, is gekozen om het pad op de tuinkavel niet recht terug te brengen. Met de keuze voor een landschappelijke aanpak ontstaat meer beweging in het ontwerp en meer beleving door de verschillende zichtlijnen op de tuin. De inrichting van de tuin Plantvakken in het gras met een rijkdom aan bloemen, bladvormen en grassen, dragen bij aan het bijzondere karakter van de tuin. Herinnering aan de voormalige nutstuinen kan in de beplanting tot uiting komen en draagt bij aan de natuurwaarden van de tuin.

Watergangen De watergangen worden deels verbreed en verlegd. Daarmee wordt bereikt dat de tuinkavel een groter aaneengesloten oppervlak krijgt. De watergang zorgt ook voor afstand tot de Binckhorstlaan en een natuurlijke begrenzing van de tuin. De keerwand aan de zijde van het voormalige Defensie-gebouw (noordzijde) wordt vervangen door een talud en de watergang komt daardoor iets naar binnen te liggen. Het talud biedt ruimte voor beplanting om de tuin af te kunnen schermen van de grote gebouwen. Padenstructuur Als gevolg van het naar binnen leggen van de noordelijke watergang, komt de huidige toegangsweg naar het kasteel nog meer decentraal op de tuinkavel te liggen en één zijde van de kavel heel smal wordt. Deze positie heeft een te dwingende doorsnijding voor een aantrekkelijke inrichting van de kavel tot gevolg. Voor de toegang tot de kavel is het vanuit historisch oogpunt bovendien interessant om de oude loop van de Binckhorstlaan over het diensterf te benutten, parallel aan de huidige Binckhorstlaan.

tuineiland groter, landschappelijke ligging van het pad met centrale zichtas

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

17

Bestaand water Te graven water Te dempen water

verschoven erfgrens

18

Ve r s c h o v e n e r f g r e n s Gedurende het planproces zijn er diverse gesprekken geweest met de kasteeleigenaar. In ruil voor het recht van overpad van de kasteeleigenaar is de erfgrens aangepast en is een strook van 10 meter bij het eigendom van de kasteeleigenaar getrokken. Het schema laat zien dat er geschoven is met de watergangen. Aan de kant van het kasteel is dit gebeurd op basis van de gemaakte afspraken met de kasteeleigenaar. Uitgangspunt hierbij is watercompensatie op eigen terrein te realiseren. Nu er een strook van 10 meter af is gegaan van de tuin, is er opnieuw gekeken naar de ligging en de breedtes van de watergangen om de tuin weer maat en schaal te geven in verhouding tot het programma en de omgeving.

plangrens

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

19

Kasteelweg

Callistoweg

Buitenruimte ontwerp door kasteeleigenaar aan te passen

Sally Ridestraat

Voorontwerp

20

Vo o r o n t w e r p Het kasteel en de tuin kunnen een unieke waarde toevoegen, die aantrekkelijk is voor de diversiteit van de openbare ruimte, het gebruik en de identiteit in de Binckhorst. De tuin is te klein voor een uitgebreid programma. Het is een rustplek, een oase in een toekomstig hoogstedelijke omgeving. Een tuin met als thema, geur in de vakken, karakteristieke bomen, bloemen en bloesems, kleurschakeringen en herfsttinten. Met in de keuze van de beplanting een verwijzing naar de historische betekenis van nutstuin. Het pad in de tuin zorgt voor beweging en diepte in de tuin, en vormt een contrast met de lineaire plantvakken. Door de landschappelijke loop van het pad is het meer is dan een loop op en neer naar het kasteel vanwege de wisselende zichtlijnen. Het kasteel heeft nu geen publieke functie. De dimensionering van het pad en één van de bruggen maakt het mogelijk voor de beheerder van de tuin om met de benodigde materialen en kleine voertuigen in de tuin te komen. De toegangen over de twee bruggen nodigt de voetganger uit om een kleine omweg via de tuin te maken.

Engelse Parkbank (cremekleurig)

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

De inrit vanaf de Binckhorstlaan naar de kasteeltuin komt te vervallen. Hier ligt nu een inritconstructie, parkeerplaatsen en uitstapstroken. Deze versteende zone tussen het fietspad en de Binckhorstlaan wordt vergroend door middel van gras onder de bestaande bomen. Hiermee wordt het gebied verder ontsteent en wordt het groen van de kasteeltuin en begraafplaats verder naar elkaar toegebracht. Hierdoor komen 4 parkeerplaatsen te vervallen. O.a.a door de omliggende (toekomstige parkeergarages) wordt het verdwijnen van dit kleine aantal parkeerplaatsen niet als een probleem gezien.

21

Vo o r o n t w e r p

22

Profielen

bestaande dwarsdoorsnede Kasteeltuin

nieuwe dwarsdoorsnede Kasteeltuin

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

23

24

bestaande situatie

nieuwe ituatie

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

25

26

bestaande lengtedoorsnede Kasteeltuin

nieuwe lengtedoorsnede Kasteeltuin

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

27

Beplanting De herinnering aan de nutstuin komt tot uiting in de plantvakken. In deze vakken worden plantensoorten zichtbaar gemaakt die zoveel mogelijk relateren aan de oorspronkelijke soorten in de nutstuinen. De eetbare en medische functionaliteit van de planten is tegenwoordig veel minder relevant, waardoor de focus naar de sierwaarde kan verschuiven. Door sterke soortcultivars toe te passen wordt voldaan aan een grote tuinbeleving en een goede beheerbaarheid. Door het toevoegen van lage informatieborden bij de plantvakken, met illustraties en uitleg over de aanwezige beplanting wordt de historie nog voelbaarder. De variatie in beplantingstypen zal een positief effect hebben op de natuurwaarden in dit gedeelte van de Binckhorst. De tuin zal een notie van natuurbeleving opwekken. Om dit te effect zo groot mogelijk te maken worden een aantal dingen van belang. Allereerst een natuurlijk uitziend mengsel. Ten tweede kan geluid hier aan bijdragen. De meeste hoge bomen ruizen in de wind. Grassen ruizen ook, maar hebben geen link met een nutstuin. Nutsplanten staan wel bekend om geurend loof en bloem. Op dit laatste zal de focus liggen. Standplaatseigenschappen De tuin ligt momenteel op de volle zon. Toekomstige hoogbouw ten noorden van de tuin kan zorgen voor een (half)schaduwsituatie.

Dezelfde bebouwing zou ook een sterke wind op maaiveld kunnen veroorzaken, waardoor er in de toekomst voor beplanting een extremere standplaats kan ontstaan. Door het huidige maaiveld met circa 40 cm op te hogen, wordt er een grotere afstand tot het grondwater bereikt. Hiermee wordt voldaan aan de benodigde bewortelbare diepte voor de nieuwe bomen (het grondwater ligt op een diepte van – 0.45 m).

28

Bomenbestand In de kaart rechts is te zien welke bomen er nieuw worden aangeplant en welke gekapt.

Kasteelweg

Vanwege de bouwweg die op korte termijn wordt aangelegd, wordt de bomenrij in de Sally Ridestraat in deze fase nog niet aangelegd. De kap en herplant in deze straat in combinatie met toekomstige mogelijke ecologische functie (zie visiekaart pagina 16) wordt in de herinrichting van de Sally Ridestraat meegenomen. Deze bomenrij vormt een transparante afscheiding tussen de bebouwing en de tuin. De bomen aan de Kasteelweg vormen een dichtere afscheiding naar het gebouw. Door de hervorming van de waterpartij met tuineiland en om de aanleg van de twee loopbruggen mogelijk te maken, worden 23 bomen gekapt. De fruitbomen blijken niet verplantbaar. In de bomenrij langs de Binckhorstlaan is er ruimte gevonden voor een extra boom.

Sally Ridestraat

te planten boom

te verwijderen boom visiekaart (zie pagina

16)

Groen concept

te handhaven boom

werkgrens

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

29

Solitaire bomen De nieuwe meerstammige bomen zijn ter compensatie van de huidige fruitbomen. De bomen staan los in de ruimte en door de meerstammigheid groeien ze breed uit, hebben hierdoor een breed kroonoppervlak, en tonen ze meer karakter. Van alle kanten ontstaat hierdoor een ander beeld. De meerstammige bomen zijn van de tweede orde grootte en zijn breder (10-15 meter) dan hoog (10 meter). De enkelstammige bomen zijn van de derde orde grootte en zijn ook breder (8-10 meter) dan hoog (6-8 meter). De bomen staan verspreid over het veld met een enkeling in een plantvak. Door hun positie flankeren ze de zichtas vanaf de Binckhorstlaan. De gevel van het kasteel wordt hierbij vrijgehouden. In de tuin zelf zorgen de bomen voor verkoeling en beschutting. Om de link met de nutstuin te leggen en om de fauna zo goed mogelijk te bedienen zijn de meeste bomen inheems. Hierbij wordt gedacht aan fruit- of notenbomen. De meeste fruitbomen bloeien rijkelijk, maar hebben minder opvallende herfstkleur. Meer richting het kasteel worden bomen met een opvallende herfstkleur gekozen, zodat bezoekers ook naar het achterste gedeelte van de tuin worden getrokken. De vruchtbezetting is minder relevant. Zuidelijke bomenrij met heesterbeplanting (buiten het plangebied) Door deze bomenrij en onderbeplanting te vervangen ontstaat er een situatie waardoor het kasteel zichtbaarder wordt.

Dit valt niet binnen de huidige plangrens, maar wordt meegenomen bij de ontwikkeling van de Sally Ridestraat. De huidige groene combinatie heeft een belangrijke functie voor vleermuizen. In de nieuwe situatie worden onder de bomenrij een aantal nieuwe groepen met heesters aangeplant en zo gepositioneerd dat er zicht op het kasteel blijft en bijdraagt aan het leefgebied voor de vleermuizen. De bomenrij is van de eerste orde grootte. De heestersoorten zijn inheems tot 4 meter hoogte.

30

Noordelijke bomenrij (rabbatrij) Het noordelijkste talud biedt ruimte voor beplanting om de tuin af te kunnen schermen van de grote gebouwen. De soorten in deze bomenrij zijn inheems, bloeien en zijn vruchtdragend. De bomenrij is van de eerste orde grootte. Oostelijke bomen De vier bomen in het oostelijke talud staan zichtbaar los van het bomenstramien van de Binckhorstlaan, waardoor ze bij de tuin gaan horen. Deze bomen zijn van tweede orde grootte. Hier worden twee soorten voor gekozen. Boom Binckhorstlaan De boomsoort wordt gekozen op basis van de soort waaruit de bomenrij langs de Binckhorstlaan bestaat.

Referentiebeeld Zuidelijke bomenrij

Referentiebeeld solitaire bomen voorjaarsbeeld

Referentiebeeld heesterbeplanting

Referentieb. solitaire bomen najaarsbeeld

Referentiebeeld noordelijke bomenrij

Referentiebeeld solitaire bomen winterbeeld

Berm Binckhorstlaan De inrit aan de Binckhorstlaan komt te vervallen. Deze ruimte wordt heringericht als een groenvak. De bestaande bomen blijven staan en de stenen van he trottoir en parkeervakken worden vervangen met een grasmengsel op basis van de naastgelegen vakken langs de Binckhorstlaan.

Plantvakken In dit voortraject is gezocht naar de wijze waarop de beplanting kan bijdragen aan enerzijds een aantrekkelijke tuin en anderzijds aan een historische tuinbeleving. De lineaire plantvakken, die een contrast vormen met het slingerende pad, bestaat uit diverse losse beplanting. Het lineaire wordt nog eens benadrukt door aan de randen een ritme en herhaling van soorten toe te passen. Er zijn een aantal sterke vaste planten die tot nutsplanten gerekend kunnen worden. Door een (sterke en opvallende) basisplant te hanteren krijgen de plantvakken op afstand samenhang. Daartussen kunnen diverse vaste planten, bollen en kruiden die een kortere levensduur hebben. Dichterbij gezien wordt de diversiteit steeds meer zichtbaar door combinaties met verschil in bloem- en bladvormen en bloem en bladkleuren. Door willekeurige menging is het beeld op iedere plek anders.

Taluds Het tuineiland heeft de sterkste relatie met de kasteeltuin en moet het meeste bijdragen aan een cultuurlijk tuingevoel. Het eiland en het talud bestaat hierdoor uit kort gazon. Hierbij wordt rondom beschoeiing gebruikt. De randen van de kasteeltuin worden gevormd door de buitenste taluds. Het zuidelijkste talud heeft een functie voor vleermuizen. De vegetatie op dit deel bestaat uit een bloem- en oevermengsel. Hetzelfde bloem- en overmengsel geldt voor het noordelijkste deel.

De plantvakken worden gevuld met twee verschillende mengsels van vaste planten en bollen. De soorten worden gekozen op basis van een 8-10 maanden behoud van structuur en een gespreide bloeitijd. Mengsel A: een vaste planten- en hoog bollenmengsel.

Mengsel A Mengsel B

De bladhoogte tussen mei en november is tot 1 m en de bloemhoogte (transparant) is tot 1,40 m. De bloemen zijn zacht en licht van kleur. Het mengsel bloeit tussen april - oktober. Het beeld tussen november en maart wordt gevormd door verticale bladstengels en uitgebloeide bloemhoofden. Tussen maart en april worden alle planten afgezet en is er even geen beeld.

buitenste talud

Mengsel B: een vaste planten- en laag bollenmengsel. Een combinatie van een aantal lagere soorten. De bladhoogte is tot 0,4 m en de bloemhoogte (transparant) is tot 80 cm. De soorten bestaan uit groenblijvende vaste planten met daartussen bloembollen. Dit mengsel geeft in alle seizoenen beeld met het hoogtepunt in bloei in het voor- en najaar.

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

referentiebeeld mengsel

taluds tuineiland

31

Poort en bruggen De hoofdentree naar het kasteel wordt gemarkeerd door de toegangspoort waarin de naam ‘Binckhorst’ prijkt. De toegangspoort werd tussen 1937 en 1940 geplaatst en is afkomstig van een andere buitenplaats. Het hekwerk van de toegangspoort is opgebouwd uit verschillende kaders met een invulling van weelderige krullen en sierlijke letters. Het kasteel zelf dateert uit de late 16e en vroege 17e eeuw en kenmerkt zich door een rustige klassieke uitstraling met rechte lijnen, een hoekige toren en een schuine kap. De kasteeltuin is verbonden met het kasteel door een duiker. De zijkant van de duiker is afgewerkt met metselwerk in kruisverband, aansluitend bij het metselwerk van het kasteel. Het pad wordt vanuit de kasteeltuin doorgezet richting het kasteel. Een ronde duikerbuis zorgt voor de doorstroom in de watergang. De kasteeltuin wordt aan weerszijden ontsloten door twee nieuwe voetgangersbruggen van respectievelijk drie en twee meter breed. kasteeltuin met 2 bruggen en de toegangspoort

toegangspoort naar het kasteel

32

De twee bruggen hebben dezelfde vormgeving met als inspiratie de kasteeltuin, de toegangspoort en het kasteel. De bruggen zijn licht gebogen, wat goed aansluit bij de gekromde paden en waardoor een doorvaarthoogte van minimaal 1 meter wordt behaald i.v.m. het beheer en onderhoud. Het brugdek heeft net als de paden een ingestrooide kiezel. Hiermee worden de paden van de kasteeltuin doorgezet tot over het water. De bruggen steken recht over het water en rusten op betonnen landhoofden bekleed met metselwerk in kruisverband, aansluitend bij het metselwerk van het kasteel. De landhoofden liggen duidelijk terug ten opzichte van het water zodat de oeverranden als doorlopende lijnen onder de brug door gaan. Hierdoor is er ruim zicht onder de brug.

2 meter brede brug

Het hekwerk van de brug bestaat uit een stalen kader met spijlen en een houten leuning. De invulling met spijlen van het kader is geïnspireerd op de terughoudende vormgeving van het kasteel. De donkere kleur sluit aan bij de toegangspoort. Vanaf een afstand is het kader van de bruggen zichtbaar. Van dichtbij is er een verfijning in het hekwerk waarneembeer van schuine lijnen. De schuine lijnen vormen in het langslopen een zigzag patroon en geven een tweede moment in de beleving. Het hekwerk is door middel van getrapte bevestigingen aan de buitenzijde van het brugdek verbonden. De details zijn een subtiele verwijzing naar de getraptheid in de gevel van het kasteel. De brug van 3 meter breed ligt aan de hoofdtoegangsweg naar het kasteel en is toegankelijk voor onderhoudsvoertuigen voor de kasteeltuin. De lichte paden vormen een mooi contrast met de kleur van de bruggen.

opbouw van de balustrade

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

plattegrond en aanzichten

33

2 bruggen, zicht vanaf de Binckhorstlaan

34

3 meter brede brug

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

35

getrapte details en

36

lijnenspel

3 meter brede brug

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

2 meter brede brug

37

trottoir

+0.76

+0.60

+0.76

+0.76

+0.60 PVR

0.0 NAP

-0.41

0.0 NAP

-0.19

trottoir afschot 2%

+0.88

+0.90

PVR -0.25

WP -0.45

-0.25 WP -0.45

0 Wijz.

Datum

Status

0

14-12-2020

Concept

Contr.

Tekenaar

50

100

Opmerkingen

Projectleider

Afdelingshoofd

Project e.v.

Naam Datum

+0.90 +0.60

+0.76

+0.96

BINCKHORSTLAAN KASTEELTUIN brugontwerp Voorontwerp

38

plattegrond , aanzicht en doorsnede

Bruggen

Opdrachtgever:

GDH DSO PmDH

Project e.v.: Projectleider: Ontwerper: Tekenaar: Projectnummer: Documentnummer:

A. Kadric Besteknummer: 1:100 Schaal: Formaat: T. van der Helm A2 T. van der Helm mm Maten in: Hoogtematen in meters t.o.v. 95024036 95024036-BNCKKT-BA-VO-001

Afdeling

BA N.A.P

Blad

Wijz.

1 / 1

0

0 Wijz. 0

Datum

Status

19-11-2020

Concept

details van het hekwerk en de leuning Contr. Tekenaar

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

Naam Datum

39

Meubilair en materialen

Zowel het pad als het brugdek en de verharding onder de banken bestaat uit een ingestrooide kiezel (stabilizer verharding). Hiermee worden de paden van de kasteeltuin doorgezet tot over het water. De lichte paden vormen een mooi contrast met de kleur van de bruggen. Stabilizer is een gebonden verharding, gemaakt van 100% natuurlijke materialen, verkrijgbaar in diverse kleuren. De samenstelling van het steenmengsel en een 100% natuurlijk bindmiddel zorgt voor een stabiele verharding met unieke eigenschappen. Stabilizer verharding is uitstekend geschikt voor onder andere wandelpaden, fietspaden, pleinen, boomspiegels en parkeerplaatsen.

40

De Engelse Parkbank (enkel) uit het Handboek Openbare Ruimte passen goed in de cultuurlijke tuin. Er wordt gekozen voor de standaard kleuren: De kleur van de latten is creme wit (RAL 9001), passsend bij de raampartijen van het kasteeltje. Er worden geen armleuningen in het midden geplaatst.

Plantvakkken worden omlijst door een cortenstalen rand van ca. 7cm boven maaiveld. Een kleine knipoog naar de Binckhorst en geeft een strakke uitstraling in 20 de cultuurlijke tuin.

Volgens het Handboek Openbare Ruimte Binckhorst. De standaard afvalbak voor Residentie Kwaliteit is de Capitole Prestige. De inhoud van de bak is 50 liter. Kleur en uitvoering: Aluminiumgrijs, RAL 9007.

Beheerparagraaf Er is een beheerparagraaf opgesteld voor de herinrichting van de Kasteeltuin. De herinrichting heeft gevolgen voor het beheer. Deze beheerparagraaf geeft per beoogde beherende afdeling een beschrijving van de te beheren onderdelen en de te verwachten beheerkosten. Het college heeft bepaald dat deze kosten voor de eerste 5 jaar door DSO worden betaald. Deze beheerkosten worden opgevoerd bij de herziening van de GREX Trekvlietzone fase 1, welke dit jaar ter accordering naar de raad gaat.

K A S T E E LT U I N B I N C K H O R S T Vo o r o n t w e r p C o n c e p t

41