RIS309479 Bijlage
Tekst van het document
Jaarverslag Welstandsen Monumentencommissie 2019-2020
.05
Projecten
Laan van Nieuw Oost-Indië 14-16
.62
Laan van Nieuw Oost-Indië 123-127
.64
Laan van Nieuw Oost-Indië 179
.66
Laan van Poot ongd. thv Tortellaan
.68
Leyweg ongd.
.70
Madepolderweg ongd. hoek Madesteinweg
.72
Nieuw Rozenburgstraat ongd.
.74
Terugblik 2015-2018
1 2 3 4 5 6 7 8
Catsheuvel 4-18
.102
Duchattelstraat 1
.103
Kamperfoeliestraat 2A/2B
.104
Kapelweg 18
.105
Passage 6-8-10, Buitenhof 4-5-6 en 8
.106
Rijslag 17, 19 en 21
.107
Rotterdamsebaan
.108
Thérèse Schwartzestraat 15D
.109
.06
.09
.01
.29
.26 3 s uin
d os
Lo .23
.04
eg ew
.31 e
d ka
r he
e
N
.24
7
n
.60
L
.07
v
eg yw Le
Houtrustweg 2A
n aa
eg yw Re
.58
de
er
.25an Me
5
.11
t
or rvo
La
.56
Hollanderstraat 55 en 57
.30
De
Herengracht 21
.02
.20
e
d ka
nk
he
Sc
aa
.54
.98
.28
lll
.52
Hellingweg ongd.
Waldeck Pyrmontkade 872
.14
.27
eg w us
ch i
Hellingweg 98
.96
ur
.50
Van Speijkstraat 47A
.34
.18 .19
.32
.33
m
as Er
.22
n
aa
M
is el
el ok St
Ch
Fahrenheitstraat 335
.94
.15
st on
.48
Utrechtsebaan - Boslaan
.16
in
Duinweg 35
.92
.21
rW
.46
Saturnusstraat ongd.
.03
.17
Si
Dintelstraat 46
.90
.08
2
n
.44
Rozenstraat 46
1
aa
Diamanthorst 183
.86
g we se
ut
ho
en
d or
no
Be
pl
.36
Rijswijkseweg 17
8
ca m
Deltaplein ongd.
.84
.12
Es
.34
Prinses Beatrixlaan 5
.13
n
De Savornin Lohmanplein 3
.82
aa el
.32
Plaats ongd.
ad m ke Al
Brugsestraat 79
.80
n Va
.30
Perenstraat 103
g
Apeldoornselaan 219
.78
e
we am Ra
.28
Orchideestraat 26
gk ad
.10
eg ew gs
Altingstraat 219
.76
in
.26
Noordpolderkade 163
n ve he
Acaciastraat 81
.24 .25 .26 .27 .28 .29 .30 .31 .32 .33 .34
Sc
.24
rin
an
.23
Abrikozenstraat 191
4
Ha
erla Loz
.01 .02 .03 .04 .05 .06 .07 .08 .09 .10 .11 .12 .13 .14 .15 .16 .17 .18 .19 .20 .21 .22
6
Jaarverslag Welstandsen Monumentencommissie 2019-2020
Dit verslag is opgesteld ter kennisgeving aan de Gemeenteraad van Den Haag conform artikel 12b, derde lid van de Woningwet en artikel 9.14 van de Bouwverordening. De Welstands- en Monumentencommissie van Den Haag legt in dit document verslag van de door haar verrichte werkzaamheden in 2019 en 2020.
Colofon Redactie Afdeling Monumentenzorg & Welstand Tekst Afdeling Monumentenzorg & Welstand Ontwerp IM VormCommunicatie Drukker Van Deventer bv Oplage 500 exemplaren
Met dank aan Medewerkers afdeling Monumentenzorg & Welstand, architecten en opdrachtgevers. Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd, opgeslagen in een geautomatiseerd bestand, op openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, zonder voorafgaande toestemming van auteur. De afbeeldingen/artist impressies in dit jaarverslag zijn geen bouwtekeningen maar artistieke sfeerimpressies. Het werkelijke resultaat kan in alle opzichten afwijken van de afbeeldingen. Aan deze afbeeldingen kunnen daarom op geen enkele wijze rechten worden ontleend.
Inhoud .4
Voorwoord wethouder
.6
Voorwoord voorzitter
.8
De Welstands- en Monumentencommissie
.12
De leden van de Welstands- en Monumentencommissie
.23
Projecten
.101
Terugblik 2015-2018
.110 Cijfers
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Den Haag 19 juni 2021
.3
Voorwoord wethouder
De commissie wordt vaak aangesproken op haar verantwoordelijkheid ten aanzien
door Martijn Balster
nieuwe lagen die worden toegevoegd. Tijdens een plenaire vergadering of collegiaal
Bouwen, verbouwen, bijbouwen en inbouwen, het hoort er allemaal bij om in ons mooie Den Haag de bestaande woningvoorraad ‘bij de tijd’ te houden en om aan de nog altijd groeiende vraag naar fatsoenlijke en betaalbare woonruimte te voldoen. De Welstands- en Monumentencommissie levert een belangrijke bijdrage aan de afwegingen die horen bij de ontwikkeling van de stad. Daarbij gaat het niet alleen om het bewaken van de esthetische kwaliteit van een gebouw of een dakkapel op zichzelf. Minstens zo belangrijk is dat nieuwe toevoegingen zich zorgvuldig verhouden tot en laten inspireren door het Den Haag dat er al is.
overleg beoordeelt de commissie niet alleen de architectuur en de bouwkundige details, maar ook of het ontwerp in de ruimtelijke en architectonische context van de wijk past. Van stedenbouwkundige inpassing tot kleurgebruik wordt gekeken of een ontwerp een positieve bijdrage aan de ruimtelijke kwaliteit van de stad is. Grootschalige nieuwbouw is maar een deel van wat er in Den Haag gebeurt. Transformatie van beschermde monumenten, duurzaamheidsmaatregelen of kleinere initiatieven zoals bijvoorbeeld dakopbouwen zijn even belangrijk. Deze dakopbouwen, die momenteel veelvuldig worden aangevraagd, zijn een groot en belangrijk onderdeel van het commissiewerk. De zogenaamde nieuwe ‘vierde laag’ van Den Haag zou je kunnen zien als een van de grote binnenstedelijke verdichtingsopgaven van Den Haag. Er worden jaarlijks veel bouwplannen ingediend, die in de meeste gevallen getoetst worden aan de Welstandsnota. 20 % hiervan wordt besproken in de openbare vergadering van de commissie. De commissie wordt daarbij ondersteund door de medewerkers van de afdeling Monumentenzorg en Welstand. De overige plannen worden door de adviseurs van de afdeling Monumentenzorg en Welstand beoordeeld, zelfstandig of ter voorbereiding voor de commissie.
Het zoeken en bediscussiëren van de juiste balans tussen de dynamiek van het vernieuwen en het koesteren van de bestaande stad, is de kern van het werk van de commissie. Dat is nooit een gemakkelijke afweging en ik wens ze ook de komende tijd weer alle wijsheid toe die ze daarvoor nodig zullen hebben.
.4
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
wethouder Wonen, Wijken en Welzijn
van het uiterlijk van de stad. Zowel van de historisch gegroeide stad, als van de
.5
Voorwoord voorzitter
Voor u ligt het verslag van de Welstands- en Monumentencommissie over de jaren 2019 en 2020. Het toont een selectie
door Marianne Loof
ruimtelijke adviseur van het College van B&W van Den Haag de afgelopen tijd hebben uitgeoefend. Met een bevlogen en
namens de Welstands- en Monumentencommissie Den Haag
van de door ons beoordeelde plannen in die periode en geeft inzicht in de wijze waarop wij de rol van onafhankelijke divers team van architecten, landschapsarchitecten, stedenbouwers en erfgoed-specialisten uit de voorlinie van het werkveld, buigt de commissie zich over de vraag hoe de ambities van de stad verwezenlijkt kunnen worden in de uiteenlopende bouwprojecten die worden voorgelegd. Dit verslag is een weerspiegeling van de laatste ontwikkelingen in de gebouwde omgeving, in al haar verscheidenheid en gelaagdheid. Tegelijkertijd markeert het verslag in zeker zin een einde van een tijdperk. We staan immers aan de vooravond van vergaande verdichting, vergroening en verduurzaming binnen de stadsgrens. Dit gaat samen met de komst van de gemeentelijke diensten. Integrale kwaliteitstoetsing en het onafhankelijk deskundigenadvies zijn cruciaal om de ruimtelijke kwaliteit van de stad te kunnen borgen en zelfs verbeteren. Persoonlijk is dit voor mij een goede gelegenheid om te reflecteren op de uitdagingen die voor ons liggen en de rol die de commissie daarin de komende jaren kan vervullen.
.6
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
omgevingswet. De grootte van deze uitdagingen moet niet onderschat worden en vragen om veel inzet van de
.7
De Welstands- en Monumentencommissie De Haagse Welstands- en Monumentencommissie is een brede commissie. De onafhankelijke leden adviseren het college van burgemeester en wethouders. De commissie adviseert als welstandscommissie over het uiterlijk en de plaatsing van bouwwerken en gebruikt daarbij de
Als monumentencommissie adviseert de commis-
van de commissie. Deze samenstelling is de
sie over de aanpassing van beschermde monu-
voorwaarde voor een geïntegreerde beoordeling.
menten, over de impact van verbouw en nieuw-
.8
bouw op de beschermde stadsgezichten en over
De deskundigheid en de onafhankelijkheid van de
de bescherming van nieuwe monumenten en
commissie wordt ook ingezet voorafgaand aan de
stadsgezichten. Waar mogelijk is het advies van de
formele advisering. De commissie voert collegiaal
commissie het resultaat van een geïntegreerde
vooroverleggen met architecten en is een
welstand- en cultuurhistorische beoordeling.
gesprekspartner voor bijvoorbeeld de gemeente-
De brede adviesrol van de Welstands- en Monu-
lijke monumentenadviseurs en de afdeling Steden-
mentencommissie vraagt een brede samenstelling.
bouw & Planologie. De deskundige op het gebied
Naast architecten zijn ook deskundigen op het
van landschap en openbare ruimte vertegenwoor-
gebied van monumenten en cultuurhistorie,
digt de commissie in de gemeentelijke Adviescom-
stedenbouw en landschap en openbare ruimte lid
missie Openbare Ruimte (Acor).
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Welstandsnota Den Haag 2017 als toetsingskader.
.9
beoordelingen los van de commissie worden
benoemd. Marianne Loof is benoemd als voorzitter
De hamerstukkenlijst en de Kan-bepaling
van de commissie, Franz Ziegler en Karen van Vliet
Een deel van de advisering door de commissie
bepaling (artikel 6.2, eerste lid van het Besluit
als stedenbouwkundigen en Joris Molenaar als
wordt ambtelijk voorbereid door de adviseurs van
omgevingsrecht). Met dit artikel kan het college
deskundige op het gebied van monumenten en
de afdeling Monumentenzorg & Welstand en in
van burgemeester en wethouders besluiten een
cultuurhistorie.
de vergadering van de commissie vastgesteld.
deel van de bouwplannen en beginselplannen
In de periode 2019-2020 zijn vier nieuwe leden
mogelijk gemaakt door de zogenaamde Kan-
Daarnaast zijn er bouwplannen en beginselplannen
ambtelijk te toetsen aan de Welstandsnota.
De periode 2019-2020 was ook om een andere
die worden beoordeeld door de adviseurs van
Op 16 december 2014 is deze mogelijkheid met
reden een dynamische periode. De eerste vergade-
de afdeling Monumentenzorg & Welstand of
een collegebesluit ingevuld.
ring na de aankondiging van de eerste corona-
door de afdeling Vergunningen & Toezicht. Deze
maatregelen, de vergadering van 18 maart 2020, Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
was meteen een digitale vergadering. De rest van 2020 heeft de commissie op afstand vergaderd, hebben architecten op afstand toegelicht en hebben belanghebbenden op afstand ingesproken.
.10
Afdeling Monumentenzorg en Welstand
.11
De leden van de Welstandsen Monumentencommissie
Leden 2015-2016-2017-2018 Marianne Loof (voorzitter)
17 april 2020
Rens Schulze (voorzitter)
14 februari 2014
Als partner van LEVS architecten werkt
‘Goede omgevingskwaliteit’ is een
ze op dagelijkse basis volop mee aan de
van de kerndoelstellingen van de
stad van morgen. De nieuwe stedelijke
omgevingswet. Wat is dat en hoe
uitdagingen van verdichten, vergroenen
realiseer je dat?
en verduurzamen zijn inmiddels een
De kern van ruimtelijke kwaliteit is
grote expertise geworden, in binnen- en
samenhang. Het gaat niet slechts om
buitenland. Marianne ziet duurzame
de geveltjes maar om het weefsel
Over iets minder dan een jaar zal de
ruimtelijke kwaliteit als een collectieve
van erfgoed, stedenbouw, landschap,
nieuwe omgevingswet in werking
verantwoordelijkheid. Tussen 2011
architectuur, openbare ruimte,
treden en moet Den Haag een
en 2017 gaf ze in Amsterdam, ook als
verduurzaming en verdichting. De stad
omgevingsvisie op tafel hebben
voorzitter, leiding aan de transformatie
is groot en ingewikkeld. In dit systeem
liggen. De uitdagingen zijn
- heden
van de Commissie voor Welstand en
moet elk plan ingebed worden en de vraag
omvangrijk, met urgente thema’s
- 6 februari 2020
Monumenten naar de Commissie
is telkens: hoe en op welk moment kun
als vergroenen, verdichten en
Karen van Vliet
15 juli 2020
- heden
Ruimtelijke Kwaliteit. Daarbinnen denkt
je kwaliteit toevoegen. Ik wil absoluut
verduurzamen. Ook het adviseren
Frans Ziegler
15 juli 2020
- heden
nu een aparte ‘integrale commissie’ al in
voorkomen dat we elkaar aan het eind van
over ruimtelijke kwaliteit zal
Joris Molenaar
15 juli 2020
- heden
een zeer vroege fase van de planvorming
de rit aankijken en ons, om Adriaan Geuze
ingrijpend veranderen. In het voorjaar
Wijnand Galema
18 april 2018
- heden
mee met initiatiefnemers.
te citeren, afvragen: wie heeft dit besteld?
van 2020 nam Marianne Loof het
Philomene van der Vliet
18 april 2018
- heden
De politiek legt terecht grote ambities
voorzitterschap over van Rens
Olivier Graeven
27 januari 2017
- heden
op tafel, daar hoort een vroegtijdige
Schulze.
Gus Tielens
27 januari 2017
- heden
belangenafweging en inspirerende
Jaap van den Bout .12
In wat voor stad willen we leven?
6 juni 2014
- 6 juni 2020
kwaliteitstoets bij waar initiatiefnemers en ontwerpers wat mee kunnen.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
De afgelopen twee jaar zijn er vier nieuwe leden benoemd. In april heeft Marianne Loof de voorzittershamer overgenomen van Rens Schulze. In juli zijn vervolgens Karen van Vliet en Frans Ziegler benoemd tot stedenbouwkundig lid en is Joris Molenaar toegevoegd als expert monumenten. Gevraagd is wie ze zijn, hoe zij Den Haag zien vanuit hun eigen expertise en hoe zij hun rol in de commissie zien. Aan de hand van deze vragen vertellen zij hun verhaal.
Marianne Loof
.13
hier iets meer op de concrete advisering
deze thema’s aan. Eigenlijk vind ik dat we
gespannen voet. Dit behoeft veel meer
verwachtingen van onze adviezen
Ik zie graag dat we veel eerder kunnen
Amsterdam, hoofdstad en toch
en iets minder in de beleidsrol dan in
vergroening en natuurinclusief bouwen
aandacht, zoals ook verderop in dit
ervaren we het huidige systeem
adviseren over waar er andere keuzes
ook een beetje wereldstad, met de
Amsterdam.
als volwaardige welstandscriteria moeten
verslag benadrukt wordt door Karen
soms als frustrerend. De commissie
gemaakt kunnen of moeten worden.
zien, geborgd in de welstandsnota!
van Vliet.
is maar een kleine schakel in het
grachtengordel, het toerisme en de
.14
ambities van een metropoolregio, kom
Duurzaamheid hoort natuurlijk bij
Ik denk aan robuuste daktuinen met
geheel van gemeentelijke diensten
Maakt dat de processen niet nodeloos
je nu naar Den Haag: waarom?
die laatste ontwikkelingen. Weet een
goede beplanting, groene gevels,
De overstap naar een integrale
die samen sturing moeten geven
ingewikkeld? De welstand is toch een
In eerste instantie had ik me weer
Welstands- en Monumentencommissie
groene hagen tussen woningen en
commissie is je bekend.
aan de ontwikkeling van de stad als
toetsingscommissie?
helemaal op mijn eigen bureau gestort,
daar raad mee?
ruime natuuroevers. Pas dan kan je
Hoe zie je dat in Den Haag voor je?
bouwwerk. Toch zijn wij het die vaak
Ingewikkeld, uiteraard zou ik bijna
waar we werken aan verdichten binnen
Uiteraard. Hoe we onze historische
daadwerkelijk invulling geven aan de
In Amsterdam werd al langere tijd
de ongelukken zien wanneer rondom
zeggen, maar zeker niet nodeloos.
de bestaande stad, verduurzaming
binnensteden meer klimaatadaptief en
klimaat-ambities van de stad.
nagedacht en gewerkt aan een integrale
de omgevingsvergunning plannen
Het echte doel is immers dat de
van gebouwen en het vergroenen van
zelfs circulair maken terwijl we zoveel
omgevingsvisie, met pilotstudies en
voorgelegd worden. Wij zien het hele
abstracte omgevingsvisie op een
de leefomgeving. Toen de vacature
moeten bouwen is echt een puzzel.
Welk thema wordt in Den Haag volgens
de Commissie Integrale Ruimtelijke
spectrum aan plannen die binnen
goede manier vertaald wordt in de
in Den Haag voorbij kwam werd ik
We zijn er enorm op gebrand dat er
jou over het hoofd gezien?
Kwaliteit als antwoord. Den Haag moet
de bestaande kaders en processen
daadwerkelijk gebouwde omgeving.
enthousiast van de kans hier weer op
vanuit de gemeente aandacht is voor
De vierde laag. Vergeleken met
nu in een korter tijdsbestek een grotere
ontstaan. En die sluiten lang niet altijd
Wanneer je met die visie in gedachten
een net andere manier aan bij te dragen.
klimaatoplossingen in stedenbouw en
Amsterdam en Rotterdam is
ontwikkeling doormaken. Dat is geen
aan op de ambities die de gemeente voor
en vanuit expertise en ervaring met
Den Haag is een historische stad met
plannen voor de openbare ruimte. Maar
Den Haag een relatief lage stad. Omdat
sinecure. Maar het is nodig, en vraagt
het publieke belang en de stad heeft
stedelijke projecten vroeg in een proces
verdichting en hoogbouw op een aantal
ook binnen de commissie is die focus
ze bovendien voor een groot deel
van iedereen inzet. Gelukkig heeft de
uitgesproken. Wij hebben als geen ander
kan bijsturen krijg je gewoon meer
dynamische locaties, zoals de Binckhorst
is heel belangrijk. Het college denkt na
uit particulier eigendom bestaat en
huidige commissie al een zeer integraal
inzicht in waar het in de keten misgaat.
kwaliteit aan het eind. Dan ben je
en het CID. Maar wat de stad ook
over een specifieke positie voor een
de druk op de stad toeneemt, is het
karakter. De leden zijn enorm gedreven
Of het nu gaat over dakopbouwen in
opgewassen tegen de snelheid van de
kenmerkt en uitdagend maakt is de grote
duurzaamheidsexpert in ons team.
aantal aanvragen voor dakopbouwen
en gecommitteerd aan de stad en de
het beschermd stadsgezicht, over het
markt en de veelvoud aan overlappende
rol die aan de markt gegeven wordt in de
Gelukkig hebben we op dit moment al
de afgelopen jaren enorm gestegen.
opgaven van de toekomst. Disciplines
volbouwen van binnenterreinen in
thema’s.
stedelijke ontwikkeling. Juist vanwege
veel expertise op dit gebied, met diverse
Ze zijn per stuk misschien klein, maar
als stedenbouw, cultuurhistorie,
Scheveningen of over hoge torens in het
de aankomende omgevingswet zal de
(landschaps-)architecten die intensief
het zijn er wel heel veel. De beschermde
landschap en architectuur zijn sterk
Laakkwartier: we kunnen steeds pas aan
gemeente zich anders moeten opstellen.
aan klimaatvragen werken. Nu al sturen
stadsgezichten en de uitgebreide
vertegenwoordigd. Ondanks die
het eind inhoudelijk in gesprek gaan
Dat interesseert mij. Tegelijkertijd zit ik
we bij ingediende projecten sterk op
opbouwrechten staan met elkaar op
integrale samenstelling en de hoge
met de gemeente en initiatiefnemers.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Na zes jaar voorzitterschap in
.15
zich gegeven worden, maar over de hele
welstandscommissie alleen, waarom
linie helder zijn. Ik gebruik wel vaker de
is dat?
metafoor van een kralenketting: pas als
Omdat we in een andere wereld leven
alle kralen in de ketting goed aan elkaar
dan die waarin de welstandscommissie
vastzitten blijft ze stevig zitten. Dat geldt
haar oorsprong vond. Het zijn geen
voor ruimtelijke kwaliteit net zo! Pas als
langzame, iteratieve processen meer
je omgevingskwaliteit ziet als een ketting
tegenwoordig. Gemeentes broeden niet
van kralen, waarbij elke kraal vast zit
meer eindeloos op nieuwe wijken buiten
aan een andere, wordt het bijvoorbeeld
de stadsgrens. Nu komt er gewoon ergens
mogelijk om ook in het lage Den Haag van
een stukje grond vrij en plots is daar
nu én flink de hoogte in te bouwen én
een initiatief waar de gemeente een
een fijne, leefbare stad te houden die nog
mening over moet hebben. Midden in
heel lang mee kan.
de bestaande stad. En dan moet je wel je antwoord klaar hebben. Dat antwoord moet vervolgens niet door ieder voor
.16
Karen van Vliet Sinds drie jaar ben ik zelfstandig
Als lid van de commissie leid ik
stedenbouwkundig adviseur en
de vergadering van het deel van
in 2020 trad ik aan als commissielid
de commissie waarin de kleine
van de Haagse Welstands- en
bouwplannen worden behandeld,
Monumentencommissie. Ik ken de
waaronder de dakopbouwen.
stad goed, omdat ik opgroeide in
Deze zogenaamde ‘vierde laag’
Leidschendam. In Delft studeerde ik af
blijkt een stille, maar krachtige
op een herontwerp van de badplaats
verdichtingsmotor! Kijkend naar de
Scheveningen en de eerste grote
ruimte die de bestemmingsplannen
Mijn naam is Karen van Vliet,
klus van BGSV was het ontwerp van
bieden om door de hele stad nog een
stedenbouwkundige. Na tien jaar als
het Masterplan voor Leidschenveen.
toplaag te bouwen, hebben we het
ontwerper bij de afdeling Stedenbouw
Den Haag is een compacte, lage stad
over misschien wel over de grootse
van de gemeente Rotterdam te hebben
met contrasterende stedenbouwkundig-
ontwerpopgave van Den Haag.
gewerkt, ben ik sinds vijfentwintig jaar
architectonische ensembles (de
De beschermde stadsgezichten en
met mijn eigen stedenbouwkundig
pruiken- en petten-stad), waarin de
de uitgebreide opbouwrechten in de
ontwerpbureau BGSV actief in zowel
dichte woon-en werkgebieden dooraderd
bestemmingsplannen staan met elkaar
steden als dorpen, met een grote
worden door kwalitatief hoogwaardig
op gespannen voet. In de komende
verscheidenheid aan projecten.
stedelijk groen: van het Haagse
tien jaar ligt er daarmee een enorme
parkenstelsel tot de lommerrijke lanen
verrommeling van het straatbeeld op de
en de vele groene pleinen. Ik werkte mee
loer. Om de beschermde stadsgezichten
aan de Structuurvisie 2020, en ken maar
daadwerkelijk te beschermen,
al te goed de voorgeschiedenis van de
stuurt de commissie primair op een
discussie over verdichting vandaag.
samenhangend straatbeeld, middels de
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Je hebt het nadrukkelijk niet over de
.17
Franz Ziegler
in 2018 vastgestelde nota. We richten
de technocratische benadering van
voor deze meervoudige uitdaging van
ons op de totstandkoming van generieke,
bestemmingsplannen en zonnestudies
verdichten en vergroenen voor stedelijke
zorgvuldig gematerialiseerde en
leidend. We moeten zorgen dat
leefbaarheid in een veelal monumentale
Mijn interesse en expertise ligt dan
Ik geniet van slimme analyses en de
gedetailleerde dakopbouwen, die als
de prachtige architectonische
context.
ook op de ‘middenschaal’, daar waar
dialoog die aanzet tot inspiratie en
precedent werken voor navolgende
tijdsbeelden die onze stad rijk is op
De drive van de commissie om dit te
stedenbouwkundige concepten en
verdieping. Ik houd van tactisch
opbouwen. Dat gaat nu nog goed. Maar
de schaal van een hele straat of een
bereiken maakt me optimistisch over de
strategieën worden gematerialiseerd
resultaatgericht adviseren. Het onder-
om op de lange termijn ruimtelijke
heel blok beter gewaarborgd kunnen
komende periode.
in gebouwen en buitenruimteontwer-
zoeken en ontdekken van deze stad in
kwaliteit te borgen hebben we een
worden. Daarvoor hebben niet
pen. In het samenspel van vele partijen
mijn rol als commissielid, is mij de eerste
meer integrale visie en werkwijze
alleen wij maar ook ontwerpers en
die betrokken zijn bij het maken van
8 maanden zeer goed bevallen.
nodig. Met de afdeling stedenbouw en
indieners behoefte aan inzichtelijke
planologie en monumentenadviseurs
opbouwkaarten en historische
zouden we scherper willen beoordelen
analyses van gebiedskarakteristieken.
Mijn naam is Franz Ziegler. Ik ben
ontwerper, supervisor, stadsmaker,
waar een extra laag of accent wel
Om daarmee uitgedaagd te worden om
partner in het bureau Ziegler|Bran-
plantoetser, didacticus en architect.
en waar echt niet mogelijk is. Nu is
waardevolle concepten te ontwikkelen
derhorst stedenbouw en architectuur.
Mijn proceservaring is daarbij zeer
Na mijn studie aan de TU Delft, werkte
belangrijk, maar mijn focus ligt altijd
ik eerst als architect en leerde daarna
op resultaat, het maken en het
het vak stedenbouw in de praktijk, bij
cruciale detail. Lid zijn van de
een zeer ervaren stedenbouwkundig
Welstands- en Monumentencommis-
bureau.
sie van De Haag vind ik bijzonder
de stad, kan ik verschillende rollen aannemen: stedenbouwkundig
eervol en ook erg interessant werk. Door het beoordelen van een veelheid van zeer uiteenlopende plannen en het opbouwend adviseren met een ervaren team van experts, leer ik Den Haag kennen van binnenuit.
.18
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
De vierde laag: ‘misschien wel de grootste ontwerpopgave van Den Haag’
Fotograaf: Thijs Wolzak
.19
.20
Naast mijn architectenpraktijk is al
Dit geldt zowel voor ogenschijnlijk kleine
vroeg het deelnemen aan adviescommis-
opgaven als de dakopbouwen van ‘de
sies voor welstand en monumenten deel
vierde laag van Den Haag’ (ook in
van mijn werk gaan uitmaken. Vanuit
beschermde stadsgezichten), als voor de
dat gezichtspunt is Den Haag een
renovatie van het monumentale
interessante en bijzondere stad, met een
Binnenhof. De commissie is de hoeder
rijke historie vanaf de Grafelijke zalen tot
van erfgoedwaarden. Maar ziet er ook op
en met het regeringscentrum van het
toe dat deze unieke Haagse kwaliteiten
koninkrijk en de vestiging en uitbreiding
goed benut worden bij nieuwe ontwikke-
Mijn naam is Joris Molenaar. Na mijn
van de Tweede kamer aan toe. Maar ook
lingen. Het gezamenlijk tot een genuan-
studie architectuur aan de TU Delft,
de rijke twintigste-eeuwse architectuur
ceerd, gewogen advies komen, gebaseerd
met bijzonder aandachtsgebied
met een eigen Art-Nouveau periode, de
op argumenten vanuit de diverse
architectuurgeschiedenis, ben ik in die
stadsuitbreidingen in de Nieuwe Haagse
expertises van de commissieleden, is mij
stad een eigen architectenbureau
School stijl en de bijzondere wederop-
tijdens dit eerste jaar in de Haagse
begonnen dat nu gevestigd is in
bouwarchitectuur van wijken als
commissie bijzonder opgevallen.
Rotterdam. Restauraties en herbestem-
Zuidwest of Mariahoeve, het zijn alle
mingen van ‘jonge monumenten van
Haagse erfenissen die de stad onder-
bouwkunst’ en historisch onderzoek
scheidend maken tot wat zij nu is.
hebben mijn expertise op het gebied
De unieke cultuurhistorie van de Hofstad
van cultuurhistorie verder gevormd en
is steeds de context waar binnen
uitgebouwd.
planinitiatieven getoetst worden.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Joris Molenaar
.21
Projecten
.22
Abrikozenstraat 191
.24
Acaciastraat 81
.26
Altingstraat 219
.28
Apeldoornselaan 219
.30
Brugsestraat 79
.32
De Savornin Lohmanplein 3
.34
Deltaplein ongd.
.36
Diamanthorst 183
.44
Dintelstraat 46
.46
Duinweg 35
.48
Fahrenheitstraat 335
.50
Hellingweg 98
.52
Hellingweg ongd.
.54
Herengracht 21
.56
Hollanderstraat 55 en 57
.58
Houtrustweg 2A
.60
Laan van Nieuw Oost-Indië 14-16
.62
Laan van Nieuw Oost-Indië 123-127
.64
Laan van Nieuw Oost-Indië 179
.66
Laan van Poot ongd. thv Tortellaan
.68
Leyweg ongd.
.70
.22
Madepolderweg ongd. hoek Madesteinweg
.23 .24 .25 .26 .27 .28 .29 .30 .31 .32 .33 .34
.72
Nieuw Rozenburgstraat ongd.
.74
Noordpolderkade 163
.76
Orchideestraat 26
.78
Perenstraat 103
.80
Plaats ongd.
.82
Prinses Beatrixlaan 5
.84
Rijswijkseweg 17
.86
Rozenstraat 46
.90
Saturnusstraat ongd.
.92
Utrechtsebaan - Boslaan
.94
Van Speijkstraat 47A
.96
Waldeck Pyrmontkade 872
.98
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.01 .02 .03 .04 .05 .06 .07 .08 .09 .10 .11 .12 .13 .14 .15 .16 .17 .18 .19 .20 .21
.23
.01
Abrikozenstraat 191 Ontwerp
: Architektenbureau Otto Das
Deze dakopbouw in de Vruchten-en Heesterbuurt is een goed voorbeeld van ‘weiterbauen’. De bestaande architectuur is op een zo zorgvuldig mogelijke wijze voortgezet waardoor een vanzelfsprekend geheel ontstaat, dat ogenschijnlijk oorspronkelijk zo ontworpen is.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Hier is niet alleen de gevelindeling, maar ook de bestaande detaillering en verfijning in het metselwerk in de dakopbouw voortgezet. In deze dakopbouw hebben de geldende eisen ten aanzien van ventilatie, isolatie en constructie niet tot een stijlbreuk tussen oud en nieuw geleid. Het smalle venster in de zijgevel en het kleine venster in de achtergevel geven de dakopbouw net dat eigene.
voorgevel Abrikozenstraat voorgevel Abrikozenstraat
rechter wachtgevel rechter wachtgevel
.24
.25 en wachtgevel en wachtgevel Architektenburo Architektenburo Otto Das Ottovoorgevel Das voorgevel
13
13
.02
Acaciastraat 81 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
In deze smalle straat in de Bomenbuurt doet zich de bijzondere situatie voor dat door de Haagse bezonningsnorm de dakopbouwmogelijkheden op een asymmetrische wijze in het bestemmingsplan zijn opgenomen. Aan de overzijde van de straat moet een dakopbouw met een setback symmetrische gevelbeeld hierdoor niet te zeer wordt verstoord is er gevraagd om een dakschild. Met de contrasterende dakopbouw is gezocht naar een zo goed mogelijke balans tussen individuele woonwensen en het continueren van de dakopbouw over het bouwblok. Het neutrale zink met het sprekende bloemvenster zal bij herhaling een nieuwe eenheid geven, waarbij het bloemvenster voor een nieuwe ritmiek in het gevelbeeld zorgt, zonder die van de bestaande erkers te overstemmen.
.26
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
gerealiseerd worden. Om ervoor te zorgen dat het
.27
.03
Altingstraat 219 Ontwerp
: Studio Schelling
Met de voorliggende contrasterende dakopbouw is een goede balans gevonden tussen voortborduren op bestaand en het toevoegen van een nieuwe laag. Bij de bestaande gevelopbouw wijkt ter plaatse van bij de rest van het bouwblok. Deze bijzondere gevelopbouw vroeg om een terughoudende dakopbouw. Met een verspringende setback en een ondergeschikte doorlopende daklijn wordt op een natuurlijke wijze een nieuwe laag in de vorm van een transparante kroonlijst aan de bestaande architectuur toegevoegd.
.28
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
de portieken de gevel terug en is deze hoger dan
.29
.04
Apeldoornselaan 219 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten De auteursrechten van dit ontwerp zijn eigendom van Studioschaeffer B.V. Niets uit deze tekening mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt via internet, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Studioschaeffer B.V. Aan deze toestemming kunnen voorwaarden worden verbonden.
Op de kruispunten rond de Apeldoornselaan en Voorthuizenstraat hebben de hoekpanden in de bestaande situatie een hoogteaccent. De gevel en de dakrand zijn verhoogd en in de gevels zijn gemetselde ‘torentjes’ boven de portieken toege-
De benadering van de voorgestelde dakopbouw waarbij de bestaande terugliggende gevel, inclusief hoogteaccent, wordt doorgemetseld en de open/ dicht verhouding wordt doorgestempeld levert een homogene hoekoplossing op. De geprononceerde dakrand refereert mooi aan de bestaande horizontale belijning van de gevelwand. De hoek blijft bijzonder en als hoek herkenbaar. Een zorgvuldige
Voorgevel Apeldoornselaan 219 - bestaand
Bestaand
Voorgevel Apeldoornselaan 219 - nieuw
Nieuw
Voorgevel Apeldoornselaan 219 - toekomst
Toekomst
hoekoplossing die als voorbeeld kan dienen voor de overige hoekpanden met een gemetseld hoogteaccent.
.30
Project: 19180 - Apeldoornselaan 219 - Den Haag Opdrachtgever: Dhr. R. Santokhi Architect: ir. M. Innemee Contactpersoon: ir. M.D. Pelgrim Tekenaar: MB Tekening: Welstand toelichting
Tekeningnummer: AOV-SET-A3-04 Papierformaat: A3 Schaal: Datum origineel: 30-07-2019 Maten in het werk controleren
Wijzigingen: 23-12-2019 N.a.v. brief gemeente 20-11-2019
MB
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
voegd, die dit hoogteverschil versterken.
.31 M:\19180 - Apeldoornselaan 219 - Den Haag\1 - BV\TEK\RVT\19180-BV-TEK-RVT-2019-07-30 - AOV-WIJZ-A-2019-12-23.rvt
Ontwerp
: CNCPT A
De villa maakt onderdeel uit van een
De uitbouw op de begane grond is in één lijn met
stedenbouwkundig en architectonisch ensemble
de voorgevel gelegd en in vormgeving en
van 4 vrijstaande en 5 twee-onder-een-kap villa’s.
materialen familie van de bestaande architectuur.
Het ensemble heeft in zijn vormgeving duidelijke
De gemetselde tuinmuur wordt gecombineerd met
Bauhausinvloeden. Het ensemble wijkt hiermee af
een luifel in de taal en belijning van de bestaande
van de gangbare Nieuwe Haagse School
architectuur van het pand en als een natuurlijke
architectuur in deze wijk. Het betreft een zeer
toevoeging hieraan.
gebalanceerd ontwerp met sterk gelede volumes met een logische hiërarchische ordening, die alle ter hoogte van de tweede verdieping een setback hebben. De verschillende nieuwe toevoegingen aan de villa, waaronder een uitbouw en een extra bouwlaag, zijn gerelateerd aan de bestaande karakteristieke en uitgesproken architectuur. De opbouw hecht zich subtiel en organisch binnen het algehele ontwerp onder ander door de setback, de grafische bewerking van de gevelbekleding en de steengrijze kleurstelling.
.32
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.05
Brugsestraat 79
.33
.06
De Savornin Lohmanplein 3 Ontwerp
: Paul Architectuur
Kiosken zijn vaak door hun ligging van alle kanten benaderbaar. Dat vergt een bepaalde aanpak bij het ontwerpen ervan, omdat alle gevels even belangrijk zijn. Bij het wijzigen van de bestaande kiosk is gekozen transparant en met een opvallende luifel rondom. De kiosk krijgt de uitstraling van een paviljoen, wat op deze prominente groene locatie een belangrijke kwaliteitsverbetering betekent. Ook de zorgvuldig en consequent uitgewerkte vormgeving draagt hieraan bij.
.34
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
voor een alzijdig gebouw, voor een belangrijk deel
.35
.07
Deltaplein ongd. – Nieuw Kijkduin Ontwerp
: KOW architecten, ZZDP, van Egmond architecten, Inbo en TconcepT
Nieuw Kijkduin is een combinatie van winkels en horeca, een boulevard en zeven appartementengebouwen. Het architectonische concept was het realiseren van een nieuw stuk stad, met de variatie en diversiteit van een stad, met door verschillende architecten ontworpen gebouwen. De basis van ieder plinten vormen een structuur van winkelstraten en pleintjes, die met brede trappen tussen de bebouwing verbonden zijn met de nieuwe boulevard. De zeven appartementengebouwen zijn getekend door vijf architecten. Deze architecten hebben elk in een eigen stijl ontworpen, maar binnen een aangegeven palet van materialen en kleuren om een samenhangend stuk stad te realiseren en Nieuw Kijkduin een herkenbare sfeer te geven. In de besprekingen met de architecten heeft de commissie steeds de eigenheid van de gebouwen op zichzelf en de samenhang onderling benadrukt. Bijvoorbeeld door kritisch te kijken naar generieke oplossingen, maar een hoge kwaliteit van de materialen voor alle
.36
gebouwen te vragen.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
gebouw is een plint met commerciële functies. Deze
.37
.38 .39
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.40 .41
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.42 .43
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Ontwerp
: Geurst & Schulze architecten
Het huidige Diamantcollege bevindt zich op een
Tegelijkertijd heeft de nieuwe school een eigen
terrein dat grotendeels afgesloten is. De bestaande
voorkomen door de alzijdige benadering in plaats
school wordt uitgebreid. De oorspronkelijke
van te kiezen voor een schijf-bebouwing. Maar dit
gymzaal maakt plaats voor nieuwbouw. Deze wordt
wordt ook gerealiseerd door de volumecompositie
tegen het oude gebouw aan gebouwd. In deze
en door te spelen met de architectuur van het
nieuwbouw vestigt zich onder andere een
bestaande schoolgebouw. Het geheel is een
basisschool en een kinderdagverblijf.
overtuigend ensemble van bestaande en nieuwe bebouwing.
Door herinrichting van het terrein, dat in eerste instantie zeer gesloten was, zal een meer open
Het palet van materialen en kleuren is zorgvuldig
situatie ontstaan. Ook wordt er een verbinding met
gekozen. Zorgvuldig op zichzelf en in relatie tot de
het wijkpark gerealiseerd.
(oorspronkelijke) architectuur van de wijk Mariahoeve. De bergingen vormen een
De nieuwbouw borduurt voort op het bestaande
vanzelfsprekend onderdeel van de inrichting van de
gebouw voor wat betreft de geleding van de gevel,
buitenruimte rondom het schoolgebouw.
de dieptewerking en de keuze van materialen.
.44
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.08
Diamanthorst 183
.45
.09
Dintelstraat 46 Ontwerp
: Braaksma & Roos Architectenbureau
Op de hoek van de Zwetstraat en de Dintelstraat
De nieuwe reclame-uitingen – een uitsteekbord en
staat het voormalig bierdepot van de Bredase
losse letters tegen het hekwerk op de
bierbrouwerij ‘De Drie Hoefijzers’. Het complex is
kapverdieping – verwijzen naar de geschiedenis
aan het begin van de twintigste eeuw gebouwd
van het pand en voegen zich goed in het
naar een ontwerp van K. Meijer & H.E.M. Rademaker
gevelbeeld.
architecten. Het bestaat uit een kantoorvilla, een het bier opgeslagen, dat via het spoor of met vrachtwagens uit Breda werd aangevoerd. Boven de opslag bevond zich de ijszolder. Deze bestond uit twee grote betonnen bakken waarin het ijs werd opgeslagen. Met dit zeer geslaagde plan is het koelhuis getransformeerd tot bakkersruimte met bijbehorende horeca. De ijszolder wordt nu gebruikt voor de opslag van meel, deze wordt met buizen naar de bakkerij in de kelder gevoerd. Aan de straatzijde is in de gesloten gevel een grote poort van staal en glas. Deze vormt een uitnodigende entree.
.46
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
koelhuis en een paardenstal. In het koelhuis werd
.47
.10
Duinweg 35 Ontwerp
: KOW Architecten
Het appartementengebouw vervangt een verzorgingshuis uit de jaren ’70 van de vorige eeuw. Anders dan dit verzorgingshuis volgt het nieuwe gebouw, ondanks de forse maat, de structuur van het Van Stolkpark. Aan de straat bevindt zich een tuinmuur, daarachter een tuin en een gelede villabebouwing volgt. Tijdens de besprekingen van het gebouw heeft de commissie steeds de integraliteit van het ontwerp benadrukt. Dit is bereikt door de hiërarchie van voor-, zij- en achtergevels, een sterk kleur- en materialenpalet en een hoogwaardig buitenruimteontwerp. Er is niet gekozen voor een kopie van de oorspronkelijke villabebouwing van het Van Stolkpark of de later gerealiseerde buurpanden, maar voor een ontwerp dat op ieder schaalniveau de aandacht voor en de kwaliteit van de historische bebouwing in de omgeving overneemt in een abstracte eigen taal.
.48
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
voorgevel die de rooilijn van de naastgelegen
.49
.11
Fahrenheitstraat 335 Ontwerp
: HVE Architecten
De verandering van de monumentale voormalige
De uitbreiding op het binnenterrein gaat vrijwel
haarden- en kachelfabriek is een transformatie,
geheel schuil achter de monumentale voorgevel en
verdichting en invulling in het historische stedelijk
de kappen. De architectuur van deze uitbreiding is
weefsel.
eigentijds, een stalen grid met een invulling van industriële verleden van de locatie. Ook het (her)
worden hersteld en deels gereconstrueerd.
gebruik van de historische loods houdt het
De oorspronkelijke gevelindeling keert terug.
industriële verleden zichtbaar.
De aanpassingen en toevoegingen ten behoeve van de nieuwe functie vormen een vanzelfsprekend onderdeel van de gevel. De nieuwbouw aan de Ampèrestraat heeft een hoofdopzet van plint, twee verdiepingen en een kapverdieping. Deze opzet voegt zich goed in de straatwand en ook de architectuur met een verbijzonderde begane grond met de toegang tot het collectieve binnenterrein is passend.
.50
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
metselwerk en glas, maar verwijst ook naar het De gevel en de kappen aan de Fahrenheitstraat
.51
Ontwerp
: Studio Komma
Een clubhuis wordt niet vaak beoordeeld door de
Een belangrijk deel van het clubhuis bevindt zich
commissie, laat staan een drijvend clubhuis.
onder water. Het volume daarboven is grotendeels
Het clubhuis van Jachtclub Scheveningen wordt
eenlaags met een geprononceerde dakrand die
gerealiseerd in de Tweede Haven, tussen de
het clubhuis laag en horizontaal houdt en niet
ligplaatsen voor de boten. Er is lang gesproken over
concurreert met de karakteristieke verticaliteit van
hoe je een gebouw tussen boten ontwerpt. Omdat
de masten. De verdieping met aansluitend dakterras
het gebouw drijft en met de boten meebeweegt
is ondergeschikt aan die dakrand ontworpen.
met de afwisseling van eb en vloed ligt een maritieme uitstraling voor de hand. Tegelijkertijd functioneert een clubhuis op een geheel eigen manier.
.52
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.12
Hellingweg 98
.53
.13
Hellingweg ongd. Ontwerp
: Klunder Architecten
De locatie aan de Kom van de Scheveningse haven met vrij uitzicht richting de Noordzee heeft de plattegrond en de gevels van dit appartementengebouw bepaald. Aan de Hellingweg is gekozen voor rechte gevels, aan de zeezijde volgt het gebouw de ronding van de Kom. Bepalend zijn de donker en ligt terug ten opzichte van de randen en valt veel minder op. Belangrijk bij de bespreking van het ontwerp was daarom de vormgeving van de randen. Bijvoorbeeld hoe de scherpte en de kleur bereikt worden, hoe vervuiling voorkomen wordt en hoe toevoegingen als akoestische plafonds of verlichting geïntegreerd worden. De commissie vraagt bij ieder gebouw aandacht voor de oplossing van installaties. Omdat dit appartementengebouw van grote afstand zichtbaar is, was een onopvallende oplossing in dit geval extra belangrijk.
.54
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
witte vloer- of balkonranden. De eigenlijke gevel is
.55
Ontwerp
: BBA (Marcel Seelen)
Het voormalige herenhuis aan de Herengracht 21 is
In het ontwerp is op een eigentijdse manier de
begin 1900 gebouwd in de Um 1800-bewegung
scheiding tussen voor en achterkamer hersteld.
stijl. Het pand is jarenlang in gebruik geweest als
In de zone waar oorspronkelijke de en-suite deuren
kantoor, maar is nu getransformeerd naar zes
en kasten aanwezig waren bevinden zich nu de
appartementen. Bij deze transformatie is veel
keuken en de garderobe van het appartement.
aandacht besteed aan het interieur van dit
De badkamer, die grenst aan deze zone, is als een
rijksmonument, aan de buitenzijde is dan ook
meubelstuk in de achterkamer geplaatst. Hierdoor
weinig gewijzigd.
blijft de oorspronkelijke structuur afleesbaar. De oorspronkelijke plafonds zijn gerestaureerd en
Per verdieping is een appartement gerealiseerd. Uitzondering hierop is de zolder, hier zijn twee appartementen gerealiseerd. Op alle verdiepingen was de oorspronkelijke en-suite verdeling niet meer aanwezig, wel waren achter de verlaagde plafonds de restanten van de oorspronkelijke plafonds verborgen.
.56
waar nodig gereconstrueerd.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.14
Herengracht 21
.57
.15
Hollanderstraat 55 en 57 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
De twee panden maken deel uit van een architectonisch ensemble in jaren ’30 architectuur, binnen een straatwand waar overwegend neorenaissance architectuur voorkomt. Het feit dat het een tweelingpand betreft legitimeert de keuze voor een volwaardige kap. Het toepassen van
Met het voorschild voegt de extra bouwlaag zich als vanzelfsprekend binnen de bestaande straatwand van dit beschermde stadsgezicht. Ogenschijnlijk is het eindbeeld met dakopbouw oorspronkelijk.
.58
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
dakschilden levert een terughoudend beeld op.
.59
.16
Houtrustweg 2A Ontwerp
: Bureau Kroner architecten
In 2017 is op het terrein van de Europese School in Segbroek een kinderdagverblijf gebouwd met een heldere opzet in een eigentijdse architectuurstijl. Nu wordt door dezelfde architect een uitbreiding ontworpen in de vorm van een extra bouwlaag.
bestaande architectuur niet door te zetten, maar juist om de verschillende tijdslagen van het gebouw leesbaar te houden door de optopping als een kroonlijst op de bestaande bebouwing vorm te geven. Het toegevoegde volume onderscheidt zich in vorm en materialen van de onderliggende bouwlagen, maar is toch in schaal en ritmiek sterk aan de bestaande architectuur gerelateerd.
.60
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Er is bewust gekozen om het gevelconcept van de
.61
.17
Laan van Nieuw Oost-Indië 14-16
Ontwerp
: Bureau Kroner architecten
Het plan voorziet in de transformatie van een
Het pand zelf wordt als architectonische eenheid
kenmerkend Post ’65 gebouw. Het bestaande
gezien, waarbinnen met relatief kleine
kantoorgebouw is verbouwd tot woningen.
aanpassingen het gevelbeeld verder wordt
Het oorspronkelijke kantoorpand presenteert zich
naar franse balkons en voorzien van witte dorpels
als een robuuste monoliet. Het gevelbeeld wordt
die subtiel refereren aan de spekbanden van de
echter verzacht door een subtiele gelaagdheid.
naastgelegen neorenaissance architectuur. Door de
Zo is het pand opgedeeld in drie ten opzichte van
lichtgrijze kleurstelling van de kozijnen en de
elkaar verspringende, spiegelsymmetrische delen,
donkere kleurstelling van de hekwerken ontstaat
elk met een andere maat en aan elkaar gekoppeld
een subtiel kleurenpalet dat diepte geeft aan de
door middel van balkons. De kap met dakkapellen
gevel en het gevelbeeld opfrist.
versterkt het sculpturale karakter. In het eerste voorstel is getracht om aansluiting te vinden bij de omliggende panden om zo tot een nieuw gevelbeeld te komen. Echter omdat dit pand zo karakteristiek is, is uiteindelijk gekozen om juist meer te proberen de oorspronkelijke kwaliteiten van het gebouw als uitgangspunt te nemen.
.62
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
verzacht. Vensters worden verlengd en gewijzigd
.63
.18
Laan van Nieuw Oost-Indië 123-127 Ontwerp
: Geurst & Schulze architecten
Het bestaande kantoor wordt getransformeerd tot
In een plan als dit wordt duidelijk zichtbaar dat de
woningen. Aan de zijde van de Laan van Nieuw
inpassing van groen in het binnengebied en de
Oost-Indië wordt naar de straat uitgebreid. Het lage
overige vergroende delen van het gebouw
bouwdeel wordt opgetopt en de topverdieping van
essentieel zijn voor het totale ontwerp.
het hoge bouwdeel uitgevuld. Het volume loopt
Een integraal ontwerp en een goede inpassing van
naar de straat trapsgewijs af en de lengte van het
groen wordt steeds belangrijker.
Zodoende ontstaan een schaal en een profiel die zich goed voegen in de context. Aan de zijde van de De Carpentierstraat worden drielaagse eengezinswoningen toegevoegd. De voorgestelde kleur van de keramische tegel voor de gevels van de verdiepingen vormt samen met het natuursteen voor de plinten een overtuigend palet. Het geeft het gebouw een eigen voorkomen en zorgt tegelijkertijd voor inbedding in de omgeving.
.64
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
gebouw wordt geleed door inspringende entrees.
.65
.19
Laan van Nieuw Oost-Indië 179 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
Deze dakopbouw is in dit blok de eerste toevoeging. Het bouwblok vormt samen met het appartementenblok aan de Juliana van Stolberglaan de hoekbebouwing van twee belangrijke straten. Ook vormt het de overgang van de verschillende bebouwingstypologieën aan deze straten. Binnen bouwdeel en het scharnier tussen de twee blokken. De hoofdvorm een setback met een loggia aan de voorzijde, het doorgaande metselwerk van de rechter zijgevel en de abstracte achtergevel maken de dakopbouw een passende toevoeging. De subtiele verkenning in de voorgevel aan de linkerzijde maakt een mooie overgang naar een volgende opbouw. Door de opbouw lager te houden dan het kenmerkende trappenhuis, blijft dit als zodanig herkenbaar.
.66
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
het complex is het trappenhuis een opvallend
.67
Ontwerp
: Abels & Partners, Architecten
Aan de duinzijde van de Laan van Poot zullen twee
De uitkragende balkons zijn door de opzet en de
nieuwe vrijstaande woongebouwen verrijzen.
vanzelfsprekende aansluiting op het metselwerk
De Laan van Poot vormt de grens tussen de in
met een doorlopende staande rollaag duidelijk deel
opzet en architectuur eenduidige woonbuurt
van de bouwmassa. Dit maakt de transparante
Vogelwijk en het duinlandschap. Daar waar de laan
vormgeving van de balustraden ervan mogelijk.
de wijk in krult, staan enkele in vorm en functie
De inrichting van de ruimte rondom de bebouwing
bijzondere gebouwen aan de duinzijde van de laan.
is in dit geval bepalend voor de inpassing ervan in
Deze woongebouwen voegen zich in opzet en in
deze beschermde omgeving.
vormgeving goed naar de structuur en karakteristiek van de wijk, een gemeentelijk beschermd stadsgezicht. De grens tussen de woonbebouwing en de bijzondere gebouwen in het duinlandschap is ook herkenbaar in de kleurstelling van het metselwerk van de bebouwing: rood zijn de woningen aan de ene zijde en lichter, bruiner de bijzondere bebouwing aan de andere zijde. De nu voorgestelde nieuwbouw aan de zijde van de bijzondere bebouwing voegt zich daar met de gemêleerde rode en bruine steen, de grijze accentsteen en de roodkleurige voeg goed naar.
.68
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.20
Laan van Poot ongd. ter hoogte van de Tortellaan
.69
.21
Leyweg ongd. – Erasmusveld Ontwerp
: Workshop architecten
Dit deel van de Leyweg verbindt Den Haag Zuidwest met Wateringse Veld via het groene, landelijke Erasmusveld. Deze strook met natuur, volkstuinen en sportvelden wordt langzaamaan bebouwd met meer en minder traditionele woningbouw. Dit appartementengebouw is een
De hoofdvorm is een vierkant en ligt vrij in het groen. Binnen dat vierkant is sprake van een complexe volume-opbouw en architectuur, maar door de eenduidige toepassing van materialen en details ontstaat een heldere en sterke eenheid. In het groen staat één gebouw.
.70
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
van de vernieuwende voorbeelden.
.71
.22
Madepolderweg ongd. hoek Madesteinweg – De Vroon Ontwerp
: Vanschagen Architecten
Het appartementenblok met collectieve voorzieningen en inpandig parkeren sluit in massaopbouw en opzet goed aan bij de naastgelegen school. In uitwerking voegt het zich naadloos in de uitgangspunten van het Beeldkwaliteitsplan
Het plan levert een mooi en rustig beeld op. De entree aan de Bertrand Russelllaan is logisch en de insnoering aan de Madepolderweg geleed het volume, waardoor het gebouw zich goed voegt in de voorzieningenstrip aan de Madepolderweg. Het plan is zorgvuldig in zijn uitwerking en verfijnd in zijn metselwerkdetaillering. Samen met het groene inrichtingsplan zorgt het voor een solide inpassing in zijn omgeving.
.72
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
voor dit deel van Vroondaal-Zuid.
.73
igi g lolpop oror VVoo
.23
Nieuw-Rozenburgstraat ongd. Ontwerp
: Rijnboutt en Maat Feeling Home 33
4 4 5 5
Voorlopig
2 2
De ruimte tussen de nieuwbouw aan de Oude Haagweg en de vooroorlogse bebouwing van de
ig
lop
or
Vo 1 1
Notenbuurt wordt ingericht als (moes)tuin. Daarin
88
6. 6.
wordt tuinbebouwing gerealiseerd zoals een
7 7
11 11
berging en een kas, maar ook een elftal (de eerste
Blok BlokBB
fase) ‘tiny houses’. De architect en de commissie
3
4
hebben veel gesproken over de configuratie en de
9 9
10 10
Voorlopig
12 12 4
Blok A 3
9 2
Bl
8
Bl
10
ok
ok
B
9
A
5
12 6.
7
3
2
1
1
12
5
10
6
.74
11
.75
11
77
7
7
6
8
6.
11
Blok BlokAA Blok B
9
8
10
1
en aan de buitenzijde zo vrij mogelijk in het groen.
4
5
twee hofjes ontstaan, aan de binnenzijde beschut
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
2
inpassing van de elf houten huisjes. Uiteindelijk zijn
.24
Noordpolderkade 163 Ontwerp
: Team Paul de Vroom + Studio Sputnik
Het ontwerp is een vanzelfsprekend accent in dit bouwblok en in deze omgeving, aan het plein. De beeldbepalende ronde hoeken, met gebogen glas, en de alzijdigheid dragen daaraan bij. Dit resulteert in een overtuigend, bijzonder en sterk gebouw. De kwaliteit van het gevelprincipe wordt
De materiaalkeuze is zorgvuldig afgestemd op de omgeving. De baksteen en ook de andere gevelmaterialen vormen een samenhangend palet, ondersteunen het ontwerp en maken er een iconisch geheel van.
.76
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
voortgezet in de detaillering.
.77
.25
Orchideestraat 26 Ontwerp
: Architect & bureau Ernst Manger
Deze dakopbouw is de laatste in dit blok en sluit in volume, uitwerking, detaillering en kleurstelling – kortom in álle opzichten – aan bij de eerder vergunde en gerealiseerde dakopbouwen op het bouwblok.
onderliggende laag, maar voegt aan het gevelbeeld een eigen ritmiek en een inpandige buitenruimte toe. Het resultaat is een zeer geslaagd geheel dat oorspronkelijk lijkt te zijn ontworpen en de straat ‘af’ lijkt te maken.
.78
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
De nieuwe laag is geen exacte kopie van de
.79
.26
Perenstraat 103 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
Dit blok kent een bijzondere plastiek ter plaatse van de portieken: de gevels liggen hier over twee bouwlagen terug. Deze straat wordt bovendien gekenmerkt door een zeer geprononceerde daklijn die in alle blokken aan weerszijden van de straat
Het bestemminsplan laat op alle blokken een dakopbouw toe, maar op sommige delen aan de overzijde dienen deze met een setback te worden gerealiseerd. Ten behoeve van het behoud van de symmetrie in het gevelbeeld is ook hier gekozen voor een setback en behoud van de kenmerkende bestaande dakrand. De setback komt in maat overeen met de reeds bestaande sprong in de gevellijn. De nieuwe dakrand is in maat ondergeschikt aan de bestaande dakrand en wordt ter plaatse van de penanten onderbroken. Dit levert bij (toekomstige) herhaling een duidelijke, maar ondergeschikte, repetitie op.
.80
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
terug komt.
.81
.27
Plaats ongd. – Johan de Witt Ontwerp
: Ingenieursbureau Den Haag
Met de herinrichting van de Plaats is ook het monumentale standbeeld van Johan de Witt (1625-1672), de belangrijkste politicus van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, gewijzigd. Het monument is onderdeel geworden
Het standbeeld wordt verplaatst en opgetild. Het gehele beeld (inclusief sokkel) wordt op een nieuw basement gezet. Het cirkelvormige element van het basement zorgt er voor dat het monument meer benadrukt wordt. Het beeld heeft nu een prominentere plaats op het plein en is meer bepalend voor het aanzicht van de Plaats.
.82
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
van het totale ontwerp van de herinrichting.
.83
.28
Prinses Beatrixlaan 5 Ontwerp
: Maaq Signing & Interior
In Den Haag verschijnen steeds meer bedrijfs-
De reclame-uiting bij Prinses Beatrixlaan 5 is een zeer
verzamelgebouwen. Het toevoegen van reclame-
geslaagd voorbeeld van een gezamenlijke reclamedrager
uitingen is bij dergelijke gebouwen een dilemma.
nabij de entree van het gebouw. Deze reclamezuil is in
Bij een bedrijfsverzamelgebouw is in beginsel de
vormgeving gerelateerd aan het bedrijfsverzamelgebouw,
naam van het gebouw de primaire reclamedrager.
waardoor een samenhangend beeld ontstaat.
.84
gehuisvest zijn in het gebouw kunnen dan op een
Door op deze wijze de verschillende bedrijven kenbaar te
gemeenschappelijke reclamedrager worden
maken, wordt een wildgroei aan reclame-uitingen op de
aangebracht.
gevels voorkomen.
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
De namen van de verschillende ondernemingen die
.85
.29
Rijswijkseweg 17 Ontwerp
: KCAP
Op de hoek van de Rijswijkseweg en de
Centraal in het gebouw is een grote vide gemaakt,
Waldorpstraat staat het voormalig stationspost-
die naar boven toe steeds groter wordt.
kantoor. Het pand is gebouwd naar een ontwerp
De oorspronkelijke draagconstructie is hierbij intact
van toenmalig rijksbouwmeester G.C. Bremer.
gelaten.
bouwstop tijdens de oorlogsjaren is het pand in
Ten behoeve van de kantoorruimtes op de
1949 opgeleverd. Toen het pand aan het einde van
toegevoegde verdiepingen zijn er in de gevel
de twintigste eeuw de functie van postkantoor
nieuwe gevelopeningen aangebracht. Om de
verloor is het getransformeerd tot een
monumentale vliesgevel van glazen bouwstenen
kantoorgebouw. Tijdens deze transformatie zijn de
zoveel mogelijk te respecteren liggen deze
hoge postsorteerruimtes voorzien van een
gevelopeningen in het vlak van de glazen
tussenvloer om ruimte te bieden aan een
bouwstenen. In het dak van het pand zijn de
parkeergarage en kantoorruimtes.
oorspronkelijke lichtstraten weer in ere hersteld.
In dit voormalige stationspostkantoor wil PostNL
Om het pand te verduurzamen is de bestaande
zijn nieuwe hoofdkantoor realiseren. KCAP heeft
gevel aan de binnenzijde voorzien van een extra
een ontwerp gemaakt voor een duurzaam
glazen gevelwand. Op sommige plekken springt
kantoorgebouw. Hiervoor is het inbouwpakket uit
deze tweede gevel terug om ruimte te bieden aan
het einde van de twintigste eeuw compleet
zogenaamde wintertuinen.
verwijderd en vervangen door een nieuw inbouwpakket.
.86
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
In 1940 werd begonnen met de bouw, na een
.87
.88 .89
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
.30
Rozenstraat 46 Ontwerp
: Studioschaeffer architecten
Een extra bouwlaag op een woning met een kap is vaak niet mogelijk en indien toegestaan vormt het ontwerp doorgaans een grote uitdaging. Het voorgestelde ontwerp toont aan dat, hoewel de ontwerpopgave gecompliceerd is, er een overtuigend eindbeeld kan ontstaan. Het bestaande sterk horizontaal gelede architectuur met een flauwe kap ingesloten tussen twee ‘boekensteunen’. De voorgestelde opbouw heeft de vorm van een gemetselde setback als gecentreerd volume op het bestaande dak met flauwe kap. Bij het voortzetten van de opbouw op dit bouwblok doet een dergelijke toevoeging recht aan de onderliggende hoogwaardige architectuur en maakt het concept van de boekensteunen nog krachtiger. Tevens blijft de bestaande rijke en geprononceerde dakrand intact. De opbouw is in hoogte gedrukt en manifesteert zich als een transparante ‘lantaarn’ met een reeks van ramen tussen de dakranden van de twee flauwe daken.
.90
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
bouwblok kenmerkt zich door een tweelaagse,
.91
.31
Saturnusstraat ongd. – Frank is een Binck Ontwerp
: Studio Leon Thier en HVE Architecten
Dit project, ingeklemd tussen de Saturnusstraat, de
In dit project – dat de naam ‘Frank is een Binck’ (naar
Melkwegstraat en een van de havens van de
Frank van Klingeren) kreeg – smelten industrieel verleden,
Binckhorst, is een interessante combinatie van
hergebruik, contextuele nieuwbouw en vergroening van
hergebruik en nieuwbouw. Aan de haven wordt
gebouwen samen in een complex dat bijna
een gebouw van architect Van Klingeren
vanzelfsprekend in de Binckhorst past.
opgebouwd. Dit gebouw dat oorspronkelijk naast opgeslagen. Ook een opgeslagen gevelkunstwerk van Pierre van Soest vindt hier een nieuwe bestemming. Het wordt geïncorporeerd in de nieuwe inrichting van de begane grond. De nieuwbouw heeft een gridgevel die verwijst naar het gebouw van Van Klingeren, zowel naar de industriële skeletstructuur als naar de karakteristieke donkere kleur. Het gebouw omarmt een parkeergarage. De auto’s daarin worden aan het zicht onttrokken door een groene gevel en een tuin op het dak.
.92
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
landhuis Ockenburgh stond, is ontmanteld en
.93
.32
Utrechtsebaan/Boslaan Ontwerp
: Ingenieursbureau Den Haag
Om het groen van de Koekamp en het Malieveld te verbinden met het Haagse Bos is een ontwerp gemaakt voor een breder viaduct achter de Malietoren. Op dit viaduct bevinden zich een groenzone en een nieuwe route voor langzaam verkeer. Omdat de rand van het viaduct de mond stad verlaat – is vooral gesproken over de benodigde toevoeging aan de bestaande tunnelbak van de Utrechtsebaan. De nieuwe rand is ontworpen met een lichte glooiing om de groene verbinding optisch te verbreden en om de rand als ‘nieuw’ te herkennen. Tegelijkertijd sluit het beton van de nieuwe rand aan bij de bestaande tunnelbak, waardoor een overtuigende tunnelmond ontstaat.
.94
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
van de Utrechtsebaan vormt – voor verkeer dat de
.95
.33
Van Speijkstraat 47A Ontwerp
: Ontwerp: Studioschaeffer architecten
Met deze dubbele opbouw wordt een bestaande uitsparing, in deze voor het Zeeheldenkwartier zo kenmerkende neorenaissance gevelwand, dichtgezet. Het eenduidige, eigentijds vormgegeven ontwerp element en voegt zich naar de bestaande structuur. Door een minimale setback blijft het oorspronkelijke silhouet goed afleesbaar. De materiaalkeuze, detaillering en kleurstelling is zorgvuldig en consistent.
.96
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
werkt in hoogte en uitwerking goed als verbindend
.97
.34
Waldeck Pyrmontkade 872 Ontwerp
: Bos | Hofman | Architektenkombinatie
Het bestaande kantoorgebouw, een intermediair tussen het monumentale pand op de hoek Waldeck Pyrmontkade/Laan van Meerdervoort en het grootschalige woongebouw aan de rechterzijde, wordt getransformeerd tot appartementengebouw.
intermediair door de volumeopbouw en door de toegepaste materialen. Zo versterken de steenrode invullingen van het gevelgrid de relatie met het monumentale hoekpand en verwijst het betonnen grid met geïntegreerde balkons naar de abstractie van het rechter buurpand.
.98
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
De nieuwe gevels versterken de functie van
.99
1 2 3 4 5 6 7 8
.100
Catsheuvel 4-18
102
Duchattelstraat 1
103
Kamperfoeliestraat 2A2B
104
Kapelweg 18
105
Passage 6-8-10, Buitenhof 4-5-6 en 8
106
Rijslag 17, 19 en 21
107
Rotterdamsebaan
108
Thérèse Schwartzestraat 15D
109
Jaarverslag Welstands- en Monumentencommissie 2019-2020
Terugblik 2015-2018
.101
Ontwerp
: Architektenkombinatie Bos Hofman en Archipelontwerpers
2
Duchattelstraat 1 Ontwerp