RIS309437 HEA Jaarrapportage 2020-2021

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Hilbert Bredemeijer Wethouder van Onderwijs, Sport en Buitenruimte

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

OCW/10139263 RIS309437 Contactpersoon

Truus van Noort Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Stad en Bestuur OCW Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

6 juli 2021

truus.vannoort@denhaag.nl

Onderwerp

HEA Jaarrapportage 2020-2021

Geachte voorzitter, Het afgelopen onderwijsjaar stond, net zoals een groot deel van het jaar daarvoor, in het teken van lockdowns en corona-maatregelen. Leerlingen, studenten, docenten, schoolleiders en medewerkers in de kinderopvang hebben met veel beperkingen te maken gehad en er is een groot beroep gedaan op hun inventiviteit en flexibiliteit. Ook op (groot)ouders, familieleden en verzorgers is vaak een groot beroep gedaan en daarmee is het onderwijs misschien wel meer dan ooit een zaak geworden van de hele stad. Het college heeft grote waardering voor de inzet van eenieder die in de afgelopen periode een steentje heeft bijgedragen om opvang van en onderwijs aan kinderen door te laten gaan. Deze brief gaat over het HEA Jaaroverzicht 2020-2021 en die ontvangt u naast het raadsvoorstel HEA Jaarplan 2021-2022 (RIS309436). Het HEA Jaarplan 2021-2022 laat zien waar het komend schooljaar aan gewerkt wordt; dit jaaroverzicht laat de belangrijkste inspanningen en resultaten zien van het afgelopen onderwijsjaar. Er is hard gewerkt en veel bereikt, maar tegelijk is er het besef dat we er nog niet zijn. Het komende jaar is het zaak om zo snel als het kan, en zo sterk mogelijk, terug te veren uit de crisis. Het inlopen van achterstanden en het waarborgen van kansengelijkheid in het onderwijs zijn daarbij de belangrijkste doelen.

Het HEA Jaaroverzicht volgt, net als het HEA Jaarplan, de ambities van de HEA om zo volledig mogelijk hierover te rapporteren, maar het begint met de ongeplande inzet op de coronamaatregelen dat in geen enkel Jaarplan was voorzien. In deze brief worden enkele zaken uitgelicht. Dit zijn vraagstukken die, naast de gevolgen van de coronamaatregelen, de afgelopen periode in uw raad extra in de belangstelling hebben gestaan en ook tijdens de recente behandeling van de programmarekening in de commissie Bestuur op 17 juli j.l. aan de orde kwamen. Zoals toegezegd volgt in deze brief meer gedetailleerde informatie en aanvullende uitleg. Daarnaast wordt ingegaan op twee belangrijke onderwerpen: het Nationaal Programma Onderwijs en de stand van zaken rond de ontwikkeling van de nieuwe HEA (2022-2026).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10139263

Lerarentekort Zoals we u eerder hebben laten weten in de brief over de vacatures in het primair onderwijs (RIS 309052) is dit vraagstuk nog steeds zorgelijk en bovendien lastig in beeld te brengen. Het betreft ook niet alleen het primair onderwijs maar raakt het hele onderwijsveld in Den Haag en zelfs in heel Nederland. Het lerarentekort is het grootste en meest prangende onderwijsvraagstuk van deze tijd. Het raakt vooral de kansengelijkheid van kinderen in kwetsbare wijken. Zonder voldoende kwalitatief goed toegeruste leerkrachten, geen kansengelijkheid! De G5-steden zoeken allemaal naarstig naar oplossingen en leggen daarbij accentverschillen in de interventies die ze plegen. Echter is in geen van de steden het ei van Columbus gevonden. Samen met de steden wordt nu druk uitgeoefend op het ministerie en de landelijke politiek om het lerarentekort bovenaan de agenda te krijgen. In het Nationaal Programma Onderwijs is hier nog onvoldoende rekening mee gehouden. Er is wel veel geld beschikbaar, maar er zijn onvoldoende goede leerkrachten om de plannen uit te voeren. Daarmee blijft het zaak dit met alle betrokken partners en met onverminderde energie aan te pakken. Het zou immers wel eens het belangrijkste thema in de volgende HEA kunnen zijn. De urgentie is dus onverminderd hoog, evenals de inzet, al lijkt het soms water naar de zee dragen.

Het personeelstekort is tussen februari 2020 en februari 2021 toegenomen van 329 naar 473 fte, ofwel een tekort van 14,9%. Deze stijging is in de gehele G5 terug te zien. Ondanks dat is, mede door onze inzet, de instroom op de Haagse pabo’s sterk toegenomen: er is tussen 2017 en 2020 een groei van 155 naar 262 studenten (+70%) en de verwachting is dat dit blijft stijgen. Ook groeit het aantal zij-instromers in het primair onderwijs dankzij het noodplan: op 1 september 2020 waren dat er 130; op 1 september 2021 zullen dat er ca 185 zijn. Ook de samenwerking tussen schoolbesturen en opleidingen is verbeterd waardoor afgelopen jaar 266 studenten, starters en zijinstromers professionele coaching en begeleiding hebben gehad. In mei 2020 is de campagne Wordleraarindenhaag gelanceerd. Deze richt zich met name op jongeren. Het bereik is in de afgelopen maanden enorm vergroot: met name via Instagram met gemiddeld 500 likes per bericht en een gemiddeld bereik van 7500 per maand en TikTok met ruim 8000 volgers en gemiddeld 80.000 likes per maand. Het afgelopen jaar heeft de gemeente met projectontwikkelaars afspraken gemaakt om leraren met voorrang te huisvesten. Het gaat dan over woningen in nieuwbouwcomplexen in het middensegment omdat er geen ruimte meer is in de corporatiesector.

Begin dit jaar zijn er met Altera afspraken gemaakt om bij twee nieuwbouwcomplexen in totaal 235+ woningen beschikbaar te stellen voor de sleutelberoepen (onderwijs, zorg en de politie). In totaal hebben 25 geïnteresseerden gebruik gemaakt van het aanbod. Onlangs is gestart met het openstellen van het aanbod voor het tweede nieuwbouwcomplex met in totaal 155 woningen. Gezien het geringe aantal reacties vanuit de doelgroep(en) in de eerste ronde, wordt ingezet op betere communicatie over het aanbod. Daarnaast worden aan scholen extra parkeervergunningen verleend op aanvraag van de school. In principe wordt één parkeervergunning per twee voltijdsaanstellingen (2 fte) verleend. Tenslotte is er een mooi perspectief op de start van een nieuwe Haagse lerarenopleiding in september 2023. Er zijn concrete stappen gezet in de realisatie van Haagse Lerarenopleiding die gespecialiseerd is in grootstedelijke problematiek en die de UL gaat ontwikkelen. Er is een adviesraad actief met po/vo schoolbestuurders en onderwijsexperts om het ontwikkelteam te adviseren. Begin juni was er de eerste Kick-off 2-daagse met het ontwikkelteam en de startdatum is nu vastgesteld op september 2023. Zoals eerder toegezegd informeren we u komend najaar weer uitvoerig over de voortgang van de Haagse aanpak.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10139263

Voorschoolse educatie In Den Haag waren op 1 april 2021 ca. 9500 peuters waarvan ruim 4500 doelgroeppeuters; daarvan gingen er ca. 2600 naar een voorschool op een van de 125 ve-locaties. Als gevolg van corona is de deelname van doelgroeppeuters teruggelopen van 61% naar 58%. Inmiddels is er nieuwe beleid ingezet om het bereik met 5% per jaar te verhogen, te beginnen bij het inlopen van het corona-verlies. Het beleidskader kinderopvang met voorschoolse educatie en de subsidieregeling voorschoolse educatie (RIS308837) zijn vernieuwd en er zijn resultaatsafspraken gemaakt met het veld: verhogen van kwaliteit, betere toeleiding naar VVE, verhogen van bereik doelgroep peuters en vergroten van het aanbod. Zomerprogramma 070 Vanuit de verschillende portefeuilles (wijken, sport, cultuur, onderwijs, jeugd) en organisaties (scholen, welzijnsinstellingen, musea, etc.) wordt samengewerkt om komende zomer een breed en bruisend activiteitenprogramma te organiseren voor kinderen en jongeren van alle leeftijden analoog aan de Campus010 uit Rotterdam. Het college wil daarmee de gevolgen van de coronacrises op kinderen en jongeren een beetje verzachten en hen een mooie en vooral leuke en leerzame zomer aanbieden. Het Zomerprogramma 070 ‘The City is Ours’ is groter, uitgebreider en het wordt breder aangeboden dan vorige zomer.

Begin juli wordt hier breed over gecommuniceerd via allerlei kanalen en via scholen en buurthuizen. Dit alles om zoveel mogelijk kinderen en jongeren te bereiken. Het programma biedt kinderen en jongeren van alle leeftijden leuke en leerzame activiteiten op het terrein van sport & spel, cultuur, natuur, welzijn en onderwijs, het sluit aan bij de zomerscholen in het primair en voortgezet onderwijs en de buurthuizen en vindt zowel plaats op wijkniveau als op stadsniveau. Zie ook: www.zomerprogramma070.denhaag.nl. Doelstelling is dat kinderen en jongeren plezier hebben en activiteiten kunnen ondernemen in eigen stad, die hun wereld vergroten, en waarbij ze nieuwe leeftijdsgenoten ontmoeten. Het programma draait van 16 juli tot 29 augustus met als hoogtepunt het Olympic Festival van 23 juli tot 10 augustus. Achterstanden en kansenongelijkheid Afgelopen jaar is niet alleen onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van de kansengelijkheid in Den Haag (RIS IS307504) maar ook naar effectieve vormen van extra leertijd om het beleid scherper en effectiever in te kunnen zetten. Dit onderzoek wordt binnenkort aan de raad gepresenteerd. Belangrijkste conclusie is dat succes niet alleen bepaald wordt door het inzetten van evidence based interventies, maar ook hoe ze worden ingezet en of dat past bij de school en de populatie.

De kans dat extra leertijd effect sorteert is wel groter als deze gebaseerd is op evidence based interventies. Dit is ook terug te zien in de menukaart die het ministerie van OCW onlangs heeft gepresenteerd (https://www.nponderwijs.nl/po-en-vo/menukaart) waarin effectieve interventies zijn opgenomen om corona-achterstanden in te lopen. Scholen hebben ondertussen, binnen de bestaande mogelijkheden, hun programma’s voor extra en intensieve leertijd uitgebreid of geïntensiveerd, ter compensatie van de lockdowns. Zo hebben 24 scholen hun schooltijd met 6 uur per week verlengd en 96 scholen hebben extra lessen onder of na schooltijd georganiseerd. De gevolgen van de coronamaatregelen op de ontwikkeling van kinderen is echter nog niet helemaal in beeld. Zo was er vorig jaar geen centrale eindtoets en werden de schooladviezen niet bijgesteld. Afgelopen jaar zijn de Opendagen niet doorgegaan waardoor leerlingen minder weloverwogen hun keuze moesten maken. Op dit moment loopt het vervolgonderzoek nog naar de kansengelijkheid in Den Haag. Bibliotheken bieden nu structureel huiswerkfaciliteiten aan voor leerlingen uit het voortgezet onderwijs, zodat zij in alle rust, en onder begeleiding, hun huiswerk kunnen maken.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10139263

Welzijnsinstellingen in wijken met veel achterstanden bieden inmiddels educatieve buitenschoolse activiteiten aan voor leerlingen uit het basisonderwijs en bibliotheken hebben programma’s om het lezen bij deze groep te bevorderen. Speciaal onderwijs Het onderzoek van de scholen en de samenwerkingsverbanden Passend Onderwijs naar de omvang en oorzaak van het stijgende aantal deelnemers in het speciaal onderwijs, loopt nog. Inzet is om meer en beter zicht te krijgen op de wachtlijsten zodat er sneller geacteerd kan worden op de vraag en het ondersteuningsaanbod aangepast kan worden. Na een eerste inventarisatie blijkt dat het tot nu toe lukt om in de meeste gevallen en binnen drie maanden extra aanbod te creëren binnen de onderwijssettingen. Ook zijn er 3 integratieklassen gestart in het po voor kinderen die speciaal onderwijs nodig hebben. Het aantal kinderen dat langer dan 3 maanden thuiszit blijft fluctueren, al is de doorlooptijd als gevolg van de lockdowns wel wat opgelopen. Dit is in lijn met het landelijk gemiddelde en gaat veelal om kinderen met complexe psychische problemen en ingewikkelde thuissituaties. Schoolzwemmen De inzet van het college op schoolzwemmen is al jaren een goed Haags gebruik. Het resultaat van die inzet is dat 98% van alle Hagenaars in de leeftijd van 12 tot en met 17 jaar kan zwemmen en 92% een zwemdiploma bezit.

Echter zien we dat steeds meer kinderen buiten school leren zwemmen en er minder behoefte bestaat aan het fenomeen schoolzwemmen. Door de corona maatregelen is afgelopen schooljaar een groot deel van de lessen komen te vervallen. In de vakanties zijn/worden extra zwemlessen aangeboden om zoveel mogelijk kinderen aan een zwemdiploma te helpen. Taal De Taalnota (RIS307986) is vastgesteld. Daarin is het belang van de taalvaardigheid bij ouders voor de ondersteuning van hun kinderen op school onderstreept. Als gevolg van de coronamaatregelen zijn helaas ook veel taalcursussen niet of niet volledig doorgegaan of door een online aanbod vervangen. In het HEA Jaarplan wordt daarom extra inzet van schoolmaatschappelijk werk in de voorscholen aangekondigd om ouders eerder en intensiever te benaderen en hen op het belang van taalcursussen en opvoedingsondersteuning te wijzen. Ook worden de (zelf)organisaties die deelnemen aan het programma Taal in de Buurt aangemoedigd om zich samen met docenten en vrijwilligers extra in te spannen om deelnemers (opnieuw) te bereiken na de coronamaatregelen. Het online lesgeven was niet altijd haalbaar vanwege onvoldoende digitale vaardigheden bij de doelgroep. Met het perspectief dat fysieke lessen weer mogelijk zijn, zal een groot deel van de uitgevallen deelnemers naar verwachting alsnog het traject afmaken in de komende periode.

Verduurzaming van schoolgebouwen Voor nieuwe schoolgebouwen biedt de gemeente een toeslag op de normbekostiging voor (bijna) energie neutrale schoolgebouwen. Daarnaast biedt de gemeente tot 50% cofinanciering voor energiebesparende maatregelen en maximaal € 2.000 bijdrage voor ontwerpkosten voor groen-blauwe schoolpleinen. In 2020/2021 zijn voor zover bekend 3 groen-blauwe schoolpleinen gerealiseerd. Andere groenblauwe schoolpleinen zijn nog in de ontwikkelingsfase. Er zijn nog 2 aanvragen voor de bijdrage ontwerpkosten van een groen-blauw schoolplein ingediend. In 2020/2021 is voor 3 schoolgebouwen, met een gezamenlijk bruto vloeroppervlak van ruim 21.000 m2, een aanvraag voor energiebesparende maatregelen ingediend.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10139263

Daarvan is één aanvraag nog in behandeling. Met deze maatregelen worden de energie labels van deze gebouwen gemiddeld twee stappen (bijvoorbeeld van energielabel C naar A) verbeterd. Inzet is om in 2021/2022 voor minimaal 15.000 m2 gemiddeld 3 energielabelstappen te realiseren. Nationaal Programma Onderwijs Om de gevolgen van de lockdowns in het onderwijs op de leerontwikkeling van kinderen te compenseren heeft het Rijk het meerjarig Nationaal Programma Onderwijs (NPO) gepresenteerd. Scholen krijgen daarmee een aanzienlijk budget om de komende twee jaren extra te investeren in het onderwijs en zo de achterstanden weg te werken. Op basis van een schoolscan kunnen scholen zelf een keuze maken uit een zgn. menukaart en de interventies kiezen die bij hun school past. Op zich een mooie actie, al gaat het voorbij aan de structurele problemen in het onderwijs en wordt het probleem van het lerarentekort hierdoor alleen maar groter. Ook gemeenten krijgen NPO middelen toegewezen om achterstanden als gevolg van corona weg te werken, maar de hoogte van dit budget is nog niet bekend. Deze gemeentelijke middelen moeten aanvullend en ondersteunend op de NPO activiteiten van de scholen ingezet worden, zodat scholen zoveel mogelijk ontzorgt worden. Scholen kunnen zich dan optimaal richten op het onderwijs en het uitvoeren van hun eigen interventies om de corona-achterstanden in te lopen.

Dit alles binnen de context van het lerarentekort, een probleem dat misschien nog wel groter is dan de, als gevolg van corona, opgelopen achterstanden. Immers, zonder leraren kunnen achterstanden per definitie niet ingelopen worden. Scholen en gemeenten zijn blij met deze tijdelijke middelen om de achterstand in te lopen, maar omdat dit ‘maar’ een tijdelijke maatregel is, staat de uitdrukkelijke wens om een meer structurele oplossing voor het lerarentekort en onderwijsachterstanden nog steeds hoog op de agenda van de G4. Juist door het incidentele karakter van de NPO middelen is dit geen oplossing voor het lerarentekort, sterker nog, doordat scholen in de randgemeenten nu budget hebben voor het (tijdelijk) aantrekken van extra (ondersteunend) personeel, zorgt dit voor extra leegloop van leerkrachten uit vooral minder bevoorrechte scholen in de stad. De zorgen hierover zijn met de minister gedeeld en de G4 blijft, samen met de schoolbesturen, in gesprek met het rijk om te pleiten voor meer structurele oplossingen. Ontwikkeling HEA 2022 -2026 Iedere vier jaar wordt samen met de Haagse schoolbesturen voor primair en voortgezet onderwijs, het middelbaar en hoger beroepsonderwijs en de kinderopvangorganisaties een 4-jarige lokale educatieve beleidsagenda gemaakt voor het Haagse onderwijs, ofwel de Haagse Educatieve Agenda (HEA).

Afgelopen maanden zijn op verschillende manieren, onder andere via digitale Stadsgesprekken, ideeën opgehaald voor de ambities en speerpunten in deze agenda. Ook in deze nieuwe HEA zal de nadruk komen te liggen op gelijke onderwijskansen voor alle kinderen. Daarbij wordt veel aandacht gevraagd voor het lerarentekort omdat dit voorwaardelijk is voor goed onderwijs dat bijdraagt aan die gelijke onderwijskansen. Eind 2021 ontvangt u een raadsvoorstel voor de HEA 2022-2026. HEA Jaarplan 2021-2022 Gelijktijdig met deze HEA Jaarrapportage 2020-2021 wordt het HEA Jaarplan 2021-2022 opgeleverd. In dat Jaarplan staan de maatregelen die nieuw of aanvullend zijn en die gedurende het schooljaar 2021-2022 uitgevoerd worden. Zoals de uitbreiding voorschoolse educatie, het verbeteren van de schooladvisering, de inzet op meer brede brugklassen, subsidie voor schoolreisjes, meer tijd en aandacht voor de rol van ouders bij taalontwikkeling en keuzeprocessen, etc. Het HEA Jaarplan volgt, net als de HEA Jaarrapportage, de ambities van de HEA om zo een volledig beeld te geven van alle voorgenomen maatregelen.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10139263

Tenslotte Met dit HEA Jaaroverzicht en deze brief hebben we u geïnformeerd over de inzet en opbrengst van het afgelopen schooljaar. Een schooljaar dat voor vele heel anders is verlopen dan was voorzien. Het moge duidelijk zijn dat ook de uitvoering van een aantal maatregelen uit de HEA en het HEA Jaarplan 2020/2021 daaronder geleden hebben. Echter zijn er wel veel andere en nieuwe maatregelen ingezet om de gevolgen van de coronamaatregelen te compenseren. Een aantal daarvan blijken zo waardevol dat die ook in het nieuwe HEA jaarplan 2021-2022 zijn opgenomen en dus in stand gehouden kunnen blijven, zoals de leeskringen en huiswerkfaciliteiten in de bibliotheken, de studenten in de klas die leerkrachten ondersteunen, de verstrekking van laptops door St. Leergeld en het Zomerprogramma070. Uiteindelijk kunnen we op basis van nieuwe inzichten en ervaringen in de volgende Haagse Educatieve Agenda weer opnieuw prioriteiten benoemen. Met vriendelijke groet, de wethouder van Onderwijs, Sport en Buitenruimte Hilbert Bredemeijer

6/6