RIS309337 Plan Oude Centrum 30 juni

Het Oude centrum, een parel van de Haagse Binnenstad

Initiatiefvoorstel om het Oude centrum de uitstraling te geven die het verdient Indiender: Ayse Yilmaz, Haagse VVD

Inhoud 1. Inleiding 1.1. Aanleiding 1.2. Doel 2. De kracht van het Oude Centrum 3. De leefbaarheidsproblemen in het Oude Centrum 4. Verbetervoorstellen 4.1. Een plek om te wonen 4.2. Het historische straatbeeld 4.3. Het winkelaanbod 5. Financiën

1. Inleiding Aanleiding Het Oude Centrum, een gebied waar Spinoza, Multatuli en Jan Steen hebben rondgelopen. Een wijk met prachtige architectuur, straten en grachten, maar ook een wijk die op dit moment meer potentie heeft. Daar moet verandering in komen, want het Oude Centrum moet weer de uitstraling krijgen die het verdient! Tot aan de Tweede Wereldoorlog was het Oude Centrum een florerende Joodse wijk. Maar tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn de meeste Joodse Hagenaars weggevoerd. Den Haag had bij aanvang van de Tweede Wereldoorlog 17.000 Joodse inwoners, en herbergde daarmee na Amsterdam de grootste Joodse gemeenschap van Nederland. Na de oorlog keerden slechts 2.000 van hen terug naar onze stad. Het Oude Centrum raakte in verval en kwam bekend te staan om het ruige randje. En tot vandaag dient de wijk als achterkant/afvoerputje van de stad. De continue verkeersstromen op de parkeerroute, de overlastgevende horeca op de Loper Oude Centrum, de prostitutie in de Doubletstraat, de vele opvangplekken voor verslaafden en dak- en thuislozen maken dit gebied eigenlijk zo goed als onleefbaar. Wanneer je als inwoner van het Oude Centrum echter een overlastmelding doet bij de politie, dan krijg je de vraag: “Waarom bent u nog niet verhuisd?”.

Het lijkt erop alsof de problemen waar dit gebied mee kampt als een gegeven beschouwd worden en daar wil de Haagse VVD verandering in brengen. Het Oude Centrum moet weer een uitnodigend gebied worden waar je als toerist naar toe wilt gaan, maar waar het ook prettig wonen is. Doel De aandacht van het stadsbestuur moet naar het Oude Centrum gaan. Door in kaart te brengen welke problemen zich in het Oude Centrum afspelen kan en moet het stadsbestuur een afwegingskader maken en een investeringsplan opstellen waarmee het Oude Centrum in de komende 10-20 jaar van verloederd gebied verwordt tot onderdeel van onze binnenstad met allurè. Door middel van het verbeteren van de leefbaarheid laten we het Oude Centrum meedoen in de kwaliteit van de hele binnenstad. Daarbij zoeken we dus nadrukkelijk aansluiting bij de kwaliteit en uitstraling van de binnenstad, want dit deel van Den Haag moet daar onderdeel van zijn en mag daar zeker niet voor onder doen. De kwaliteit van de gebouwde omgeving in het Oude Centrum wordt daarbij als uitgangspunt genomen om de uitstraling van een oude binnenstad te laten zien. Daarnaast zoeken we naar geschikte ijkpunten zoals het Spinozahuis om de rijke historie van het Oude Centrum voor zich te laten spreken. We zorgen dat het beleid voor de Binnenstad geldt voor heel de Binnenstad, dus vanaf de Mauritskade tot de Bierkade.

We stoppen met het afzonderlijk zien van het Oude Centrum, maar maken dit dus onderdeel van de binnenstad. Het moet één integraal gebied worden. Het Oude Centrum moet een centrumfunctie krijgen waar mensen graag willen zijn, waar je wilt verpozen. Het moet een gemixte functie krijgen tussen wonen, werken en recreëren. De Haagse binnenstad mag niet gescheiden worden tussen het winkelgebied van de Grote Marktstraat, Noordeinde en Hoogstraat en het nu nog veel minder aantrekkelijke gebied van de Wagenstraat en Boekhorststraat. De Boekhorststraat moet evenwel een mooi en creatief winkelgebied worden. Het is één centrum, één binnenstad. Het visitekaartje van Den Haag als winkel- en recreatiestad.

2. De kracht van het Oude Centrum De Buurt Den Haag heeft een tamelijk groot Joods verleden. Algemene kennis is dat Baruch Spinoza in Den Haag zijn laatste rustplaats vond in een graf in de Nieuwe Kerk en 12 jaar later werd herbegraven achter diezelfde kerk. Aan de Wagenstraat vond je eens de Grote Synagoge. Deze synagoge heeft 130 jaar dienstgedaan voor joodse feesten. Tegenwoordig is de Synagoge een moskee voor Turkse moslims. Hoewel Spinoza slechts 7 jaar aan de Paviljoengracht heeft gewoond is zijn aanwezigheid in de Hofstad niet onopgemerkt gebleven en gebleken. Zijn verlichte ideeën over democratie, de rechtstaat, en zijn bijbelkritiek, zijn tot op de dag van vandaag terug te vinden in onze wetten en regels. Voor Nederlandse begrippen is Spinoza een grootsheid. Zijn sterfhuis is er nog altijd en staat aan de Paviljoensgracht schuin achter zijn standbeeld op diezelfde gracht. Het is helaas niet geopend voor publiek. De Grachten Het Oude Centrum kenmerkt zich ook door de grote waterweg die het gebied deels omsluit. De Bierkade, Dunne Bierkade, en Zuidwal bevindt zich in het gebied dat we recent zijn gaan noemen ‘de gracht’. De grachten waren primair (aangelegd va 14e eeuw) bedoeld voor transport, goederenoverslag en verversing van het water en is nu vooral een culinair uitgaans- en belevingsgebied.

Water heeft vanzelfsprekend een aantrekkingskracht en daarom is ‘de gracht’ ook een potentieel sterk gebied voor de verbetering van de leefomgeving. De Historische panden Het Oude Centrum heeft de tand des tijds goed doorstaan met betrekking tot de bebouwing. Een groot deel van de panden stamt uit de zeventiende eeuw. Iets om trots op te zijn. Ook het oudste hofje van Den Haag, het Heilige geesthofje, staat aan de paviljoensgracht in het Oude Centrum. Door gebruik te maken van de historie in deze panden kan het Oude Centrum floreren. Chinatown Het unieke aan het Oude Centrum is de samensmelting van culturen en identiteit door de eeuwen heen. Was het voor de oorlog vooral een joods gebied is het anno 2021 een combinatie van allerlei culturen en gebruiken. Één van de meest in het oog springende onderdelen van de culturen in het Oude Centrum is Chinatown. De Chinese restaurants aan de Wagenstraat zorgen ervoor dat je je waant in Bejing. Juist die diversiteit in identiteit geven het Oude Centrum iets extra’s.

3. De leefbaarheidsproblemen in het Oude Centrum Het Oude Centrum is een wijk in het centrum die tegen de bekende Binnenstad aanleunt. Het is een wijk die anders dan de mooie winkelstraten zoals de Grote Marktstraat, de Spuistraat, de Hoogstraat en het Noordeinde, geen groot aanzien geniet bij bezoekers van Den Haag. Het is een wijk die de afgelopen jaren is geteisterd door problemen, door ondermijning (avondwinkels en gelijksoortige ondenmingen) en door criminaliteit. Hieronder schetsen we enkele voorbeelden ter illustratie. Beschermd stadsgezicht wordt regelmatig genegeerd en slecht onderhouden. • Op de Wagenstraat heeft een hotel tijdens een verbouwing, aan de achterkant van het hotel aan de Stille Veerkade, een muur voor het raam geplaatst zonder dat het bevoegd gezag ingreep. Het beschermd stadsgezicht werd zonder enige ingreep genegeerd waardoor de straat er niet mooier op werd. En sociale controle verminderde. • Eveneens op de Wagenstraat werd een gevel die traditioneel ossebloed rood was geschilderd tijdens een verbouwing wit geschilderd. Natuurlijk, over smaak valt niet te twisten, maar het doel van een beschermd stadsgezicht is, dat er objectief een oordeel geveld kan worden over de uitstraling van de gevels.

Niet de verdiende behandeling als historisch centrum • Het lijkt er sterk op dat de gemeente het Oude Centrum eerder als doorgangsgebied ziet dan als onderdeel van het historisch centrum. Zo lezen we op de website van de gemeente: “Met de auto - parkeren in Den Haag” Vanaf de snelweg sta je met de auto en de motor al na twee verkeerslichten in het centrum van Den Haag. Volg hiervoor de borden met Centrumring. Deze route voert om de autoluwe binnenstad heen en leidt je naar de dichtstbijzijnde parkeergarages waar nog vrije parkeerplaatsen zijn.” • Een volgend voorbeeld is dat grootschalig verkeer, vrachtwagens, 24/7 over de Gedempte gracht rijden. Ze bereiken de Gedempte gracht door over de Veerkade en de Paviljoensgracht te rijden. Er worden geen venstertijden gehanteerd. Betrekken van Oude Centrummers? • Maar ook de bereikbaarheid van de wijk wordt te gemakkelijk over het hoofd gezien. Tijdens de noodzakelijke verbouwing van de Koningstunnel werden er bij heel veel wijken die deze tunnel als uitvalsroute gebruiken informatieavonden gehouden en werden flyers verspreid met de ongemakken van de tijdelijke sluiting. Het Oude Centrum werd over het hoofd gezien met als resultaat dat de enige uitgang richting een heel deel van de stad voor bewoners van het Oude Centrum werd geblokeerd zonder dat zij hier in werden gekend.

Fijn wonen? • Criminilatieit is een enorm probleem in het Oude Centrum. Een speeltuin op het Helena van Doeverenplantsoen fungeert haast ongehinderd als drugs-dealer hotspot. Het zorgt voor zeer ernstige problemen en het maakt de wijk onaantrekkelijk voor jonge gezinnen, voor kinderen, en eigenlijk voor iedereen. • Ondermijning en criminaliteit rondom Doubletstraat is al jaren een ernstig probleem en daarbij niet te vergeten verkeersoverlast. • Er is een overmaat aan dak- en thuislozenopvang in deze wijk. Er moet altijd een plek zijn voor de opvang van mensen die dak of thuisloos zijn. Maar overconcentratie werkt problemen in de hand. Overmatige opvanglocaties openen om ze enkel uit het straatbeeld te weren zonder begeleiding of zicht op een echte oplossing is onacceptabel.

4. Verbetervoorstellen 4.1 Het historische straatbeeld Het Oude Centrum is voornamelijk een zeventiende-eeuwse wijk, met helaas hier en daar een restant van de vernieuwingswoede van de jaren 80. Het Oude Centrum heeft veel mooie steegjes, passend bij de zeventiende-eeuwse stijl, die we graag aan iedereen willen laten zien. We zien het afsluiten van tuinen en straatjes als het bestrijden van een symptoom, terwijl bestrijding van de oorzaak nodig is. We willen Het Oude Centrum de uitstraling geven die het als één van de oudste delen van de stad verdient. Het Oude Centrum moet door ingrepen transformeren van een ratjetoe aan straatmeubilair, nieuwbouw en monumenten, en kluwen aan fietsstaal naar een plek waar je als bewoner, bezoeker en toerist graag wilt zijn en wilt verblijven. •

• •

•

We ontwerpen een groots plan voor de openbare ruimte van het Oude Centrum, passend bij de zeventiende-eeuwse kwaliteit van de monumentale bebouwing. Waarbij aandacht is voor het doortrekken van schelpenpaden en groen vanaf de Paviljoensgracht, het introduceren van dubbele bomenrijen en er met aandacht voor detail straatmeubilair wordt ontworpen. Het Oude Centrum krijgt hierdoor een uniform uiterlijk in de openbare ruimte. We laten het Oude Centrum (Rabijn Maarsenplein) ook een onderdeel zijn van de herinrichting van het Spuiplein na de voltooiing van Amare. De monumentale zeventiende-eeuwse huizen zijn de eyecatchers van dit gebied. De ingrepen uit de jaren 80 zijn nu een litteken op de uitstraling van het Oude Centrum. We creëren een beeldkwaliteitsplan voor het Oude Centrum waarbij het hele gebied onderdeel beschermd stadsgezicht wordt. We inventariseren welke gebouwen niet passen in de zeventiendeeeuwse uitstraling en gaan kijken hoe we eigenaren kunnen bewegen de façades van deze gebouwen meer in lijn te laten worden met de beoogde uitstraling. We bekijken bij het ontwerpen van de openbare ruimte of er ruimte is om de grachten te heropenen om het Oude Centrum het aangezicht te geven die het verdient. Plekken waar grachten eenvoudig terug te brengen zijn prevaleren boven lastiger plekken.

4.2 Mobiliteit Het Oude Centrum fungeert nu vooral als doorgangsweg voor verkeer dat de Binnenstad in wil. Opzich is dat niet een probleem, maar te veel verkeer wordt algauw als hinder ervaren. We willen daarom in principe ervoor zorgen dat het minder een doorgangsgebied wordt. We willen daarnaast de auto’s zoveel mogelijk van straat, maar niet voordat er een alternatief is voor die auto’s om te parkeren. •

• • •

Auto’s hebben een plek in de stad en dus ook in het Oude Centrum. Maar het stallen van auto’s moet vooral inpandig georganiseerd worden. We benutten de capaciteit van stallingsgarages, de bewoners met hun bewonersvergunning middels een experiment met toegang te geven tot de garages. De parkeergarage Veerkaden wordt hernoemd naar parkeergarage Oude Centrum, zodat het voor iedereen duidelijk is dat je de auto parkeert in het Oude Centrum van Den Haag. Bezoekersparkeren kan alleen in de stallingsgarages. Hierdoor ontstaat ruimte op straat voor meer groen, straatmeubilair en terrassen. We zorgen er zo voor dat bezoekers vanaf de snelweg direct parkeren in de eerste parkeergarage en niet onnodig doorijden naar de Lutherse Burgwal. De overige routes door het Oude Centrum worden ingericht voor bestemmingsverkeer.

Een plek om te wonen Onze stad is naast een plek om te werken, te winkelen, musea te bezoeken bovenal een plek waar mensen wonen. Waar mensen graag willen wonen, waar ze veilig wonen. In Den Haag zijn er wijken met een uiteenlopend karakter, maar bijna overal in onze stad is het prettig wonen. Voor het Oude Centrum geldt dat niet. Door overconcentratie van problemen komt de wijk niet verder en blijft de wijk hangen in oude gewoontes. Daar moet een kentering in komen. •

Verkamering gaan we tegen door het Oude Centrum als aparte wijk toe te voegen aan de wijken waar verkamering niet wordt toegestaan. Dat betekent dat de wijk niet wordt gezien als onderdeel van een groter geheel van centrum waar de wijken Kortenbos en Binnenstad ook toe behoren, maar wordt gezien als aparte wijk voor dit verbod. Hiermee voorkomen we dat de WOZ-waarde van deze wijk veel hoger lijkt te liggen dan hij in werkelijkheid ligt en verkamering hier dus niet past.

• •

•

•

We inventariseren hoeveel opvanglocaties aanwezig zijn in het Oude Centrum en voor hoeveel mensen het Oude centrum opvang biedt. Dit doen we zodat er geen overconcentratie blijft bestaan van aanhangende problemen. Met de ontwikkelingen van het CID is er een mogelijkheid dat bewoners van de nieuwe woontorens in het CID gebruik gaan maken van de voorzieningen van het Oude Centrum. In beginsel is daar niets mis mee, meer bezoekers voor de winkelstraten kan een welkome toevoeging zijn. Maar ook hier geld dat het Oude Centrum niet alles zelf op kan lossen. Er zullen meer voorzieningen bij moeten komen voor jong en oud. Bij de ontwikkelingen/planvorming van het CID moet het Oude Centrum betrokken worden. We willen het eigenwoningbezit in het Oude Centrum vergroten. Door woningcorporaties te bewegen woningen te verkopen aan bij voorkeur de huurders. We zien het eigen woningbezit van zowel goedkopere als duurdere woningen als een middel om meer eigenaarschap en sociale cohesie te creëren. De prostitutiestraat, die echte bloei van deze buurt tegenhoudt, wordt verplaatst. In deze gebieden worden vervallen panden met de Wijkontwikkelingsmaatschappij (WOM) herontwikkeld en worden waar mogelijk plantsoenen toegevoegd. De WOM is een effectief instrument gebleken, dat ook in andere buurten kan worden ingezet.

Na sluiting van de prostitutie in de Doubletstraat worden er aantrekkelijke nieuwe woningen ontwikkeld. De Doubletstraat behoudt het karakter van het Oude Centrum.

Recreëren en winkelen in het Oude Centrum Het Oude Centrum heeft een sterke potentie om op voor te borduren als het gaat om recreatie en winkelplezier. De Boekhorststraat en Wagenstraat zijn de winkelstraten van het Oude Centrum. De afgelopen jaren hebben zich in deze straten verschillende creatieve ondernemers gevestigd. Maar toch blijft het wat achter in vergelijking met het winkelhart van Den Haag. Er is overconcentratie van ondernemingen in de schoonheidsbrance die ervoor zorgen dat het beeld van deze winkelstraten negatief wordt beïnvloed. Tegelijkertijd heeft het Oude Centrum met ‘De Gracht’ zoals de Bierkade wordt genoemd wel een parel in handen als het gaat om hoogwaardige en diverse horeca. Dat willen we ondersteunen en versterken. •

•

•

• •

Winkels worden zoveel als mogelijk gecentreerd in de Boekhorststraat en Wagenstraat. Deze straten lenen zich ook in huidige staat al sterk voor winkelend publiek. Alle bestaande winkels worden onderworpen aan een onderzoek of de verleende vergunningen in strijd zijn met het bestemmingsplan en waarom er, in dien dat het geval is, toch besloten is een vergunning te verlenen. We bouwen uitzonderingsregels af. We centreren de meeste horeca bij de Bierkade, de zogenoemde gracht. Zodat het duidelijk is wat een plek is voor horeca en zodat geluidsoverlast in andere delen van het Oude Centrum tegengegaan kan worden. Dat betekent niet dat er geen horeca op andere plekken mag komen, maar dat er goed gekeken moet worden welke plekken wel en welke plekken niet geschikt zijn. Er is natuurijk een verschil tussen een horecazaak die alleen overdag open is zoals een koffietentje en een café-restaurant. We zetten actief in op sfeerbranchering. We willen overconcentratie van bepaalde winkels voorkomen en tegengaan. Waardoor we een divers winkelbeeld krijgen. We willen in deze buurt vooral kleinere ambachtswinkels en creatieve industrie. We zoeken naar kleine ondernemers die zich ook eigenaar voelen van het beeld dat de winkelstraat uitstraalt. Het Oude Centrum moet ook een plek zijn waar je kunt logeren in mooie boutique hotels.

Zo kunnen we hoogwaardige kwaliteit bezoekers naar dit deel van de stad trekken. We willen laag kwalitatieve short-stay overnachtingen tegengaan door steviger te handhaven. We zoeken in het Oude Centrum naar cultureel aanbod. We zoeken daarbij naar iets dat de wijk complementeerd en past bij het zeventiende-eeuwse karakter van dit deel van de stad. Het Spinozahuis op de Paviljoensgracht kan daarbij uitkomst bieden.

Financiën De bovenstaande interventies voor het Oude Centrum zijn omvangrijk en kosten minimaal een aantal jaar om te realiseren. Daarom is het belangrijk dat we dit plan niet afschieten op basis van financiele haalbaarheid op de korte termijn. We moeten zoeken naar financiering uit bestaande budgetten en ruimte reserveren in de formatie van 2022. •

We gebruiken het bestaande restbedrag van 545.000 euro uit het programma Loper Oude Centrum om een start te maken met de planvorming. Dit geld komt voort uit het project Loper Oude Centrum en is middels een motie al bestemd voor de ontwikkeling van het Oude Centrum1.

•

We kijken binnen het bestaande budget voor bomen en groen of middelen aangewend kunnen worden om meer groen toe te voegen aan het Oude Centrum. Door openen van budget uit de bomennota kunnen we een start maken.

•

We kijken binnen het programma ‘Ruim baan voor de fiets’ of er budget aangewend kan worden om fietspaden te verbeteren. Voor de gedempte gracht is al budget beschikbaar voor herinrichting.

•

Bij de formatie voor het nieuwe college voor de Raadsperiode 2022-2026 wordt budget beschikbaar gesteld om het programma ‘Parel van de Haagse Binnenstad’ verder uit te voeren.

afgedane motie https://denhaag.raadsinformatie.nl/document/7055551/1#search=%22lopen%20oude%20centru m%22] 1

Ontwerp-Raadsbesluit I. II.

III. IV.

In te stemmen met het voorstel om het Oude Centrum weer de parel van de Binnenstad te laten zijn door het oude centrum als integraal gebied te zien waar ontwikkelingen nodig zijn en ook als stadsbestuur de problemen in het Oude Centrum intergraal aan te willen pakken; In te stemmen met de volgende verbetervoostellen: a. een groots plan voor de openbare ruimte van het Oude Centrum, passend bij de zeventiende-eeuwse kwaliteit van de monumentale bebouwing; b. We laten het Oude Centrum (Rabijn Maarsenplein) ook een onderdeel zijn van de herinrichting van het Spuiplein na de voltooiing van Amare; c. We creëren een beeldkwaliteitsplan voor het Oude Centrum waarbij het hele gebied onderdeel beschermd stadsgezicht wordt; d. We bekijken bij het ontwerpen van de openbare ruimte of er ruimte is om de grachten te heropenen om het Oude Centrum het aangezicht te geven die het verdient; e. We benutten de capaciteit van stallingsgarages, de bewoners met hun bewonersvergunning middels een experiment met toegang te geven tot de garages; f. De parkeergarage Veerkaden wordt hernoemd naar parkeergarage Oude Centrum. g. Bezoekersparkeren kan alleen in de stallingsgarages, we zorgen er zo voor dat bezoekers vanaf de snelweg direct parkeren in de eerste parkeergarage en niet onnodig doorijden naar de Lutherse Burgwal; h.

Verkamering gaan we tegen door het Oude Centrum als aparte wijk toe te voegen aan de wijken waar verkamering niet wordt toegestaan; i. We inventariseren hoeveel opvanglocaties aanwezig zijn in het Oude Centrum en voor hoeveel mensen het Oude centrum opvang biedt; j. Om het voorzieningenniveau in het Oude Centrum op peil te houden moet het Oude Centrum bij de ontwikkelingen/planvorming van het CID betrokken worden; k. We willen het eigenwoningbezit in het Oude Centrum vergroten door onder andere woningcorporaties te bewegen woningen te verkopen aan bij voorkeur de huurders; l. De prostitutiestraat, die echte bloei van deze buurt tegenhoudt, wordt verplaatst. m. Winkels worden zoveel als mogelijk gecentreerd in de Boekhorststraat en Wagenstraat; n. We centreren de meeste horeca bij de Bierkade, de zogenoemde gracht; o. We zetten in op sfeerbranchering waardoor overconcentratie van bepaalde winkels kan worden voorkomen en tegengaan; p. We zoeken in het Oude Centrum naar cultureel aanbod; In te stemmen met de financiering van dit initiatiefvoorstel door een start te maken middels investeringen bedoeld voor de Loper Oude Centrum en overige investeringen die op korte termijn gedaan kunnen worden te vinden in de lopende budgetten; Voor de toekomstige financiering bij de onderhandelingen voor de begroting ruimte te zoeken voor lange termijn investeringen.

Besluit Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van ………… De griffier,

De voorzitter,