RIS309315 Voortgang Living Lab Scheveningen

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines Wethouder van Economie, Internationaal en Dienstverlening

050

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

DBV/10137195 RIS309315 Contactpersoon

Yvette Entius Dienst

Dienst Bedrijfsvoering Afdeling

Smart The Hague Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

12 juli 2021

yvette.entius@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgang Living Lab Scheveningen

Geachte voorzitter, In juni 2020 is de commissie Bestuur geïnformeerd over het vervolg van het Living Lab Scheveningen (RIS305831). Met deze brief wordt uw commissie geïnformeerd over de ontwikkelingen die sindsdien hebben plaatsgevonden en wordt een vooruitblik gegeven tot 2022. Met het Living Lab Scheveningen (LLS) richt de gemeente op Scheveningen een digitale omgeving in om te werken aan innovatie in de buitenruimte en om gecontroleerd kennis te maken met nieuwe technologie. De gemeente, bedrijven, inwoners, kennisinstellingen en andere overheden kunnen in het Living Lab Scheveningen digitale toepassingen ontwikkelen die een bijdrage leveren aan een duurzame, veilige en aangename leefomgeving in de stad. Stand van zaken aanleg digitale infrastructuur Noordboulevard Op de Noordboulevard zijn de kiosken opgeleverd en aangesloten op glasvezel. De strandpaviljoens worden ook aangesloten op glasvezel en de zeven laatste lichtmasten worden omgebouwd naar slimme hubs. Dit zijn masten die naast licht zijn voorzien van connectiviteit, waardoor de masten bijvoorbeeld ook kunnen worden gebruikt voor het bevestigen van sensoren. Daarnaast is een eerste dynamisch bord aangesloten op glasvezel. Hiermee kan op dit moment actuele informatie over de kwaliteit van zwemwater en muistromen worden gegeven.

Zwarte Pad Een strandopgang op het Zwarte Pad is al aangesloten op de digitale infrastructuur (glasvezel), de overige civiele werkzaamheden vinden op dit moment plaats. Noordelijk Havenhoofd Het micro-compactstation is geïnstalleerd en wordt gefaseerd in gebruik genomen. Microgrids nemen een belangrijke plaats in bij de energietransitie. Door het lokaal opwekken, opslaan en gebruiken van energie wordt het landelijk energienet ontlast, doordat pieken in het verbruik lokaal worden gebalanceerd. Hierdoor is minder aansluitvermogen nodig en wordt energiebesparing lokaal direct zichtbaar en gestimuleerd bij de betrokken partijen.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoonnummer 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10137195

Badhuisstraat Bij de herinrichting van deze winkelstraat wordt onderzocht hoe slim met ruimte kan worden omgegaan. Dit door het ontwikkelen van een zogenoemde ‘wisselstrook’. Aan de hand van data over het gebruik van het gebied, wordt in overleg met de ondernemersvereniging deze wisselstrook ontworpen die op verschillende tijden door verschillende doelgroepen kan worden gebruikt. Bijvoorbeeld gehandicapten-parkeren, laden en lossen, parkeren of zelfs een terras. Belangrijk onderdeel hiervan zijn dynamische borden die de omgeving informeren over wanneer welke gebruikers welkom zijn op de wisselstrook. Betrokkenheid buurtbewoners bij het Living Lab Innovatietafel op Scheveningen Bewoners praten en denken mee over de innovaties op het Living Lab Scheveningen met de ‘Innovatietafel op Scheveningen’ die periodiek wordt georganiseerd. Dit is nu een groep van zo’n twintig deelnemers (bewoners en lokale ondernemers). De achtergronden van de deelnemers zijn zeer divers en daarom hebben zij ook verschillende interesses in en belangen bij LLS. Over het algemeen zijn alle deelnemers zeer geïnteresseerd in de innovatie ontwikkelingen en staan zij hier positief tegenover. De Innovatietafel is in juli 2020 gestart.

In 2020 zijn er drie bijeenkomsten georganiseerd, waarin met bewoners is gesproken over: • het Living Lab Scheveningen (wat is het en wat doen we); • een aantal innovatieve toepassingen die in het Living Lab worden uitgetest; • hoe samen te verkennen welke rol de bewoners kunnen en willen spelen in LLS; • hoe dat kan worden georganiseerd (procesafspraken). Ook in digitale vorm ging dit goed. In 2021 staan 8 bijeenkomsten gepland. Tijdens de bijeenkomsten worden enerzijds over algemene thema’s gesproken zoals privacy en het gebruik van algoritmes en anderzijds over concrete actuele zaken in LLS en in Scheveningen rondom digitalisering en innovatie, zoals de bouwactiviteiten en de toepassingen. De innovatietafel-deelnemers hebben drie rollen voor de innovatietafel bepaald: adviesraad, kritisch ambassadeur en als participatiegroep voor thema’s en innovaties. Dit zorgt ervoor dat iedereen, afhankelijk van zijn of haar interesse, kan meedoen met de innovatietafel. Vanuit de adviesraad-rol worden goede adviezen en kritische noten besproken die vervolgens gebruikt worden om de werkwijzen binnen LLS aan te scherpen. Vanaf begin dit jaar zijn deelnemers ook actief betrokken bij verschillende innovatieve toepassingen in LLS. Zo doen enkele buurtbewoners mee met de beoordeling van de inschrijvingen op een challenge uit het Startup in Residence traject (RIS304026).

De komende maanden gaan andere deelnemers ook meedoen met nieuwe innovaties. Communicatie in 2021 Smart@Sea In september 2020 is de eerste editie van Smart@Sea georganiseerd (toen nog onder de naam ‘Innovatiedagen op Scheveningen’) en werd Living Lab Scheveningen officieel geopend. Op 24 september jl. is ook uw commissie in het Living Lab rondgeleid.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10137195

In juni 2021 heeft de tweede editie van Smart@Sea plaatsgevonden, die zich volledig richtte op de nieuwe generaties-doelgroep: scholieren, studenten, jongvolwassenen en young professionals. Onderdeel van het programma was het Jongerenstadslab, waarbij jongeren uit Den Haag deelnamen aan een interactief gesprek met verschillende stellingen over digitalisering en innovatie. De reacties op deze stellingen waren uiteenlopend op het gebied van privacy en security, het nut en noodzaak van een slimme stad en de mogelijke toepassingen daarvan. Ook gaven de jongeren aan dat zij zowel via social media als via hun onderwijsinstellingen betrokken willen worden bij het Living Lab. Samen met de organisatie van het Jongerenstadslab en verschillende onderwijsinstellingen onderzoekt de gemeente hoe dit kan worden vormgeven. Ook werden tijdens Smart@Sea vier prototypes gepresenteerd die zijn gemaakt door studenten van de Haagse Hogeschool en de Koninklijke Academie voor de Beeldende Kunsten. Deze prototypes maken op een visuele en interactieve manier duidelijk hoe in de publieke ruimte data wordt verzameld. Dit draagt bij aan databewustwording. De prototypes bestonden uit twee laserprojecties, een interactief kunstwerk, en een ‘awaroscoop’, een soort ‘periscoop’ aan een lichtmast waarmee via virtual reality getoond werd waar data wordt verzameld, bijvoorbeeld via politiecamera’s.

In samenwerking met het Museon werden gedurende twee middagen ook kinderen tussen de 8 en 12 jaar uitgedaagd om na te denken over technologie in een slimme stad. Zij deden dit door robotjes te bouwen met speelgoed en te bedenken hoe de robots kunnen helpen om een fijnere leefomgeving te maken. Een cartoonist verwerkte de ideeën van de kinderen vervolgens in tekeningen. Tijdens Smart@Sea werden twee innovatieve toepassingen rondom zwemveiligheid en veiligheid op het strand uitgelicht als onderdeel van het Programma Toekomst Scheveningen Badplaats: het dynamisch zwemwaterbord en slimme polsbandjes om zoekgeraakte kinderen terug te vinden (zie verderop deze brief onder het kopje ‘toepassingen’). Tenslotte zijn gedurende de week verschillende rondleidingen door het Living Lab georganiseerd. Onder andere voor studenten en docenten van verschillende kennisinstellingen in Den Haag en trainees en het jongerennetwerk van de gemeente en de provincie Zuid-Holland. Een impressie van deze Smart@Sea-editie is, net als vorig jaar, te vinden in de vorm van een aftermovie (link) en een podcast (link). Vanwege de corona maatregelen is het festival kleinschalig georganiseerd. Gezien het succes van deze editie en de samenwerkingen die zijn ontstaan, is het de intentie om volgend jaar, van 1 tot 6 juni 2022, weer een editie van Smart@Sea te organiseren.

Dit kan waarschijnlijk zonder de coronamaatregelen. Zo wordt het mogelijk om nog meer jongeren en partners actief te betrekken. Daarnaast wordt gekeken naar de mogelijkheden voor een wintereditie, later dit jaar. Overige communicatie-activiteiten Communicatie over de innovaties op het Living Lab Scheveningen is sinds april een vast onderdeel van het Infopunt Scheveningen (naast De Pier). Dit is een bezoekerscentrum waar inwoners en bezoekers al een aantal jaar informatie krijgen over De Kust Gezond. Met de recent afgeronde vernieuwing van het Infopunt is het thema ‘Smart’ een vast onderdeel geworden van de expositie. Om de communicatie over het Living Lab verder uit te breiden, wordt een structurele samenwerking gezocht met (culturele) stads- en mediapartners zoals Museon, Muzee en De Scheveninger.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10137195

Toepassingen en samenwerking met partijen Het Living Lab Scheveningen wordt ingezet voor een aantal innovaties om de overlast in Scheveningen te beperken, de veiligheid te vergroten en de bereikbaarheid te verbeteren. Daarvoor worden nieuwe toepassingen ontwikkeld. Dit vorm ook onderdeel van het programma Toekomst Scheveningen Badplaats (RIS307364) Nieuwe proefprojecten die in het Living Lab Scheveningen zijn gestart: Verlichten, bijvoorbeeld voor veilig sporten: Het strand, fitnesscourt en de boulevard zijn bij uitstek fijne plekken om uit te waaien, te wandelen en te sporten. Dit gebruik neemt af wanneer het donker begint te worden. Met deze toepassing is de gemeente op zoek naar innovatieve manieren om met gebruik van dynamische verlichting deze afname tegen te gaan en de buitenruimte aantrekkelijker te maken bij verminderd daglicht. Deze innovatie wordt via het programma Startup in Residence uitgezet. Fietsdata verzamelen en weergeven van drukte in een 3D Stadsmodel. Met deze fietsdata kan meer inzicht verworven worden in de fysieke aanpassingen die nodig zijn in de openbare ruimte om fietsverkeer te stimuleren. Daarnaast wordt ook onderzocht hoe andere databronnen, zoals voetgangersdata en geluidsdata, ontsloten kunnen worden in het 3D-model.

Doel is om enerzijds te leren hoe verschillende databronnen technisch gezien ontsloten en gecombineerd kunnen worden, anderzijds hoe deze visuele weergave in een 3D-model kan leiden tot inzichten en verbeteringen in verschillende beleidsterreinen. Regieketen voor crowdmanagement digitaliseren en verrijken met real-time data om snel te kunnen ingrijpen bij incidenten. Hiermee worden rollen en taken voor crowd management als een strak georganiseerde keten gedigitaliseerd en ondersteund met data. Dit moet leiden tot sneller kunnen ingrijpen en minder escalaties van geweld. Detectie van groepsvorming en druktemeting op de Noordboulevard waarbij gebruik wordt gemaakt van een slim systeem dat op bestaande camera’s wordt toegepast. Hierbij blijft privacy gewaarborgd doordat beelden direct bij de bron worden geanonimiseerd. Deze toepassing maakt het mogelijk om handhavings-capaciteit preventief in te zetten. Deze innovatie wordt ontwikkeld in samenwerking met het bedrijf Natix, de winnaar van de Odyssey Hackathon. Den Haag nam eind 2020 deel aan deze landelijke hackaton. Tijdens de hackton werkten beleidsmakers, techneuten en ondernemers samen aan innovatieve oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. In werking stellen van het micro compactstation bij het Noordelijk Havenhoofd voor de verdeling van stroom.

Het micro compactstation bevat een publiek stroomaansluitpunt voor evenementenstroom. Op termijn kan dit compactstation op een slimme manier energie verdelen in het gebied op basis van vraag en aanbod. Dit kan bijvoorbeeld stroom van zonnepanelen van paviljoenhouders zijn dat wordt gebruikt voor evenementen of walstroom. Om de persoonsdata en de transacties voor het uitwisselen van stroom zo goed mogelijk te beschermen, is informatieveiligheid vanaf de ontwerpfase meegenomen. Dit wordt getest door het in Den Haag gevestigde European Network for Cyber Security. Ook krijgen een aantal slimme toepassingen die in 2020 zijn gestart een vervolg: Ethiek. Onderzoek naar waarden bij bewoners rond het LLS. De Hogeschool Rotterdam heeft in opdracht van de provincie Zuid-Holland onderzocht welke waarden bewoners belangrijk vinden bij het gebruik van technologie in de buitenruimte. De aanbevelingen uit het rapport zijn: o Waarden om na te streven: veiligheid, duurzaamheid en betrokkenheid o Waarden om rekening mee te houden: doelmatigheid, privacy, transparantie, vertrouwen en verantwoordelijkheid o Context-specifieke waarden: sociaal contact en plezier

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10137195

-

-

-

-

Reductie geluidsoverlast. Hiervoor zijn negen geluidssensoren gemonteerd. Deels in de slimme palen op de Noordboulevard en deels in bestaande lichtmasten aan het Zwarte Pad. De registratie van geluid wordt door een algoritme verdeeld in verschillende soorten geluid. Denk aan muziek, verkeer en luid stemgebruik van uitgaanspubliek. De innovatie is ontwikkeld door de startup Cyrb. Het doel van de proef is om samen met bewoners te komen tot een webpagina waar een ‘geluidsvoorspelling’ kan worden ingezien. Op dit moment wordt het project geëvalueerd en bekeken of de toepassing kan worden uitgebreid naar andere delen van de boulevard. Databewustzijn in de openbare ruimte. Naast een onderzoek over de waarden die leven bij bewoners en bezoekers, heeft de provincie Zuid-Holland als trekker van deze use case ook een opdracht aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten (KABK) gegeven om op een creatieve manier met nieuwe technologie zichtbaar te maken voor mensen, dat er data verzameld wordt in de publieke ruimte. Twee winnende voorstellen waren tijdens Smart@Sea in juni dit jaar te zien in de vorm van prototypes. Terugvinden van zoekgeraakte kinderen. Omdat LLS in september 2020 operationeel werd, heeft het bedrijf PersonLost (samenwerkingspartner in deze use case) het drukke strandseizoen gemist in 2021.

Daarom wordt deze use case in 2021 uitgevoerd De innovatieve polsbandjes om kinderen die zoekgeraakt zijn sneller terug te brengen bij hun ouders zijn uitgedeeld en een eerste exemplaar is symbolisch aan de gemeente overhandigd om de samenwerking voor de lancering van deze startup symbolisch, positief te beëindigen. Slimme energienetten. Gerelateerd aan de ontwikkeling van het microgrid wordt geprobeerd een lokaal energienetwerk in te richten met verschillende gebruikers, waaronder paviljoenhouders, afnemers van walstroom en evenementenstroom.

Intenties voor nieuwe toepassingen Participate en SSI (self-sovereign identity): Als vervolg op de Odyssey Hackathon wordt (in samenwerking met ‘ovrhd’, medewinnaar van de hackathon) gewerkt aan een pilot die gericht is op het vernieuwen en versimpelen van participatiemogelijkheden van bewoners en lokale ondernemers. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van een applicatie die op een vorm van digitale identiteit is gebaseerd (de zogenoemde ‘self-sovereign identity’). Samen met Stadsdeel Loosduinen wordt een kleinschalige pilot voorbereid. Deze digitale identiteit zorgt ervoor dat bewoners en lokale ondernemers meer controle hebben en houden over hun eigen data. Zo blijft privacy gewaarborgd en wordt het voor bewoners mogelijk om op nieuwe manieren te participeren in de stad. In de pilot wordt samengewerkt met Haags Samenspel en de wijkagenda’s. Inhoudelijk worden er verschillende mogelijke toepassingen uitgedacht, om die vervolgens op een kleinschalige manier samen met bewoners en lokale ondernemers verder te ontwikkelen. De prioritering van de vele toepassingen gebeurt zowel op basis van de mate van mogelijke samenwerking met externe partners als op basis van urgentie vanuit het Programma Toekomst Badplaats Scheveningen.

Samenwerking Innovatieteam Politie eenheid Den Haag Vanuit de intentieovereenkomst Impact Coalitie Safety en Security (RIS304944) hebben Living Lab Scheveningen en het Innovatieteam Politie eenheid Den Haag de eerste aanzet gegeven tot het intensiveren van de samenwerking.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DBV/10137195

De samenwerking wordt op de volgende toepassingen uitgewerkt: • Vanuit het Innovatieteam Politie eenheid Den Haag: Sensordata toevoegen aan artikel 151C van de Gemeentewet (gemeentelijk cameratoezicht voor handhaving openbare orde) en Multi Use Camera Noordboulevard • Vanuit Living Lab Scheveningen: Dynamische verlichting, de Agressiemonitor, Crowd Control Boulevard, Meten geluidsbeleving en Overlast gebruik verdovende middelen Samenwerking met Campus@Sea & ImpactCity We onderzoeken op dit moment hoe we de samenwerking tussen Living Lab Scheveningen en Campus@Sea kunnen versterken We integreren in het nieuwe ImpactCity platform, zodat Smart The Hague beter vindbaar is in de startup community. Met vriendelijke groet, Saskia Bruines

6/6