RIS309052 Vacatures primair onderwijs peildatum 1 februari 2021

Hilbert Bredemeijer Wethouder van Onderwijs, Sport en Buitenruimte

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

Ons kenmerk

OCW/10107081 RIS309052 Contactpersoon

Hedda Saas Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Stad en Bestuur OCW Telefoonnummer Datum

14070

15 juni 2021

E-mailadres

hedda.saas@denhaag.nl Onderwerp

Vacatures primair onderwijs, peildatum 1 februari 2021

Geachte voorzitter, Zoals toegezegd informeer ik u periodiek over de stand van zaken rond de aanpak van het lerarentekort in het onderwijs. In deze brief deel ik met u de recente cijfers met betrekking tot vacatures in het primair onderwijs. In de maand februari jl. heeft er binnen het basisonderwijs in Den Haag een inventarisatie plaatsgevonden naar het aantal openstaande- en verborgen1 vacatures en vervangingen2, met als peildatum 1 februari. Hieronder vindt u de resultaten van de uitvraag, uitgesplitst naar 1) algemeen beeld van de tekorten 2) de onderverdeling naar openstaande en verborgen tekorten en specificatie binnen de verborgen tekorten en 3) spreiding tekorten over de stadsdelen. Vooraf wil ik u nog kort meenemen in de respons en meetmethode. Van alle reguliere basisscholen in Den Haag heeft 96% de gegevens aangeleverd. Dat is voldoende respons om een beeld te kunnen schetsen. Hierbij zijn echter wel een paar kanttekeningen te maken: • Waar voorheen de data werden verwerkt en geanalyseerd door DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs), wordt dit nu gedaan door CentERdata, in samenwerking met het Ministerie van Onderwijs. Er zijn verschillen in de meetmethode (daarover verderop meer), waardoor cijfers niet op alle fronten te vergelijken zijn met de vorige keren. • Het beeld over de stadsdelen verschilt wezenlijk van de vorige keer.

Omdat we pas sinds kort op stadsdeel niveau meten, weten we niet of er eerder ook al dergelijke fluctuaties plaatsvonden. We hebben hierover met de schoolbestuurders gesproken en kunnen voor een deel de verschillen verklaren door de gehanteerde meetmethode zoals hierboven aangegeven. Dit wordt nader toegelicht bij 3.

1

Verborgen vacatures zijn vacatures die niet zichtbaar zijn omdat scholen alternatieve oplossingen inzetten indien er geen (nieuw)

personeel aangetrokken kan worden 2

Een vervanging betreft een periode van minimaal 6 weken waarin iemand die gebruik maakt van ziekte-, zwangerschap-, zorgverlof of

anderszins moet worden vervangen

Gemeente Den Haag Postbus 12600 Spui 70 2500 DJ Den Haag www.denhaag.nl Den Haag

T 14070

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW10107081

•

Voor het stadsdeel Scheveningen is er helaas sprake van een vertekend beeld. Dit is ontstaan door een fout in het scholenbestand: een niet langer bestaande dislocatie is opgenomen en om onverklaarbare redenen zijn op deze locatie meerdere tekorten ingevuld. Tevens blijkt dat één school in Scheveningen foutieve onderzoeksgegevens heeft aangeleverd. De werkelijke tekorten liggen hier ca. 40 fte (en ca. 10%) lager dan het onderzoek nu suggereert (nader toegelicht bij 3).

1. Algemeen beeld In totaal (som van openstaande en verborgen vacatures) is er in het primair onderwijs in Den Haag in februari een tekort van 473 fte, ofwel 14,9 % van de benodigde formatie. In oktober 2020 was het tekort in fte 297 ofwel 11,7 % van de benodigde formatie. In februari 2020 bedroeg het tekort 14,5%. Voorgaande betreft de vacatures in het regulier onderwijs. De scholen voor speciaal (basis)onderwijs zijn hierin niet opgenomen omdat deze zo’n specifieke plek innemen binnen het onderwijsveld dat vergelijkingen vaak niet opgaan: het aantal scholen is een stuk lager, niet elke schoolsoort is in elke wijk vertegenwoordigd en de dynamiek binnen en rond de scholen is heel anders doordat de scholen een andere functie hebben dan reguliere ‘wijkscholen’. De scholen hebben wel meegedaan aan de uitvraag. Een kleine 90% van deze scholen heeft deze ingevuld en daarbij zien we in het speciaal basisonderwijs een tekort van 8,5% en in speciaal (voortgezet-) onderwijs een tekort van 13,9%. In oktober 2020 was dit respectievelijk 14,1% en 16,2%, er is dus sprake van een daling in het aantal vacatures bij deze typen onderwijs. Bovengenoemde cijfers laten een stijging in de tekorten in het regulier onderwijs zien ten opzichte van de vorige meting. In mijn brief van december jl.

(RIS307175) gaf ik al aan dat er over het algemeen sprake is van een seizoenseffect waarbij de februari cijfers er structureel slechter uitzien dan de oktober cijfers. Dit heeft onder andere te maken met het feit dat in oktober het schooljaar net is gestart en de vacatures dan vaak zijn vervuld terwijl in februari nieuwe leerlingen zijn ingestroomd en er vaak een nieuwe formatieronde heeft plaatsgevonden. In mijn brief van december sprak ik ook de vrees uit dat de uiterst kwetsbare situatie rond de personeelstekorten vermoedelijk nog zou aanhouden. Ook deze ‘winstwaarschuwing’ is helaas waar gebleken en we zullen er rekening mee moeten houden dat deze situatie aanhoudt aangezien het lerarentekort een uitdaging van de lange adem is. De prognose van CentERdata3 is dat het tekort in 2025 2,6%, ofwel 79 fte, bovenop het huidige tekort zal zijn. Voor de andere steden van de G4 + Almere rapporteert CentERdata vergelijkbare cijfers: ook daar zijn de tekorten in februari 2021 groter dan in oktober 20204 en blijven de tekorten zeker tot en met 2025 aanhouden. Schoolbesturen en gemeente hebben samen bekeken of de cijfers nader konden worden geduid.

Uit dat overleg kwam naar voren dat de meetwijze van CentERdata (nog) niet in staat is om het verschil tussen gewenste (bewust gekozen) en ongewenste (door nood gedwongen) inzet van onderwijsondersteunend personeel en vakkrachten inzichtelijk te maken. Deze beide categorieën worden nu geregistreerd als ‘verborgen vacature’ terwijl de eerstgenoemde categorie een wenselijke situatie betreft die juist bedoeld is om het onderwijs anders te organiseren en de onderwijskwaliteit te vergroten. Gemeente en schoolbesturen maken nu afspraken met CentERdata om de definities en uitgangspunten op dit punt voor de volgende uitvraag helder te hebben, zodat de cijfers ook correct weergeven of er daadwerkelijk sprake is van een verborgen tekort.

3

De toekomstige arbeidsmarkt voor onderwijspersoneel po, vo en mbo 2020-2030, CentERdata, december 2020

4

Personeelstekorten primair onderwijs in de G5, peildatum 1 februari 2021, CentERdata, maart 2021

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW10107081

Tenslotte wil ik benadrukken dat de afgelopen maanden de aanhoudende situatie rond Covid-19, met tot gevolg scholensluiting, heropening en veelvuldige (vaak kortdurende) afwezigheid van personeel vanwege de Corona-protocollen, enorm veel heeft gevraagd van schoolleiders, leraren en onderwijsondersteunend personeel. Schoolbesturen geven aan dat deze situatie, bovenop de al bestaande tekorten, maakt dat veel schoolleiders dagelijks met crisismanagement bezig zijn. Alle onderwijsprofessionals verdienen dan ook veel respect voor de wijze waarop zij zich dagelijks inzetten om het onderwijs voor onze leerlingen zo goed mogelijk doorgang te laten hebben. 2. Openstaande en verborgen vacatures en vervangingen Bij de inventarisatie van de tekorten wordt een onderscheid gemaakt in vier categorieën: openstaandeen verborgen vacatures en openstaande- en verborgen vervangingen. Onderstaande figuur laat zien hoe de verdeling over deze categorieën er bij de scholen uitziet. Merk op dat de figuur bij 75% begint, om op die manier in te kunnen zoomen op de tekorten. Figuur 1, aantal vacatures en vervangingen, in fte, februari 2021 (n=128) en oktober 2020 (n=124)

In de figuur valt op dat, evenals in de peiling van oktober 2020, het aandeel verborgen vacatures en vervangingen relatief het grootst is. Dat betekent dat scholen vaak niet-structurele en interne oplossingen inzetten om de groepen te bezetten. In figuur 2 wordt dit nader gespecificeerd. Deze ‘oplossingen’ trekken een zware wissel op de schoolorganisaties. De kanttekening zoals eerder gemaakt, waarbij ook intentioneel voor deze oplossingen wordt gekozen, moet hierbij in gedachten worden gehouden. Overigens zullen scholen er naar streven hierbij zoveel mogelijk te handelen naar

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW10107081

de handvatten zoals opgenomen in de ‘Handreiking lerarentekort primair onderwijs’, uitgegeven door het Ministerie van Onderwijs in 2018. De wijze waarop de scholen de verborgen vacatures invullen is in de uitvraag nader gespecificeerd. In onderstaande figuur wordt dat weergegeven aan de hand van acht categorieën, met daarbij het onderscheid ‘intern’ of ‘extern’. De cijfers van de peiling van oktober 2020 zijn ook weergegeven. Figuur 2, wijze van invulling bij verborgen vacatures en vervanging, in percentages, februari 2021 (n=128) en oktober 2020 (n=124)

Uit bovenstaande grafiek kunnen we concluderen dat de verborgen vacatures, evenals in oktober, meestal intern worden ingevuld (de eerste 4 categorieën), zij het met een lichte daling. Onder de categorie ‘zij-instroom’ in deze figuur vallen de zij-instromers die de schoolleider eigenlijk nog niet in staat acht om zelfstandig voor de klas te staan. De groep die daar wel aan toe is, is niet opgenomen in bovenstaande cijfers, omdat er in dat geval geen sprake is van ongewenste invulling van een vacature. In de afgelopen periode heeft een groep zij-instromers deze stap in hun ontwikkeling gezet. Tegelijkertijd zijn er wat minder nieuwe zij-instromers ingestroomd, doordat de opnamecapaciteit van zijinstromers gelimiteerd is: deze professionals moeten immers kwalitatief goed begeleid kunnen worden. In de voortgangsrapportage die ik u vóór het zomerreces stuur ga ik hier nader in op, aan de hand van het programma zij-instroom.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW10107081

3. Spreiding tekorten over de stadsdelen Evenals in oktober is ook de verdeling van de tekorten over de stadsdelen in Den Haag in kaart gebracht. In onderstaande tabel zijn de resultaten opgenomen, waarbij ter vergelijking in de laatste kolom de gegevens van oktober 2020 zijn opgenomen. Tabel 1, spreiding over de stadsdelen, februari 2021 (n=128) en oktober 2020 (n=124) wijk

openstaand

verborgen

openstaand + verborgen

% tekort februari

% tekort

2021

0ktober 2020

Laak

4

43

47

22 %

21,4 %

Escamp

18

109

127

18 %

14,7 %

Haagse Hout

2

19

22

9%

12 %

Scheveningen*

10

84

94

26 %

13 %

Lei - Yp

3

23

25

9%

10 %

Centrum

9

87

96

15 %

9%

Loosduinen

5

19

24

9%

8,5 %

Segbroek

8

24

32

10 %

6,3 %

Den Haag

60

413

473

14,9 %

11,7 %

* Zie v.w.b. Scheveningen toelichting. Werkelijke openstaande vacatures liggen ca. 40 fte en ca. 10% lager.

Nog altijd zijn er grote verschillen in de tekorten tussen de stadsdelen. Er lijkt een verschuiving plaats te hebben gevonden, maar zoals in de inleiding ook al aangegeven is het niet met zekerheid te zeggen of deze fluctuaties ongebruikelijk te zijn. In ieder geval is Scheveningen in de cijfers opvallende uitschieter in negatieve zin. Zoals eerder aangeven vertekent dit beeld doordat er een dislocatie in het bestand is opgenomen en er op één school door een fout verborgen vacatures foutief zijn geteld en aangeleverd voor het onderzoek. Het werkelijke aantal openstaande vacatures ligt hierdoor in Scheveningen ca. 40 fte (en ca. 10%) lager. Dit neemt niet weg dat Scheveningen, net zoals Laak en Escamp (die ook in het voorgaande onderzoek al opvielen), een relatief groot tekort heeft.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW10107081

Onlangs is het eerder aangekondigde onderzoek (RIS307175) gestart dat zich richt op de vraag welke wijk- of school specifieke factoren een rol spelen in het ontstaan en voortbestaan van de tekorten in het primair onderwijs. Inzicht hierin kan, in aanvulling op de generieke aanpak van de tekorten, zinvolle aanknopingspunten bieden voor meer gerichte ondersteuning in de aanpak van het lerarentekort in Den Haag. Ik verwacht uw raad na het zomerreces te kunnen informeren over de eerste resultaten van het onderzoek. Tot slot Bovenstaande cijfers laten zien dat het lerarentekort in het primair onderwijs nog steeds zorgelijk is en dat het goed in beeld brengen daarvan complex is. Het is en blijft dus belangrijk om samen met alle betrokken partners onverminderd energie te blijven steken in de aanpak van het lerarentekort en de monitoring daarvan. Samenwerking en het bundelen van krachten zijn daarbij essentieel. Dit doen we allereerst intensief met de Haagse schoolbesturen; we overleggen veelvuldig en bekijken daarbij ook continue of de aanpak moet worden bijgestuurd. Daarnaast zijn ook onze collega steden van de G4 + Almere belangrijke partners om mee op te trekken in de aanpak van deze zware opgave. Door middel van kennisdeling en samenwerking versterken we onze aanpakken.

In de voortgangsrapportage HEA 2020-2021 geef ik u vóór het zomerreces een update van onze Haagse aanpak en in de brief die ik u in het najaar stuur zal ik met u uitvoerig de voortgang van onze Haagse aanpak delen. Met vriendelijke groet, de wethouder van Onderwijs, Sport en Buitenruimte Hilbert Bredemeijer

6/6