RIS309020 Preadvies m.b.t. initiatiefvoorstel Uitbuiting Arbeidsmigranten

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

OCW/10217877 RIS309020 Contactpersoon

Wigle Haringsma Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Stad en Bestuur OCW Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

1 februari 2022

wigle.haringsma@denhaag.nl

Onderwerp

Preadvies m.b.t. Initiatiefvoorstel Uitbuiting Arbeidsmigranten

Het college heeft met belangstelling kennisgenomen van het initiatiefvoorstel van de Islam Democraten. Het college is verheugd met initiatieven vanuit de raad die de doelgroep arbeidsmigranten extra aandacht schenkt, zoals ook benoemd in het coalitieakkoord (RIS299794). Islam Democraten doet in deze een aantal voorstellen om de positie van arbeidsmigranten in Den Haag te versterken. In de binnenkort te verschijnen 2e Voortgangsrapportage Arbeidsmigranten wordt verslag gedaan van beleid, activiteiten en initiatieven gericht op verbetering van de positie van EU-arbeidsmigranten in Den Haag. Mede naar aanleiding van de brand in de Wouwermanstraat (RIS310483), waarbij EUarbeidsmigranten in een kwetsbare positie zijn aangetroffen, wordt ingezet op een meer samenhangende aanpak. In de beantwoording zullen wij dan ook een aantal maal refereren aan de genoemde rapportage. Hieronder volgen de aanbevelingen van de initiatiefnemers (schuingedrukt weergegeven), met direct erachter de zienswijze van het college ten aanzien van deze voorstellen. I. Verenigingskracht Meer aandacht voor het organiseren van arbeidsmigranten De gemeente zou de aandacht en middelen meer moeten verschuiven naar voorlichting, bewustwording en organisatie van arbeidsmigranten.

Het versterken van hun onderhandelingspositie door middel van organisatie op de werkvloer is een cruciale stap te midden van een veranderende arbeidsmarkt. De huidige arbeidsmarkt wordt gekenmerkt door een toenemend aantal complexe - vaak internationale - contractuele relaties die tijdens onderhandelingen van collectieve arbeidsovereenkomsten moeilijk te reguleren zijn ten gunste van werknemers. Reactie college: Het college onderkent het feit dat het organiseren van de arbeidsmigranten hun positie zal versterken. Het organiseren van arbeidsmigranten blijft hierbij in hoofdzaak de verantwoordelijkheid van de sociale partners. Tenslotte is er eind 2020 vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een website gelanceerd met informatie over werken en wonen in Nederland (www.workinnl.nl). Op deze website wordt men onder andere gewezen op de rechten en plichten.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10217877

Erken de sociale identiteit van migranten Innovatie bij het organiseren moet worden afgestemd op de sociale identiteit en de culturele achtergrond van migranten. De onderling verbonden problemen waar arbeidsmigranten mee worden geconfronteerd, ontstaan door de vaak wisselende werkplekken, de huisvestingsproblematiek en de marginalisering van arbeidsmigranten in de samenleving, en moeten worden meegenomen. De ervaring van de FNV met activiteiten gericht op arbeidsmigranten in de provincies Limburg en Noord-Brabant is in dit opzicht een inspirerend voorbeeld. De vakbond FNV is gestart met het organiseren van regionale evenementen over onderwerpen als veiligheid en gezondheid op het werk gericht aan arbeidsmigranten in de provincies Noord-Brabant en Limburg, waar de (vollegronds) tuinbouwsector geconcentreerd is. Geïnteresseerde werknemers worden opgeleid tot kaderleden om hen in staat te stellen hun collega's in hun eigen taal te informeren over hun rechten en plichten. Een dergelijke organisatie via culturele bemiddelaars is een effectieve manier gebleken om de sociale identiteit van werknemers mee te nemen in vakbondswerk. De traditionele focus van Nederlandse vakbonden ligt op tripartiete onderhandelingen om collectieve rechten en regelgeving te ontwikkelen.

Tegen deze achtergrond zijn dergelijke nieuwe vormen van outreach-activiteiten die het bewustzijn en de organisatievermogen van werknemers van onderaf vergroten veelbelovend en zouden ze moeten worden opgeschaald. Concreet: De gemeente dient de arbeidsmigranten te mobiliseren op de werkvloer. De arbeidsmigranten brengen de meeste tijd door op het werk. In verenigingsvorm zal deze groep zich machtiger kunnen positioneren t.o.v. de werkgever. Het vormen van een vereniging/organisatie die dit bewerkstelligt vraagt om veel expertise en kennis, wat meestal niet aanwezig is bij arbeidsmigranten. Hier moet de gemeente dus een rol in gaan spelen. Als het voorbeeld van de FNV culturele bemiddelaars wordt gevolgd, blijft de rol van de gemeente niet permanent. Het opzetten van een verenigingsvorm en het opleiden van culturele bemiddelaars is primair de verwachting van de gemeente. Na het opzetten zal de organisatie zelfredzaam zijn door opgeleide, gekwalificeerde bemiddelaars en bestuurders. Bij vragen en opmerkingen kunnen de arbeidsmigranten dit kwijt op de werkvloer. Op deze manier zullen de arbeidsmigranten meer georganiseerd zijn en kunnen ze gezamenlijk opkomen voor hun rechten. Bovendien kunnen ze direct naar een culturele bemiddelaar voor vragen en klachten. Dit zal voor de arbeidsmigranten een enorme vooruitgang betekenen.

Reactie college: Het college erkent het belang van de sociale identiteit; het opleiden van culturele bemiddelaars is onderdeel van de activiteiten van een vakbond: zij leiden kaderleden op, om vervolgens hun collega’s in hun eigen taal te informeren over hun rechten en plichten. Vanuit divers beleid Welzijn, Emancipatie, Mensenhandel en Onderwijs faciliteert het college organisaties zoals Polka en Fairworks, hetgeen niet direct gericht is op sociale identiteit maar het bedient wel diverse doelgroepen. II. Institutionele Macht Vergunningssysteem voor uitzendbureaus Een publiek vergunningssysteem voor uitzendbureaus is een must. Op deze manier kan de gemeente minimumvereisten en voorwaarden vaststellen voordat uitzendbureaus kunnen worden opgericht. Een dergelijk vergunningssysteem bestond in Nederland tot 1998 en wordt momenteel gebruikt in andere EU-lidstaten.

2/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10217877

Concreet: Arbeidsmigranten werken meestal via uitzendbureaus. Heel vaak komt het voor dat ze worden uitgebuit door uitzendbureaus die niet tijdig betalen, geen overwerktoeslag, lage lonen etc. Als we een vergunningssysteem creëren dat malafide uitzendbureaus eruit filtert, dan zal dat ten bate zijn voor iedereen, maar in het bijzonder voor arbeidsmigranten. Indien dit juridisch-technisch niet haalbaar is op gemeentelijk niveau, dan kan de gemeente hierop aandringen bij de regering. We hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden, we hadden immers al eerder een dergelijk vergunningssysteem. Reactie college: Het college is in deze blij met de aanbevelingen van het Aanjaagteam Roemer en heeft januari 2021, een brief (DSO/128863) aan de Tweede Kamer gestuurd, waarin wordt aangedrongen om ‘door te pakken’ op de aanbevelingen uit het rapport “Geen tweederangsburgers”. Daarbij wordt, onder andere, ingegaan op een stevige inzet van de verantwoordelijkheid van zowel werkgevers als uitzenders op de certificering van de uitzendbranche. De Tweede Kamer was in meerderheid voor het uitwerken en integraal invoeren van onder andere deze aanbeveling. Op 1 april 2021 heeft de minister met de “Kamerbrief stand van zaken Arbeidsmigratie maart 2021” de Tweede Kamer geïnformeerd over de voortgang van de implementatie.

Het college volgt deze ontwikkelingen, voert een actieve lobby en informeert desgewenst de gemeenteraad. Met betrekking tot de laatste ontwikkelingen in deze verwijzen wij u opnieuw naar de 2e Voortgangsrapportage Arbeidsmigranten Raadsmededeling. Daarin wordt daar nader op ingegaan. Effectieve juridische procedures Institutionele innovatie in de vorm van een gestroomlijnde civiele procedure om onbetaalde lonen, overuren en vakantiegeld terug te vorderen, zou een andere belangrijke stap zijn in de richting van eerlijke arbeidsomstandigheden voor arbeidsmigranten. Dit punt is weliswaar niet direct te verwezenlijken op gemeentelijk niveau, maar met de nodige uitoefening van druk richting de overheid kan dit ook geagendeerd worden. Reactie college: Bij ernstige uitbuiting vindt juridische hulp en ondersteuning plaats door Fairwork en SHOP (Stichting Hulp en Opvang Prostitutie en Mensenhandel), namens de gemeente. Fairwork ontvangt van de gemeente Den Haag subsidie om jaarlijks ten minste 25 cliënten uit de regio Den Haag persoonlijk te adviseren en juridisch te ondersteunen in hun arbeidsklacht om mogelijke uitbuiting te voorkomen. Uit de tussenrapportage van Fairwork over de eerste helft van 2021, blijkt dat er dit jaar reeds 21 cliënten zijn ondersteund.

Ook SHOP Den Haag biedt, arbeidsmigranten die problemen hebben in hun arbeidssituatie of slachtoffer zijn van mensenhandel, naast informatie, advies en hulp ook juridische ondersteuning aan. Versterkte arbeidsinspectie De implementatie van arbeidsrechten garanties kan worden versterkt door een strengere handhaving door de inspectie van instanties. De verhoging van de middelen die aan de inspectie ter beschikking worden gesteld voor het toezicht op arbeidsuitbuiting is een stap in de goede richting. Belangrijker is echter dat de aanpak van de inspectie aanzienlijk kan worden verbeterd door een heroriëntatie op de werknemers als haar belangrijkste stakeholders. Voorbeelden hiervan zijn: een klachtenmechanisme dat ook buiten kantooruren gemakkelijk toegankelijk is én in de talen van de werknemers, privé gesprekken met werknemers tijdens ongeplande inspecties en snelle reacties waarbij klachten effectief worden aangepakt.

3/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10217877

Een goed voorbeeld van zo’n werknemers gestuurd mechanisme is het Fair Food Program uit de VS waar de arbeiders zelf de klachten-, controle- en sanctiemechanisme bepalen. Concreet: In de laatste alinea staan voorbeelden waar de gemeente werk van kan maken. De arbeidsmigranten zijn erg afhankelijk van hun werkgevers, waardoor de bereidheid om klachten in te dienen erg laag is. Dit komt natuurlijk voort uit angst voor de werkgever. De gemeente dient dit te bestrijden door vaker en ongepland op inspectie te gaan naar werkplekken waar arbeidsmigranten voornamelijk werken. Het is daarna ook de taak van de gemeente om die werkplekken te sanctioneren of te sluiten indien er ongewenste situaties geobserveerd worden. Reactie college: Het college erkent het aangegeven belang, de uitvoering hiervan vindt plaats door de Inspectie SZW. Zij houdt risicogericht toezicht op de naleving van de verschillende arbeidswetten en voert inspecties uit naar aanleiding van meldingen. Daarnaast heeft de Inspectie SZW een opsporingstak die onder gezag van het Functioneel Parket (FP) van het OM strafrechtelijke onderzoeken uitvoert naar onder meer vermoedens van arbeidsuitbuiting, een vorm van mensenhandel (artikel 273f Wetboek van Strafrecht).

Tenslotte wijzen wij u graag op de Kamerbrief van maandag 15 november, waarin u onder meer een duidelijke beschrijving vindt van de (landelijke) bevindingen op het gebied van arbeidsuitbuiting en ernstige benadeling. Rapportage Inspectie SZW: kostenvoordelen en arbeidsuitbuiting | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl III Complementaire concrete oplossingen Multilinguïstisch informatieloket Een informatieloket in de wijken waar arbeidsmigranten vooral wonen zal een grote aanwinst zijn. Het is echter wel van belang dat er bij deze loketten meerdere talen wordt gesproken zodat de arbeidsmigranten überhaupt hiernaar stappen. Hier hoeven ze dan niet per se zaken over werk te bespreken, maar andere onderwerpen zoals onderwijs en ondernemingsmogelijkheden. De participatie van de arbeidsmigranten in de samenleving kan mede hierdoor worden gestimuleerd. Reactie college: Dit onderwerp wordt door het college opgepakt, mede naar aanleiding van de motie ‘Kom snel met loket’ (RIS308906). Ingezet wordt op meertalige digitale informatie en dienstverlening voor nieuwkomers, informatie bij registratie en een nieuw informatiepunt in het Huis van de Wijk dat aan de Kempstraat wordt geopend in het kader van de aanpak Kaapseplein. Tenslotte wordt onderzoek gedaan naar behoeften en mogelijkheden voor effectieve en efficiënte voorlichting en informatie voor de diverse doelgroepen.

Ook in deze verwijst het college u naar de eerdergenoemde rapportage. Ambtshalve inschrijving gemeente Het is van belang dat elke arbeidsmigrant zich inschrijft in de gemeente. Helaas gebeurt dit niet altijd. Indien tijdens een controle wordt geconstateerd dat iemand niet ingeschreven staat, dient de inspecteur dit dan ambtshalve te doen. Op deze manier voorkomen we dat leerplicht wordt omzeild en dat ouders wel worden opgeroepen door een consultatiebureau voor zorg van minderjarige kinderen. Reactie college: Verbetering van de registratie van arbeidsmigranten is van groot belang erkent het college, hetgeen ook vermeld staat in genoemde rapportage. Zoals het werken met een actueel verblijfadres, dan wel registratie als inwoner in de BRP van de gemeente, waar betrokkene daadwerkelijk woonachtig is.

4/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10217877

Hierin staat ook vermeld dat het gemeentelijk projectteam samenwerkt met gemeenten Rotterdam en Westland aan werkwijzen, om arbeidsmigranten als inwoner in te schrijven in de BRP. In Den Haag is het project registratie opgezet om arbeidsmigranten, die aangetroffen worden bij huisbezoeken én het voornemen hebben of al langer dan vier maanden in Nederland te verblijven, te stimuleren zich, als inwoner, in te schrijven in de BRP. De arbeidsmigrant wordt, na schriftelijke toestemming, ter plekke ingeschreven in de BRP. Deze aanpak is medio juli 2021 van start gegaan. Tenslotte wordt er een onderzoek gedaan naar de huidige voorlichting van migranten. Communicatiemiddelen over rechten en plichten Op sociale media en op de radio kunnen in meerdere talen informatie gegeven worden over de rechten en plichten van de arbeidsmigranten. Net zoals de meeste mensen zijn arbeidsmigranten ook actief op sociale media. Op deze manier worden ze via meerdere kanalen voorzien van informatie. Reactie college Communicatie met de doelgroep is een sleutelwoord. Zoals eerder vermeld is er eind vorig jaar vanuit het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een website gelanceerd met informatie over werken en wonen in Nederland (www.workinnl.nl). De informatie op deze website wordt ook aangeboden in het Pools, Bulgaars en Roemeens.

Aanvullend wordt er lokaal gewerkt aan een website voor alle nieuwkomers die in Den Haag komen wonen of werken. Tenslotte worden kwetsbare EUarbeidsmigranten met hulpvragen momenteel geholpen bij de Servicepunten XL. In Laak, Centrum en Segbroek zijn er maatschappelijk werkers en vrijwilligers die de taal spreken. Er zijn Poolse en Bulgaarse fysieke spreekuren en Hongaarse, Russische en Oekraïense telefonische spreekuren. Conclusie De genoemde voorstellen kunnen een belangrijke bijdrage leveren om de positie van arbeidsmigranten te versterken en om de noodzakelijke stappen te kunnen nemen om een eerlijke en fatsoenlijke werkplek te garanderen voor migranten in de Haagse arbeidsmarkt. Deze stappen moeten gepaard gaan met een verschuiving in het publieke debat en mediadiscours zodat de belangrijke bijdrage van arbeidsmigranten in de Nederlandse landbouw, en in het bijzonder de Haagse landbouw zichtbaar wordt en kan worden geherwaardeerd. Een recent onderzoek van het NIDI / CBS onderstreept dat arbeidsmigranten cruciaal zijn voor de sociale en economische toekomst van Nederland (NIDI en CBS 2020). Deze betekenis wordt weerspiegeld in ons initiatiefvoorstel en laat zien dat de hoge landbouwexport en de voedselzekerheid in Nederland afhangen van hun inzet.

Een mannelijke arbeidsmigrant uit Polen die aan dit onderzoek meedeed, verwoordde het als volgt: “De werkgevers moeten [bij onze situatie] stilstaan, want de groenbedrijven bestaan dankzij ons. Wij dragen bij aan het voortbestaan van deze groenbedrijven.”. Slotreactie college Concluderend acht het college het aanpakken van uitbuiting van arbeidsmigranten van groot belang en is het, zoals u heeft kunnen lezen, op verschillende fronten aan de slag met beleid dat in gang is gezet. Tenslotte is de voortgang bij de Rijksoverheid een aandachtspunt omdat meerdere oplossingen voor uw voorstel op dit niveau liggen. Bemoedigend, in deze, is dat in het coalitieakkoord tussen VVD, D66, CDA en ChristenUnie, “Omzien naar elkaar en vooruitkijken naar de toekomst” van 15 december 2021, is opgenomen dat de aanbevelingen uit het rapport van het Aanjaagteam bescherming arbeidsmigranten (Commissie Roemer) worden uitgevoerd.

5/6

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

OCW/10217877

Advies College Gezien het vorenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: I Verenigingskracht 1. Meer aandacht voor het organiseren van arbeidsmigranten. 2. Erken de sociale identiteit van migranten;0pleiding culturele bemiddelaars. Zoals aangegeven wordt het belang van deze 2 punten onderkend door het college maar is dit de verantwoordelijkheid van de sociale partners. Derhalve ontraadt het college de uitvoering van deze 2 voorstellen door de gemeente. II Institutionele Macht 1. Vergunningssysteem voor uitzendbureaus Het college is voorstander van een wettelijke regeling die certificering van uitzendbureaus eist, voert een actieve lobby bij de Tweede Kamer en informeert desgewenst de gemeenteraad. Het voorstel van een vergunningssysteem uitgevoerd door de gemeente wordt ontraden door het college. 2. Effectieve juridische procedures Het college omarmt dit voorstel met het uitvoeren van de eerder beschreven ondersteuning. 3. Versterkte arbeidsinspectie Ook in deze wordt het belang erkend waarbij de verantwoordelijkheid ligt bij de Inspectie SZW voorgestelde inspectietaken door de gemeente worden derhalve ontraden door het college. III Complementaire concrete oplossingen 1. Multi linguïstisch informatieloket. 2. Ambtshalve inschrijving gemeente. 3. Communicatiemiddelen over rechten en plichten.

Betreffende oplossingen worden omarmd door het college met de eerder beschreven uitvoering. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

6/6