RIS308772 Bijlage 3a Programma-actieplan Kaapse plein e o 2021-2022

Bijlage bij raadsvoorstel ‘Aanpak prioritaire gebieden’, 20 april 2021

Programma-actieplan Kaapseplein e.o. 2021-2022 Een actieplan als onderdeel van het programma prioritaire gebieden

20 april 2021

1

2

Inhoudsopgave 1. Aanleiding en context 1.1 Over het programma prioritaire gebieden in het algemeen 1.2 Over het Kaapseplein e.o.

4 4 5

2. Doel, focus en aanpak van het programma van het Kaapseplein e.o.

7

3. Organisatie van het programma Kaapseplein e.o. 3.1 Sturing en besluitvorming 3.2 Relatie met andere gemeentelijke programma’s 3.3 Evalueren en monitoren 3.4 Borgen van de integrale aanpak Kaapseplein e.o. 3.5 Communicatie

8 8 9 9 9 10

4. Begroting programma-actieplan Kaapseplein e.o. 2021-2022

11

5. Randvoorwaarden en risico’s

11

Bijlagen 1. Raadsmededeling Focus op het Kaapseplein e.o. (RIS 304151) 2. Sturing en besluitvorming programma prioritaire gebieden

12 16

Bijlage I Schema met uitwerking begroting programma-actieplan Kaapseplein e.o. 2021-2022 Speerpunten, doelen, acties, planning en geraamde kosten met een eerste tussenstand op hoofdlijnen

Bijlage II Schema met sturing en besluitvorming van de gemeentebrede integrale aanpak prioritaire gebieden (I en II zijn als aparte bijlagen in A3-schema bij dit programma-actieplan toegevoegd)

3

1

Aanleiding en context

1.1

Over het programma prioritaire gebieden in het algemeen

Het programma prioritaire gebieden gaat over vier gebieden in Den Haag waar de leefbaarheid en veiligheid flink onder druk staan. Het gaat om Kaapseplein e.o, Weimarstraat/Beeklaan/Zevensprong en Jan Luykenlaan/Van Baerlestraat en Duindorp. De keuze voor deze gebieden komt niet uit de lucht vallen. Er loopt al lange tijd overleg met en over deze gebieden en lopen ook al sinds jaar en dag allerlei activiteiten die wel tot tijdelijke verlichting hebben geleid maar niet tot duurzaam herstel. De aanwijzing van deze gebieden in het coalitieakkoord ‘Samen voor de stad ‘is de bevestiging van het breed gedeelde besef dat er nu dringend ingrijpende veranderingen nodig zijn. Met het programma prioritaire gebieden wordt gewerkt aan een gerichte, robuuste meerjarige integrale aanpak die zich niet beperkt tot symptoombestrijding maar ook de oorzaken van de problematiek aanpakt. Een aanpak die criminele structuren afbreekt maar ook investeert in een veerkrachtige sociale en economische infrastructuur die past bij de gebieden en hun bewoners, hun weerbaarheid vergroot en hun talenten ontwikkelt. Die focus op de langere termijn is een belangrijk verschil tussen de nu voorgestelde aanpak en eerdere aanpakken in deze gebieden, die vooral waren gericht op snel zichtbare resultaten. Bij die interventies stond vermindering van de overlast en soms ook het opknappen van de buitenruimte centraal.

Dat hielp vaak maar voor een tijdje, al snel verdampten de resultaten weer en kwamen dezelfde problemen weer terug. Het kwam onvoldoende tot een fundamentele aanpak van de oorzaken van onveiligheid: multiproblematiek, armoede, taalachterstand, afstand tot de arbeidsmarkt. In deze aanpak van nu ligt het accent ook meer op het bouwen van een duurzame coalitie met vertegenwoordigers van bewoners en maatschappelijke partners om vanuit partnerschap te werken aan de problemen en knelpunten die de bewoners belangrijk vinden. Bij alle vier gebieden is het van groot belang dat er wordt gebouwd en geïnvesteerd in een wederzijds vertrouwen. Met het Haags Samenspel wordt ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van de participatie in deze vier gebieden. Het mag duidelijk zijn dat het in dit programma gaat om een proces en inzet van een lange adem, waarbij met vallen en opstaan nu ook echt de ruimte en middelen worden geboden om op een andere manier te gaan werken: minder verkokerd, flexibeler en interactiever. Minder vanuit het standaardaanbod en de standaard werkwijze en meer gericht op coproductie. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Veel afstemmings- en aansluitingsproblemen houden verband met te weinig structuur en te weinig tijd.

Maar er is ook een cultuurveranderingsproces nodig, waarin professionals leren om flexibeler te werken, synergie te zoeken met collega's van andere organisaties en samen te werken met bewoners. Dit proces vraagt om een goede innovatie-gerichte sturing en begeleiding. Voor alle vier gebieden geldt het met elkaar op orde brengen van de sociale basis en sociale herovering - om vervolgens - een sociale stijging per gebied te realiseren.1 Sociale basis en - herovering gaan over het aanpakken van de ongewenste situaties in de gebieden, sociale stijging gaat over de vraag hoe gewenste situatie wel te bereiken? Fysiek, sociaal, veiligheid en economie komen in deze integrale aanpak samen hetgeen moet leiden tot een duurzaam fundament voor een blijvende keer ten goede. Maatwerk, onorthodoxe oplossingen met ruimte voor innovatie zijn noodzakelijk en maken onderdeel uit van deze 1 Wijk in Zicht: Kwalitatief onderzoek naar de dynamiek van leefbaarheid in kwetsbare wijken, maart 2020 Sociale basis: Het aanpakken en wegwerken van acute leefbaarheids- en veiligheidsproblemen op een manier die leidt tot duurzame resultaten. Sociale herovering: Het realiseren van een breed draagvlak en samenwerkingsverband waarin meerdere partijen aan een gezamenlijk doel werken. Sociale stijging: Het samen met o.a. bewoners en ondernemers ontwikkelen van de visie op het gebied.

4

integrale aanpak.2 Nieuwe interventies worden waar mogelijk in co-creatie 3 en zo nodig met cofinanciering ontwikkeld. Het ontwikkelen en borgen van een integrale aanpak en werkwijze voor zowel de gemeentelijke organisatie als vanuit partnerschap voor de bewoners en maatschappelijke partners in de vier prioritaire gebieden betekent dat elk betrokken vakdienst en prioritair gebied een substantiële bijdrage levert aan het op zowel gemeentelijk- als prioritair gebiedsniveau: • (door) ontwikkelen van het integraal werken; • verbeteren en toegankelijker maken van benodigde (sturings)informatie; • vergroten van handelingsalternatieven. Een op te richten kennis- en leer- en ontwikkelplatform wordt straks het vertrekpunt waaruit verschillende samenwerkpartners (o.a. de vier gebiedsteams, de vakdiensten met hun integrale gebiedsprogramma’s, het Haags Samenspel, de Haagse Hogeschool en Platform 31) hun kennis, expertise en opgedane ervaringen delen om zo met elkaar te onderzoeken welke gezamenlijk leer- en ontwikkelpunten er zijn voor zowel de gemeentelijke organisatie en de verschillende partners in de vier prioritaire gebieden. Dit programma actieplan Kaapseplein e.o. 2021-2022 is mede gebaseerd op de volgende vastgestelde bestuurlijke stukken: • Op 17 december 2019 is de raad geïnformeerd over de focus op het Kaapseplein (RIS 304151). Dit actieprogramma is een vervolg hierop.

• Op 17 juli 2020 is de raad geïnformeerd over de aanpak prioritaire gebieden in aansluiting op de ambities uit het coalitieakkoord 2019-2022 “Samen voor de stad” (RIS305826). • Met de raadsmededeling ‘Aanpak prioritaire gebieden’ (RIS307114) van 1 december 2020 is een verdere uitwerking gepresenteerd van het totale programma prioritaire gebieden.

1.2

Over Kaapseplein e.o.

Het Kaapseplein in Transvaal Zuid is een levendige plek in het hart van onze stad. Er zijn winkels en een tankstation, mensen van alle leeftijden ontmoeten elkaar in de speeltuin. De Haagse Markt en het wijkpark Transvaal liggen op loopafstand. De mensen die er wonen worden er het liefste oud, zij hebben hun kinderen hier zien opgroeien. Naast woningen en een speelterrein ligt in het midden een benzinestation. Toch is er ook een keerzijde aan wonen rond het Kaapseplein en haar omgeving. De meeste bewoners zijn in de leeftijd 20-64 jaar (66%). 95% van de bewoners heeft een migratie achtergrond. De samenstelling van de huishoudens is gemêleerd: 37,4% eenpersoonshuishoudens, 22,2% samenwonenden zonder kinderen en 31,3% is samenwonend met kinderen. Een klein percentage (9,1) bestaat uit eenoudergezinnen. De wijk heeft een hoog percentage niet-westerse inwoners. Mensen komen vooral naar dit deel van Transvaal wanneer zij snel een goedkope woning nodig hebben, bijvoorbeeld na een scheiding, bij schulden of als arbeidsmigrant. Wanneer het beter gaat, zijn er geen woningen beschikbaar in een iets duurder segment. Daarmee wordt sociale kwetsbaarheid

2 De kern van aanpak laat zich samenvatten in een aantal trefwoorden: integraal, langdurig, robuust, samen met strategische

partners, gericht op versterking van de fysieke èn de sociale kwaliteit, niet beperkt tot symptoombestrijding maar gericht op het aanpakken van de oorzaken, vraaggericht, een organisatie met korte lijnen naar het bestuur en frontlijnmedewerkers met mandaat. 3

Co-creatie is een vorm van samenwerking, waarbij alle deelnemers invloed hebben op het proces en het resultaat van dit proces, zoals een plan, advies of product. Kenmerken van cocreatie zijn dialoog, 'common ground', enthousiasme, daadkracht en focus op resultaat.

5

in stand gehouden en leidt de effectieve inzet van interventies er vooral toe dat mensen uit de wijk (kunnen) vertrekken. De helft van de bewoners woont sinds 2010 in Transvaal. Rondom het plein staan voornamelijk koopwoningen. Het Kaapseplein en de omliggende straten zijn ook wel bekend als de particuliere driehoek: er zijn koopwoningen en particuliere verhuur, van sociale verhuur is vrijwel geen sprake. Er is wel duidelijk sprake van verhuur aan meerdere huurders, waardoor overbewoning ontstaat. De kwetsbaarheid van inwoners zit niet alleen in woningen. Het gemiddeld inkomen is met €20.417,- opvallend laag en er zijn dan ook veel gezinnen die in armoede leven of met een armoederisico. Meer dan 20% van de volwassenen langdurig inactief en bijna 10% van de volwassenen is afgekeurd (AO-uitkering). De zelfredzaamheid is laag; deze wordt allereerst beïnvloedt door bestaanszekerheid. Armoede en gebrek aan perspectief leiden tot stress en ondermijnen de gezondheid. Daarnaast zien we dat ouderen op jonge leeftijd kwetsbaar zijn, dat zie je bijvoorbeeld terug in het hoge WMO-gebruik. Dat heeft meerdere oorzaken, maar stelt de gemeente en het stadsdeel voor de uitdaging om preventie en zelfredzaamheid vroegtijdig en met voldoende aandacht voor bestaanszekerheid op te pakken.

Doordat veel mensen in een kwetsbare positie zitten, is het opzetten van een gezamenlijk initiatief of het onderhouden van eigenaarschap voor de omgeving lastig. Transvaal komt uit het Haags stedelijk ondermijningsbeeld naar voren als gebied met concentraties van ondermijnende criminaliteit. Het benzinestation aan het Kaapseplein heeft een aanzuigende werking op auto’s en groepen mensen. Het plein is een verzamelplek en markt voor dagloners. De aanwezigheid van veel arbeidsmigranten zorgt voor overlast bij de bewoners van dit plein. Arbeidsmigranten wachten (soms lang) op busjes die hen ophalen om ze naar werk voornamelijk in het Westland te brengen. Degenen die geen werk hebben, blijven op het plein hangen. Afval wordt op straat gegooid. Kortom, de drukte rondom het plein van busjes en mensen die rondhangen zorgen voor onveilig gevoel op straat als overlast in de vorm van foutparkeren, afval, samenscholing en uitstoot van uitlaatgassen. Door de ontstane situatie heeft het speelterrein in het midden van het plein niet meer de functie waarvoor het is aangelegd. Kinderen kunnen er niet rustig spelen. Het benzinestation is een doorn in het oog van veel bewoners en zorgt voor extra drukte, vervuiling en verkeersonveiligheid. Binnen het wenkend perspectief zullen de mogelijkheden rondom het benzinestation bekeken en uitgewerkt worden.

De hierboven beschreven problematiek in de wijk gecombineerd met een grote druk op de openbare ruimte door het woon-werkverkeer en de grote doorloopsnelheid van bewoners, maken van het Kaapseplein e.o. een hot spot. Op hoofdlijnen is de geconstateerde problematiek rondom het Kaapseplein: 1. Overbewoning door grootschalige verkamering door particuliere woningbezitters; 2. Grootschalige aanwezigheid van ‘hangende’ arbeidsmigranten met een zwakke sociaaleconomische positie; 3. Afval op straat en verkeersdrukte; 4. Ontbreken van binding bij de wijk en het bestaan van een daglonersmarkt. Voor Kaapseplein e.o. is op basis van de raadsmededeling (RIS 304151) gekozen voor een integrale aanpak langs een tweetal speerpunten: 1. Beheersbaar maken van de leefbaarheid en het verplaatsen van het ophaalpunt arbeidsmigranten; 6

2. Rigoureus herinrichten van het plein in overeenstemming met de afspraken uit de pleinenaanpak. Een verdere beschrijving van het Kaapseplein e.o. staat beschreven in bijlage 1 Raadsmededeling ‘Focus op het Kaapseplein e.o.’ (RIS 304151).

2

Doel, focus en aanpak op Kaapseplein e.o.

Het doel van het programma is de leefbaarheid en veiligheid van de bewoners rondom het Kaapseplein verbeteren samen met bewoners en maatschappelijke partners. Met de verschillende (actieve) maatschappelijke- en bewonersorganisaties gaat de gemeente (integraal) samen met de bewoners van het Kaapseplein e.o. aan de slag met deze meerjarige aanpak. Een aanpak waarin het mogelijk wordt om weer een vertrouwensrelatie op te bouwen met de bewoners van het Kaapseplein e.o. en waarin gezorgd wordt dat het plein weer in positieve zin van toegevoegde waarde is voor alle omwonenden. Integraal, op alle niveaus en vooral samen. In een aparte bijlage I, behorende bij dit programma-actieplan zijn de speerpunten, doelen, acties, planning en de kosten voor het Kaapseplein e.o. in één overzicht gezet met daarbij ook een eerste stand van zaken van de acties t/m 18 maart 2021. Toelichting op enkele acties uit de twee speerpunten •

De overlast van arbeidsmigranten moet zichtbaar verminderen. Hiertoe wil de gemeente de ophaallocatie verplaatsen en een informatiepunt met een sociaal maatschappelijke bestemming realiseren. Arbeidsmigranten kunnen hier terecht voor advies en informatie en deelname aan activiteiten zoals taalles, maatschappijoriëntatie, etc. In het informatiepunt zijn er ook spreekuren van o.a: sociale zaken en werkgelegenheid, wijkagent, Idhem4, Barka5

•

Verbetering van de leefbaarheid rondom het plein door de inzet van een veldwerker en het houden van toezicht. De veldwerker gaat voor verbinding zorgen tussen gemeente, maatschappelijke organisaties en arbeidsmigranten en toeleiding van de doelgroep naar werk, scholing en hulpinstanties. Handhavingsacties worden gecontinueerd en geïntensiveerd.

•

Rigoureuze maatregelen als het herinrichten van het plein voor eind 2022, in overeenstemming met de pleinenaanpak, en intensieve handhaving op overbewoning door de Haagse Pand Brigade maken onderdeel uit van deze aanpak.

Het succes voor het Kaapseplein zit in de integrale en langjarige aanpak van de problematiek. Naast de realisatie van bovenstaande acties in de komende twee jaar wordt in april 2021 gestart met het ontwikkelen van een wenkend perspectief (een toekomstbeeld voor 8-10 jaar) voor Kaapseplein e.o. Dit gebeurt integraal en in nauwe samenspraak tussen de verschillende vakdiensten (DSO, DSB, BSD, OCW, SZW en DPZ) en de maatschappelijke partners en bewoners van het Kaapseplein e.o.

4 5

Stichting Idhem is gericht op integratie/inburgering van Midden- en Oost-Europeanen Stichting Barka helpt dakloze Oost-Europese migranten om sociaal en beroepsgericht te remigreren

7

3

Organisatie van het programma voor Kaapseplein e.o.

3.1

Sturing en besluitvorming

De sturing en besluitvorming voor het programma is voor elk gebied éénduidig ingericht (zie bijlage 2 en bijlage II). Het college bewaakt voor alle vier gebieden de integrale aanpak en voortgang ervan. Gebiedsstuurgroep Kaapseplein e.o. De gebiedsstuurgroep bestaat uit de stadsdeelwethouder Centrum, de stadsdeel-directeur Centrum, de wijkmanager, de project- en programmamanager programma prioritaire gebieden. Besloten is om, afhankelijk van de agenda, de deelname aan de gebiedsstuurgroep uit te breiden met vertegenwoordigers vanuit de woningcorporatie, welzijn, bewonersorganisatie en de teamchef politie Centrum6. De gebiedsstuurgroep komt één keer in de zes tot acht weken bij elkaar om de voortgang op het programma te bespreken. Gebiedsteam Kaapseplein e.o. Voor Kaapseplein e.o. is gekozen om te werken met een gebiedsteam bestaande uit de partners die met elkaar de gewenste verandering kunnen vormgeven. Het gebiedsteam bestaat uit: SZW, OCW, DSB, BSD-Veiligheid, BSD-communicatie, projectmanager prioritaire gebieden en teamTransvaal van DPZ. Gedurende de looptijd van dit programmaactieplan kan de opzet, de samenstelling en de verschillende vertegenwoordigers nog wijzigen of worden uitgebreid met partners buiten de gemeente. Het gebiedsteam komt gemiddeld twee keer per maand bijeen om de voortgang de acties te bespreken. De samenstelling van het gebiedsteam Kaapseplein e.o.

per 20 april 2021 is: Speerpunten Kaapseplein e.o.

Speerpunt 1 Beheersbaar maken van de sociale en fysieke leefbaarheid

Speerpunt 2 Rigoureus herinrichten van het Kaapseplein en aanpak overbewoning

Vertegenwoordigers in het gebiedsteam vanuit de gemeentelijke vakdiensten die hun bijdrage leveren aan één of meerdere genoemde acties in bijlage I

In samenwerking met vertegenwoordigers vanuit de (maatschappelijk) partners in Transvaal

• Senior domeinmedewerker (OCW) • Teammanager (OCW-JMO) • Accounthouder Veiligheid (BSD) • Teammanager Handhaving leefbaarheid (DSB) • Senior-beleidsmedewerker (DSB) • Communicatiemedewerker (BSD) • Manager servicepunten arbeid (SZW) • Hoofd servicepunt arbeid (SZW) • Wijkmanager en team Transvaal (DPZ)

• Welzijn Mandelaplein • Welzijn Zebra • Politie • Idhem • Barka • Bewonersorganisatie Transvaal Zuid • Mehrsport • Stek/de Paardenberg • Podium Julianaplaza

• Inspecteur, Jurist en Projectleider Haagse Pandbrigade (DSO) • Gebiedsregisseur (DSO) • Accounthouder Veiligheid (BSD) • Senior-Beleidsmedewerker (DSB) • Wijkmanager en team Transvaal (DPZ)

• Politie • Buurkracht • Haagse Beppies • Welzijn Mandelaplein • Welzijn Zebra • Haagse Hopjes • Idhem • Barka • Podium Julianaplaza

6

In de gebiedsstuurgroep worden geen besluiten genomen over gewenste politieoptreden en inzet. Deze besluiten worden genomen in de Driehoek.

8

3.2

Relatie met andere gemeentelijke programma’s

Het programma-actieplan Kaapseplein e.o. 2021-2022 heeft een relatie met andere lopende programma’s en sluit voor de versterking van de integrale aanpak aan bij de programma’s Wijkagenda7Transvaal (welke in juli 2021 opgeleverd wordt), het participatieproces in samenwerking met Haags Samenspel, Herstructurering Welzijnswerk, Ondermijning en de Omgevingsvisie.

3.3

Evalueren en monitoren

Met de eerste voortgangsrapportage van het programma prioritaire gebieden in oktober/november 2021 wordt de opzet voor het monitoren en evalueren voor zowel het gehele programma als het programma-actieplan Kaapseplein e.o. 2021-2022 gepresenteerd aan de raad. Met Platform 31, de Haagse Hogeschool en onderzoekers van de gemeente wordt momenteel gewerkt aan de opzet hoe dit te gaan doen. Op basis van de speerpunten en doelen worden indicatoren gekozen die medebepalend zijn of het monitoren en evalueren gebeurt op project-dan wel op activiteitenniveau. Dit betekent dat met alle bij het project betrokken partners gekeken wordt naar de betekenis en meerwaarde van het project of activiteit voor gebied en de bijdrage die het heeft geleverd aan de ambities. Eén van de conclusies uit het rapport van het Sociaal Cultureel Planbureau; Werk aan de Wijk (2015) is dat de maatschappelijke effecten van het specifieke krachtwijkenbeleid niet geïsoleerd van de context van de staande beleidsprogramma’s en op een wetenschappelijke verantwoorde wijze gemeten kan worden. De causaliteit valt niet exact vast te stellen. Immers, er worden voor de stad en dus ook voor de prioritaire gebieden vanuit de verschillende afzonderlijke beleidsprogramma’s bijdragen geleverd op het terrein van onderwijs, zorg, welzijn, wonen en veiligheid e.d.

Daarnaast treden effecten veelal pas na verloop van meerdere jaren zichtbaar op en wijzigt de samenstelling van de wijken gedurende de tijd. Ook externe factoren zoals economische crisis of Rijksbezuinigingen hebben invloed op effecten van gedane inspanningen. Met deze nuancering wordt rekening gehouden bij de monitoring en de evaluatie. Belangrijker dan de cijfers is het verhaal van de bewoners, ondernemers en de partners van Kaapseplein e.o.; wat heeft het hen opgeleverd?

3.4

Borgen van de integrale aanpak

De stadsdeelwethouder, stadsdeeldirecteur en wijkmanager zijn het gezicht voor het programma-actieplan Kaapseplein e.o. Zij vervullen namelijk de belangrijkste rol in deze aanpak en zijn het eerste aanspreekpunt voor inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Het programmateam programma prioritaire gebieden is het gezicht voor de betrokken vakdiensten, bestuurlijke portefeuillehouders en de externe partners met specifieke expertise. Het programmateam faciliteert de gemeentebrede integrale aanpak prioritaire gebieden, jaagt aan en stuurt op zowel het gewenste maatschappelijk effect als de integrale aanpak in de gemeentelijke organisatie’. Met het oog op toekomstige integrale opgaven moet het gebiedsgericht werken binnen alle gemeentelijke diensten een structurele plaats krijgen en zich ontwikkelen tot een meer vanzelfsprekende manier van werken. Een advies over het borgen van het gebiedsgericht werken in de gemeentelijke organisatie en in de vier gebieden in de stadsdelen maakt onderdeel uit van dit programma. Dit advies wordt gebaseerd op de ervaringen en verkregen inzichten opgehaald uit het kennis- en leer- en ontwikkelplatform (zie ook 1.1.)

7

In juli 2021 wordt de wijkagenda Transvaal opgeleverd.

9

3.5

Communicatie

Voor zowel het gehele programma als per prioritair gebied komt een communicatieplan. De communicatie over het programma vindt plaats op het niveau van: Kaapseplein e.o. Een communicatiemedewerker is verbonden aan dit gebied. Vanuit hier wordt input geleverd voor de wijkkrant Transvaal. Via de website www.transvaaldenhaag.nl wordt de voortgang gerapporteerd. Een externe organisatie zorgt ook voor communicatie specifiek gericht op het participatieproces. Gebiedsstuurgroep en Gebiedsteam Met de overleggen van de gebiedsstuurgroep en het gebiedsteam worden de leden geïnformeerd over de voortgang van het programma. Van de leden wordt een bijdrage verwacht aan de communicatie aan de bewoners van het Kaapseplein e.o., het college, de raad, het gemeentelijke managementteam, de programmaraad prioritaire gebieden en de directie en management dan de diensten. De wijze waarop wordt uitgewerkt in het communicatieplan, mede op basis van een krachtenveld analyse van alle betrokken stakeholders van Kaapseplein e.o. Gemeentelijke Management Team, Programmaraad prioritaire gebieden en directie en management van de diensten • Afgesproken is dat het GMT gemiddeld drie keer per jaar over de voortgang wordt geïnformeerd dan wel dat een specifiek thema worden besproken. • De programmaraad prioritaire gebieden komt gemiddeld zes tot zeven keer per jaar bijeen.

Op verzoek van de betrokken directeuren is wel maandelijks een overleg ingepland waar verschillende programma’s besproken kunnen worden. Afhankelijk van de agenda worden de betreffende directieleden uitgenodigd. Het gaat om de programma’s Prioritaire Gebieden, Wijkagenda, Haags Samenspel en Ondermijning. • Het informeren van de directies en management van de diensten over het programma, de voortgang en inzichten gebeurt o.a. via presentaties in de directieteams, nieuwsbrieven en bijeenkomsten. College en Raad • Het college wordt gemiddeld drie keer per jaar geïnformeerd over de voortgang op het programma. Ook hierin kan specifiek een thema worden behandeld. • Afgesproken is dat de raad jaarlijks wordt geïnformeerd over de voortgang en wel één jaar na de start. Dit betekent oktober 2021 en 2022. • Het programma prioritaire gebieden ressorteert onder programma 14 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening en maakt onderdeel uit van de planning en control cyclus van programma 14, waarbij de verantwoording ervan meeloopt met de planning en control cyclus van programma 14.

10

4

Begroting programma- actieplan Kaapseplein e.o. 2021-2022

In de begroting heeft het college aangekondigd € 6.000.000, - beschikbaar te stellen. Deze € 6.000.000, - wordt gedekt uit de lopende begroting. Een bedrag van € 2.000.000, wordt gedekt door de middelen uit de verschillende beleidsvelden en portefeuilles. Dit naast de overige € 4.000.000, - die voorzien was in de besluitvorming over de risicovoorziening Rotterdamse Baan. De begroting van het programma-actieplan Kaapseplein e.o. 2021-2022 maakt onderdeel uit van de begroting programma prioritaire gebieden. Voor de dekking van alle acties wordt een totaalbedrag gereserveerd van € 1.945.000, (inclusief € 65.000 onvoorzien). In de al eerdergenoemde bijlage I, “Uitwerking begroting programma actieplan 2021-2022 behorende bij dit programma-actieplan, zijn de totaalkosten en toedeling ervan inzichtelijk gemaakt.

5

Randvoorwaarden en risico’s

Voor de realisatie van het programma-actieplan zijn onderstaande randvoorwaarden en risico’s van invloed op de realisatie. 1.

2.

3. 4.

5.

6. 7.

Het mandaat, de bevoegdheden en verantwoordelijkheden van alle betrokkenen zijn bekend en vastgelegd (waaronder: GMT, opdrachtgever namens GMT, programmaraad, programmateam, gebiedsstuurgroep, gebiedsteam). Het tijdig beschikbaar stellen van medewerkers met de juiste expertise uit de betrokken vakdiensten, die gedurende de looptijd van het programma-actieplan een bijdrage leveren aan de uitvoering van de acties, het gebiedsteam, het wenkend perspectief en het kennis- en leer- en ontwikkelplatform. De mogelijkheid tot inzet van de expertise via o.a. Haagse Hogeschool, Platform 31, Universiteiten op relevante onderdelen. Een open en transparante werkwijze, met de mogelijkheid om met respect gevraagd en ongevraagd te adviseren over de gewenste (lerende) organisatie en de hierbij behorende houding en gedrag van betrokkenen. Het tijdig en in voldoende mate beschikbaar hebben van expertise op het gebied van communicatie (zowel programmaniveau als voor de vier gebieden), data gestuurd werken, juridische zaken, organisatie- en veranderkunde en bewonersparticipatie. Een blijvende focus op deze bestuurlijke prioriteit door alle betrokkenen. Een versoepeling van de COVID-19 maatregelen (afhankelijk van landelijke maatregelen) zodat de uitvoering niet wordt belemmerd.

11

Bijlage 1 Raadsmededeling Focus op het Kaapseplein (RIS304151).

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

PBS/2019.93 RIS304151 rm-

Aan: de Gemeenteraad

Contactpersoon

Wendelijn Oolders Dienst

Publiekszaken Afdeling

Stadsdelen en Wijken Telefoonnummer

0613422405 Datum

E-mailadres

6 december 2019

wendelijn.oolders@denhaag.nl

Onderwerp

Focus op het Kaapseplein

Geachte leden van de raad, Het Kaapseplein in Transvaal Zuid is een levendige plek in het hart van onze stad. Je vindt er winkels en een tankstation, mensen van alle leeftijden ontmoeten elkaar in de speeltuin. De Haagse Markt en het wijkpark Transvaal liggen op loopafstand. De mensen die er wonen worden er het liefste oud, zij hebben hun kinderen hier zien opgroeien. Toch is er ook een keerzijde aan wonen rond het Kaapseplein. De busjes en de mensen die zich in de vroege ochtend rond het Kaapseplein verzamelen om op weg te gaan naar werk veroorzaken overlast: toeterende busjes, roepende bestuurders en grote groepen mensen die zich ophouden op het plein, in de portieken en in de omliggende straten. De reden dat deze locatie veel gebruikt wordt komt bijvoorbeeld door de ruimtelijke opzet van het plein en de Kaapstraat, hier is stoppen en keren eenvoudig. Bij het tankstation en de bakkers rond het plein kunnen klanten al vroeg in de ochtend terecht, mensen lopen binnen om nog snel wat te eten te halen. De mensen die niet uitgekozen worden voor werk blijven rondhangen op het plein. Bezoekers van de speeltuin geven aan dat ze een onveilig gevoel krijgen door de grote groepen mensen. De gebruiksdruk op het plein leidt ertoe dat de openbare ruimte vervuild raakt.

De manier waarop het werk dagelijks ter plekke verdeeld wordt leidt ertoe dat de positie van de migrant als werknemer onzeker is: de arbeidsmigranten weten niet of ze in aanmerking komen voor werk. Zij zijn afhankelijk van de mensen die het werk verdelen. Daarnaast lijken veel arbeidsmigranten op loopafstand van het Kaapseplein te wonen. De woningvoorraad rond het Kaapseplein en in de omliggende straten bestaat voornamelijk uit particuliere verhuur. De grote doorloopsnelheid van bewoners uit zich in het straatbeeld doordat er regelmatig huisraad op straat wordt achtergelaten. Het Kaapseplein ligt centraal in Transvaal Zuid. De wijk heeft een hoog percentage niet-westerse inwoners. Mensen komen vooral naar dit deel van Transvaal wanneer zij snel een goedkope woning nodig hebben, 12

bijvoorbeeld na een scheiding, bij schulden of als arbeidsmigrant. Wanneer het beter gaat, zijn er geen woningen beschikbaar in een iets duurder segment. Daarmee wordt sociale kwetsbaarheid in stand gehouden en leidt de effectieve inzet van interventies er vooral toe dat mensen uit de wijk (kunnen) vertrekken. Het gemiddelde bruto jaarinkomen per inkomensontvanger in de wijk ligt rond de €20.000, 19% van de mensen heeft een inkomen op of rond het sociaal minimum. Van de bewoners heeft 44% geen startkwalificatie. Het gebruik van WMO-voorzieningen is opvallend hoog, ouderen zijn vaak vroeg oud. Doordat veel mensen in een kwetsbare positie zitten, is het opzetten van een gezamenlijk initiatief of het onderhouden van eigenaarschap voor de omgeving lastig. Het Kaapseplein en de omliggende straten zijn ook wel bekend als de particuliere driehoek: er zijn koopwoningen en particuliere verhuur, van sociale verhuur is vrijwel geen sprake. Transvaal komt uit het Haags stedelijk ondermijningsbeeld naar voren als gebied met concentraties van ondermijnende criminaliteit. De hierboven beschreven problematiek in de wijk gecombineerd met een grote druk op de openbare ruimte door het woon-werkverkeer en de grote doorloopsnelheid van bewoners, maken van het Kaapseplein een hot spot. De problematiek is stevig, daarom is ook de inzet stevig.

Inzet op meerdere thema’s Om tot een structurele verbetering van de situatie op en rond het plein te komen is gesproken met bewoners en partners uit de wijk, zij hebben aangegeven wat zij als problemen zien en wat mogelijke oplossingen zijn. Ook is het beschikbare cijfermateriaal geanalyseerd. Hiermee is een goed beeld van de situatie in dit specifieke deel van Transvaal ontstaan. De analyse geeft de volgende schets van de huidige situatie: de arbeidsmarkt leidt op deze plek tot overlast voor de buurt; de manier waarop het werk dagelijks verdeeld wordt maakt de positie van de arbeidsmigrant zwak; bewoners van het Kaapseplein en de omliggende straten voelen zich niet veilig doordat groepen mensen rondhangen op straat; de buitenruimte is niet aantrekkelijk en niet afgestemd op de gebruiksintensiteit; er is weinig sociale samenhang in het gebied en er ligt een opgave op het gebied van persoonlijke ontwikkeling van bewoners. Om deze opgaven aan te pakken zetten we in op verscheidene, onderling samenhangende thema’s. Vanuit de wijk, de partners en de gemeente is er groot commitment om samen te werken aan een structurele verbetering voor de situatie op en rond het plein. Verschillende bewoners hebben zich samen met ondernemers verenigd in bewonersgroep de Parels van Transvaal. Met deze bewonersgroep hebben we structureel overleg.

Het doel is dit overleg verder uit te bouwen zodat een groeiende groep bewoners en de ondernemers een stevige positie hebben in de structurele aanpak. Regelmatig bezoeken we samen het plein en de omringende straten. Zo houden we een goed beeld van de situatie. Aanpak per thema Veiligheid Recent zijn twee flexibele openbare orde camera’s geplaatst. Deze camera’s zorgen ervoor dat we snel kunnen ingrijpen als er iets aan de hand is. Het doel van de camera’s is om het aantal overlast incidenten aanzienlijk terug te dringen en de informatiepositie van politie en gemeente te versterken. Bewoners staan positief tegenover het cameratoezicht. In 2019 zijn verkeersacties uitgevoerd om de overlast van het halen van werknemers door uitzendbureaus tegen te gaan. Deze acties worden in 2020 voortgezet. Er wordt gehandhaafd op overtredingen op het plein en in de omliggende straten. Ook worden er integrale handhavingsacties gehouden, hierbij zijn meerdere partijen betrokken, zoals de gemeente, politie, brandweer, HTM en Stedin. De diensten trekken bij een integrale handhavingsactie signalen na van bewoners, ondernemers en professionals over overlast, misstanden en mogelijke criminaliteit. De meest recente integrale handhavingsactie was op 28 november jl.

Verschillende partijen werken samen om te bezien of en in hoeverre de arbeidsmigranten zich in een kwetsbare positie bevinden en welke maatregelen genomen kunnen worden om hun positie te verbeteren. 13

Overlast Er zijn veel jongeren in de wijk, zij houden zich op in verschillende groepen. Het jongerenwerk heeft een aanpak op deze groepen en op de samenhang tussen deze groepen. Samen met partners in de wijk ontwikkelen we een aanpak waarbij jongeren bijvoorbeeld ingezet worden voor het schoonhouden van het plein en de omringende straten. De overlast van het woon-werkverkeer dringen we terug. Werkgevers en uitzendbureaus hebben een belangrijke rol bij het veroorzaken van deze situatie, wij zorgen er met maatregelen voor dat zij ook hun verantwoordelijkheid nemen bij het tegengaan van problemen op het plein en in de omringende straten. Samen met betrokkenen bepalen we hoe en op welke plek een ophaalpunt kan functioneren met minimale overlast voor de wijk. Hiervoor brengen we op dit moment in kaart om hoeveel busjes en vervoersbewegingen het precies gaat, of er sprake is van piektijden, en om welke uitzendbureaus het gaat. We blijven handhaven om de overlast van busjes in de wijk tegen te gaan. Het weren van busjes uit de wijk is niet mogelijk, zolang er geen sprake is van illegale activiteiten mogen busjes als wettelijk toegestane vervoersmiddelen parkeren op de openbare weg. Er loopt een integrale verkenning naar de verkeersstructuur in de Schilderswijk en Transvaal. Transvaal is een wijk met relatief veel verkeersonveilig gedrag.

De resultaten zijn eind dit jaar beschikbaar en worden meegenomen in de aanpak van de problematiek rond het Kaapseplein. Inzet Haagse Pandbrigade: kamerverhuur, overbewoning, hoge huren De Haagse Pandbrigade (HPB) controleert woningen op en rond het Kaapseplein intensief op overbewoning, kamerverhuur zonder vergunning, brandveiligheid en het onderhoud. Uit de resultaten van de integrale handhavingsactie van juli blijkt dat er verschillende dingen spelen rond het Kaapseplein. Er is vaak sprake van disproportioneel hoge huren waar bewoners niet tegen in het verweer kunnen of willen komen. Tegen achterstallig onderhoud wordt handhavend opgetreden (met aanschrijvingen). Volgend jaar start een campagne van Hou van je Huis rond het Kaapseplein. Behalve dit soort tastbare problematiek is er ook problematiek die minder grijpbaar en lastig aan te pakken is, namelijk het misbruik maken van de positie van kwetsbare groepen in de particuliere huursector. Het ministerie van BZK is vorig jaar gestart met een pilot Goed Verhuurderschap, waarvan gemeentelijke pilots een onderdeel zijn. Het Kaapseplein is één van de focusgebieden van deze pilot.

Den Haag voert de pilot uit die gericht is op het versterken van de rol van de huurteams bij handhaving, het versterken van de informatiepositie van de gemeente, de huurder en de verhuurder en er wordt aandacht gegeven aan hoge huren als symptoom van malafide verhuurderschap. Deze pilot is begin 2019 gestart en duurt een jaar, waarna deze wordt geëvalueerd. De resultaten van deze pilot worden landelijk gedeeld waarna het ministerie onderzoekt of er aanvullend wettelijk instrumentarium nodig is om huisjesmelkerij gericht aan te kunnen pakken. Schoon, heel en veilig Op 6 juni is een opruimdag georganiseerd. De bewoners hadden een actieve rol bij het organiseren en laten slagen van deze dag. Volgend jaar wordt in het gebied gestart met het coachen van vrouwen op een laagdrempelige manier om, in hun eigen omgeving, afval duurzamer te scheiden. Dit draagt bij aan de empowerment van deze vrouwen en heeft als doel een duurzame gedragsaanpassing teweeg te brengen vanuit het netwerk in de wijk. Van 1 september tot 31 oktober 2019 is op de Kaapstraat, de Schalk Burgerstraat en de Herman Costerstraat specifiek aandacht gegeven aan 20 ORAC-locaties. Twee buurtbeheer bedrijven hebben de ORAC’s en de omgeving op deze 20 locaties 7 dagen per week schoongemaakt. Ook zijn de ORAC’s dagelijks gecontroleerd op defecten en verstoppingen en zijn deze indien aanwezig verholpen.

Aangetroffen grof vuil is dagelijks verwijderd. De pilot had als doel om op een plaats met hardnekkige problematiek te onderzoeken of intensivering van de inzet zorgt voor vermindering van het aantal bijplaatsingen. De locaties zijn door de coördinator bijplaatsingen gemonitord. Opvallend is dat de locaties vaker vrij van bijplaatsingen bleken te zijn. De pilot heeft verder geleerd dat omwonenden de dagelijkse aanwezigheid en extra aandacht voor de 14

ORAC locaties als zeer positief ervaren. De Haagse Handhavingsorganisatie zet extra in op het handhaven op bijplaatsingen. Samen met bewoners, jongeren en ondernemers en organisaties uit de wijk bepalen we wat de functie van het plein is en hoe de inrichting van het plein daarbij past. Deze inzet maakt onderdeel uit van het wijkplan dat samen met bewoners en professionals wordt opgesteld op basis van de beschikbare cijfers over de wijk uit onder meer het Prettig Wonen onderzoek. In november is gestart met het vergroenen van de middenberm van de Kaapstraat. Aanwezig op het plein De gemeente en welzijnspartners gaan werken vanuit De Kantine, een locatie bij het plein, zodat we snel aanspreekbaar zijn voor bewoners. Vanuit deze werkplek zorgen we voor een betere informatievoorziening voor arbeidsmigranten, zodat zij beter op de hoogte zijn van hun rechten en plichten en van de voorzieningen in de wijk. Van de aanwezigheid gaat een preventieve werking uit en mede vanaf deze locatie kunnen we monitoren hoe onze inzet nog beter en effectiever kan. Sociale weerbaarheid Van belang voor de hierboven genoemde acties is dat ingezet wordt op participatie van de mensen op en rond het plein. Bewoners en ondernemers verdienen een stevige rol bij de ontwikkeling en planvorming van hun wijk.

We helpen hen bij het verhogen van de organisatiegraad, bijvoorbeeld door de inzet van het welzijnswerk en de community builder. We ondersteunen hun actiepunten in het structurele overleg met de bewoners en ondernemers van Transvaal. Rond het Kaapseplein zijn verschillende organisaties actief die hun deuren nadrukkelijk openstellen voor arbeidsmigranten en hen helpen een plek te vinden in onze samenleving. Ook de arbeidsmigranten worden betrokken bij het vinden van oplossingen voor de problematiek in de wijk. Met de achter-de-voordeur-aanpak krijgen we in beeld wie er in de wijk wonen en hoe de situatie achter de voordeur is, daarop acteert het welzijnswerk. Zo wordt de problematiek aangepakt of worden personen of gezinnen doorverwezen naar de juiste instanties. Het jongerenwerk zet zich in om de jeugd uit deze groep te binden en organiseert activiteiten waar de verschillende jongerengroepen uit de wijk samenkomen. Ook daar wordt gesignaleerd hoe de thuissituatie van deze jongeren is en wordt zo nodig hulp geboden. Basis voor de participatiekracht is persoonlijke ontwikkeling. Samen met organisaties uit de wijk werken we aan ontwikkelmogelijkheden voor jongeren en volwassenen in de wijk. Vervolg Met deze brief hebben wij u geïnformeerd over de situatie op en rond het Kaapseplein en over de acties die in gang zijn en worden gezet, onder regie van de stadsdeelwethouder.

Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris de burgemeester Dineke ten Hoorn Boer

Johan Remkes

15

Bijlage 2 Sturing en besluitvorming programma prioritaire gebieden De sturing en besluitvorming voor het programma is op 2 december 2020 door het college in een nota portefeuillehouder vastgesteld. In een aparte bijlage II is op A3-formaat onderstaande lijn schematisch afgebeeld. College van burgemeester en wethouders • De voorgenomen integraliteit maakt dat bijna alle collegeleden in meer of mindere mate betrokkenheid hebben. Het college treedt als geheel op als bestuurlijk opdrachtgever van het totale programma in de vier gebieden. Het college besluit over het actieprogramma per gebied, inclusief de daaraan gekoppelde financiële inzet. • Periodiek wordt de voortgang en - indien van toepassing - grote wijzigingen in een actieprogramma aan het college voorgelegd. • Het actieprogramma per gebied, inclusief de daaraan gekoppelde financiële inzet, wordt door het college ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. • Jaarlijks en daar waar de actualiteit daar om vraagt vindt ook voortgangsrapportage aan de Raad plaats. Gemeentelijk Management Team, Programmaraad en Programmateam • Het GMT geeft als ambtelijke regiegroep op hoofdlijnen sturing aan de gewenste richting van de strategische agenda.

• Om betrokkenheid en eigenaarschap binnen de diensten en portefeuilles te creëren wordt een programmaraad van beleidsdirecteuren ingesteld die als taak heeft het programma binnen de organisatie te dragen, de inhoudelijke koers te bewaken, de inzet van de diensten te leveren, het leer- en ontwikkelprogramma vorm te geven en in gezamenlijkheid verantwoordelijkheid te nemen voor de integrale programmaresultaten. • Onder de directe aansturing van de sectordirecteur Stadsdelen en Wijken van de Dienst Publiekszaken komt een programmateam prioritaire gebieden. Dit om de gemeentebrede integrale aanpak prioritaire gebieden te faciliteren aan te jagen en aan te sturen op zowel het gewenste maatschappelijk effect als de integrale aanpak in de gemeentelijke organisatie’. Het programmateam bestaat uit één programmamanager en twee projectmanagers. De programmaondersteuning is belegd bij de directie ondersteuning en de managementondersteuning op stadsdeelniveau. Gebiedsstuurgroep Per gebied komt er een gebiedsstuurgroep. Die is voor de bewoners, de ondernemers en maatschappelijke organisaties in het gebied het aanspreekpunt en bestaat uit de stadsdeelwethouder als voorzitter, de stadsdeeldirecteur en de programmamanager en/of projectleider.

Deze stuurgroep is verantwoordelijk voor de betrokkenheid en participatie van het gebied bij de vormgeving en uitvoering van het programma-actieplan en het wenkend perspectief (periode 8-10 jaar). De gebiedsstuurgroep volgt de uitvoering van het programma, haalt inzichten vanuit de wijk op, signaleert en agendeert nieuwe ontwikkelingen en wensen binnen het gebied en is het eerste aanspreekpunt voor de bewoners, organisaties en ondernemers. Gebiedsteam Per gebied komt er een gebiedsteam. Dit team bestaat uit vertegenwoordigers van de verschillende gemeentelijke vakdiensten en externe partners. Zij levert in opdracht van de gebiedsstuurgroep een bijdrage aan de realisatie van de wenkend perspectief (periode 8-10 jaar), het programma-actieplan en de uitvoering, het monitoren voortgang en het evalueren van de impact van de acties en maatregelen in het gebied. 16