RIS308749 Bijlage 1
Tekst van het document
Planuitwerkingskader Anna van Hannoverstraat 4
Herontwikkeling voormalig Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
26 mei 2021
RIS308748
Situering plangebied Anna van Hannoverstraat 4 Den Haag
Afbeelding voorblad: luchtfoto plangebied (bron: Anna. Plantoelichting april 2020; Rijnboutt)
2
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
INHOUD 1. INLEIDING 1.1 Aanleiding 1.2 Status en doel 1.3 Opgave 1.4 Projectomschrijving 1.5 Leeswijzer
5 5 5 5 7 7
2. COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE9 2.1 Communicatie met omwonenden en belanghebbenden 9 2.2 Input en reacties stakeholders 9 2.3 Vervolgcommunicatie 13 3. LOCATIE 3.1 Positie in de stad 3.2 Historische ontwikkeling 3.3 Knelpunten 3.4 Actuele ontwikkelingen en kansen
15 15 15 15 17
4. ICT – SECURITY CAMPUS. GEBIEDSAGENDA DEN HAAG LAAN VAN NOI EN HET CID 19 4.1 Central Innovation District 19 4.2 Ontwerp-Structuurvisie CID 21 4.3 ICT – Security Campus. Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI 23 4.4 Hernieuwde inzichten t.o.v. de Gebiedsagenda 25 5. RUIMTELIJKE VISIE 5.1 Soort stedelijk milieu 5.2 Buitenruimte als drager van de ruimtelijke kwaliteit 5.3 Toekomstvast OV-knoop station Den Haag Laan van NOI 5.4 Verduurzamen 5.5 Mogelijkheid tot volledige sloop van het gebouw
27 27 27 29 30 31
6. UITGANGSPUNTEN VOOR DE HERONTWIKKELING 33 6.1 Bestemming en programma 33 6.2 Bouwregels 35 6.2.1 Algemeen 35 6.2.2 Rooilijnen en situering bebouwing 37 6.2.3 Oriëntatie 39 6.2.4 Hoogteopbouw 39 6.2.5 Stedelijke laag 39 6.2.7 Torens 41 6.3 Buitenruimte 41 6.4 Ontsluiting en parkeren 45 6.5 Duurzaamheid 46 6.6 Beeldkwaliteit 47
7. SECTORALE KADERS 7.1 M.e.r.-beoordeling 7.2 Stedenbouw & planologie 7.3 Economie 7.4 Wonen 7.5 Mobiliteit 7.6 Duurzaamheid 7.7 Omgevingsaspecten 7.7.1 Waterparagraaf 7.7.2 Bezonning en windklimaat 7.7.3 Lucht- en geluidkwaliteit 7.7.4 Bodem 7.7.5 Groen en beheer 7.7.6 Flora en fauna 7.7.7 Externe veiligheid 7.8 Vigerend Juridisch planologisch kader 7.9 Welstand en monumenten 7.10 Archeologie 7.11 Kabels, leidingen en riolering 7.12 Niet geëxplodeerde explosieven
49 49 49 49 50 51 52 53 53 54 56 57 57 58 58 58 59 59 60 60
8. FINANCIËLE UITVOERBAARHEID EN UITVOERINGSASPECTEN 63 8.1 Financiëring 63 8.2 Juridische planologische procedure 63 8.3 Bouwen op en naast het spoor 64 8.4 Planning en fasering 64 8.5 Veiligheidsplan en BVC-hoofdlijnenplan 64 B. BIJLAGEN 65 • Bijlage 1 Ruimtelijke randvoorwaarden en profielen uitgaande van reservering uitbreiding capaciteit randstadrail en metro spoordijk • Bijlage 2 Eindverslag participatie (d.d. 15 mei 2020) • Bijlage 3 Bestemmingsplan Bezuidenhout (onherroepelijk vastgesteld d.d. 24 april 2014) • Bijlage 4 Verslag HDT SoZA NOI 14 mei 2019 (Gemeente Den Haag) • Bijlage 5 Concept Duurzaamheidplan SoZa Den Haag (d.d. 14 mei 2020) • Bijlage 6 De Anna Den Haag. Bezonningsonderzoek (Peutz; d.d. 3 april 2020) • Bijlage 7 De Anna Den Haag. Windklimaatonderzoek m.b.v. CFD (Peutz; d.d. 15 april 2020) • Bijlage 8 Quick-scan luchtkwaliteit (Antea Group; d.d. 24 mei 2019) • Bijlage 9 Onderzoek geluidsbelasting (d.d. 6 juli 2020) • Bijlage 10 Mobiliteitsconcept SoZa (Rho Adviseurs B.V.; d.d.29 juli 2020) inclusief parkeerbalans, fietsparkeerbalans en verkeersgeneratie. • Bijlage 11 DWG randvoorwaardenkaart en profielen
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
3
haag.nl
Grens ontwikkelgebied Plangebied
4
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
geodesk@denhaag.nl
plangebied (ontwikkelgebied inclusief openbare ruimte)
begrenzing plangebied PUK Anna van Hannoverstraat e.o.
Schaal 1: 3.000
Auteur: Datum:
16-apr-2019
A3 formaa
Aan deze tekening kunnen geen rechten worden ontle
1. INLEIDING 1.1
Aanleiding
MRP SOZA BV is sinds eind 2016 eigenaar van het pand aan de Anna van Hannoverstraat 4. De uitgangspunten voor de herontwikkeling van het gebouw van het voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Soza-kavel) zijn in 2015 vastgelegd in de ‘Nota van Uitgangspunten Station Laan van NOI en omgeving’ (RIS 282920). De eigenaar en initiatiefnemer heeft de gemeente gevraagd om mee te werken aan een herziening van de eerdere ontwikkelkaders voor het pand. Inmiddels is er nieuw beleid voor dit gebied van toepassing zoals de ‘Agenda Ruimte voor de Stad’, de Ontwerp-Structuurvisie CID en de ‘IT-Security Campus. Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI’. Hierin wordt de wens voor extra ontwikkelruimte en verdichting rondom vervoersknooppunten uitgesproken met daarbij speerpunten als: ruimte te creëren voor een toekomstig verbeterd intercitystation met een hoge knooppuntwaarde, een kwaliteitsverbetering van de buitenruimte en de leefbaarheid tot stand te brengen. Dit Planuitwerkingskader (PUK) is opgesteld om de ruimtelijke en programmatische voorwaarden voor de verdere planvorming voor de herontwikkeling van het voormalige Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid vast te leggen. Er is sprake van een verdiepingsslag ten opzichte van de reeds vastgestelde Gebiedsagenda ICT-Security Campus voor dit specifieke gebied.
Met de vaststelling van dit PUK door het College van Burgemeester en Wethouders is het bestuurlijk voornemen om medewerking te verlenen voor de realisatie van deze ontwikkeling onder de gestelde voorwaarden. De commissie Ruimte zal over dit voornemen worden geïnformeerd.
1.2 Status en doel In dit PUK wordt onderscheid gemaakt tussen eisen en ambities. Na de vaststelling door het College van B&W, is
het document 24 maanden geldig. In deze periode dient een nieuw planologisch kader te worden voorbereid en in procedure worden gebracht. Het doel van dit PUK is drieledig: 1. Het geeft een ruimtelijke visie op hoofdlijnen voor de ontwikkeling van de Soza-kavel binnen de ambities van de gebiedsagenda, Ontwerp-Structuurvisie CID en de ruimtelijke context. Daarnaast biedt het ruimtelijke en functionele kaders en randvoorwaarden voor de bouwenveloppe en aangrenzende en tussengelegen buitenruimte. Ook geeft het de daarbij behorende (kwaliteits-)eisen en ambities aan. 2. Het PUK is een eerste stap voor het opstellen voor een Goede Ruimtelijke Onderbouwing (GRO) voor een nog te volgen juridisch-planologische procedure. In het PUK vindt de eerste toetsing aan gemeentelijk beleid plaats. In aanvulling hierop dient toetsing aan Rijks- en provinciaal beleid plaats te vinden en de uitvoering van diverse onderzoeken in de verdere uitwerking van de plannen. 3. Het vormt de basis voor afspraken tussen de partijen inzake onder andere, maar niet uitsluitend, toekomstig gebruik, beheer, kostenverhaal en eventuele grondtransacties. De gemaakte afspraken worden onderdeel van een nog te sluiten anterieure overeenkomst of eventueel exploitatieplan. Het initiatiefplan van de ontwikkelaar (d.d.
24 april 2020; stedenbouwkundig bureau Rijnboutt), op basis waarvan dit PUK is opgesteld, is globaal van opzet. Hiervoor moeten verdere onderzoeken nog worden uitgevoerd of onderwerpen bij verdere uitwerking een verdiepingsslag krijgen. Mogelijk leidt dit tot ruimtelijke of programmatische wijzigingen in het bouwplan. Ook wijzigingen in wet- en regelgeving kunnen hier aanleiding toe geven. Het PUK is niet alles omvattend in de weergave van het van toepassing zijnde beleid, maar geeft de belangrijkste punten weer. Grote afwijkingen van de uitgangspunten in dit PUK bij de uitwerking van het plan, kunnen leiden tot een herziening van deze PUK.
1.3 Opgave Centraal in de gebiedsontwikkeling staat de ambitie om een deel van de groeiambitie voor wonen en werken van de gemeente op deze locatie gestalte te geven en tevens de stationsomgeving van Den Haag Laan van NOI en de daarbij behorende openbare ruimte een kwaliteitsslag te geven als stadsentree van Den Haag. Het wordt een nieuw intensief stedelijk gemengd gebied met ruimte voor wonen, werken en ontmoeten en met meer ruimte voor de voetganger en de fietser, openbaar vervoer, een goede overstap tussen verschillende vormen van modaliteiten, en een aangenaam, veilig en levendig verblijfsklimaat en goede aansluiting op de omgeving. Het PUK bevat daarom ook uitgangspunten voor het gebied rondom de Soza-kavel, namelijk: een helder raamwerk van (openbare) buitenruimte rondom de stationsentree aan de noordzijde van het spoor met daarbinnen ontwikkelvelden die mogelijk individueel en onafhankelijk van elkaar te ontwikkelen zijn.
Het PUK doet uitspraken over de volgende ontwikkelingen: • de herontwikkeling op de locatie van het voormalige ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (Sozakavel) en de buitenruimte die ontstaat op de huidige Soza-kavel, • de buitenruimte (gebruik en inrichting op hoofdlijnen) van de Anna van Hannoverstraat, Wilhelmina van Pruisenweg (haaks op het spoor), de buitenruimte grenzend aan de vastgoedontwikkeling tot en met de zuidoever van de Schenk en tot aan de bestaande bebouwing aan de overzijde van de Laan van Nieuw Oost-Indië. Hieraan kunnen geen rechten worden ontleend. De principes en maatvoering zijn bepalend voor de bebouwingscontouren van de herontwikkeling van Soza. Er vindt nader afstemming plaats over de inrichting van de openbare ruimte met de betrokken stakeholders. Dit geldt ook voor (de geschetste toekomstige ontwikkeling van) het station. De plangrens is te vinden op de afbeelding op de pagina hiernaast. PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
5
3D verbeelding planinitiatief ontwikkelaar (bron: planinitiatief ontwikkelaar; opgesteld door Rijnboutt; d.d. 21 april 2020) Render: zicht vanaf Laan van NOI (bron: planinitiatief ontwikkelaar; opgesteld door Rijnboutt; d.d. 21 april 2020)
Render: zicht vanaf Stuyvesantstraat (bron: planinitiatief ontwikkelaar; opgesteld door Rijnboutt; d.d. 21 april 2020)
6
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
Render: zicht vanaf Koningin Julianalaan, Voorburg (bron: planinitiatief ontwikkelaar; opgesteld door Rijnboutt; d.d. 21 april 2020)
1.4 Projectomschrijving
1.5 Leeswijzer
Programma binnen projectgebied Het planvoorstel van de initiatiefnemer heeft een bruto vloer oppervlak van circa 130.000 m2 BVO bovengronds. Het programma bestaat uit een mix van functies, waaronder wonen, kantoren/hotel, detailhandel, horeca en voorzieningen, stallingsruimte voor fietsen, parkeren voor (deel-) auto’s.
Het Planuitwerkingskader bevat 8 hoofdstukken:
Ruimtelijke veranderingen op hoofdlijnen In het planvoorstel van de initiatiefnemer wordt het bestaande gebouw op de Soza-kavel gesloopt. Twee nieuwe hoogstedelijke samengestelde bouwblokken komen hiervoor terug. Hierdoor vergroot de doorwaadbaarheid van het gebied en wordt het station vanaf de Schenkkade zichtbaar. De laagste bebouwing komt aan de zijde van de Schenk. De Anna van Hannoverstraat wordt heringericht als groene, autovrije ontmoetingsruimte en omgevingsdomein van de Haagse zijde van het station Den Haag Laan van NOI. De nieuwe doorsteek richting de Schenk vanuit het station is ook onderdeel van het autovrije gebied. Ontwikkeling in de ruimere context Deze gebiedsontwikkeling is onderdeel van het Central Innovation District (CID). Het gebied rond de drie hoofdstations van het CID: station Den Haag Centraal, Den Haag HS en Den Haag Laan van NOI hebben bestuurlijke prioriteit gekregen om in deze gebieden een groot deel van de gemeentelijke groeiambitie te realiseren. Voor deze deelgebieden zijn gebiedsagenda’s opgesteld die op 18 december 2018 door het college zijn vastgesteld. Dit PUK is een deeluitwerking van de ‘IT-Security Campus. Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI’.
•
• • •
•
•
•
•
Hoofdstuk 1 gaat in op de aanleiding van de ontwikkeling, de beschrijving van het planinitiatief, het bestaande relevante beleid en de overwegingen van de gemeente om het initiatief te faciliteren. Hoofdstuk 2 gaat in op de communicatie. Hoofdstuk 3 gaat in op locatie en ligging van het plangebied in de stad. Hoofdstuk 4 gaat in op de ICT-Security Campus. Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI als onderdeel van het CID. Dit is het grotere ontwikkelperspectief voor het gebied rondom station Den Haag Laan van NOI weer. Hoofdstuk 5 is een verdiepingsslag op de gebiedsagenda. Het schetst een beeld van de ruimtelijke visie op het plangebied en de daarbij behorende achtergronden. Hoofdstuk 6 geeft een omschrijving van de uitwerking van deze visie in randvoorwaarden (eisen en ambities), onderverdeeld in thema’s. Hoofdstuk 7 behandelt de kaders waar de nieuwe ontwikkeling aan moet voldoen zodat het leidt tot een Goede Ruimtelijke Ordening. Daarnaast wordt aangegeven hoe de ontwikkeling past binnen het ruimere kader en het proces van de Structuurvisie CID en het plan MER voor het CID. Hoofdstuk 8 behandelt de financiering, procedures en uitvoeringsaspecten.
Eind april 2020 is de Ontwerp-Structuurvisie CID door het College van B&W goedgekeurd voor terinzagelegging.
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
7
Uitkomst juni 2018
Bewonersavond 16 april 2019
8
Bron: Iris advies PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
2. COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE 2.1 Communicatie met omwonenden en belanghebbenden
Bij particuliere initiatieven ligt de verantwoordelijkheid voor het betrekken van de omgeving bij de ontwikkelingen bij de marktpartij. Om initiatiefnemers te helpen bij de communicatie met belanghebbenden heeft de gemeente een “Handreiking communicatie particuliere bouwinitiatieven” opgesteld. Het College van Burgemeester en Wethouders neemt de reacties van belanghebbenden mee in haar besluitvorming over bouwplanontwikkelingen. De initiatiefnemer moet dan ook kunnen aantonen hoe belanghebbenden zijn geïnformeerd en wat de reacties zijn op de voorstellen. Procesbeschrijving MRP SOZA BV heeft een intensief traject van communicatie en participatie opgezet; een aanpak met negen bijeenkomsten voor omwonenden, belanghebbenden en belangstellenden in 2018, 2019 en 2020 (drie rondes). In bijlage 2 is het verslag van het complete participatietraject terug te vinden.
2.2 Input en reacties stakeholders Eerste ronde: toekomstverkenning in juni 2018 Om input op te halen voor het schetsontwerp voor de locatie zijn in juni 2018 twee bijeenkomsten georganiseerd. De participatie begon met een creatieve workshop waarin 30 stakeholders hebben gewerkt aan een gezamenlijk toekomstbeeld voor de locatie. De brede en representatieve groep bestond uit bewoners uit Bezuidenhout en Voorburg, ondernemers, woningzoekenden, eigenaren en organisaties/ bedrijven in het gebied (zoals NS, Prorail, BP), gemeente Den Haag, gemeente Leidschendam-Voorburg en statushouders die in het gebouw wonen.
Tijdens de Grand Opening van SOZA konden bewoners hun visie op de toekomst van het gebied delen in ‘De Toekomstkamer’. Hiervoor zijn rond het gebouw in Bezuidenhout en Voorburg 2500 uitnodigingskaarten huis-aan-huis verspreid. In de Toekomstkamer gaven circa 150 bewoners, ondernemers, belanghebbenden en geïnteresseerden op verschillende manieren hun wensen voor de toekomst van deze plek. De initiatiefnemer presenteerde vergelijkbare projecten en de globale uitgangspunten voor de locatie. De bezoekers zijn bij interactieve panelen gevraagd om voorkeuren en wensen in wonen, voorzieningen en inrichting van de publieke ruimte. Er is met veel plezier en inzet gewerkt aan de toekomstbeelden. Opbrengst ronde 1 Uit de workshop en de publieksbijeenkomst is een toekomstbeeld voor de locatie opgesteld in de vorm van een ID card. Deze ID card is aan alle deelnemers gestuurd en vormde een van de bouwstenen voor het Schetsontwerp. In de publieksbijeenkomst kwamen uit de wensen van deelnemers voor wonen, werken en gebied een top drie van wensen naar voren.
Wonen 1.
Starters/klein en betaalbaar (43)
2.
‘volop groen aan het gebouw’ (36)
3.
alles gelijkvloers/met zorg (20)
Werken en voorzieningen: 1.
horeca, restaurant (35)
2.
fit en gezond (19)
3.
avontuur (15)
Gebied 1.
park en groen aan gebouw (69)
2.
terras, zitten (31)
3.
leefbaarheid (22)
Tweede ronde: schetsontwerp in april-juni 2019 De tweede ronde heeft plaatsgevonden op basis van het stedenbouwkundig schetsontwerp dat door Rijnboutt is vervaardigd. In drie stappen zijn de wijkbewoners en stakeholders bij de plannen betrokken: 1. Inventariseren. Er zijn twee informatiebijeenkomsten gehouden op 16 april en 6 mei 2019. Informatie is op verschillende borden getoond, er was een maquette en een film. Hieraan namen ruim 500 mensen uit de omgeving deel, waaronder ook belangstellenden voor wonen en werken. De ideeën, aandachtspunten, reacties en belangen zijn in de twee inloopbijeenkomsten één op één met bezoekers geïnventariseerd en in een verslag gepubliceerd. 2.
Uitwerken. Met een plangroep (open inschrijving, 58 aanmeldingen) zijn de belangrijkste onderwerpen nader bestudeerd en uitgewerkt in drie bijeenkomsten op 13 en 22 mei en 4 juni. De initiatiefnemer lichtte samen met de stedenbouwkundigen van Rijnboutt de ontwerpen uitgebreid toe en deed voorstellen om waar mogelijk tegemoet te komen aan ideeën en bezwaren van omwonenden en geïnteresseerden.
3.
Terugleggen en opnieuw inventariseren. De aanvullende informatie en uitkomsten van de plangroep zijn voorgelegd aan de bezoekers van een afsluitende informatiebijeenkomst op 12 juni. Zij konden de voorstellen uit de plangroep van reacties voorzien. De reacties zijn gevoegd bij het participatieverslag.
Opbrengst ronde 2 Van de zes bijeenkomsten in ronde 2 zijn uitgebreide verslagen gemaakt. De verslagen geven de zaken weer die op de flipovers door de deelnemers zijn genoteerd tijdens de bijeenkomsten.
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
9
Waar in de eerste ronde nog niet met stedenbouwkundige uitgangspunten en volumes werd gewerkt, was dit nu wel het geval. In elke plangroep gingen de gemiddeld 35 tot 40 deelnemers uiteen in drie werkgroepen voor Stedenbouw en landschap; Verkeer Parkeren en Mobiliteit; en Wonen, Werken en Voorzieningen. In de plangroep Stedenbouw & Landschap was men over het algemeen niet positief. De beoogde hoogtes en volumes riepen zorg op en leidden tot ongerustheid bij diverse bewoners. Zij vinden de afname van bezonning en uitzicht voor de omgeving niet acceptabel. In de plangroep Parkeren en Mobiliteit maakt men zich zorgen over verkeers- en parkeeroverlast van de gebruikers en vooral ook van bezoekers van de woningen en kantoren. In de plangroep Wonen, Werken en Voorzieningen werd positief gereageerd op het meedenken aan de invulling van het programma. Tijdens de plenaire presentaties gaven zij wel aan achter de bezorgdheid en zorg te staan die heerst in de andere twee plangroepen. In de werkgroep Stedenbouw en Landschap is veel aandacht besteed aan de stedenbouwkundige opzet. De effecten op de omgeving zijn bekeken aan de hand van studies van de architect naar bezonnings- en windeffecten. Er is een alternatieve stedenbouwkundige opzet gemaakt (andere hoogten voor de torens) als optimalisatie om zoveel mogelijk woningen te laten voldoen aan de Haagse bezonningsnorm.
Ook de gemeente heeft vragen beantwoord van bewoners, vooral op het gebied van verkeer en parkeren. De zorgen tegen de voorgestelde hoogtes en volumes bleef. Een belangrijk deel van de deelnemers begrijpt dat er op de locatie wat moet veranderen en staat achter een transformatie naar wonen, maar dit schetsontwerp wordt als teveel ervaren voor de omliggende wijken.
Wel is er waardering geuit voor de inzet van de stedenbouwkundigen en medewerkers van de gemeenten om zaken toe te lichten en uit te werken. In de derde bijeenkomst van de plangroep zijn de onderstaande punten van verschil, van overeenstemming en voor nadere uitwerking geformuleerd.
Uitkomsten Stedenbouw en Landschap Verschilpunten •
hoogte en volume zijn zorgelijk
•
plan past niet in gebiedsagenda
•
de normen voor wind en bezonning door bewoners zijn in de perceptie van de bewoners onvoldoende
Overeenstemming •
komen •
het is goed dat er meer openbare ruimte komt dan nu het geval is
•
alle bewoners zijn van mening dat het niet prettig is om niet alleen met de gemeente (wethouder) in gesprek te kunnen gaan
•
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
waardering voor de onderzoeken die in korte tijd zijn gemaakt (bezonning, wind)
Voor nadere uitwerking •
dit plan in samenhang met alle projecten in de omgeving
•
is het mogelijk andere stedenbouwkundige varianten te maken
•
onderzoek naar de bezonning van de openbare ruimte aan de Schenkkade
•
stresstest voor hitte en pieken regen
•
nader wind onderzoek (ook geluidseffecten)
•
energieconcept waar de hele wijk (ook Voorburg) van mag profiteren
•
meepraten over beeldkwaliteit, architectuur en materialisatie
•
spelaanleidingen in de openbare ruimte
•
minder sociale huurwoningen, betekent dat minder volume?
•
10
het is goed dat er iets met het gebouw gebeurt, dat er woningen
In de werkgroep Verkeer, Parkeren en Mobiliteit zijn de verschillende situaties aan de Haagse en de Voorburgse kant onder de loep genomen. Medewerkers van de beide gemeenten gaven uitgebreide toelichtingen op de huidige verkeerssituatie en de belastbaarheid van het wegennet in de toekomst. Ook de parkeerregimes kwamen aan de orde, en geconcludeerd werd dat die voor de nieuwe situatie om uitbreiding en verscherping van de regimes vragen. In de derde bijeenkomst zijn de onderstaande punten van verschil, overeenkomst en voor nadere uitwerking geformuleerd. Bewoners willen graag betrokken zijn bij onderzoeken naar parkeer- en verkeersmaatregelen zoals naar het verleggen van de Schenk. Niet iedereen was overtuigd dat het concept met bewoners die geen eigen auto hebben, maar gebruik maken van deelauto’s, gaat werken. De initiatiefnemer kondigde aan dat zij, bij de verdere uitwerking, gaat kijken naar mogelijkheden voor bezoekersparkeren. Uitkomsten Verkeer, Parkeren en Mobiliteit Verschilpunten •
Omvang impact op omgeving
•
Wel (gemeente) vs. niet (bewoners) sturen op autobezit
Overeenstemming •
Gemeente gaat zorgvuldig om met materie.
•
Extra onderzoek bezoekers plan AnnA
•
Verleggen Schenkkade is moeilijk, maar niet onmogelijk
•
Plan heeft impact op de omgeving
•
Noodzaak voor aanpak station en plein
•
Behoefte aan nieuw stukje stad
•
Sloop gebouw
•
Betaald parkeren/ blauwe zone moet worden uitgebreid.
•
Verhogen frequentie OV
Voor nadere uitwerking •
Uitwerken mobiliteitsconcept
•
Onderzoeken verleggen Schenkkade
•
Terugkoppeling van & hoe de input van bewoners wordt verwerkt
In de werkgroep Wonen, Werken en Voorzieningen is met veel enthousiasme gewerkt aan het toekomstige woon-, werk en leefmilieu. AnnA wordt gezien als een kansrijke plek voor intergenerationeel wonen en een grote diversiteit van doelgroepen en collectieve woonvormen. Hiervoor zijn tal van ideeën en suggesties gedaan die de initiatiefnemer in haar plannen gaat verwerken. Voor de voorzieningen neemt de initiatiefnemer de leefbaarheidseffectrapportage van het Wijkberaad als uitgangspunt.
De ontwikkelcombinatie MRP SOZA BV heeft in de bijeenkomsten veel informatie opgedaan over wat er belangrijk wordt gevonden in het plan door omwonenden en toekomstige gebruikers. De ideeën omtrent leefbaarheid, het maken van ‘De beste Plint van Den Haag’ en intergenerationeel wonen zullen verder worden uitgewerkt en opgenomen in de planvorming.
Planteam 1
Uitkomsten Wonen, Werken en Voorzieningen Verschilpunten •
LER > Uitwerking/ conclusies •
Relatie met Voorburg en haar toegankelijkheid
•
Verbetering of instandhouding van uitkomsten
•
Basisonderwijsvoorziening
•
Aantal woningen
Overeenstemming •
Verschillende doelgroepen/ diversiteit
•
Betaalbaarheid
•
Verticale Bezuidenhout
•
Gedeelde voorzieningen voor wijk en project
•
24/7 vitaal/levendig/multifunctioneel
•
De beste plint van Nederland’
•
Effectief/ slim/ innovatief benutten van ruimte.
Planteam 2
Voor nadere uitwerking •
Buy to let of buy to live
•
Doorstroming van wijk naar nieuwbouw faciliteren
•
LER bijwerken
•
Doorstroming van tijdelijke exploitatie naar nieuwe situatie
•
Basisschool plaatsing / peuter/kleuters
•
Ambitieniveau •
doelstellingen
•
relatie met Voorburg / toegankelijkheid
•
Voorburg betrekken met voorzieningen
•
fijnstofreductie
Bewoneravond 6 mei 2019
Planteam 2
Bron: Iris advies PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
11
Opbrengst ronde 3 In april 2020 is een nieuw participatiemoment georganiseerd om de buurt te informeren over aanpassingen in het plan. Deze komen in hoofdlijnen neer op: •
• • •
Planontwikkeling vindt alleen plaats op de eigen kavel. De bebouwing langs het spoor inclusief de torens van 125 en 60 meter verdwijnen daarmee. Er resteren vier torens in het plan, waarvan 1 toren van 75 meter wordt verhoogd naar 100 meter. De hoogste toren is 125 meter. Totale programma wordt teruggebracht van 190.000 m2 naar 130.000 m2. Aantal woningen neemt af van 2.000 naar circa 1.150 tot 1.300 woningen. De bebouwing aan de Schenkkade wordt verlaagd naar 28 meter.
April April2020 2020
Mei Mei2019 2019
AnnA AnnA== 190.000 190.000m2 m2 2.000 2.000woningen woningen 1.500 1.500werkplekken werkplekken 3.500 3.500m2 m2extra extragroene groeneopenbare openbareruimte ruimte voorzieningen voorzieningenvoor voorhet hetgebied gebieden ende dewijk wijk 55torens, torens,waarvan waarvan22van van125 125meter meterhoog hoog 350 350parkeerplekken parkeerplekken
AnnA AnnA== 130.000 130.000m2 m2 1.150-1.300 1.150-1.300woningen woningen circa circa1.500 1.500werkplekken werkplekken*)*) 3.500 3.500m2 m2extra extragroene groeneopenbare openbareruimte ruimte voorzieningen voorzieningenvoor voorhet hetgebied gebieden ende dewijk wijk 44torens, torens,waarvan waarvan11van van125 125meter meterhoog hoog 350 350parkeerplekken parkeerplekken
Overzicht aanpassingen plan Bron: presentatie participatie MRP SOZA BV t.b.v. webinar 21 april 2020 *)*)een eengroter groteraantal aantalwerkplekken werkplekkenisisininonderzoek onderzoek
Virtuele participatie In verband met het landelijke verbod op bijeenkomsten vanwege het COVID-19 virus heeft MRP SOZA BV, met instemming van de Gemeente Den Haag, een virtuele participatiebijeenkomst georganiseerd. Omdat het hier ging om een presentatie van een aangepast plan bleek een webinar geschikt als vervanging van een fysieke publieksbijeenkomst.
Participatie & informatie Bijeenkomst #0
Bijeenkomst #1
2018
Het webinar is live uitgezonden op 21 april 2020 om 20:00h. En net als bij de fysieke bijeenkomsten in 2018 en 2019 was ook ditmaal de ‘virtuele’ belangstelling groot. Er waren vooraf 237 inschrijvingen. Tijdens het webinar waren er 157 live streams, maar het daadwerkelijk aantal kijkers ligt hoger, aangezien er ook koppels op 1 live stream meekeken.
12
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
Bijeenkomst #2 6 mei 2019
Plangroep #1 13 mei 2019
Plangroep #2 22 mei 2019
Plangroep #3 4 juni 2019
Bijeenkomst #3 12 juni 2019
Bijeenkomst #4 10 juli 2019
Bijeenkomst #5 21 april 2020
Webinar
Mix gemeenschap kleurrijk gemengd
Karakter
Wie namen er deel? Van de deelnemers aan het webinar gaf 65% aan dat ze omwonenden zijn. Na het webinar hebben 66 personen de evaluatie ingevuld en verstuurd. De chatbox is druk bezocht, waardoor er personen in de ‘virtuele’ wachtrij stonden. Van de 42 bruikbare chats zijn er 35 behandeld. Degenen die niet aan bod kwamen, zijn daarna nog persoonlijk via de mail benaderd.
16 april 2019
bijzonder innovatief levendig
‘Hout’
SO ZA
groen toegankelijk leefbaar
CO_WORKING/CO_LIVING
Knooppunt mensen functies vervoer
Overzicht totale traject van particpatie tot heden Bron: presentatie participatie MRP SOZA BV t.b.v. webinar 21 april 2020
Bezoek wethouder
Poll uitslagen Tijdens het webinar zijn diverse poll vragen voorgelegd aan de 157 deelnemers. Om zo de mening te polsen van de deelnemers op het aangepaste plan AnnA. Op de stelling of de aangepaste plannen voor de herontwikkeling van SoZa beter zijn dan het oorspronkelijke plan uit 2019 was 36% het eens, en 33% gedeeltelijk eens. Met de stelling “De stad heeft dringend woningen nodig, plan AnnA draagt met veel woningen bij aan de huisvestingsopgave en daarbij is hoogbouw onvermijdelijk.” was 37% het eens en 15% gedeeltelijk eens en 31% was het oneens, en 11% was het gedeeltelijk oneens. Zorg en betrokkenheid Natuurlijk waren er ook zorgen en tegelijkertijd ook zeer veel betrokkenheid van de mensen, vooral uit Bezuidenhout. Hoogbouw zorgt immers voor schaduwwerkin. Er wordt wel verschillend gedacht over hoe stedelijke groei van wonen en werkgelegenheid moet worden vorm gegeven en waar dit moet plaats vinden. MRP SOZA BV heeft aan de hand van hun Leefbaarheid Effect Rapportage (LER) het plan getoetst. De uitkomst was vooral een tekort aan voorzieningen. In het plan heeft MRP SOZA BV daarom ruimte opgenomen voor wijkvoorzieningen, ruimtes voor bijvoorbeeld 1e lijns zorg. Daarnaast heeft MRP SOZA BV getracht om de discussie over de hoogte van torens te verleggen naar de kwaliteit die je ervaart op ooghoogte, zoals goede plinten en veel groen.
Daarnaast zijn bezonning, wind- en geluidsonderzoeken gedaan om effecten van plan AnnA in kaart te brengen.
Uit de vragen en opmerkingen is naar voren gekomen dat er nog genoeg animo is voor een klankbordgroep voor het participatievervolg. De betrokkenen geven aan vooral mee te willen denken over de invulling van het woon- en werkaanbod en de daarbij behorende wijkvoorzieningen. De verkeersdruk en het parkeervraagstuk blijven onderwerpen waar de bewoners zich zorgen om maken. Tot slot blijft er enige zorg te lezen over de volumes en gebouwhoogtes van het plan AnnA, ondanks de aanpassing ten opzichte van eerder gepresenteerde plannen. Het participatietraject dat is ingezet zal een vervolg krijgen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld een klankbordgroep bij een deeluitwerking. Met belangstellenden zal verdere invulling gegeven worden aan de invulling van de groene ruimte aan de Schenk (co-creatie van een deeluitwerking). Tevens zal de buurt betrokken worden bij de verdere invulling van de wijkvoorzieningen. Dit proces wordt ondersteund met bewonersbrieven en informatie op de website www.soza-denhaag.nl. Informatie wordt ook gedeeld met wijk- en bewonersorganisaties die informatie op eigen media kunnen plaatsen.
Uiteindelijk zijn er veel vragen binnengekomen. Deze vragen en antwoorden zijn terug te lezen in de participatie verslagen.
2.3 Vervolgcommunicatie en -participatie MRP SOZA BV wil zich inzetten voor een zo goed mogelijke inpassing van de plannen in de omgeving en zal belanghebbenden en belangstellenden regelmatig op de hoogte stellen van de vorderingen van plan AnnA.
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
13
Station Laan van Nieuw Oost-Indië 1967
14
Station Laan van Nieuw Oost-Indië 1983
Huidige situatie
Bezuidenhout en omgeving 1908 - 1911
Bezuidenhout en omgeving 1934
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
Bezuidenhout en omgeving 1970
3. LOCATIE 3.1 Positie in de stad
De Soza-kavel is onderdeel van de huidige kantorenlocatie bij het station Den Haag Laan van NOI in de wijk Bezuidenhout. Deze kantorenlocatie wordt begrensd door de Schenkkade/ ecologische verbinding Schenkzone, de Laan van Nieuw OostIndië, de spoorverbinding Delft – Den Haag – Leiden en de Prinses Beatrixlaan. Aan de andere zijde van het spoor (aan de zuidzijde van de Van Alphenstraat) ligt Voorburg-Noord. Deze buurt is qua maat en schaal vergelijkbaar met de bebouwing aan de noordzijde van de Schenkkade. De omgeving van station Den Haag Laan van NOI en het huidige gebouw op de Soza-kavel zijn onderdeel van één van de drie (OV) knooppunten in het Central Innovation District (CID). Nabij dit knooppunt ligt ook de kantorenlocatie Beatrixkwartier. Typerend voor de omgeving van het station Den Haag Laan van NOI is de combinatie van het kantorencluster, woonwijken en de nabijheid van de ecologische verbinding de Schenkzone. De maat en schaal van het gebouw van het voormalige Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. sluit aan op de aangrenzende bebouwing in deze zone langs het spoor en past bij de kantoorfuncties die deze gebouwen hebben. Het huidige kleinschalige stationsgebouw aan de Anna van Hannoverstraat ligt in/tegen het groene spoortalud tegenover de entree van het Soza-gebouw. Op de hoek van de Schenkkade en de Laan van Nieuw Oost-Indië bevindt zich een benzinepomp.
Deze is geen onderdeel van de herontwikkeling.
3.2 Ontwikkelingsgeschiedenis In de geschiedenis van Den Haag bleef de zone tussen de Schenkkade en de spoorlijn Amsterdam – Rotterdam (De Oude Lijn), die in 1843 werd gerealiseerd, lange tijd grotendeels vrij van bebouwing. De Schenkkade was toen de begrenzing van de wijk Bezuidenhout. In 1843 werd aan de ‘Oude Lijn’ Amsterdam – Den Haag – Rotterdam een zeer eenvoudige spoorweghalte geopend. Deze
lag destijds nog op maaiveld. Dit veranderde nadat rond de eeuwwisseling de Zuid-Hollandsche Electrische SpoorwegMaatschappij (ZHESM) was opgericht, die ging bouwen aan de dubbelsporige locaalspoorweg tussen Rotterdam-Hofplein, Den Haag HS en Scheveningen Kurhaus. Vanaf 1908 reed daar de eerste elektrische trein van Nederland. Toen het traject Leiden – Den Haag in 1924 ook elektrisch werd, zijn beide spoorwegen omhoog gebracht. Er kwam een station met perrons, vier sporen en een stationsgebouwtje dat tot 1977 heeft bestaan. In dat jaar werd het station vernieuwd en de naam veranderd van naar de huidige naam: Den Haag Laan van NOI. De keerlus voor de tram is in dezelfde periode aangelegd om een betere verbinding tussen de stad en het station met het openbaar vervoer te bewerkstelligen. Tot de jaren tachtig heeft binnen deze keerlus, op het huidige terrein van Soza, een volkstuinencomplex gelegen. Daarna is het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid er gevestigd in het kenmerkende gebouw bestaande uit zestien achthoekige kantoortorens, die rondom een langgerekte interne straat zijn gesitueerd. Het bestaande gebouw (naar ontwerp van architect Herman Hertzberger) is in 1990 opgeleverd.
3.3 Knelpunten In de bestaande situatie sluit de ruimtelijke kwaliteit van het gebied rondom station Den Haag Laan van NOI niet aan op de ambities die de gemeente Den Haag heeft voor deze entree van de stad. De potentie van deze locatie is nog onderbenut. De herontwikkeling van Soza draagt bij aan (het creëren van omstandigheden voor) het oplossen of verbeteren van de volgende knelpunten: Kwaliteit en functionaliteit van de stadsentree (station, -entree en het omgevingsdomein) Ondanks dat de uitstraling en maat van station Den Haag Laan van NOI de allure missen die past bij het hoogstedelijke milieu dat in ontwikkeling is, ziet de NS het station op dit moment als een goed functionerend voorstadstation. De huidige
functionaliteit en kwaliteit sluit echter onvoldoende aan bij de gemeentelijke ambitie om van het station Den Haag Laan van NOI een volwaardig intercitystation en een stadsentree met allure te maken waar een reiziger zich welkom voelt bij aankomst op het station en in de stad. Omdat niet alleen treinreizigers, maar ook andere openbaar vervoer modaliteiten (metro, RandstadRail, bus en tram) halteren in en nabij het station, is het wenselijk om de faciliteiten hiervoor (o.a. halte- en overstapvoorzieningen) en het gebruik hiervan in de toekomst te verbeteren en te intensiveren. De herontwikkeling van Soza dient de omstandigheden te creëren voor van een toekomstbestendige situatie voor het station , entree en het omgevingsdomein. Eenzijdige programmering Er is een gebrek aan levendigheid in het gebied gedurende de dag door de monofunctionele bebouwing in de gehele kantorenzone tussen het spoor en de Schenkkade. Het tijdelijke gebruik van het bestaande Soza-pand, door onder andere bewoning door statushouders, verschillende (start-up) bedrijven en een horeca school zorgen op dit moment voor meer levendigheid ter hoogte van het station. Geslotenheid bestaande gebouw voormalige ministerie Het gebouw ligt als een gesloten burcht in de stad. De plint is voor een deel afgesloten door muren.
Het gebouw toonde op geen enkele manier de achterliggende collectieve functies, zoals de vergaderzalen en het restaurant. Dit is voor tijdelijk gebruik op enkele punten aangepast. Op de hoeken aan de spoorzijde bepalen onaantrekkelijke arcades het beeld. Het gesloten karakter wordt versterkt doordat het totale complex maar één entree heeft. Inmiddels wordt in de tijdelijke situatie gewerkt aan het toevoegen van entrees. Aan de Schenkkade is het gebouw ooit ontworpen als een gebouw in een groene setting, nu wordt het beeld op de hoeken bepaald door parkeren en een tankstation.
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
15
Voormalige ministerie SZW in relatie tot Station Den Haag Laan van NOI
Voormalige ministerie SZW in relatie tot de Schenk
16
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
Weinig verblijfsruimte en kwaliteit aan de Anna van Hannoverstraat
Ontbreken continuïteit van de route voor langzaam verkeer langs Schenkkade De voetgangersroute aan deze zijde is niet continue. Hij wordt onderbroken door een trap naar een lager niveau. De herontwikkeling van de Soza-kavel biedt de mogelijkheid om het fietspad en het voetpad op een goede manier in te passen door de rooilijn van de nieuwbouw aan deze zijde terug te leggen. Beperkte zichtbaarheid van het station Den Haag Laan van NOI aan de Haagse zijde. De grote massa van het voormalige ministerie gebouw zorgt ervoor dat het station vanaf de Schenkkade niet zichtbaar en daardoor slecht vindbaar is.
3.4
Er spelen verschillende ontwikkelingen rondom Den Haag Laan van NOI die van invloed zijn op het plangebied: •
•
•
•
Gesloten plinten van het voormalige ministerie SZW
Actuele ontwikkelingen en kansen
De structuurvisie CID die de ontwikkeling van het Central Innovation District tussen en rondom de drie grote stations van Den Haag mogelijk maakt. De Ontwerp-Structuurvisie CID i.c.m. onder andere de Plan MER ter heeft in het voorjaar van 2020 ter inzage gelegen. Na verwerking van de reacties wordt de structuurvisie aan de raad ter vaststelling aangeboden. De tijdelijke huisvesting die in het bestaande pand aan de Anna van Hannoverstraat mogelijk is gemaakt voor o.a. statushouders, de maatschappelijke broedplaats Anna & co en de start- en scale-ups in de sectoren Security en IT/ Tech. De vaststelling van de Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI, waarin de ambities en doelstellingen voor de toekomstige ontwikkelingen in het gebied zijn vastgelegd (zie hoofdstuk 4). De vaststelling van de CID Agenda 2040, waarin het college de beweging die we met het Central Innovation District inzetten schetst. Het CID wil een betekenisvolle bijdrage leveren aan een betere, rechtvaardiger en veiligere wereld in een digitaal tijdperk. Nadrukkelijk wil het CID als economische toplocatie bijdragen aan een krachtige Nederlandse economie met internationaal aanzien en aan de modernisering van het Haags economisch DNA.
Centraal staat het creëren van economische groei met volop kansen voor ondernemerschap, persoonlijke groei en duurzame werkgelegenheid voor toekomstige generaties in een aantrekkelijke en leefbare omgeving.
De ontwikkelingen in en rondom het plangebied bieden kansen voor: •
•
• • •
•
•
•
• •
• Bestaande stationsgebouw Den Haag Laan van NOI aan de Anna van Hannoverstraat
Transformatie en verdichting; van naar binnen gerichte kantoorbebouwing naar een gemengde en uitnodigende hoogstedelijke bebouwing met een levendige plint. Creëren van omstandigheden waarbinnen ruimte is voor een verbeterd station met een hoge knooppuntwaarde, vernieuwde stationsentrees in de ontwikkelzone langs het spoor, omgevingsdomein met voldoende ruimte voor de voetganger en fietser om veilig te verplaatsen en verblijven, en groei van het OV. De ontwikkeling van een innovatiever klimaat en bruisender gebied door functiemenging. Het maken van een substantieel aantal betaalbare woningen. Versterking van het economische klimaat door het verbeteren van de vestigingscondities en ruimte te bieden aan economisch programma in de IT-Security sector. Verbetering van de kwaliteit en vergroening van de openbare ruimte, inclusief de visuele verbreding van de Schenk en mogelijkheid tot versterking van de ecologische waarde bij verwijdering van de tramkeerlus. Verbeteren van de bewandelbaarheid van het gebied door meer adressen en bestemmingen, verfijning van het netwerk en brede stoepen. De mogelijkheid om een goede fietsvoorziening te realiseren voor de reizigers die vanaf en naar Den Haag Laan van NOI reizen, b.v. door verbeterde interwijkverbindingen tussen Voorburg en Den Haag in het verlengde van de Wilhelmina van Pruisenweg en Velostrada aan de Voorburg zijde.
Ruimte voor stedelijke fietsstructuren. Het in gang zetten van de mobiliteitstransitie door in te zetten op OV georiënteerd wonen en werken, door bijvoorbeeld minder autoparkeren te realiseren bij wonen en het aanleggen van een mobiliteitshub. Centrale parkeergelegenheid voor bezoekers waardoor het parkeren in de publiek toegankelijke ruimte (gefaseerd) zou kunnen afnemen ten gunste van voetgangers, fietsers en groen. PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
17
Den Haag Centraal:
Policy Campus Centraal
Den Haag Laan van NOI:
ICT - Security Campus
Den Haag HS:
College Campus HS
functiemenging, overheid onderwijs kantoren bedrijvenpark
De drie polen van het CID
18
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
4. ICT-SECURITY CAMPUS. GEBIEDSAGENDA DEN HAAG LAAN VAN NOI EN HET CID Tekst uit paragraaf 4.1 en 4.3 komt één op één uit de Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI (RIS 301329) .
4.1 Central Innovation District Den Haag groeit fors. Het college kiest ervoor deze groei te laten werken voor een mooie en leefbare stad. In de eerste plaats door een beperkt aantal duidelijke intensiveringsgebieden aan te wijzen waar grootschalige ontwikkeling met woningbouw, economisch programma en voorzieningen mogelijk is. Eén van deze intensiveringsgebieden is het Central Innovation District, het gebied tussen en rondom de drie hoofdstations van Den Haag. Daar krijgt de stedelijke groei gestalte. Het Central Innovation District gaat ruimte bieden aan de economische vernieuwing van Den Haag, aan de groei van bestaande en nieuwe bedrijvigheid en de realisatie van circa 18.500 woningen tot 2040 met alle bijbehorende voorzieningen zoals nieuwe scholen, winkels, speelplekken, recreatieve voorzieningen. Het is een bewuste beleidskeuze om de stedelijke groei te concentreren in een beperkt aantal gebieden. Dit zorgt ervoor dat een groot deel van de stad gevrijwaard blijft van verdichting. Daardoor blijven de bestaande karakters van de wijken intact. Hetzelfde geldt voor groene landschappen en groengebieden rondom en binnen de stad.
Het beleid is afgestemd op het bereiken van een schoner en meer duurzaam leefklimaat, waarbij de buitenruimte wordt vergroend. Schonere lucht en minder verkeerslawaai zijn het gevolg. Ook voor het verduurzamen van de stad is het voordelig te kiezen voor geconcentreerde verdichting in het CID. Er ontstaan aantrekkelijke ruimtelijke condities voor het realiseren van de energietransitie, met als hoofdprincipes een duurzame warmte-koude infrastructuur op gebiedsniveau en gasloos bouwen. De aanpak voor het afzwakken van fysieke barrières in het gebied maakt het mogelijk ontbrekende schakels in het warmtenetwerk te realiseren.
Binnen het CID krijgen de drie polen rond de hoofdstations elk een eigen profiel, dat zich vertaalt in de invulling van de economische functies, doelgroepen en identiteit. De profielen zijn:
Vernieuwingskracht Voor het CID geldt dat we de groei inzetten ten behoeve van de werkgelegenheid voor huidige en toekomstige generaties met alle opleidingsniveaus. De vestigingscondities binnen het CID zijn nu al zeer aantrekkelijk: een centrale ligging, een hoog voorzieningenniveau in de directe omgeving, een grote concentratie van werkgelegenheid met overheden, bedrijven en kennisinstellingen en een uitstekende bereikbaarheid per openbaar vervoer en over de weg. De ontwikkeling tot een internationaal competitief economisch hart vraagt om investeringen en inzet vanuit verschillende beleidsterreinen. Het CID draait om het scheppen van condities zoals een aantrekkelijke omgeving waarbinnen een krachtig, vernieuwend en internationaal netwerk van talent, ondernemers, onderzoekers en ambtenaren kan ontstaan.
2. Den Haag Laan van NOI: ICT - Security Campus Internationaal toonaangevend cluster rond thema Security, ICT Tech en diverse hubs, hoofdkantoren en financiële instellingen, met doorloop naar het Beatrixkwartier.
1. Den Haag Centraal: Policy Campus Centraal Innovatief kenniscluster waarin overheid, kennisinstellingen en bedrijfsleven hun krachten bundelen rond maatschappelijke opgaven op het gebied van bestuur, recht en veiligheid. De Policy Campus loopt door in de Campus Boulevard en Bezuidenhout (planbureaus, adviesraden).
3.
Den Haag HS: College Campus HS, business & startupdistrict De College Campus is dé plek voor talentontwikkeling, in een gebied waar gestudeerd, gewerkt, gewinkeld en gewoond wordt. Rond de campus ontstaat een aantrekkelijk business & startup district met ook hoofdkantoren & ICT, naast kennisinstellingen als de Haagse Hogeschool. Met uitloop richting Binckhorst NW/Impact Binckhaven.
De concentratie van een belangrijk deel van de Haagse groeiopgave in het gebied rond en tussen de drie hoofdstations zorgt voor de benodigde massa om diverse maatschappelijke opgaven versneld op te pakken, zoals het verduurzamen van de stad en het overbruggen van ruimtelijke, economische en sociale barrières. Het draagt bij aan de vorming van draagvlak voor ov-georiënteerd bouwen en de transitie naar schone en gezonde mobiliteit.
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
19
9
Zeven ruimtelijke CID principes | Rijswijkseplein 9
ke Zeven ruimtelijke cipes CID principes
#2.
central innovation district
Het CID komt er niet vanzelf. Den Haag staat voor een complexe opgave, maar er liggen ook veel kansen. Om deze te verzilveren zijn er zeven ruimtelijke principes
central innovation district
Voorbeeld: transformatie Rijswijkseplein Door het water zichtbaar te maken op het Rijswijkseplein wordt de Voorbeeld: transformatie omgeving klimaatadaptiever Rijswijkseplein en aantrekkelijker voor verblijf. Door het water zichtbaar te maken op het Rijswijkseplein wordt de Langzaam verkeer krijgt omgeving klimaatadaptiever voorrang boven de auto. Nieuween aantrekkelijker voor verblijf. ontwikkelingen voegen functies toe Langzaam verkeer krijgt die de omgeving vooruit helpen. voorrang boven de auto. Nieuwe
Bestaande situatie
ontwikkelingen voegen functies toe die de omgeving vooruit helpen.
Het CID komt er niet vanzelf. Den Haag staat voor een complexe opgave, maar er liggen ook veel kansen. Om deze te verzilveren zijn er zeven ruimtelijke principes geformuleerd.
geformuleerd.
#1.
Het CID wordt een binnenstadsmilieu: verdubbeling van het Haagse centrum
#3.
#2.
Van drie losse stationsgebieden naar een hechte ‘triple hashtag’ verbonden door lange lijnen
#3. Nieuwe
ontwikkelingen als motor om het CID en haar omgeving schoner en rijker te maken
Zeven ruimtelijke principes van het CID (Bron: Inspiratie document CID (bijlage bij OntwerpStructuurvisie CID))
drie losse Nieuwe nsgebieden ontwikkelingen als 20 PUK ANNA VAN motor HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021 een hechte om het CID e hashtag’ en haar omgeving
#4.
#4.
Functiemenging wordt het nieuwe normaal
Functiemenging wordt het nieuwe normaal
#5.
#5.
Karakter van buurten wordt versterkt en niet overal verandering
Karakter van buurten wordt versterkt en niet overal
#6.
Een raamwerk van reuring, rust en ruis als middel voor een goede balans
#6.
Een raamwerk van reuring, rust en ruis als middel voor een
#7.
Door slim te combineren ontstaat ruimte om alle opgaven op te lossen
#7.
Door slim te combineren ontstaat ruimte om alle opgaven
4.2 Ontwerp-Structuurvisie CID
De visie voor het CID bouwt voort op het idee dat er van de drie stations en het historisch centrum door lange lijnen naar een hechte ‘triple hashtag’ (#) ontwikkeld wordt. Langs deze triple hashtag kan het centrummilieu zich geleidelijk uitbreiden om zo samen met de rest van Den Haag een hecht verbonden gebied te vormen.
De gebiedsvisie zoals die geagendeerd is in de verschillende gebiedsagenda’s heeft geresulteerd in de structuurvisie CID Den Haag. Dit is een beleidsdocument waarin de ambities voor het CID zijn vertaald. Het ontwerp hiervan is voorjaar 2020 ter inzage gelegd en zal na verwerking van de reactie aan de gemeenteraad ter goedkeuring worden voorgelegd.
Het centrummilieu betreft een gemengd en gedifferentieerd (hoog)stedelijk gebied dat wordt gekenmerkt door een hoge concentratie van woningen, werkplekken, winkels en andere voorzieningen in een gebied met een hoge verblijfskwaliteit en een uitstekende bereikbaarheid.
Den Haag zet in op een CID dat zich ontwikkelt tot een innovatiedistrict: een mondiale ontmoetingsplaats en internationaal knooppunt voor innovatie. Om deze ambitie te bereiken, worden de gebieden rondom de drie treinstations STRUCTUURVISIEKAARTEN CID 21-01-2020 getransformeerd tot één samenhangend gebied aan de hand Deze mix van verschillende functies levert niet alleen De structuurvisie van zeven ruimtelijke principes: een levendig en aantrekkelijk straatbeeld op, maar zorgt voor het Central 1. Het CID wordt een centrummilieu: verdubbeling van het er ook voor dat verschillende functies van elkaar kunnen Innovation District Haagse centrum; profiteren: synergie in energie, kruisbestuiving en een hoog 2. Van drie losse stationsgebieden naar een hechte ‘triple Den Haag in zes voorzieningenniveau. Gemengde gebieden zijn daarnaast over hashtag’ verbonden door lange lijnen; schema’s het algemeen leefbaarder en meer adaptief in hun ontwikkeling, 3. Nieuwe ontwikkelingen als motor om het CID en haar nemen minder ruimte in beslag en kunnen omliggende wijken Het Central Innovation District is het gebied omgeving schoner en rijker te maken; tussen en rondom drie stations CS, HS Het CID is hiertoe in staat. eendeimpuls geven. en Laan van NOI. De gemeente wil in hier 4. Functiemenging wordt het nieuwe normaal; meer economische groei en vernieuwing. 5.
Karakter van buurt wordt versterkt en niet overal Het moet een aantrekkelijk en economisch Van drie stations naar.. gebied worden om te werken, wonen en te 1 verandering; recreëren. Het grote aantal woningen dat Nu al zorgt het gebied met de drie stations, het centrum en werkgebieden voor veel 6. Een raamwerk van reuring, rust en ruis als middel voor gepland staat moet echter geen doel op werkgelegenheid en daarom wordt hier kennis en economische vernieuwing geclusterd. Nieuwe zich zijn, maar worden ingezet als motor ontwikkelingen kunnen helpen bestaande bouw een goede balans; te verduurzamen en te versterken. Dit draagt bij om de energietransitie van het CID en haar aan de ambitie voor een mondiaal en innovatief economische knooppunt. Er moet daarom verder Door slim te combineren ontstaat ruimte om alle opgaven op te omgeving te versnellen en het gebied rijker dan de drie stationsgebieden gekeken worden. te maken in het aanbod van divers woon- en lossen. werkprogramma.
e l ict s
or haar rijker on- en
De zeven ruimtelijke principes zijn voor de gebiedsontwikkeling van het CID uitgewerkt aan de hand van drie thema’s: 1. hoogstedelijkheid (ontmoetingsplaats en focus op verdichting, functiemenging en differentiatie); 2. mobiliteit op menselijke maat (mobiliteitstransitie naar een wandel- en fietsstad); 3. aantrekkelijke en duurzame leefomgeving (focus op klimaatadaptatie en energietransitie).
.. een verdubbeling van het Haagse centrum.
2
Het CID wordt victory boogiewoogie: een bonte mix van wonen, werk en voorzieningen. Dit levert niet alleen een levendig en aantrekkelijk straatbeeld op, maar zorgt ook dat verschillende functies van elkaar kunnen profiteren: synergie in energie, kruisbestuiving en een hoog voorzieningenniveau: Een verdubbeling van het centrum.
.. dat met verschillende lange lijnen goed verbonden is met de rest van Den Haag
3
Den Haag is een gridstad. Het ruimtelijk kader voor het CID bouwt voort op deze bestaande stedelijke gridstructuur. De lange lijnen van noord naar zuid en van oost naar west zijn de ruimtelijke dragers van de stad en verbinden stationsgebieden met elkaar, de binnenstad en andere wijken. Langs deze lijnen kan het CID zich ontwikkelen tot een samenhangend geheel.
reuring rust
ruis
ebied HS
hier ng. misch en te dat op
Als één van de knooppunten in het CID valt het gebied nabij Station laan van NOI in de categorie ‘reuring’: een gebied met veel mensen op straat, een actieve plint en veel ruimte voor ontmoeting en voorzieningen.
Van drie stations naar... Van drie stations naar..
1 1
... een verdubbeling van het Haagse Centrum. .. een verdubbeling van het Haagse centrum.
2 2
... dat met verschillende lange lijnen goed verbonden is met metvan verschillende lange lijnen goed de.. dat rest Den Haag. verbonden is met de rest van Den Haag
3 3
Nu al zorgt het gebied met de drie stations, Het CID wordt victory boogiewoogie: een bonte Den Haag is een gridstad. Het ruimtelijk kader het centrum en werkgebieden voor veel mix van wonen, werk en voorzieningen. Dit voor het CID bouwt voort op deze bestaande werkgelegenheid en daarom wordt hier kennis levert niet alleen een levendig en aantrekkelijk stedelijke gridstructuur. De lange lijnen van economische vernieuwing geclusterd. Nieuwe Den en Haag in zes schema’s (Bron: Inspiratie document CID (bijlage bij OntwerpStructuurvisie straatbeeld op, maar zorgt ook dat verschillende noord naar zuid CID)) en van oost naar west zijn de ontwikkelingen kunnen helpen bestaande bouw functies van elkaar kunnen profiteren: synergie ruimtelijke dragers van de stad en verbinden te verduurzamen en te versterken. Dit draagt bij in energie, kruisbestuiving en een hoog stationsgebieden met elkaar, de binnenstad en aan de ambitie voor een mondiaal en innovatief voorzieningenniveau: Een verdubbeling van het andere wijken. Langs deze lijnen kan het CID zich economische knooppunt. Er moet daarom verder centrum. ontwikkelen tot een samenhangend geheel. dan de drie stationsgebieden gekeken worden.
... en grote (infra) barrières weet om te vormen tot een dynamisch hecht weefsel. .. en grote (infra)barrières weet om te vormen tot een dynamisch hecht weefsel
4 4
Een raamwerkplan is een middel om met een kwalitatieve zonering richting te geven aan initiativen. Straten en bouwblokken krijgen een karakter: rust, reuring, ruis of een combinatie daarvan. Zo garandeer je een gezonde balans waarin rustige woonmilieus en dynamische woonwerkomgevingen naast elkaar kunnen bestaan. Zo borg je de mix en voorkom je te veel van hetzelfde op bepaalde plekken: niet alles kan en wordt reuring.
... door transformatie van enkele dragende lange lijnen. .. door de transformatie van enkele dragende lange lijnen.. In tegenstelling tot de huidige binnenstad, wordt het CID nu gedomineerd door grote infrastructuur. De programmatische en economische ambities van het CID vragen om een openbare ruimte die uitnodigt tot ontmoetingen en uitwisselingen. Daarin krijgt de voetganger voorrang. Verblijfskwaliteit is de sleutel tot succes. De programmamix in een binnenstadsmilieu draagt tevens bij aan reductie van mobiliteit. Daarbij geldt: zonder mobiliteitstransitie geen binnenstadsmilieu — en vice versa!
5 5
... en enkele dynamische grote gebiedsontwikkelingen, terwijl andere buurtjes juist .. en enkele dynamische grote gebiedsontwikkelingen, zichzelf terwijl anderekunnen buurtjes juist verassend verrassend zichzelf kunnen blijven. blijven.
6 6
Het CID is geen tabula rasa: de bestaande (beeld)kwaliteit van bestaande buurtjes wordt behouden. De ambities van ontwikkelaars en bouwers worden benut om de eigen identiteit van buurten te versterken en verschillende en voorzieningen aan te bieden. Zo 2021 PUK ANNAwoningtypes VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI kan er in het CID een keur aan complementaire stedelijke (woon)milieus ontstaan. Daarbij geldt dat niet in iedere buurt veel gaat veranderen: er zijn buurten met een lage dynamiek en een hoge dynamiek.
21
AGENDAKAART ICT - SECURITY CAMPUS
AGENDAKAART ICT - SECURITY CAMPUS
stationsvernieuwing
stationsvernieuwing
ontvangstdomein station (bijzondere buitenruimte)
ontvangstdomein station (bijzondere buitenruimte)
hoogwaardige buitenruimte
hoogwaardige buitenruimte
stedelijke ontwikkeling realisatie
stedelijke ontwikkeling realisatie agenda perspectief perspectief; bevoegdheid gemeente Leidschendam-Voorburg
Den Haag Laan van NOI
agenda AGENDAKAART perspectiefCAMPUS ICT - SECURITY
Den Haag Laan van NOI
GEMEENTE DEN HAAG
bevoegdheid gemeente Den Haag perspectief; Laan van NOI Leidschendam-Voorburg groen en water stationsvernieuwing
groen en water
ontvangstdomein station (bijzondere buitenruimte)
groene verbinding hoogwaardige buitenruimte
groene verbinding
Velostrada Den Haag-Leiden
Velostrada Den Haag-Leiden
stedelijke ontwikkeling realisatie langzaam-verkeersroute agenda perspectief tramlijngrondgebied met halte gemeente perspectief; Leidschendam-Voorburg
langzaam-verkeersroute tramlijn met halte
groen en water
spoorzone
spoorzone
gemeentegrens tussen Den Haag en groene verbinding Leidschendam-Voorburg
gemeentegrens tussen Den Haag en Leidschendam-Voorburg
Velostrada Den Haag-Leiden langzaam-verkeersroute tramlijn met halte
spoorzone gemeentegrens tussen Den Haag en Leidschendam-Voorburg
AGENDAKAART N ICT - SECURITY CAMPUS
GEMEENTE LEIDSCHENDAM- VOORBURG
Den Haag Laan van NOI
AGENDAKAART N ICT - SECURITY CAMPUS Den Haag Laan van NOI
50m stationsvernieuwing 250m
50m stationsvernieuwing 250m
20181031 ontvangstdomein station (bijzondere buitenruimte)
20181031
Agendakaart hoogwaardige buitenruimte MOBILITEIT 50m
250m
MOBILITEIT stedelijke ontwikkeling
stedelijke ontwikkeling realisatie agenda perspectief perspectief; bevoegdheid gemeente Leidschendam-Voorburg
20181031
HOOGTEZONERING
GEMEENTE DEN HAAG La uw
Nie st
Oo Ind ië
langzaam-verkeersroute
nk
he
Sc
zoekgebied accent tot 120 meter
de
ka
n va
n an
nieuwe toren
gemeentegrens tussen Den Haag en Leidschendam-Voorburg
an n va Nie
70 m
n.W ilhe
ina
laa
n
GEMEENTE LEIDSCHENDAM- VOORBURG
250m 250m
Themakaart mobiliteit 50m 250m 50m
50m
250m
20181031
Themakaart hoogtezonering
250m
(bron: ICT - Security Campus. Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI; d.d. december 2018) 50m
22
PUK ANNA VAN HANNOVERSTRAAT 4 - MEI 2021
5
<7
m
m
GEMEENTE LEIDSCHENDAM- VOORBURG
N
Zoekgebied calamiteitenhalte halte
50m
m
Ko
Bushalte
20181031 50m
5
<5
m
e
h Alp
5
<7
ind ste
Oo
t aa str
en
n Va
5
<9
75 m
aandacht bezonning
uw
g we en
is Pru
120 m
109 m
spoorzone
M
lm
Zoekgebied calamiteitenhalte halte Metro/ RandstadRail halte
bestaande toren
H
La
Bushalte Tramhalte
tramlijn met halte
at tra
ers ov
A.
n va W.
tramlijn vervoer Openbaar spoorzone Metro E / RandstadRail OV terminal tramlijn Tramhalte spoorzone Metro E / RandstadRail Metro/ RandstadRail halte tramlijn Tramhalte Bushalte Metro/ RandstadRail halte Metro E / RandstadRail Zoekgebied calamiteitenhalte halte
N
m
Velostrada Den Haag-Leiden
spoorzone OV terminal
M
5
<5
tot 75 meter
hoger dan 95 meter
OV terminal Openbaar vervoer
M
Hoogbouw groen en water tot 55 meter
M
50km weg gemeentegrens tussen Den Haag en Openbaar vervoer Leidschendam-Voorburg openbaar toegankelijk parkeren
M
GEMEENTE DEN HAAG
tot 95 meter
n laa trix ea
Utrechtsebaan openbaar toegankelijk parkeren
de
ka
groene verbinding
B Pr.
Gemotoriseerd verkeervoetganger autoluw gebied verbeteren oversteek langzaam-verkeersroute Utrechtsebaan autotoegankelijk met nadruk op LV tramlijn metverkeer halte Gemotoriseerd 50km weg verbeteren oversteek voetganger Utrechtsebaan openbaar toegankelijk parkeren 50km weg Gemotoriseerd verkeer spoorzone
Sc
n va
velostrada te verbeteren fietsroute Fietsverkeer groen en water (fijnmazig netwerk) openbare fietsenstalling bestaande hoofd as fietsnetwerk velostrada te verbeteren fietsroute Voetganger openbare fietsenstalling (fijnmazig netwerk) autoluw gebied groene verbinding velostrada Voetganger autotoegankelijk met nadruk op LV openbare fietsenstalling autoluw gebied Velostrada Den Haag-Leiden verbeteren oversteek voetganger autotoegankelijk met nadruk op LV Voetganger
nk
he
an
realisatie agenda MOBILITEIT bestaande hoofd as fietsnetwerk perspectief Fietsverkeer teperspectief; verbeteren fietsroute bevoegdheid gemeente bestaande hoofd as fietsnetwerk (fijnmazig netwerk) Leidschendam-Voorburg Fietsverkeer
ontvangstdomein station (bijzondere buitenruimte)
Themakaart buitenruimte en vergroening hoogwaardige buitenruimte
N
20181031
250m
4.3 ICT – security Campus - Gebiedsagenda Den Haag Laan van NOI De gebiedsagenda ICT - security Campus Laan van NOI geeft de samenhangende visie op het gebied weer, waarbij het publieke domein het vertrekpunt vormt. Ontwikkelperspectief De HSD-campus (The Hague Security Delta Campus) heeft de afgelopen jaren een sterke groei doorgemaakt en is inmiddels internationaal toonaangevend op het gebied van (cyber) security. Op dit succes wordt voortgebouwd. De komende jaren gaan de gemeente, ontwikkelaars en belanghebbenden grote stappen zetten in de verbetering van de knooppuntwaarde en de aantrekkingskracht van dit gebied voor stedelijk wonen, kenniswerken en verblijven. Het gebied ontwikkelt zich tot een ICT - Security Campus, waarbij campus en station met elkaar worden verbonden tot samenhangend innovatiemilieu. De campus krijgt een sterk gemengd functieprofiel met kantoren/ voorzieningen, onderwijs en wonen. Voorzieningen en woningen brengen eindelijk de gewenste levendigheid die past bij een belangrijke stadsentree! Vernieuwing NS-station Den Haag Laan van NOI In het toekomstbeeld van knooppunt Den Haag Laan van NOI speelt het station een belangrijke rol. Uitgangspunt van de gemeente is dat het station en -entree (op termijn) een forse upgrade krijgt en transformeert van gedateerde logistieke knoop naar een aantrekkelijk verblijfsgebied en scharnierpunt in het gebied.