RIS308739 Bijlage 3 - BEA DEF 05232 dd 15-2-2021

Boom Effect Analyse Den Haag Bomen langs tram 16 / Statenkwartier

Opdrachtgever: Ingenieursbureau Den Haag dhr. J.R. van der Pot Postbus 12651 2500DP DEN HAAG Uitgevoerd door: New York Boomadvies B.V. Ing. E.J. Ros Beemsterboerweg 2 1738 JX WAARLAND tel 06 15627119 e-mail evertros@hetnet.nl project 05232 15 februari 2021 DEFINITIEF

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

Inhoud 1

INLEIDING

blz. 3

2

DE VISUELE BEOORDELING VAN DE BOMEN

blz. 4

3

DE EFFECTEN OP DE BOMEN

blz. 8

Bijlagen 1

Situatietekening met boomnummers [8x].

2

De bomeninventarisatielijst.

3

Het profiel van vrije ruimte [PVR].

4

De foto’s van de individuele bomen.

5

Overzichtstekening met effecten [8x].

2

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

1

INLEIDING

Het onderzoek betreft de bomen langs tramlijn 16, het deel in het Statenkwartier [“16 S”]. Bij de start van de onderzoeken in 2019 stonden 488 bomen langs het tracé, als gevolg van natuurlijke uitval én het recent kappen van risicovolle populieren, staan op moment van rapportage nog 457 bomen langs het tracé. De aanleiding voor deze Boom Effect Analyse (BEA) is de vernieuwing van de trambaan, inclusief de haltes en de keervoorzieningen. De trambaan moet gereed worden gemaakt voor de inzet van breder materieel. Ook de tramhaltes moeten hierop worden aangepast waarbij de toegankelijkheid voor minder validen ook direct worden aangepast. Haltes worden hierdoor langer en breder met een geleidelijke opgang en gelijkvloerse instap. Optimalisering van de halteverdeling wordt direct meegenomen. In oktober-december 2019 zijn de bomen langs tramlijn 16, het deel in het Statenkwartier “16 S”, visueel beoordeeld. In het rapport van New York Boomadvies [Onderzoek bomen langs tram 16, projectnr. 05206, oktober-december 2019] is de staat van de bomen beschreven. Ook zijn in dit onderzoek al enkele knelpunten tussen de bomen en de nieuwe tramlijn/haltes en de werkzaamheden die ermee gepaard gaan, benoemd. In november 2020 zijn de effecten van het Voorontwerp (VO) op de bomen langs tramlijn 16 onderzocht.

Het VO voor lijn 16 S, november 2020, omvat de ligging en maatvoering van de nieuwe tramlijn, de nieuwe haltes en de bijbehorende inrichting van het maaiveld. In het rapport van New York Boomadvies [Effecten van het VO op bomen langs tram 16, projectnr. 05230, november 2020] zijn de effecten beschreven. De voorliggende BEA is een samenvatting van bovengenoemde rapportages, die ten grondslag liggen aan het huidige VO en de keuzes die daartoe hebben geleid. Onderzoek aanpak / leeswijzer In hoofdstuk 2 is op basis van de visuele beoordeling, groepsgewijs de huidige staat van alle bomen langs het gehele onderzoekstraject van tram 16S vermeld. In bijlage 1 zijn alle individuele bomen genummerd en op de overzichtstekeningen weergegeven. Op deze tekeningen zijn ook de kroondiameters (op schaal) ingetekend en is de toekomstverwachting van de bomen in gelijkblijvende omstandigheden met een kleur weergegeven. De kenmerken van de individuele bomen zijn in bijlage 2, de bomeninventarisatielijst, vermeld. Daarnaast is in bijlage 4 van elke boom één foto bijgevoegd. In hoofdstuk 3 behandelen we groepen van bomen waarbij zich mogelijke knelpunten voordoen. Eén van die knelpunten is het profiel vrije ruimte (PVR) van de HTM voor het nieuwe bredere materieel t.o.v. de bomen. Dit knelpunt doet zich vooral voor op de Koningin Emmakade, Waldeck Pyrmontkade en Stadhouderslaan.

In bijlage 3 is met metingen weergegeven hoe de bomen staan ten opzichte van het nieuwe PVR. In bijlage 4 zijn de effecten op de bomen (handhaven, maatregelen treffen voor handhaven en niet handhaven) op overzichtstekeningen weergegeven. 3

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

2

DE VISUELE BEOORDELING VAN DE BOMEN Hierna beschrijven we per groep of per trajectdeel de bomen op basis van de visuele beoordeling. De bomen 1 tm 10 Deze bijna-volwassen kastanjes en 2 sierperen maken door een wijziging in de werkgrens geen onderdeel meer uit van dit project, 16S (Tramlijn 16 Statenkwartier). Ze zijn toegevoegd aan het aangrenzende project, 16Z (tramlijn 16 Zeeheldenkwartier). Dit heeft te maken met de verschuiving van de huidige haltes op de Laan van Meerdervoort naar het begin van de Waldeck Pyrmontkade en Koningin Emmakade. De bomen 11 tm 61 Dit betreft de lindes in de middenstrook van de Waldeck Pyrmontkade en Koningin Emmakade. Het zijn bomen van een bijna-volwassen formaat. Ze verkeren in een goede conditie. Hun toekomstverwachting is goed (meer dan 10 jaar). In de huidige situatie rijdt de tram, in de rijbaan, pal voor de bomen langs.

Foto boom 15: bomen in middenstrook; trambaan voor bomen langs.

Bij deze rijen van bomen hebben we het PVR nagegaan; het PVR vormt mogelijk een knelpunt met de nieuwe bredere voertuigen (zie bijlage 3). Als de rijbaan en tramspoor vernieuwd worden en de rijbaanband daarbij opnieuw gesteld moet worden (op dezelfde lijn) dan lopen de wortelvoeten van de lindes flinke schade op (beworteling is onderzocht). De bomen 62 tm 103 Dit zijn iepen in de Stadhouderslaan. Hun formaat is wisselend. Ze staan in gras of in een plantstrook. Hun conditie is redelijk tot goed; de toekomstverwachting bedraagt meer dan 10 jaar. De tram rijdt in de rijbaan voor de bomen langs en schuift halverwege in het gras of in de plantstrook. Met het nieuwe PVR lijken er langs dit traject geen onoplosbare knelpunten (beworteling is onderzocht). De bomen 104 tm 111 en 112 tm 123 Twee trajectdelen vóór en voorbij de President Kennedylaan. Dit zijn iepen in de gras-middenberm. De tram rijdt tussen beide rijen van bomen. Het formaat van de iepen is nogal wisselend. Er is ook enige uitval van bomen, gezien het zestal jongere, ingeboete exemplaren.

4

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

Foto: boom 107: scheutsterfte in de kroonperiferie; soms tot in polsdikke takken.

Bij bijna alle iepen uit deze groep (behalve de jonge exemplaren) zien we scheutsterfte in de takuiteindes. Soms vrij ernstig, tot in de polsdikke takken. De toekomstverwachting van ca. de helft van deze iepen is daarom beperkt (0 tot 10 jaar). De oorzaak voor de scheutsterfte is niet duidelijk. In de grasstrook langs de tram zouden deze jonge tot halfwas iepen eigenlijk een goede groei en conditie moeten vertonen. Bij meerdere bomen zien we schade op de stam ter plekke van de injectieplaats; hier en daar laat de bast los. De bomen worden blijkbaar jaarlijks geïnjecteerd tegen de iepziekte. We vermoeden dat de slechte conditie een relatie heeft met het langdurig, jaarlijks injecteren. Dit fenomeen komt niet alléén op deze locatie voor, we zien dit ook in andere gemeentes (beworteling is onderzocht). De bomen 124 tm 162 De Stadhouderslaan, het traject tussen de Pres. Kennedylaan en het Statenplein. Deze groep van halfwas iepen vertoont een goede groei en conditie. Ze staan in de gras-middenberm, langs de rand ligt de rijbaan terwijl het dubbele tramspoor in het midden ligt. De toekomstverwachting van deze iepen is goed. De bomen 163 tm 183 Bomen 163 en 183 staan in de verharding van het Statenplein, in een vak van 4 x 4 m. De overige staan bomen staan in het gras, nabij de perrons. Het formaat van de iepen is wisselend; er is blijkbaar sprake van regelmatige uitval.

De huidige groei en conditie is redelijk tot goed. Hun toekomstverwachting is goed. De bomen 184 tm 229 Deze iepen staan in de gras-middenberm in de Statenlaan tussen Statenplein en Frederik Hendriklaan. Het betreft twee rijen langs de rijbaan, het dubbele tramspoor ligt in het midden. Het formaat van de iepen is wisselend, van jong tot halfwas. De groei en conditie is goed. Hun toekomstverwachting is eveneens goed, deze is meer dan 10 jaar (beworteling is onderzocht).

5

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

De bomen 230 tm 285 Het traject van de Statenlaan tussen Frederik Hendriklaan en Frankenslag. Dit is het traject met drie rijen bomen en een enkel tramspoor tussen de twee zuidelijke bomenrijen in.

Foto: boom 256 uit de middelste van de 3 bomenrijen

De iepen verkeren in een redelijke tot goede conditie. Vanwege lichtconcurrentie hebben met name de bomen in de middelste rij een opgaand kroonmodel ontwikkeld (of zullen deze ontwikkelen). Hun toekomstverwachting is goed, deze is meer dan 10 jaar (beworteling is onderzocht). De bomen 286 tm 351 Het traject van de Statenlaan tussen Frankenslag en de Van Boetzelaerlaan. De bomen vormen twee rijen in de gras-middenberm, langs de rijbaan. Tussen de twee rijen bomen liggen twee tramsporen. Het bomenbestand bestaat uit 21 iepen en 27 populieren. De iepen betreft 10 jonge bomen en 11 halfwas tot volwassen bomen. De iepen verkeren in een goede conditie en hebben een goede toekomstverwachting. 7 iepen zouden verplant kunnen worden. De populieren zijn volwassen bomen met een stamomtrek van 180-250 cm, een hoogte tot 24 m en een kroondiameter van 8-10 m.

Foto: populier 329

6

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

De bomen 352 tm 396 Dit is de boombeplanting in de Prins Mauritslaan. Het bomenbestand bestaat uit iepen en esdoorns. Het formaat van de bomen is erg wisselend met jonge en volwassen exemplaren. Ook de conditie varieert: van goed tot matig. Maar de toekomstverwachting van verreweg de meeste bomen in de Mauritslaan is meer dan 10 jaar.

Foto: boom 378: de trambaan ligt in de gras-middenberm; de bomen staan in vakjes tussen de belendende langsparkeerstrook.

Een aandachtspunt vormt de trambaan: wanneer hier géén nieuwe trambaan wordt aangelegd, en de bestaande tramrails verwijderd worden, vormt dit tegelijkertijd een bedreiging en een kans voor de groeiplaats van de bomen: * het “zomaar” verwijderen is niet mogelijk i.v.m. wortelschade. * zonder trambaan kunnen de groeiplaatsomstandigheden geoptimaliseerd worden. * bij vernieuwing van de rijbaan en P-strook stuit men op zware oppervlakkige wortels. E.e.a. nader uit te werken; beworteling is langs dit traject (nog) niet onderzocht. De bomen 397 tm 426 Deze bomen staan in de langsparkeerstrook van de Frederik Hendriklaan, in een oor aan het trottoir. Het betreft iepen en lindes. De groei van de meeste bomen is matig, maar hun conditie is, evenals hun toekomstverwachting, redelijk. De trambaan ligt in de asfalt-rijbaan, op een flinke afstand van de bomen. De effecten van het verwijderen van het tramspoor zouden daarom beperkt kunnen zijn (beworteling is onderzocht). De bomen 427 tm 488 In de plantstrook langs de Doornstraat staan 62 bomen. Het merendeel bestaat uit jonge tot halfwas bomen van de soorten iep, esdoorn, populier, sierkers, of acacia. Uitgezonderd een tiental bomen (met een toekomstverwachting van 0 tot 10 jaar) is de toekomstverwachting van de bomen goed, meer dan 10 jaar (beworteling is niet onderzocht).

7

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

3

DE EFFECTEN OP DE BOMEN In volgorde van de oplopende boomnummering behandelen we groepen van bomen waarbij zich mogelijke knelpunten voor zouden kunnen doen. De bomen 11 tm 61

Dit betreft de lindes in de middenstrook van de Waldeck Pyrmontkade en Koningin Emmakade. Het zijn bomen van een bijnavolwassen formaat. Ze verkeren in een goede conditie. Hun toekomstverwachting is goed, meer dan 10 jaar. In de huidige situatie rijdt de tram, in de rijbaan, pal voor de bomen langs.

Foto boom 15: bomen in middenstrook; Trambaan vlak voor de bomen langs.

Bij deze bomen doen zich twee mogelijke knelpunten voor: - 1 Kroon en stam(voet) bevinden zich binnen het PVR (Profiel Vrije Ruimte). - 2 Het vernieuwen van de rijbaanband en het aanbrengen van de trambaanfundering. Ad 1 Het PVR voor de tram t.o.v. de bomen is nader toegelicht in eerdergenoemd onderzoek van november 2019. In bijlage 3 zijn de metingen van destijds opgenomen. Bepaalde boomdelen bevinden zich op basis van de metingen min of meer binnen het PVR van de bredere trams.

links: P.V.R. Uit onderzoek nov. 2019

rechts: dw. d.sn. uit voorontwerp 2020

Op basis van deze metingen/waarnemingen heeft de HTM in juni 2020 het volledige traject Koningin Emmakade, Waldeck Pyrmontkade en Stadhouderslaan vanaf de Laan van Meerdervoort tot aan de Danckertsstraat nauwkeurig nagemeten op mogelijke PVRconflicten. Hieruit is gebleken dat er op dit traject op 15 locaties PVR-conflicten waren ten aanzien van de trottoirband/achterliggende bestrating en op 3 locaties ten aanzien van bomen (scheefstand). De HTM heeft deze conflicten weergegeven op 2 overzichtstekeningen en 2 documenten met profielen d.d. 4 juli 2020.

8

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

Op 1 februari 2021 is een team van deskundigen (civiel- en boomtechnisch vanuit Ingenieursbureau Den Haag, spoor- en PVR technisch vanuit HTM) op locatie geweest om genoemde conflictsituaties nader te onderzoeken. Daarbij is vooral gekeken of de conflicten d.m.v. een ontheffing (afgegeven door de HTM) konden worden gedoogd of dat deze moesten worden opgelost. Bij deze rondgang bleek dat (vermoedelijk) de wegbeheerder de bestrating achter de trottoirbanden opnieuw heeft laten bestraten om ‘hinderlijke/gevaarlijke’ wortelopdruk weg te nemen. Hoe dit exact is gedaan en hoeveel oppervlakkige wortels daarbij zijn verwijderd en/of beschadigd is niet bekend. De effecten van die werkzaamheden maken dan ook geen deel uit van deze BEA. Enkele conflictsituaties zijn door deze activiteit wel verholpen. De hoogte van de trottoirbanden is bij de rondgang nogmaals ingemeten t.o.v. spoor/PVR. De kritieke maat t.o.v. PVR bleek zich hierbij in de meeste gevallen te beperken tot de zone waar ontheffing voor wordt afgegeven door de HTM. Dit is in een document door de HTM bevestigd en vastgelegd, d.d. 2 februari 2021. Hierdoor hoeft de bandenlijn niet te worden hersteld en/of aangepast waardoor de bomen gehandhaafd kunnen blijven. Op 2 situaties is het PVR-conflict dermate groot dat er geen ontheffing kan worden verleend door de HTM. Maatregelen zijn hierbij nodig.

Bij bomen 26 en 27 moeten enkele, door wortel(s) opgedrukte, trottoirbanden een paar centimeter zakken. Dit is mogelijk in combinatie met boombehoud als zorgvuldig (bij voorkeur handmatig) wordt gewerkt. Als de betreffende trottoirbanden door dunne wortels (< 5cm) worden opgedrukt, kunnen deze door een deskundige (European Treeworker, ETW) worden geamputeerd. Als de betreffende trottoirbanden door dikke wortels (> 5cm) worden opgedrukt, moeten de wortels gehandhaafd en onbeschadigd blijven om negatieve effecten op de boom uit te sluiten. In dit geval kan een lagere band, boven de dikke wortel worden teruggeplaatst of een stuk uit de trottoirband worden geslepen ter hoogte van de wortel. In 1 situatie is het PVR-conflict niet op te lossen. Boom 50 staat dermate scheef dat hij ruim binnen de kritieke lijnen van het nieuwe PVR valt. In combinatie met de diktegroei en beweging van de boom (hoe beperkt ook bij bomen van deze omvang) wordt dit PVR-conflict met de jaren alleen maar groter. Boom 50 is hierdoor niet te handhaven. Binnen de groep van bomen 11 tm 61 langs de middenberm van de W. Pyrmontkade en de Koningin Emmakade, bevinden zich 2 trajecten met extra werkzaamheden: - De bomen 32 tm 36: tramhalte - De bomen 52 tm 56: tramhalte De bomen 32 tm 36 Hierbij wordt een nieuwe tramhalte aangelegd. De bomen 34 en 35 komen in de nieuwe halte.

Ze staan nu in de tegelverharding, met veel wortels onder de tegels en in de toplaag in het talud naar het water. De aanleg van de nieuwe tramhalte behelst o.a.: - een ophoging [zand + verharding] van ca. 25 cm rond de bomen. - bodemverdichting - aanbrengen/ingraven van banden en perronelementen. Deze ingrepen zullen bij elkaar zoveel schade aan de wortels en verslechtering van de groeiomstandigheden veroorzaken, dat de bomen een grote terugval in conditie zouden laten zien, met de kans op uitval op een termijn van 5-10 jaar. Daarnaast zouden de bomen in de tramhalte ervoor zorgen dat deze niet voor minder validen toegankelijk is. Bomen 34 en 35 kunnen niet gehandhaafd worden. >>> De bomen 32, 33 en 36: de halte begint op ca. 2 m uit boom 33 en eindigt op ca. 1 m voor boom 36. Behoud van boom 32, 33 en 36 lijkt mogelijk bij een zorgvuldige werkwijze en groeiplaatsverbetering vooraf (preserverende maatregelen).

9

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

De bomen 52 tm 56 De tram schuift hier verder bij de bomen vandaan; de halte komt aan de gevelzijde van de trambaan. De bomen 52 tm 56 kunnen blijven staan, mits het opbreken en de aanleg van de nieuwe situatie geen wortelschade veroorzaakt. De bomen 139 tm 147 De tramhaltes komen ter plaatse van de bomen 139 tm 147. Deze bomen staan nu in gras. De haltes komen vlak voor de bomen langs. Banden e/o perronelementen worden op 80-100 cm uit het hart van de bomen geplaatst. De perrons worden verhard en komen 40-50 cm hoger te liggen. Het effect van de wortelschade en de verslechtering van de groeiomstandigheden zal hierdoor groot zijn. Bomen 139 tm 147 zijn hierdoor niet duurzaam te behouden, wij adviseren ze te verwijderen. De bomen aangrenzend aan de te maken haltes, 137, 138, 148 en 149 kunnen gehandhaafd blijven. Vanwege de De bomen 205 tm 208 Deze bomen staan nu in gras. De aanleg van de halte betekent amputatie van wortels en verslechtering van de groeiomstandigheden rondom de bomen door: ontgraving, bodemverdichting, aanbrengen banden, ophoging en verharding. Bomen 206 tm 208 zijn niet duurzaam te handhaven, we adviseren deze bomen te verwijderen. Nr. 205 kan blijven staan. De bomen 230 tm 285 Tussen Frankenslag en Frederik Hendriklaan, het gedeelte met 3 rijen bomen. De middelste rij bomen wordt gevormd door de bomen 250 tm 266 [16 iepen; 1 st is weg].

In de huidige situatie ligt er één trambaan tussen de twee zuidelijke bomenrijen. In de nieuwe situatie is een dubbele trambaan vereist. Om één dubbele trambaan in het midden van het profiel te kunnen realiseren moet de middelste bomenrij komt te vervallen. Bij beide buitenste bomenrijen zal dan de eerste insteek voor de nieuwe trambaan op > 2 m uit de bomenrij plaatsvinden. De bomen van beide buitenste rijen kunnen dan gehandhaafd blijven. Preserverende maatregelen zijn nodig.

Foto: boom 256 uit de middelste van de 3 bomenrijen

Als er twee gescheiden trambanen zouden worden aangelegd (één tussen bomenrij 1 en 2 en één tussen bomenrij 2 en 3) leidt dit tot veel wortelschade bij elk van de drie rijen bomen, bij de middelste rij zelfs aan twee zijden. De middelste rij kan ook in dit geval niet gehandhaafd blijven. Met

10

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

voorbereidende maatregelen zou de helft van de bomen uit de middelste rij verplant kunnen worden (8 van de 16 iepen). Deze bomen hebben echter zo’n slecht ontwikkelde kroon (concurrentie van de buitenste 2 rijen) dat wij adviseren deze niet te verplanten. De bomen 267 tm 270 Dit viertal staat nu in de tegelverharding van een halte. Hun groei en conditie is matig. Nr. 268 en 269 zijn, vanwege een slechte conditie plus sterfte van takken, gekandelaard. De aanleg van een nieuwe halte zal (weer) schade aan wortels en verslechtering van de bodemomstandigheden met zich meebrengen. Ze zouden flink in conditie (verder) achteruitgaan. Er zijn geen boom- of bodemverzorgende maatregelen om dat proces te keren. Het duurzaam behouden van bomen 267 tm 270 is niet mogelijk, we adviseren om ze niet te handhaven. De bomen 286 tm 351 Dit betreft de populieren en iepen, tussen Frankenslag en Doornstraat. De populieren In de afgelopen drie jaren zijn een tiental populieren vervangen door jonge iepen. De reden van vervanging is niet precies bekend, maar heeft waarschijnlijk te maken met een verhoogd risico van takbreuk. Bij de inventarisatie in 2019 waren al twee bomen weg. Recent zijn in het kader van het populieren vervangingsplan om deze reden nog eens 16 exemplaren gekapt. In februari 2021 staan in dat kader nog 2 exemplaren (308 en 311) op de planning.

Het verschijnsel “risico op takbreuk” is bij deze groep van bomen duidelijk aanwezig. Bij elke storm, zelfs bij geringe windkracht, zie je op deze locatie pols- en been dikke takken afgebroken en op de tramrails en de perrons liggen. In de kronen zijn ook veel afgebroken takstompen zichtbaar. De benadering van dit probleem met een individuele boombehandeling (intensieve inspectie en zonodig snoei of vervanging van één of enkele bomen) leidt niet tot verlaging van het takbreukrisico voor de groep. Dit populierenbestand is gezamenlijk opgegroeid. Omdat de bomen erg kort op elkaar staan, hebben ze relatief lange, dunne, opgaande takken in de kroon ontwikkeld. Deze zijn extra gevoelig voor breuk. *Het verwijderen van één of enkele bomen heeft tot gevolg dat andere bomen daardoor extra belast worden door de veranderende windbelasting. * Het snoeien van één of enkele bomen heeft hetzelfde effect: een sterk gesnoeide boom is zelf tijdelijk veilig, maar naburige bomen worden juist extra gevaarlijk. * Het snoeien van alle bomen, en dan een erg ingrijpende snoei [“kandelaren” of “op stompen zetten”] zou het breukrisico voldoende verlagen. Maar dit is een ongebruikelijke beheermaatregel bij al wat oudere populieren. En niet voor niets want op een termijn van ca. 3 jaar is het takbreukrisico weer onverminderd aanwezig.

Ook andere boomverzorgende maatregelen, bijvoorbeeld groeiplaatsverbetering, bieden geen soelaas. Groeibevorderende maatregelen hebben een averechts effect: takbreuk kan dan zelfs toenemen. Er zijn dus geen maatregelen denkbaar waarmee het risico van “takbreuk” bij deze groep van populieren tot een aanvaardbaar niveau kan worden teruggebracht.

11

Boom Effect Analyse: project: tram 16 S, Den Haag

Samengevat: In de huidige situatie heerst er bij de groep van populieren, een te zeer verhoogd risico van takbreuk. Hierbij is in aanmerking genomen dat vallende takken op de tram, op de perrons en in de directe omgeving van tramreizigers en ander verkeer kunnen vallen. Maatregelen om dit risico te verkleinen, bieden (met een individuele boom-benadering) geen soelaas. Snoei van bomen of het verwijderen van bomen verhogen zelfs het risico van takbreuk bij resterende bomen en worden dus afgeraden. De naderende tramwerken hebben een negatief effect op de groei/conditie van de bomen, bijvoorbeeld amputatie van wortels of verslechtering van de bodemkundige groeiomstandigheden, zullen direct leiden tot een toename van het risico van takbreuk. En zijn dus zeer onwenselijk. De enige goede beheermaatregel omvat het verwijderen van alle populieren. De iepen Aan de oneven zijde laat de dwarsdoorsnede zien dat op 182 cm uit het hart van de boom de betonbaan komt te liggen. Aan de even zijde komt de betonbaan op 225 cm uit hart boom te liggen. Wanneer men kan garanderen dat tijdens de ontgraving voor de trambaanfundering de wortels deskundig worden geamputeerd op respectievelijk 180 en 220 cm uit het hart van de bomen, dan kunnen de iepen gehandhaafd blijven. Belangrijk is dat bij de iepen geen andere schade of verslechtering van de groeiomstandigheden optreedt.

Hun standplaats (gras) dient gevrijwaard te blijven van ontgraving (ook niet aan rijbaanzijde t.b.v. uitstapstrook) en/of ophoging. In onderstaande tabel zijn enkele kenmerken van de iepen weergegeven.

boomnr

stam omtrek [cm]

286 290 291 292 293 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 327 344 345 346 347 348

150 225 106 123 148 35 30 40 37 190 170 248 71 85 83 21 25 102 114 35 21

te handhaven bij 1e insteek op > 1,8 m uit hart boom en + preserverende maatregelen vtv j j j j j j j j j J J j j j j j j j j j j

verplantbaar zonder voorbereiding [j/n]

verplantbaar met voorbereiding

n n n n n j j j j n n n n n n j n n n j j

j n j j j j j j j n n n j j j j n j j j j

tkv beperkt

eenz eenz eenz

tkv beperkt

TABEL: De iepen in Statenlaan tussen Boetzelaerlaan en Frankenslag: * j/n te handhaven bij amputatie van ca. alle wortels op > 1,8 m uit hart boom * j/n verplantbaar zonder voorbereiding * j/n verplantbaar met voorbereiding 12