RIS308712 Bijlage 9 BEA

Onderzoek van de bomen Bomen langs tramlijn 16 Z / DEN HAAG [ 16 Z, Zeeheldenkwartier ]

Opdrachtgever: Ingenieursbureau Den Haag dhr. R. van der Pot Postbus 12651 2500 DP DEN HAAG Uitgevoerd door: New York Boomadvies B.V. Ing. E.J. Ros Beemsterboerweg 2 1738 JX WAARLAND tel 06 15627119 e-mail evertros@hetnet.nl project 05221 25 maart 2021 DEFINITIEF

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

Inhoud 1

Inleiding

blz.

3

2

De boominspectie, per trajectdeel 2.1 Kon. Emmakade / W. Pyrmontkade 2.2 Laan van Meerdervoort 2.3 Prins Hendrikplein, de moseiken 2.4 Prins Hendrikplein, de magnolia’s 2.5 plein hoek Elandstraat/Vondelstraat 2.6 Vondelstraat 2.7 Torenstraat

4 4 4 5 5 5 6 6

3

De effecten van de werken op de bomen, per traject 3.1. De bomen 1 tm 8, 151 en 152; Koningin Emmakade / W. Pyrmontkade 3.1.1 Alternatieven 3.2. De bomen 9 tm 71; Laan van Meerdervoort 3.2.1 --- bij kruispunt met W. Pyrmontkade 3.2.2 --- bij kruispunt Zoutmanstraat 3.3. De bomen 72 tm 87; Prins Hendrikplein / de moseiken 3.4. De bomen 88 tm 99; Prins Hendrikplein / de magnolia’s 3.5. De bomen 100 tm 114; plein Vondelstraat / Elandstraat 3.5.1 Alternatieven vrij liggende fietspaden 3.5.2 Alternatieven vernieuwen riool 3.6. De bomen 115 tm 144; Vondelstraat 3.6.1 Alternatieven vrij liggende fietspaden 3.6.2 Alternatieven vernieuwen riool 3.7. De bomen 145 tm 150; Torenstraat, op het plein

7 7 7 7 7 8 8 9 9 10 10 10 11 11 11

4

De verplantbaarheid van bomen

12

Bijlagen 1

Situatietekeningen met boomnummers [5 st.].

2

De bomeninventarisatielijst.

3

Fotobladen, blad 1 tm 4.

4

De foto’s van de individuele bomen.

5

Overzichtstekening met effecten [5 st.]. 2

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

1

INLEIDING Dit bomenonderzoek betreft het opstellen van een nulmeting, gevolgd door een Boom Effect Analyse (BEA), voor de bomen langs de te vernieuwen tramlijn 16Z, tracé van tramlijn 16 tussen Kerkplein en Obrechtstraat [Zeeheldenbuurt]. Zie onderstaande overzichtstekening.

Overzichtstekening met de trajecten waar bomen onderzocht zijn

Langs dit traject zal er gewerkt worden aan de trambaan en verandert plaatselijk de maaiveldinrichting en de wegindeling. Voor deze BEA is het voorontwerp (VO) met documentnummer 95024236-NRRFIIVER-VO-019, wijz. 0, d.d. 7-12-2020, getoetst. Voor de Vondelstraat en Laan van Meerdervoort betreft dit blad 1/5, voor het Prins Hendrikplein blad 2/5, voor de Vondelstraat inclusief de kruising met de Elandstraat blad 3/5 (d.d. 8-12-2020) en voor het Torenplein blad 4/5. De onderzoeksvraag behelst de effecten van de werkzaamheden/ingrepen op de bomen. Hoe is de huidige staat van de bomen? Kunnen de bomen blijven staan? Zijn ze verplantbaar? Welke randvoorwaarden gelden er aan de werkzaamheden? Welke beschermende maatregelen zijn nodig en zijn er eventueel boomverzorgende maatregelen om de conditie van de bomen te optimaliseren? Onderzoeksaanpak / leeswijzer In hoofdstuk 2 is op basis van de visuele beoordeling, groepsgewijs de huidige staat van alle bomen langs het gehele onderzoekstraject van tram 16Z vermeld. In bijlage 1 zijn alle individuele bomen genummerd en op de overzichtstekeningen weergegeven (5 st.). Op deze tekeningen zijn ook de kroondiameters (op schaal) ingetekend en is de toekomstverwachting van de bomen in gelijkblijvende omstandigheden met een kleur weergegeven. De kenmerken van de individuele bomen zijn in bijlage 2, de bomeninventarisatielijst, vermeld.

Daarnaast is in bijlage 4 van elke boom één foto bijgevoegd. In hoofdstuk 3 behandelen we per traject of per groep van bomen de effecten van de voorgenomen werkzaamheden/nieuwe wegindeling/rioolvervanging. Bij enkele, representatieve bomen zijn hiertoe proefsleuven gegraven om de bodemopbouw en het bewortelingspatroon na te gaan, dit is weergegeven in bijlage 3. In bijlage 5 zijn de effecten op de bomen (handhaven, maatregelen treffen voor handhaven en niet handhaven) op overzichtstekeningen weergegeven (5 st.). In hoofdstuk 4 wordt dieper ingegaan op de verplantbaarheid van de bomen. 3

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

2

DE BOOMINSPECTIE, PER TRAJECTDEEL De bomen zijn geïnspecteerd op de huidige groei- en conditiekenmerken. Hierbij is ook de verplantbaarheid en de toekomstverwachting [0-situatie] beoordeeld. Per traject of per groep van bomen zijn de bevindingen van de visuele beoordeling hierna beschreven. De trajectdelen zijn:

De bomen 1 tm 8, 151 en 152; Koningin Emmakade / W. Pyrmontkade De bomen 9 tm 71; Laan van Meerdervoort De bomen 72 tm 87; Prins Hendrikplein / de moseiken De bomen 88 tm 99; Prins Hendrikplein / de magnolia’s De bomen 100 tm 114; plein hoek Vondelstraat / Elandstraat De bomen 115 tm 144; Vondelstraat De bomen 145 tm 150; Torenstraat, op het plein

2.1 De bomen 1 tm 8, 151 en 152; Koningin Emmakade / W. Pyrmontkade Bomen 1 tm 8 zijn 8 (bijna) volwassen kastanjes, met een stamomtrek van 160-180 cm, een kroondiameter van 10-12 m en een hoogte van 10-12 m. Hun groei is matig tot slecht. Ze verkeren in een matige (tot soms slechte) conditie. Dit is niet alleen een gevolg van hun al jarenlange, slechte groei, maar een vijftal is ook aangetast door de kastanjebloedingsziekte [kbz]. De toekomstverwachting van twee kastanjes is daardoor beperkt tot 0-5 jaar en van vier kastanjes tot 5-10 jaar; de overige 2 hebben een toekomstverwachting van > 10 jaar. Dit achttal kastanjes komt niet voor verplanten in aanmerking vanwege hun formaat [te groot] en hun conditie. Bomen 151 en 152 zijn 2 sierperen die in een matige conditie verkeren. Hun toekomstverwachting is 510 jaar. Ze staan in het trottoir direct naast de inrit van de Obrechtstraat. Deze bomen zijn niet te verplanten. Ter info: In bijlage 2, de bomeninventarisatielijst is per boom de verplantbaarheid aangegeven met j of n. In de legenda van bijlage 2 worden de afwegingen bij j/n verplantbaar, toegelicht. In hoofdstuk 4 wordt hier dieper op ingegaan.

2.2 De bomen 9 tm 71; Laan van Meerdervoort Deze groep bestaat uit iepen en essen in de parkeerstrook, tussen de rijbaan en het fietspad [2 x asfalt]. Het formaat van de bomen is erg wisselend; er staan ook veel jonge bomen. Hun groeiplaats, in een vakje in een parkeerstrook tussen twee stroken asfalt, zonder extra groeiplaatsvoorzieningen, is “slecht”. De groei van deze bomen is bijna zonder uitzondering matig. De toekomstverwachting van deze bomen is daarmee ook wisselend: 4 bomen zijn weg 1 boom: tkv = 0-5 jr. 7 bomen: tkv = 5-10 jr. 51 bomen: tkv = > 10 jr. Ondanks deze redelijke toekomstverwachting [51 st.: > 10 jr.] hebben we hier te maken met kwetsbare bomen omdat hun standplaats als “zwaar” is gekwalificeerd en ze groeiplaatsvoorzieningen ontberen. In geval van werkzaamheden nabij deze bomen (bijvoorbeeld het opnieuw stellen van de banden langs de rijbaan; deze banden ontbreken soms of zijn flink omhoog- of weggedrukt door wortels), zullen ze schade oplopen en zal hun conditie vrij snel kelderen tot een bedenkelijk niveau. Op basis van het boomformaat [stamomtrek < 60 cm; zie legenda van bijlage 2] zouden 20 bomen langs dit traject voor verplanten in aanmerking komen; echter de nrs. 9 en 10 vallen af vanwege een slechte groei en conditie. 2.3 De bomen 72 tm 87; Prins Hendrikplein / de moseiken Deze staan telkens met zijn vieren in een rechthoekig grasveld.

Het betreft halfwas moseiken met een stamomtrek van 75-100 cm, een kroondiameter van 6-7 m en een hoogte van 9-12 m. Hun groei is redelijk; enkele groeien matig. Ze verkeren in een redelijke tot goede conditie. Hun toekomstverwachting is goed: in een nul situatie (een denkbeeldige situatie zonder bijzondere ingrepen rond de bomen) zouden ze zich hier nog tientallen jaren kunnen door ontwikkelen tot fraaie moseiken. 4

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

De verplantbaarheid van de moseiken De verplantbaarheid van de eiken is onderzocht door het graven van een viertal proefsleuven. De bevindingen zijn weergegeven op fotoblad 1 van bijlage 3. Conclusie: De moseiken zouden verplant kunnen worden. Een voorbereidingsperiode is aanbevelenswaardig. Het rondsteken dient dan bij voorkeur in een winterperiode (tot maart/april) plaats te vinden. Binnen de kluit dient bemesting en water (naar behoefte) te worden toegediend. In het groeiseizoen kunnen de bomen dan veel nieuwe wortels vormen. De eigenlijke verplanting kan dan in de aansluitende periode november of december plaatsvinden. De te verplanten kluit heeft dan een diameter van 2,8 à 3,2 m en een dikte van ca. 1 m. Opm.: de eiken bij voorkeur verplanten in de periode november-januari. Bij verplanten na januari neemt de slagingskans af. 2.4 De bomen 88 tm 99; Prins Hendrikplein / de magnolia’s Dit zijn bomen met een stamomtrek van 60-80 cm, een kroondiameter van 5-7 m en een boomhoogte van 5-7 m. Ze verkeren in een goede conditie en hebben een fraaie habitus met een laag-vertakte kroon. Hun toekomstverwachting is goed. De Magnolia’s staan in een heester vak. Ze zouden nog tientallen jaren kunnen door ontwikkelen op deze locatie, tot opvallende, fraaie bomen. De verplantbaarheid van de Magnolia’s De verplantbaarheid is onderzocht door het graven van twee proefsleuven.

De bevindingen zijn weergegeven op fotoblad 2 van bijlage 3. Conclusie: de Magnolia’s zijn niet geschikt voor verplanten. De te verplanten kluit zou, óf heel groot moeten zijn [ca. 5x5m!], óf de Magnolia’s zouden zwaar gesnoeid moeten worden en dan verplant kunnen worden met een kluit van ca. 2,5 x 2,5 m. Maar dan gaat de huidige, fraaie habitus verloren (en wordt nieuwe aanplant een aantrekkelijkere optie). 2.5 De bomen 100 tm 114; plein hoek Vondelstraat/Elandstraat Kastanje 100 is een bijna-volwassen kastanje, met een stamomtrek van 204 cm, een kroondiameter van 10 m en een hoogte van 14 m. Zijn groei is matig tot slecht en hij verkeert in een matige conditie. Er zijn enkele plekken op de stam aangetast door de kastanjebloedingsziekte; er lijkt ook sprake van enig herstel daarvan. De slechte groei van de boom zal vooral op het conto van zijn groeiplaats kunnen worden bijgeschreven, want in de bodem treffen we uitsluitend humusarm, verdicht zand aan. De toekomstverwachting van deze kastanje is redelijk: in een (denkbeeldige) nul situatie zou hij nog langer dan 10 jaar gehandhaafd kunnen worden. De lindes 101 tm 106 betreft flinke halfwas bomen met een stamomtrek van 110-130 cm, een kroondiameter van 6-7 m en een boomhoogte van 16 m. De groei en conditie van deze lindes is redelijk. Hun toekomstverwachting is goed [>10 jr.].

Deze komen niet voor verplanten in aanmerking [te groot]. De lindes 107 en 108 zijn flinke halfwas exemplaren met een stamomtrek van 120 cm, een kroondiameter van 7-8 m en een hoogte van 16 m. Hun groei en conditie zijn redelijk. Nr. 108 heeft een flinke stambeschadiging. De toekomstverwachting van beide lindes is goed [>10 jr.]. Ze komen niet voor verplanten in aanmerking [te groot]. Kastanje 109 is een bijna volwassen kastanje. Op de stam zijn diverse aantastingen van de bloedingsziekte zichtbaar (oude en nieuwe aantastingen), maar ook herstel. Ondanks zijn matige groei en de aanwezigheid van de bloedingsziekte, schatten we in dat de boom nog langer dan 10 jaar gehandhaafd kan blijven. Boom 110, 111 en 112 zijn resp. een trompetboom, een iep en een trompetboom. Ze verkeren in een redelijke conditie en hebben een goede toekomstverwachting [> 10 jaar]. Iep 111 zou voor verplanten in aanmerking kunnen komen; de trompetbomen niet [te groot; ongeschikt bewortelingspatroon].

5

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

Boom 113 en 114 Een volwassen en een jonge robinia in het voetpad. Ze verkeren beide in een redelijke tot goede conditie. De habitus van de jonge, goed groeiende robinia is ernstig aangetast door de recente breuk van twee belangrijke toptakken. De boom zal zelf weer een nieuw kroonmodel ontwikkelen. Hij kan gehandhaafd blijven. Beide robinia’s komen niet voor verplanten in aanmerking [te groot, kroonschade]. 2.6 De bomen 115 tm 144; Vondelstraat Dit zijn de lindes aan weerszijden van de Vondelstraat. Het betreft flinke halfwas exemplaren met een stamomtrek van 120-140 cm, een kroondiameter van 10-13 m en een hoogte van 12-15 m. Een zevental is iets jonger/kleiner. Hun groei en conditie zijn redelijk. De toekomstverwachting van deze lindes is goed [> 10 jaar]. Ondanks deze goede toekomstverwachting [alle: > 10 jr.] hebben we hier te maken met kwetsbare bomen omdat hun groeiplaatsomstandigheden als “vrij zwaar” zijn gekwalificeerd en ze groeiplaatsvoorzieningen ontberen. In geval van werkzaamheden nabij deze bomen (bijvoorbeeld het opnieuw stellen van de banden langs de rijbaan; deze banden ontbreken soms of zijn flink omhoog- of weggedrukt door wortels), zullen ze schade oplopen en zal hun conditie vrij snel kelderen tot een bedenkelijk niveau. Géén van de lindes komt voor verplanten in aanmerking.

2.7 De bomen 145 tm 150; Torenstraat, op het plein * Bomen 145 en 146: Pal langs de rijbaan/het fietspad in de Torenstraat staan deze twee zilverlindes. Ze hebben een volwassen formaat met een stamomtrek van 150-200 cm, een kroondiameter van 15 m (!) en een hoogte van 16-17 m. De kronen strekken zich uit tot boven de trambaan. Ze staan in een verhoogd trottoirdeel, in een rond boomvak met een open ruimte van r =2 m. De groei en conditie van deze beeldbepalende bomen zijn goed. De toekomstverwachting van dit tweetal is goed [> 10 jr.] * Boom 147 is een plataan van een volwassen formaat, met een stamomtrek van 258 cm, een kroondiameter van 22 m en een hoogte van 18 m. De groei en conditie van deze beeldbepalende boom zijn redelijk. De toekomstverwachting is goed [> 10 jr.] * Boom 148 en 149 zijn twee lindes. Ze hebben een stamomtrek van 130-160 cm een kroondiameter van 9-12 m en een hoogte van 13-14 m. Ze staan in een rond boomvak met een open ruimte van r =2 m. Hun groei is redelijk (tot matig). Ze verkeren in een redelijke conditie. * Boom 150 is weg. * Geen van de bomen 145 tm 150 komt voor verplanten in aanmerking [te groot]. Ten slotte: bij het vijftal bomen in de Torenstraat is (veel!) kerstverlichting aanwezig in de kronen. Dit leidt tot afknelling van takken; het dient verwijderd te worden.

6

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

3

DE EFFECTEN VAN DE WERKEN OP DE BOMEN, PER TRAJECTDEEL In het algemeen geldt dat er op de locaties waar de bomen in de verharding staan, sprake is van wortelopdruk. De bodemopbouw is zodanig dat er sprake is van een gelaagde beworteling. Op de overgang naar de grondwaterzone vinden we intensieve beworteling, daarboven een doorgaans extensief bewortelde zone en oppervlakkig weer intensievere beworteling. Juist deze oppervlakkige laag veroorzaakt wortelopdruk. Als gevolg van herstraten zal er altijd enige wortelschade ontstaan. Bij werken volgens de standaardrichtlijnen zal deze schade niet tot terugval in toekomstverwachting leiden, maar hooguit tot tijdelijk conditieverlies. In combinatie met andere schade voortvloeiend uit de overige geplande werkzaamheden, is ernstig conditieverlies met een terugval in toekomstverwachting wel te verwachten. Hieronder is voor de diverse trajectdelen beschreven welke werkzaamheden dit betreft. Bij diverse bomen waar sprake is van een combinatie van schade is aangegeven welke groeiplaats verbeterende maatregelen noodzakelijk zijn om vermindering van de toekomstverwachting tegen te gaan. De trajectdelen zijn:

3.1. De bomen 1 tm 8, 151 en 152; Koningin Emmakade / W. Pyrmontkade 3.2. De bomen 9 tm 71; Laan van Meerdervoort 3.2.1 --- bij kruispunt met W. Pyrmontkade 3.2.2 --- bij kruispunt Zoutmanstraat 3.3. De bomen 72 tm 87; Prins Hendrikplein / de moseiken 3.4. De bomen 88 tm 99; Prins Hendrikplein / de magnolia’s 3.5. De bomen 100 tm 114; plein hoek Vondelstraat / Elandstraat 3.6. De bomen 115 tm 144; Vondelstraat 3.7. De bomen 145 tm 150; Torenstraat, op het plein

3.1 De bomen 1 tm 8, 151 en 152; Koningin Emmakade / W. Pyrmontkade Volgens het voor liggende VO zijn geen van de 8 kastanjes te handhaven omdat kleine verschuivingen in de bandenlijn bij deze bomen tot zware wortelschade van de stabiliteitskluit leidt. Bij boom 1 t/m 4 gaat het om het opschuiven van de bandenlijn van de rijbaan, waardoor de boomoren drastisch worden verkleind. Bij de bomen 5 t/m 8 worden in de huidige schampstrook tussen de bomen parkeervakken aangelegd. 3.1.1 Alternatieven Voor behoud van deze bomen moet de huidige boomspiegel als open plantplaats gegarandeerd blijven. Met uitzondering van de rijbaanzijde moeten graafwerkzaamheden minimaal 4 meter uit het hart van de stam wegblijven. Bij het vernieuwen van de bandenlijn zal het op een aantal plekken nodig zijn om aangepaste banden te plaatsen om dikkere wortels die nu tegen of direct onder de banden liggen te sparen. De 2 peren (151 en 152) staan direct naast de inrit van de Obrechtstraat. De bandenlijn bij boom 151 schuift flink op richting de boom. Door het verschuiven zal een deel van het wortelgestel moeten worden verwijderd en/of beschadigen. Gezien de matige conditie en zeer matige groei van deze boom is de boom in combinatie met het verschuiven van de bandenlijn conform het VO, niet te handhaven. De bandenlijn bij boom 152 blijft min of meer op dezelfde plek.

Hier wordt de bandenlijn opnieuw gesteld en de verharding met een nieuwe boomspiegel aangebracht. Als dit zorgvuldig gebeurd waarbij wortels en stamvoet geen schade oplopen is de boom te handhaven. 3.2

De bomen 9 tm 71; Laan van Meerdervoort

3.2.1 De Laan van Meerdervoort, nabij het kruispunt met de Waldeck Pyrmontkade. In de nieuwe situatie vervalt hier de tramhalte. - Aan de even zijde, bij de bomen 9, 10 en 11, schuift het fietspad ongeveer 50 cm op, dichter naar de bomen. Deze bomen zijn daarmee niet te behouden. Bij boom 12 blijft het fietspad op de huidige positie liggen. Deze relatief jonge boom kan gehandhaafd blijven. - Aan de oneven zijde, in het verlengde van boom 70, 71…., zijn 4 nieuwe bomen geprojecteerd in de ruimte die ontstaat door het opschuiven van de rijbaan. 7

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

3.2.2 De Laan van Meerdervoort, nabij het kruispunt met de Zoutmanstraat. Een variant van de nieuwe situatie betreft de aanleg van een halte in de Laan van Meerdervoort. Aan de even zijde staan hier de bomen 23 tm 28. Deze 5 iepen en een es groeien matig. Ze staan in een opvallend smal klinkerstrookje [80 cm] tussen rijbaan en fietspad [2 x asfalt]. En daardoor staan ze ook erg dicht tegen het asfalt-fietspad aan. Effecten van de werkzaamheden: In de nieuwe situatie wordt hier een bredere schrikstrook aangelegd; de verbreding bevindt zich aan de huidige rijbaanzijde van de bomen. We adviseren om de bestaande bomen te verwijderen, omdat: 1. hun groei en conditie verre van optimaal zijn. 2. er geen passende groeiplaats kan worden aangelegd bij handhaven van de huidige bomen. 3. de bomen, bij handhaven, in toenemende mate, opdruk in het fietspad zullen vertonen; ze staan nu al met hun wortelvoet tegen de asfaltrand aan. 4. de standvastigheid van de bomen voor de toekomst niet goed geborgd kan worden. De huidige vijf bomen komen niet voor verplanten in aanmerking. Aan de oneven zijde staan hier de bomen 41 tm 51. Van deze elf bomen ontbreken er vier, de nrs. 42, 43, 45 en 46. De oorzaak van het recent verwijderen van de bomen is niet bekend. Het zijn halfwas essen en iepen. Hun groei is meestal matig. Hun conditie is matig tot redelijk.

De bomen staan in de 1,6 m brede schrikstrook [klinkers] tussen rijbaan en fietspad [2 x asfalt]. Bij 3 bomen (6, 8 en 9) zien we (een begin van) wortelopdruk in het asfaltfietspad. Effecten van de naderende werken: In de nieuwe situatie komt de langsparkeerstrook te vervallen en wordt de schrikstrook waar de bomen in staan verbreed. Deze bomen zijn te handhaven. Toevoeging halte Zoutmanstraat (extra schets) In de Laan van Meerdervoort, nabij de hoek met de Zoutmanstraat; voor de bomen 29, 30 en 31, schuift de rijbaan verder vanaf de bomen. Dit is gunstig voor deze drie jonge bomen. 3.3 De bomen 72 tm 87; Prins Hendrikplein / de moseiken De vernieuwing van de trambaan heeft geen invloed op de situatie van de moseiken op het Prins Hendrikplein. De geplande aanpassing aan de padenstructuur op het plein heeft dat wel. Uit het bodem- en bewortelingsonderzoek (zie bijlage 3 fotoblad 1) blijkt dat ontgravingen binnen 3 m uit de eiken onaanvaardbaar zijn, i.v.m. schade aan de wortels. Ook een verandering van gras naar verharding (de eiken staan nu in grasvakken), zal te veel wortelschade en te veel verslechtering van de groeiplaatsomstandigheden veroorzaken. De consequenties van de aanleg van de 4 nieuwe, 7 m brede, centraal gelegen toegangspaden naar het plein ter vervanging van de 8 smalle, decentraal gesitueerde paden, zijn wisselend: *8 st.

komen IN de verharding en zullen een flinke verslechtering van hun groeiplaats ondervinden (boomnrs 72 t/m 75 en 80 t/m 83. Dit leidt tot ernstig conditieverlies). Voor duurzaam behoud van deze bomen moet de grasmat afgeschraapt worden (10 cm laagdikte). Daarop een druk verdelende kratten laag aanbrengen (sandwichconstructie) met daarop de verharding. Het maaiveld zal hierdoor ca 10 cm hoger komen te liggen. Op de plaats van de paden die vervallen moet het cunetzand uitgewisseld worden voor bomengrond waardoor hier nieuwe groeiruimte van goede kwaliteit ontstaat. *8 st. komen juist buiten de verharding, in de open grond (boomnrs 76 t/m 79 en 84 t/m 87). De banden zullen worden gesteld op/in de huidige doorwortelde zone. De afstand tot de banden bedraagt ongeveer 1,4 meter. Voor de bomen 76 t/m 79 en 84 en 85 zal dit zware wortelschade opleveren. De bomen 86 en 87 zijn nog beperkt van omvang. De wortelschade is voor deze bomen beperkt en zal geen directe gevolgen hebben. Voor duurzaam behoud van deze bomen adviseren we om de verharding op te sluiten met een niet gefundeerde kantplank en de ontgaven niet dieper te maken dan maximaal 15 cm diepte. De verplantbaarheid van de eiken is vermeld in hoofdstuk 2.3. De verplantbaarheid is toegelicht in bijlage 3, fotoblad 1. (de moseiken zouden verplant kunnen worden; zie bijlage 3). 8

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

3.4 De bomen 88 tm 99; Prins Hendrikplein / de magnolia’s De vernieuwing van de trambaan heeft geen invloed op de 12 Magnolia’s. De Magnolia’s kunnen gehandhaafd blijven. De verplantbaarheid van de magnolia’s is vermeld in hoofdstuk 2.4 en wordt toegelicht in bijlage 3, fotoblad 2. (Ze zijn niet geschikt om te verplanten). 3.5 De bomen 100 tm 114; plein hoek Vondelstraat / Elandstraat Het voorlopig ontwerp voor de nieuwe indeling behelst hier het vernieuwen van de trambaan, de aanleg van vrij liggende fietspaden, het vernieuwen van het riool en het herinrichten van het plein. * Boom 100 De band langs het nieuwe fietspad komt ca. 1,5 m dichter bij boom 100 te liggen. Uit het bodemonderzoek blijkt dat ontgraving hier uitvoerbaar is; de schade aan wortels kan gering zijn. Zie fotoblad 3 van bijlage 3. Boom 100 komt in aanmerking voor een groeiplaatsverbetering. In een ruimte rond de kastanje kan, met behulp van een grondzuiger, het aanwezige zand worden uitgewisseld tegen bomenzand [diepte max. 0,8 m; eerste insteek minimaal 1,5 m uit de boom; hoeveelheid ca. 6 m3] * Linde 101 kan ook blijven staan; hij komt in aanmerking voor een vergelijkbare groeiplaatsverbetering als boom 100. * De lindes 102 tm 108 staan ter plekke van het nieuw aan te leggen fietspad. Ze kunnen niet gehandhaafd blijven.

Ze komen niet voor verplanten in aanmerking (te groot / ongeschikt wortelgestel / op locatie toegesneden, eenzijdige habitus). * Boom 109 De nieuwe rijbaanband komt dichter bij deze boom te liggen. Uit een gegraven proefsleuf (zie fotoblad 4 van bijlage 3) blijkt dat aanleg van de nieuwe rijbaanband uitvoerbaar is. Uit het bodemonderzoek blijkt tevens dat bij deze kastanje geen bomenzand of ander substraat is toegepast. Daarom komt hij in aanmerking voor een groeiplaatsverbetering zoals bij kastanje 100: In een vak rond de kastanje kan, met behulp van een grondzuiger, het aanwezige zand worden uitgewisseld tegen bomenzand [diepte max. 0,8 m; eerste insteek minimaal 1,5 m uit de boom; hoeveelheid ca. 6 m3] * Boom 110, 111 ,112, 113 en 114 Deze kunnen gehandhaafd blijven en komen in een beplantingsvak te liggen. Met behulp van een grondzuiger kan het aanwezige zand worden uitgewisseld tegen bomengrond [diepte max. 0,8 m; eerste insteek minimaal 1,5 m uit de boom; hoeveelheid ca. 6 m3]. Vernieuwing van het riool Het volledig vernieuwen van het riool heeft grote gevolgen voor de bomen. Vanwege de zeer korte afstand tussen het riool en de stamvoeten van de bomen is behoud van de bomen 100 en 102 t/m 109 niet mogelijk bij vernieuwing van de riolering op de huidige locatie.

Voor boom 101 is behoud mogelijk mits de ontgraving minimaal 2,5 meter uit de stam van de boom verwijderd blijft. 3.5.1 Alternatieven vrij liggende fietspaden Voor behoud van de bomen 106, 107 moet rond de bomen de volgende ruimte vrij blijven van ontgraving: 1,5 meter uit de stamvoet aan de zijde van de woningen, 1 meter uit de stamvoet aan de zijde van de rijbaan (de huidige bandenlijn mag niet dichter naar de boom opschuiven), Praktisch gezien zou hiermee het fietspad dichter langs de huizen komen te liggen of juist qua positie in de huidige rijbaan, op de plek van de in het VO aangegeven langsparkeervakken. Bij een tracering dichter langs de huizen ontstaat mogelijk een conflict met het gebruik van het trottoir. 9

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

3.5.2 Alternatieven vernieuwing riool Voor behoud van de bomen 100 en 102 t/m 109 en het voorkomen van schade aan boom 101 zien we twee mogelijke alternatieven: Relinen van het bestaande riool. Dichtschuimen bestaande riolering en aanleg van een nieuw riool onder de nieuwe rijbaan/trambaan. In beide gevallen zullen zowel de huisaansluitingen als de straatkolken opnieuw moeten worden aangesloten. Graafwerk ten behoeve van deze aansluitingen aan de zijde van de woningen moet minimaal 1,5 meter uit de stamvoet vandaan blijven. Bij het relinen van het bestaande riool zullen de aansluitingen van de vernieuwde straatkolken tussen de bomen door gelegd moeten worden. Bij het dichtschuimen van de bestaande riolering en aanleg van een nieuw riool in de rijbaan/trambaan zullen de huisaansluitingen tussen de bomen door gelegd moeten worden. In beide situaties geldt dat voor duurzaam behoud van de bomen binnen 5 meter uit de stamvoet niet onder de huidige parkeervakken gegraven mag worden. Binnen deze zone mag alleen met sleufloze technieken gewerkt worden. 3.6 De bomen 115 tm 144; Vondelstraat Het voorlopig ontwerp voor de nieuwe indeling behelst hier het vernieuwen van de trambaan, de aanleg van vrij liggende fietspaden en het vernieuwen van het riool.

Hieronder de effecten van de werkzaamheden per activiteit: Vernieuwen van de trambaan Het vernieuwen van de trambaan heeft vanwege de grote afstand tot de bestaande bomen geen directe gevolgen voor de bomen. Verleggen van de inrit tegenover de Bilderdijkstraat Bij het verleggen van de inrit naar het pleintje tegenover de Bilderdijkstraat is boom 130 niet te behouden. Voor duurzaam behoud van deze boom is het noodzakelijk om de inrit zodanig op te schuiven dat de insteek voor de benodigde graafwerkzaamheden op minimaal 2,5 meter uit de stam van de boom ten oosten van de boom wordt gesitueerd. Aanleg vrij liggende fietspaden Bij de aanleg van de vrij liggende fietspaden volgens het VO, komen de bomen 115 t/m 124 en 132 t/m 144 in het fietspad te staan. Behoud van deze bomen is niet mogelijk. De aanleg van vrij liggende fietspaden heeft geen invloed op de bomen 125 t/m 129. In het profiel ontstaat bij uitvoering van het VO, ruimte voor een groeiplaatsverruiming ten gunste van deze bomen omdat het nieuwe fietspad verder van de bomen ligt dan de huidige bandenlijn langs de rijbaan. Bij boom 131 komt het vrij liggende fietspad in het huidige trottoir te liggen. Op die plaats liggen kabels en leidingen. Op basis van bodem en bewortelingsonderzoek is gebleken dat ca. 5 jaar geleden wortelamputaties in deze zone hebben plaatsgevonden.

De wortelschade die aan deze boom zal ontstaan is daarmee beperkt van omvang en zal, als ook voor groeiplaatsverbetering wordt gekozen vergelijkbaar met boom 100, geen gevolgen hebben voor de toekomstverwachting van deze boom. Vernieuwing van het riool Het volledig vernieuwen van het riool heeft grote gevolgen voor de bomen. Vanwege de zeer korte afstand tussen het riool en de stamvoeten van de bomen is behoud van de bomen 115 t/m 124 en 132 t/m 144 niet mogelijk bij vernieuwing van de riolering op de huidige locatie. Voor boom 131 is behoud mogelijk mits de ontgraving minimaal 2,5 meter uit de stam van de boom verwijderd blijft.

10

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

3.6.1 Alternatieven vrij liggende fietspaden Voor behoud van de bomen 115 t/m 124 en 132 t/m 144 moet rond de bomen de volgende ruimte vrij blijven van ontgraving: 1,5 meter uit de stamvoet aan de zijde van de woningen, 1 meter uit de stamvoet aan de zijde van de rijbaan (de huidige bandenlijn mag niet dichter naar de boom opschuiven), Praktisch gezien zou hiermee het fietspad dichter langs de huizen komen te liggen of juist qua positie in de huidige rijbaan, op de plek van de in het VO aangegeven langsparkeervakken. Bij een tracering dichter langs de huizen ontstaat mogelijk een conflict met het gebruik van het trottoir en zal boom 131 met zware wortelschade te maken krijgen en daarom niet te handhaven zijn. 3.6.2 Alternatieven vernieuwing riool Voor behoud van de bomen 115 t/m 124 en 132 t/m 144 en het voorkomen van schade aan boom 131 zien we twee mogelijke alternatieven: Relinen van het bestaande riool. Dichtschuimen bestaande riolering en aanleg van een nieuw riool onder de nieuwe rijbaan/trambaan. In beide gevallen zullen zowel de huisaansluitingen als de straatkolken opnieuw moeten worden aangesloten. Graafwerk ten behoeve van deze aansluitingen aan de zijde van de woningen moet minimaal 1,5 meter uit de stamvoet vandaan blijven. Bij het relinen van het bestaande riool zullen de aansluitingen van de vernieuwde straatkolken tussen de bomen door gelegd moeten worden.

Bij het dichtschuimen van de bestaande riolering en aanleg van een nieuw riool in de rijbaan/trambaan zullen de huisaansluitingen tussen de bomen door gelegd moeten worden. In beide situaties geldt dat voor duurzaam behoud van de bomen binnen 5 meter uit de stamvoet niet onder de huidige parkeervakken gegraven mag worden. Binnen deze zone mag alleen met sleufloze technieken gewerkt worden. 3.7 De bomen 145 tm 150; Torenstraat, op het plein In de nieuwe indeling schuift het nieuwe fietspad op richting de twee zilverlindes (boomnrs 145 en 146) en komt op de plek te liggen van de verhoogde trapelementen. De rand van het fietspad komt op ongeveer 1,4 meter uit het hart van de stam te liggen. De huidige trapelementen grenzen aan de open boomspiegel. Bij de aanleg van het fietspad op deze locatie zal het maaiveld moeten worden verlaagd waardoor een deel van de open boomspiegel niet te handhaven is. Dit zal nadelige gevolgen hebben voor de conditie van de twee zilverlinden. Om deze gevolgen te minimaliseren moet het fietspad qua positie en hoogteligging zodanig gepositioneerd worden dat er geen graafwerk in de open boomspiegel hoeft plaats te vinden vanwege de intensieve beworteling in deze open boomspiegel.

Effecten van de nieuwe indeling: Uit het bodem- en bewortelingsonderzoek blijkt dat tot 2 – 2,2 m uit 145 en 146 een intensieve laag oppervlakkige wortels aanwezig is in de open ruimte van de boomspiegel. Verder dan 2,3 m uit beide lindes komen in beide proefsleuven bijna geen wortels meer voor. Bij plataan 147 zouden op 2-2,2 m uit de boom, ter plekke van het nieuwe fietspad, een drietal wortels van 2 cm dikte moeten worden geamputeerd. Een dergelijk wortelverlies, geamputeerd op 2,3 m uit de boom, is aanvaardbaar voor de plataan. Conclusie: het geprojecteerde fietspad zou aangelegd kunnen worden met behoud van de bomen 145, 146 en 147, wanneer de eerste insteek van de ontgraving op 2,3 m uit het hart van de bomen plaatsvindt. Op bijlage 3, fotoblad 5, wordt het bodem- en bewortelingsonderzoek toegelicht. We plaatsen nog drie belangrijke opmerkingen: 1. Zowel bij de zilverlindes als bij de plataan is vanaf 2,3 m uit het hart van de boom de eerste insteek van een funderingscunet mogelijk; dit is doorgaans niet het begin van de asfaltrand; die ligt 20-30 cm verder vanaf de boom. De rand van het fietspad bevindt zich dan op 2,5-2,6 m uit hart boom. 2. De proefsleuven voor het onderzoek naar het bewortelingspatroon van de (beeldbepalende!) bomen op dit plein lieten dus bovengenoemd resultaat zien.

Het is echter altijd mogelijk dat zich toch nog wortels bevinden in het te graven funderingscunet voor het nieuwe fietspad. Daarom dient altijd handmatig te worden voor gegraven, onder toezicht van een bomendeskundige. 11

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

3. Bij de bomen in de Torenstraat adviseren we om een groeiplaatsverbetering aan te brengen, want de groei van de bomen is niet zo goed. In de strook tussen beide lindes 145 en 146 vinden we bijna uitsluitend zand en bijna geen wortels. Het grondwater staat hier op 3,0 m -mv. Gronduitwisseling, b.v. ca. 8 m3 per boom zou het beeldbepalende vijftal in de Torenstraat goed doen. Gecombineerd met een tiental verticale grondpijlers per boom, tot 3,0 m diepte verschaft dit de bomen een goede toekomsterwachting. Eenzelfde procedé kan toegepast worden rond plataan 147 en de lindes 148 en 149.

12

Boom Effect Analyse: project: tramlijn 16 Z; maart 2021.

4

DE VERPLANTBAARHEID VAN BOMEN Wat de verplantbaarheid van bomen betreft: hieronder hebben we de uitleg van “verplantbaar” weergegeven uit de legenda van bijlage 2 (de bomeninventarisatielijst). Het betreft de criteria die we hanteren voor “j/n-verplantbaar” bij de beoordeling van straatbomen; zoals b.v. bij de bomeninventarisatie t.b.v. project 16 Z. Bij deze criteria hanteren we als uitgangspunt dat een straatboom het predicaat “verplantbaar” krijgt wanneer hij zonder extra voorbereiding en zonder jarenlange nazorg, op een nieuwe (en natuurlijk: een geschikte) locatie in de verharding gezet kan worden. Als de boom aan deze voorwaarde niet voldoet, beoordelen we hem als “niet verplantbaar”. En zoals hieronder uiteengezet: het formaat (lees: stamomtrek) is hierbij een belangrijke parameter. Wanneer een boom als “niet verplantbaar” wordt beoordeeld, sluit dit niet uit dat de betreffende boom verplant kan worden naar een andere locatie; maar het betreft dan een verplanting waarbij o.a. kan gelden: -de boom wordt op de verplanting voorbereid (minimaal één groeiseizoen). -de boom wordt qua kroon > 10-20 % verkleind. -het betreft een verplanting waarbij de kluit wordt ingepakt/ondersteund. -de boom wordt verplant naar een open-grond-situatie, b.v. naar een park. -de boom wordt in een tijdelijk depot, b.v. op een kwekerij geplaatst.

-de boom krijgt extra nazorg gedurende één of meerdere jaren. -een lage slagingskans wordt aanvaard. - de voorbereidende maatregelen, de verplantmethode, de nazorg en alle andere bijkomende voorwaarden kunnen nader worden geformuleerd wanneer er een onderzoek van de boom, en met name van zijn bewortelingspatroon, heeft plaatsgevonden.

Kopie van de uitleg van “verplantbaar”, uit de legenda van bijlage 2.

Bij het gangbare straatbomenassortiment [iep, linde, plataan, robinia, es, kastanje] is het boomformaat een belangrijke factor bij het bepalen van de verplantbaarheid. Een straatboom die > 10 jaar geleden is geplant, zonder bijzondere groeiplaatsinrichting, heeft bijna altijd wortels ontwikkeld tot enkele meters uit de boom, soms oppervlakkig, soms in k. en l.-tracés, soms langs of juist onder betonbanden e.d. En bij een verplanting verliest zo’n boom een zodanige hoeveelheid wortels dat zijn conditie flink te lijden heeft. De slagingskans van de verplanting daalt zodoende tot ver onder 100%. Daarom hanteren we, bij de visuele beoordeling van straatbomen op hun geschiktheid voor verplanten, voor het boomformaat de volgende indeling: - stamomtrek 0-40 cm: goed verplantbaar. - stamomtrek 40-60 cm: verplantbaar. - stamomtrek > 60 cm: niet verplantbaar. Andere voorwaarden voor het predicaat “verplantbaar” zijn: De boom dient niet beschadigd te zijn (geen: takbreuk, stamschade, wortelschade, e.d.. De boom dient een conditie te hebben van maximaal 3 = redelijk. De boom dient een normale habitus te hebben (niet: krom, scheef, eenzijdig, e.d.) Als een boom met stamomtrek < 60 cm, als ‘niet verplantbaar’ is beoordeeld, dan is dit in de kolom ‘opmerkingen’ toegelicht. Voor grotere bomen, met stamomtrek > 60 cm, geldt: “niet verplantbaar”. Men kan hiervan afwijken.

Maar dan zal, voor een succesvolle verplanting, bijna altijd een nader onderzoek van de bodemopbouw en het bewortelingspatroon nodig zijn. En zal de boom, mede afhankelijk daarvan, een voorbereidingstijd nodig hebben voorafgaand aan de daadwerkelijke verplanting.

13

Bomen-inventarisatielijst Project Bomen langs tramlijn 16 Z Opdrachtgever: Ingenieursbureau Den Haag Uitgevoerd door: New York Boomadvies

Datum: 6-5-2020 Boomsoort: divers Standplaats: Opgenomen door: E.R./G.R./M

stam omtrek [cm]

kroon diam. [m]

boom hoogte [m]

groei

boom nr. 151 152

99 78

6 6

7 7

5 5

4 4

1 2 3

177 159 158

10 11 11

12 12 12

4 4 5

3 3 4

n n n

3

>10 >10 5-10

4

168

10

12

5

4

n

6

0-5

5 6 7 8

158 148 183 173

10 10 12 12

9 11 11 10

5 5 5 5

4 4 4 4

n n n n

3 6 1

5-10 5-10 0-5 5-10

[1-8]

conditie [1-8]

verpl baar [j/n]

KBZ [1-8]

tkv.

BIJLAGE 2 Blz. 14 van 18

Opmerkingen huidige staat

Boom 151 en 152 zijn de 2 sierperen langs de Koningin Emmakade op de hoek met de Obrechtstraat

n n

5-10 5-10

Peer Peer

Boom 1 tm 8 zijn de 2 x 4 kastanjes langs Koningin Emmakade/W. Pyrmontkade

Kastanje: Kastanje: Kastanje: Kastanje; kbz = Kastanjebloedingsziekte, in zware arm boven rwp. Kastanje: Kastanje: Kastanje: kbz in zware arm boven rijbaan Kastanje: stamschade (oppervlakkig)

Boom 9 tm 33 zijn de bomen in de Laan van Meerdervoort, even zijde, tussen Kon. Emmakade en Carnegielaan; ze staan tussen het fietspad en de rijbaan [2 x asfalt]

9

41

1

6

5

4

n

0-5

10

55

2

7

4

4

n

5-10

11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

100 59 47 35 33 85 39 111 92 91 134 39

4 2 4 3 3 4 4 5 5 4 5 3

13 9 9 6 6 13 5 14 14 14 15 6

4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4 4

3-4 3-4 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3j

n j j j j n j n n n n j

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10

23

82

3

14

4

3

n

> 10

24

64

2

12

4

4

n

> 10

25

34

3

6

3

3

j

> 10

26 27

64 110

4 4

8 14

4 4

3 3-4

n n

> 10 > 10

28

134

6

14

4

3-4

n

> 10

iep; fijn dood hout; top afgezaagd. Niet verplantbaar i.v.m. matige conditie/habitus. iep; fijn dood hout; niet verplantbaar i.v.m. matige conditie iep; scheef; kolk op 2 m. iep; kolk 2m. iep; iep; iep; iep; iep; iep; iep; iep; rioolput 2 m. iep iep iep; boom staat scheef (wind!); rioolput op 2 m. iep; schrikstrook 0,8 m! (erg smal!); kolk-1,5 m.; stamvoet tegen asfaltrand v. rwp. iep; snoeiachterstand; schrikstrook 0,7m breed ! ; stamvoet tegen asfaltrand v. rwp. es; ; stamvoet tegen asfaltrand v. rwp. iep; ; stamvoet tegen asfaltrand v. rwp. iep; scheef over rb; rioolput-2m. ; stamvoet tegen asfaltrand v. rwp. Zoutmanstraat

29 30

22 49

1 3

5 7

4 3

3 3

j j

> 10 > 10

iep; iep;

Bomen-inventarisatielijst Project Bomen langs tramlijn 16 Z Opdrachtgever: Ingenieursbureau Den Haag Uitgevoerd door: New York Boomadvies

Datum: 6-5-2020 Boomsoort: divers Standplaats: Opgenomen door: E.R./G.R./M

stam omtrek [cm]

kroon diam. [m]

boom hoogte [m]

groei

boom nr.

conditie

[1-8]

[1-8]

verpl baar [j/n]

31 32 33

64 86 77

3 3 4

9 10 10

4 4 4

3 3 3

n n n

KBZ [1-8]

tkv.

> 10 > 10 > 10

BIJLAGE 2 Blz. 15 van 18

Opmerkingen huidige staat iep; iep; iep;

Boom 34 tm 71 zijn de bomen in de Laan van Meerdervoort, oneven zijde, tussen Carnegielaan en Kon. Emmakade; ze staan tussen het fietspad en de rijbaan [2 x asfalt]

34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70

42 43 32 20 39 33 59 80 64 34 105 117 65 95 99 87 95 127 46 125 125 143 93 84 105 203 116 116 132 82 73 111 181

3 4 2 1 2 2 4 7 4 1 5 7 4 6 7 8 8 7 4 6 4 8 4 7 9 8 4 4 8 8 5 8 9

7 7 5 5 7 7 6 10 8 7 12 12 8 8 8 8 8 13 7 12 12 11 12 6 7 16 7 7 7 6 6 8 16

3 3 3 4 3 3 3 3 4-5 4 4 4 3 4 4 4 4 4 3 4 4 4 4 4 4 3 4 4 4 4 4 4 4

3 3 3 4 3 3 3 3 4 3 4 3 3 3-4 3 3 3 3 3 4 4 3 3 3 3 3 4 4-5 4 4-5 4-5 4-5 3

j j j j j j j n n j n n n n n n n n j n n n n n n n n n n n n n n

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10

> 10

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 5-10 5-10 5-10 5-10 5-10 5-10 > 10

iep; iep; iep; iep; pas geplant. iep; iep; iep; kolk 2m. es; in schrikstrook [1,6m]; 0,5m uit rb-band weg weg es; st.b. weg weg iep; in vak [3x1,5m] iep; st.b.; opdruk in rwp iep; in vak [4x1,5] es; in vak[2x1,5] es; in vak [1x0,8! erg klein] es; kolk 1,5 m es; es; iep; kolk 1 m. iep; iep; veel dood hout / flink gesnoeid. iep; veel fijn dood hout / flink gesnoeid iep; iep; kolk 2 m. es; es; iep; kolk 1 m.; rwp ernstig opgedrukt es; rb-band 2 m weg. es; op stompen gezet ivm dode takken es; es; veel dood hout es; veel dood hout; kolk 1 m es; veel dood hout iep; kolk 2 m.

Bomen-inventarisatielijst Project Bomen langs tramlijn 16 Z Opdrachtgever: Ingenieursbureau Den Haag Uitgevoerd door: New York Boomadvies

Datum: 6-5-2020 Boomsoort: divers Standplaats: Opgenomen door: E.R./G.R./M

stam omtrek [cm]

kroon diam. [m]

boom hoogte [m]

groei

boom nr.

conditie

[1-8]

[1-8]

verpl baar [j/n]

71

176

8

16

4

3

n

KBZ [1-8]

tkv.

> 10

BIJLAGE 2 Blz. 16 van 18

Opmerkingen huidige staat iep;

Boom 72 tm 87 zijn de 16 moseiken op het Prins Hendrikplein. Voor verplantbaarheid van de moseiken 72 tm 87: zie rapport: verplantbaar mits voorbereiding.

72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87

86 81 70 73 86 70 102 107 99 82 82 79 104 79 32 17

7 6 6 5 6 6 7 7 7 7 7 6 7 6 2 1

11 11 9 9 10 9 10 123 12 12 12 10 12 10 7 6

3 3 3-4 3-4 3-4 3-4 3 3 3 3 3 4 3 4 3 3

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3-4 3 3 3 3

j/n j/n j/n j/n j/n j/n j/n j/n j/n j/n j/n j/n j/n j/n j j

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10

eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras. eik [moseik]; in gras.

De onderstaande 12 bomen, nrs 88 tm 99, zijn de Magnolia’s in de plantvakken op het Prins Hendrikplein .

88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99

61 56 3x 67 75 63 51 57 43 59 50 80

7 6 7 5 7 6 6 6 5 5 5 7

6 5 7 7 5 5 5 5 5 5 5 6

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

n n n n n n n n n n n n

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10

100 101

204 132

10 8

14 16

5 3

4 3

n n

102

117

5

16

3

3

n

> 10

103 104 105 106 107

126 106 119 115 121

6 7 6 7 8

15 16 16 16 16

3 3 3 3 3

3 3 3 3 3

n n n n n

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10

Magnolia Magnolia Magnolia ; stamomtrek: 40, 50, 58 Magnolia Magnolia Magnolia Magnolia Magnolia Magnolia Magnolia Magnolia Magnolia

De bomen 100 tm 114 staan op en nabij het plein in de Vondelstraat (hoek Elandstraat).

1-2

> 10 > 10

kastanje; KBZ: 1-2; bastwoekeringen linde; scheef ri tram [ok] linde; in langs-P-strook langs rb; eenz. kroon. linde; id. linde; id. linde; id. linde; id. kolk op 2 m; gas en H2O in vp linde; in vak 2x1,5 m

Bomen-inventarisatielijst Project Bomen langs tramlijn 16 Z Opdrachtgever: Ingenieursbureau Den Haag Uitgevoerd door: New York Boomadvies

Datum: 6-5-2020 Boomsoort: divers Standplaats: Opgenomen door: E.R./G.R./M

stam omtrek [cm]

kroon diam. [m]

boom hoogte [m]

groei

boom nr.

conditie

[1-8]

[1-8]

verpl baar [j/n]

108 109 110 111 112 113 114

121 187 78 41 61 170 60

7 9 8 4 5 10 4

15 14 7 7 7 11 6

3 4 4 3 3-4 4 3

3 4 3 3 3 3 3

n n n j n n n

KBZ [1-8] 4

tkv.

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10

BIJLAGE 2 Blz. 17 van 18

Opmerkingen huidige staat linde; in vak 1x1!; fl.st.b. aan rb-zijde. kastanje; KBZ: 4, oud en nw.; tkv: ca. 10 jr trompetboom; in vakje 1x1 m iep; snoeiachterstand/dubb top trompetboom; in vakje 1x1m robinia robinia; 2 x takbreuk in top (-niet verplantb.)

De bomen 115 tm 130 staan in de Vondelstraat, de even zijde.

115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130

123 127 117 118 137 112 118 125 133 145 72 75 157 137 97 111

8 8 7 7 8 8 7 7 7 8 5 6 9 9 6 8

13 12 12 12 13 12 12 12 13 14 10 11 14 14 13 14

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

n n n n n n n n n n n n n n n n

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10

linde linde linde linde linde linde linde linde linde linde linde linde linde linde linde linde

De bomen 131 tm 144 staan in de Vondelstraat, de oneven zijde.

131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144

105 114 135 154 136 122 65 130 93 161 122 68 124 106

8 7 8 10 6 7 5 7 6 8 8 5 6 7

12 11 12 14 11 13 9 11 10 14 13 7 12 11

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3 3

n n n n n n n n n n n n n n

> 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10 > 10

linde linde linde linde linde linde linde linde zilverlinde linde linde linde; scheefstand linde linde

De bomen 145 tm 150 staan in de Torenstraat, op het plein.

145

193

15

15

3

3

n

> 10

zilverlinde; kroon tot over trambaan

Bomen-inventarisatielijst Project Bomen langs tramlijn 16 Z Opdrachtgever: Ingenieursbureau Den Haag Uitgevoerd door: New York Boomadvies

Datum: 6-5-2020 Boomsoort: divers Standplaats: Opgenomen door: E.R./G.R./M

stam omtrek [cm]

kroon diam. [m]

boom hoogte [m]

groei

boom nr.

[1-8]

[1-8]

verpl baar [j/n]

146 147 148

155 258 160

12 22 12

13 18 13

3 3 3

3 3 3

n n n

> 10 > 10 > 10

149

127

9

14

3-4

3

n

> 10

150

-

-

-

-

-

-

Boomnummer stamomtrek [cm] kroondiameter [m] boomhoogte [m] Groei/conditie [1-8] stambeschadiging

KBZ

verplantbaar j/n

fotonr.

conditie

KBZ [1-8]

tkv.

BIJLAGE 2 Blz. 18 van 18

Opmerkingen huidige staat zilverlinde; id. plataan linde linde. Opm.: bij 145 tm 149: veel !! kerstverlichting boom is weg; restant afgezaagde stobbe

het boomnummer; zie de situatietekening, bijlage 1, blad 1 tm 5 omtrek, gemeten op borsthoogte [+/- 1 cm] diameter van de kroonprojectie op het maaiveld [+/- 1m] afstand maaiveld tot de boomtop [+/- 1 m] 1=optimaal 2=goed 3=redelijk 4=matig 5=zeer matig 6=slecht 7=bijna dood 8=weg l.st.b.=lichte stambeschadiging

fl.st.b.= flinke stambeschadiging

KBZ = kastanjebloedingsziekte [1 – 8] 1=een enkele verkleurde plek 2=enkele vlekken/geen stamscheuren 3=veel/rondom vlekken/geen scheuren 4=vlekken en scheuren 5=veel vlekken en scheuren; tkv +/- 6=ernstig; tkv negatief 7=ernstig; tkv slecht 8=(bijna) dood Bij het gangbare straatbomenassortiment [iep, linde, plataan, robinia, es, kastanje] is het boomformaat een belangrijke factor bij het bepalen van de verplantbaarheid. Een straatboom die > 10 jaar geleden is geplant, zonder bijzondere groeiplaatsinrichting, heeft bijna altijd wortels ontwikkeld tot enkele meters uit de boom, soms oppervlakkig, soms in k. en l.-tracés, soms langs of juist onder betonbanden e.d. En bij een verplanting verliest zo’n boom een zodanige hoeveelheid wortels dat zijn conditie flink te lijden heeft. De slagingskans van de verplanting daalt zodoende tot ver onder 100%. Daarom hanteren we, bij de visuele beoordeling van straatbomen op hun geschiktheid voor verplanten, voor het boomformaat de volgende indeling: - stamomtrek 0-40 cm: goed verplantbaar. - stamomtrek 40-60 cm: verplantbaar. - stamomtrek > 60 cm: niet verplantbaar. Andere voorwaarden voor het predikaat “verplantbaar” zijn: De boom dient niet beschadigd te zijn (geen: takbreuk, stamschade, wortelschade, e.d.. De boom dient een conditie te hebben van maximaal 3 = redelijk.

De boom dient een normale habitus te hebben (niet: krom, scheef, eenzijdig, e.d.) Als een boom met stamomtrek < 60 cm, als ‘niet verplantbaar’ is beoordeeld, dan is dit in de kolom ‘opmerkingen’ toegelicht. Dit geldt voor de bomen 9, 10 en 114. Voor grotere bomen, met stamomtrek > 60 cm, geldt: “niet verplantbaar”. Men kan hiervan afwijken. Maar dan zal, voor een succesvolle verplanting, bijna altijd een nader onderzoek van de bodemopbouw en het bewortelingspatroon nodig zijn. En zal de boom, mede afhankelijk daarvan, een voorbereidingstijd nodig hebben voorafgaand aan de daadwerkelijke verplanting. Van alle bomen is een foto gemaakt. De foto’s zijn apart, digitaal geleverd. Bij de foto’s wordt het betreffende boomnummer genoemd [boomnummer = fotonummer]. Het zijn staande foto’s, met de stamvoet van de boom midden-onder op de foto.