RIS308679 Binnenhof renovatie

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines Wethouder Economie, Internationaal en Dienstverlening

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Bestuur

DSO/10113290 RIS308679 Contactpersoon

Katleen van den Meerschaut Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Directie Projecten Den Haag Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

11 mei 2021

katleen.vandenmeerschaut@denhaag.nl

Onderwerp

Binnenhof renovatie

Geachte voorzitter, Op 28 januari 2021 heeft de Tweede Kamer herbevestigd om na de zomer van 2021 te starten met de renovatie van het Binnenhof. De planvorming voor de renovatie van het Binnenhof is daarmee in een stroomversnelling gekomen. Vanaf de zomer zullen de zogenoemde ‘gebruikers’ van het Binnenhof, de Eerste en Tweede Kamer, Raad van State en ministerie van Algemene Zaken verhuizen naar hun tijdelijke locaties. Oktober 2021 zal de renovatie van het Binnenhof van start gaan. Deze zal tot eind 2026 duren, daarna verhuizen de gebruikers terug naar het Binnenhof. Een mooi, goed opgeknapt Binnenhof met goede faciliteiten voor gebruikers en bezoekers is van groot belang voor de economie van de stad. De renovatie van het Binnenhof biedt de gemeente dan ook veel kansen en aangrijpingspunten om de inrichting van de bredere openbare ruimte rond het Binnenhof verder te verbeteren (vervolg Kern Bijzonder). Het college wil deze kansen verzilveren. Daarvoor zijn inmiddels al een aantal plannen opgesteld en ideeën uitgewerkt. In deze brief wordt u hier, voor zover bekend, nader over geïnformeerd. Waar plannen vragen om het vrijmaken van extra financiële middelen, zal dit via separate besluitvorming aan u worden voorgelegd. Daarnaast wordt voor het bredere gebied van de binnenstad gewerkt aan een nieuw Binnenstadsplan.

De renovatie van het Binnenhof baart veel ondernemers en bewoners in onze stad echter ook zorgen. Het Binnenhof is niet alleen een belangrijk icoon van Den Haag, maar het is ook het hart van onze historische binnenstad. Veel bewoners, bezoekers en gebruikers komen dagelijks naar het Binnenhof of lopen er doorheen. De omgeving van het Binnenhof moet daarom ook gedurende de renovatie een interessante plek blijven om te bekijken en te verblijven. Overlast als gevolg van werkzaamheden moet daarbij zoveel mogelijk worden beperkt. Het college hecht er bovendien veel waarde aan dat een goede schaderegeling voor ondernemers snel vorm krijgt. We zijn hierover in overleg met het Rijksvastgoedbedrijf.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Hoewel nog niet alle plannen rond de renovatie definitief en bekend zijn, informeren wij u via deze brief graag over de stand van zaken en de planning rond de renovatie.

Achtereenvolgens leest u over: Aanleiding en doel renovatie Belang Binnenhof voor de (binnen)stad: historische, ruimtelijk-fysieke en economische verwevenheid 3. Plannen en stand van zaken renovatie 4. Op peil houden bezoekersstromen 5. Betrokkenheid van de omgeving 6. Fasering, planning en beperking overlast. 7. Organisatie project: actoren, rollen en verantwoordelijkheden 8. Vervolgstappen 1. 2.

1. Aanleiding en doel renovatie Het Binnenhof is al eeuwenlang het middelpunt van de Hollandse en Nederlandse politiek. Hier bevinden zich de Eerste en Tweede Kamer en een deel van de Raad van State. Ook de ministerpresident en zijn ministerie van Algemene Zaken houden hier kantoor. Het huidige Binnenhof is het resultaat van tal van verbouwingen door de eeuwen heen, waarbij steeds nieuwe onderdelen zijn toegevoegd en gewijzigd. De meest recente verbouwing werd voltooid in 1992. Daarbij werd het Tweede Kamer complex uitgebreid en werd onder meer de vergaderzaal van de Tweede Kamer verplaatst. De verschillende gebouwen worden intensief gebruikt en voldoen niet meer aan de eisen van deze tijd. De renovatie van het Binnenhof is hard nodig, om het gebouw klaar te maken voor gebruik door toekomstige generaties. Meer informatie over de urgentie van de renovatie vindt u in het boekje ‘Renovatie Binnenhof met oog voor de omgeving’ (2017, RIS296473), dat gezamenlijk door het Rijksvastgoedbedrijf, de gemeente en de omgeving is opgesteld.

2. Belang Binnenhof voor de (binnen)stad historische, ruimtelijk-fysieke en economische verwevenheid Het belang van het Binnenhof voor de stad Den Haag is zeer groot. Het is niet overdreven te zeggen dat de stad Den Haag haar ontstaan dankt aan het complex. Immers, in de loop van de eeuwen heeft het Binnenhof gezorgd voor een aanwas in de stad van bestuurders en werklieden, die zich in de nabijheid van het complex vestigden. Het Binnenhof wordt gerekend tot de Top 100 van Nederlandse Rijksmonumenten en is mogelijk het oudste parlementscomplex in Europa dat als zodanig dienst doet. De vergaderzaal van de Eerste Kamer, rond 1655 gebouwd als vergaderzaal van de Staten van Holland en West-Friesland, kan worden gezien als de oudste in gebruik zijnde parlementaire vergaderzaal. Het ontstaan van het complex gaat terug tot de bouw van een kasteel door de graven van Holland in de dertiende eeuw. Later werden zij in de keuze voor het Binnenhof als domicilie opgevolgd door stadhouders, de Staten van Holland en West-Friesland, de Staten-Generaal van de Nederlanden en, sinds 1815, de Staten-Generaal van het Koninkrijk der Nederlanden. Het Binnenhof is historisch gezien ook de plek waar politiek en publiek elkaar ontmoeten. Dit contact tussen bestuurders en burgers vindt, ook nu nog, zowel formeel als informeel plaats, op diverse plekken in en rondom het Binnenhof.

2/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Het Binnenhof heeft een sterke ruimtelijk-fysieke relatie met de aangrenzende straten, pleinen en bebouwing. Veranderingen aan de buitenzijde van het Binnenhof hebben een direct effect op de omgeving. Voor veel bewoners en bezoekers is de loop- en fietsroute óver het Binnenhof een vanzelfsprekende verbinding in de binnenstad en ook de Hofplaats wordt als route vanaf het Spui richting Binnenhof gebruikt. Het Binnenhof is ook een toeristische trekpleister en ‘landmark’ voor de binnenstad die een belangrijke functie vervult voor omliggende horeca, winkels en musea. Maar liefst 61% van de Nederlanders die een toeristisch bezoek aan Den Haag overweegt, geeft aan daarbij het Binnenhof te willen bezoeken. Daarmee is het Binnenhof na het Scheveningse strand de belangrijkste toeristische trekpleister van Den Haag1.. Bovendien is het naastgelegen Mauritshuis (dat ruimtelijk een sterke relatie met het Binnenhofcomplex heeft), met circa 500.000 bezoekers per jaar het grootste museum van de stad en van significante betekenis voor het Haagse toerisme. Kortom, het Binnenhof is historisch, ruimtelijk en economisch verweven met de (binnen)stad. De relatie tussen het Binnenhof, gemeentegrond, publieke ruimte en het functioneren van de stad maakt dat we de renovatie in samenhang moeten zien met lopende of toekomstige projecten en beleidskaders over dit deel van de stad.

Te denken valt aan de versterking Museumkwartier, De Kern Bijzonder, de Hartlijn, Mobiliteitstransitie, duurzaamheidsambities, de energietransitie, Binnenstadplan, Strategie Toerisme en elementen uit het Sociaal Economisch Herstelplan. Het college heeft dan ook afgesproken met het Rijksvastgoedbedrijf dat we ons gezamenlijk inzetten om de omgeving aantrekkelijk en leefbaar te houden. Het is onze gezamenlijke ambitie om de bezoekersstromen op peil te houden.

3. Plannen en stand van zaken renovatie In de afgelopen jaren was de planvorming voor de renovatie van het Binnenhof vooral gericht op sober en doelmatig renoveren. Het college zet zich in om meer ambitieus te zijn en gezamenlijk plannen te ontwikkelen die aansluiten bij wensen en ambities voor de binnenstad. Daarmee benutten we de renovatie van het Binnenhof als kans om de Binnenstad nog mooier en aantrekkelijker te maken. Buitenhof: een Hofgracht zoals vroeger Aan de zijde van het Buitenhof wil het Rijksvastgoedbedrijf het kelderniveau van het Binnenhofcomplex tot werkruimte omvormen. Om voldoende daglicht te krijgen en het complex aan deze zijde nog beter te beveiligen, omarmt het Rijksvastgoedbedrijf het idee van een Hofgracht die in de gemeentelijke visie voor de Hartlijn en Buitenhof (2018) is opgenomen. Daarmee biedt de renovatie een kans voor een verfraaiing van de buitenruimte. Als de bestaande blokken als beveiligingsmaatregel verdwijnen, kan een veiligheidsmaatregel op hoogwaardige en attractieve wijze worden geïntegreerd in het buitenruimte ontwerp. Het college is dan ook nauw betrokken bij de planvorming van deze gracht, zodat de uitvoering goed aansluit op de gemeentelijke visie. Dit betekent wel dat de gemeente parallel aan het bouwen van de gracht moet investeren in de aankleding van de gracht.

Deze ingreep kan gecombineerd worden met de bestaande plannen voor de Hartlijn, herinrichting van het Buitenhof en een eventuele ondergrondse fietsenstalling onder het Buitenhof (waar momenteel een verkenning naar wordt gedaan). Naast de aankleding van de gracht zal het college in elk geval investeren in het waterdicht maken van de bodem van de Hofvijver met bentonietmatten. Hoewel de vijverbodem jaren geleden al waterdicht is gemaakt, was de strook langs de gevel van het Binnenhofcomplex nog niet aangepakt vanwege de beperkte toegankelijkheid en de voorgenomen renovatiewerkzaamheden. 1

Den Haag in beeld; Imago onderzoek Den Haag (Kantar, 2021)

3/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Status De planvorming van het Rijksvastgoedbedrijf over de Hofgracht is leidend, met financiering als voorbehoud. Als de besluitvorming is afgerond, zal de omgevingsvergunning worden aangevraagd. Voor de werkzaamheden aan de Hofvijver wordt nog gekeken in de renovatieplanning wanneer dit kan worden uitgevoerd en vanuit welk beheerprogramma. Hofplaats: een nieuwe publieksentree op en onder de Hofplaats De Tweede Kamer wil één centrale, veilige publieksentree die een grotere bezoekersstroom aankan. Uit een locatiescan van het Rijksvastgoedbedrijf komt de Hofplaats als voorkeurslocatie naar voren, onder meer omdat dit grondgebied van het Rijk is. De nieuwe entree zal vooral ondergronds worden georganiseerd. Voor de binnenstad is het uitermate belangrijk dat de entree ook bovengrondse betekenis krijgt. De Hofplaats heeft met de nieuwe publieksentree potentie om zowel ruimtelijk als programmatisch een stedelijke ruimte van allure te worden. De Hofplaats kan aan belang en identiteit winnen. Ook hier is het college nauw bij betrokken, zodat de plannen goed aansluiten op de visie Hartlijn en de beveiligingsmaatregelen fraai worden geïntegreerd in het ontwerp. Daarbij is in het bijzonder aandacht voor de opgave om er één plein van te maken, van gevel tot gevel, de verbinding met de rest van de Binnenstad, de kruising van het Spui (Hartlijn) en de Lange Poten/ Spuistraat.

Daarin worden ook betrokken de bestaande kastanjes die deels op terrein van het Rijk en deels op gemeentegrond staan. Wij nemen daarom actief deel aan het proces om te komen tot ontwerpkeuzes. Status De besluitvorming is nog niet afgerond. Wel is een voorkeursmodel als VO positief beoordeeld door het Presidium van de Tweede Kamer met een set aan randvoorwaarden voor uitwerking en een voorbehoud op financiering. Voor de boerenmarkt wordt een nieuwe permanente plek elders gezocht door de gemeente.

4/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Figuur 1: Impressies van de nieuwe publieksentree aan de Hofplaats (concept, nog geen definitief ontwerp). Bron: Functioneel Voorontwerp Tweede Kamer, rapport Rijksvastgoedbedrijf

Lange Poten: nieuwe allure Met de komst van een centrale publieksentree onder de Hofplaats verdwijnt de entree aan de Lange Poten en daarmee mogelijk een deel van de loopstromen. Dat heeft in het bijzonder de aandacht van het college, omdat een groot deel van Lange Poten nu al te lijden heeft onder de inactieve gevel van het Tweede Kamercomplex en de eenzijdigheid van de winkelstructuur. We streven in de planvorming voor de korte én lange termijn dan ook naar een Lange Poten met nieuwe allure, die nog aantrekkelijker wordt voor bezoekers. Op de korte termijn kan dit door middel van een bijzondere bouwschutting, die nader wordt toegelicht in hoofdstuk 4. Voor de lange termijn streeft het college naar verbeterde transparantie van de gevel van het Binnenhofcomplex. Een verbeterde geveluitstraling, eventueel in combinatie met een interne programmatische verandering, zou kunnen zorgen voor meer interactie met de stad en een verfraaiing van de buitenruimte. Hierin moet het Rijksvastgoedbedrijf echter een brede afweging maken, waarbij ook andere belangen spelen. Naast de gevel van het Binnenhofcomplex zou een herinrichting van de Lange Poten kunnen worden benut om de veiligheidsmaatregelen te combineren met aantrekkelijke zitgelegenheid en vergroening. Met die plannen zou dan ook de verkeersregulatie op orde kunnen worden gebracht.

Status Een verbetering aan de zijde van Lange Poten is momenteel onderwerp van gesprek met het Rijksvastgoedbedrijf. Dit moet leiden tot ontwerpvoorstellen ter verbetering van de uitstraling van de gevel aan de Lange Poten. Ook wordt gesproken over toekomstbestendige oplossingen voor de beveiligingsmaatregelen. Plein: betere beeldkwaliteit en beleving Het Plein is een belangrijke (zakelijke) ontmoetingsplaats en toeristische verblijfsplek van onze stad. Daarnaast is het een belangrijke schakel in de route tussen Den Haag Centraal, de winkelkern en het Museumkwartier. Hoewel er aan de gevel aan de Pleinzijde niet veel verandert na de renovatie, biedt de parkeergarage onder het Plein kansen voor een fraaiere buitenruimte. Ook hiervoor geldt dat het college afhankelijk is van de afwegingen van het Rijk (als eigenaar van de parkeergarage). Het Rijksvastgoedbedrijf overweegt de parkeergarage te betrekken in de planvorming om mogelijk voorzieningen centraal te organiseren en voorbereidingen te treffen om aan te sluiten op Energierijk Den Haag. We verkennen met het Rijksvastgoedbedrijf de mogelijkheden om het fietsparkeren ondergronds op te lossen. Daarmee kan de uitstraling van het Plein, waar het fietsparkeren het straatbeeld domineert, sterk worden verbeterd. Ook wordt onderzocht welke mogelijkheden er zijn om de afvalinzameling voor bedrijfsafval ondergronds te organiseren.

5/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Status Het Rijksvastgoedbedrijf heeft voor de parkeergarage een aantal scenario’s uitgewerkt met verschillende belangen en wensen. De Stuurgroep Binnenhof Renovatie (met daarin de gezamenlijke gebruikers Binnenhof) zal voor de zomer besluiten voorgelegd krijgen over de toekomst van de garage in relatie tot het complex. Daarna zal met de gemeente een van de scenario's worden uitgewerkt. Als helder is wat de toekomst van de parkeergarage Plein is, kan de planvorming voor de buitenruimte worden gestart (zomer 2021). Tijdelijke huisvesting De Tweede Kamer neemt tijdelijk het pand Bezuidenhoutseweg 67 in gebruik. De Eerste Kamer en de Raad van State verhuizen tijdelijk naar Lange Voorhout 34 en Algemene Zaken verhuist naar tijdelijke huisvesting op het Catshuis-terrein. Voor de Bezuidenhoutseweg 67 is een nieuwe publieksentree aan de stationszijde van het complex gerealiseerd. Het Rijksvastgoedbedrijf laat de buitenruimte ervoor, inclusief de toeleidende steeg, herinrichten op basis van een ontwerp van de gemeente. Sinds november 2020 is duidelijk dat ook de buitenruimte aangepast moet worden: de bestaande verhoogde band, palen en pollers bieden onvoldoende weerstand. Er zijn aanvullende verkeersmaatregelen en afspraken nodig over de gedeelde ruimte voor logistiek in de Prinses Irenestraat.

Samen met het Rijksvastgoedbedrijf voert het college constructieve gesprekken met de buren, waaronder NS en New Babylon, over de betekenis van de komst van de Tweede Kamer in het gebied. Op het terrein van het Catshuis zal een tijdelijk onderkomen voor ruim 200 medewerkers van Algemene Zaken (AZ) worden neergezet. Onderdeel daarvan is de kap/verplant van 6 bomen en het aanleggen van 30 tijdelijke parkeerplaatsen in de tuin. De aanpassing van de entree aan de Johan de Wittlaan is nog in voorbereiding om op een veilige manier bezoekers, medewerkers (per fiets en lopend) en laden en lossen te combineren. De aanpassing van de entree volgt op de bouw van het onderkomen en is afhankelijk van de verhuizing vanaf het Binnenhof. Lange Voorhout 34-36/Kazernestraat wordt verbouwd zodat de Eerste Kamer en de Raad van State hier tijdens de renovatie van het Binnenhof gebruik van kunnen maken. Ook hier worden vergelijkbare faciliteiten als nu aan het Binnenhof gerealiseerd. Zo komen er onder meer een plenaire zaal voor de Eerste Kamer en een zaal voor de wekelijkse vergadering van de Afdeling advisering van de Raad van State. Er komen kantoorruimtes en er wordt ook rekening gehouden met de ontvangst van bezoekers. Status De gesprekken met het Rijksvastgoedbedrijf over vorm en uitvoering lopen.

Voor de zomer zal het Rijksvastgoedbedrijf op een aantal plekken rond het complex Bezuidenhoutseweg 67 met maatregelen de openbare ruimte aanpassen. In het VO buitenruimte Grotiustorens worden de noodzakelijke voorzieningen nog opgenomen. Het gesprek met de buren rond Bezuidenhoutseweg 67 is gestart. Indien de werkzaamheden niet op tijd voor de verhuizing in het zomerreces gereed zijn, worden rond het complex Bezuidenhoutseweg 67 tijdelijke maatregelen getroffen. De omgevingsvergunning voor de tijdelijke huisvesting bij het Catshuis is aangevraagd en er worden digitale informatiebijeenkomsten voor de omgeving gehouden.

4. Op peil houden bezoekersstromen Het Binnenhof is verweven met onze binnenstad en vormt een belangrijke attractie voor de Haagse bezoekerseconomie. Vanwege dit grote belang hebben de gemeente en het Rijksvastgoedbedrijf de ambitie uitgesproken om de bezoekersaantallen tijdens de renovatieperiode op peil te houden, om zo de mogelijk negatieve effecten van de renovatie te beperken. Dit is vastgelegd in de publicatie “Renovatie Binnenhof, met oog voor de omgeving” (RIS296473). De gemaakte afspraken zijn tot stand gekomen op basis van een participatietraject.

6/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

De renovatie van het Binnenhof en de corona-crisis hebben beiden een negatieve invloed op het aantal bezoekers aan de Haagse Binnenstad en de leegstand. Daarom is het belangrijk om naast incidentele initiatieven ook de economische structuur van de Binnenstad te versterken en ondernemers perspectief te bieden voor de toekomst. De focus is daarom verbreed: • Van Binnenhof naar Binnenstad. De renovatie is een uitdaging voor de hele Binnenstad en vergt een bredere scope dan alleen het bouwterrein en de directe omgeving van het Binnenhof. • Van tijdelijk naar permanent. We willen een structurele versterking van de Binnenstad en perspectief bieden aan de omgeving. • Van repareren naar investeren. We investeren aan de voorkant om te voorkomen dat de bezoekersaantallen (door corona nog verder) afnemen. Een combinatie van tijdelijke initiatieven en permanente versterking van de Binnenstad is een belangrijk kader bij de renovatie van het Binnenhof. Permanente versterking biedt perspectief voor onze ondernemers op de lange termijn, terwijl tijdelijke initiatieven op korte termijn zorgen voor een momentum voor bezoek en herhaalbezoek. Structurele versterking van de Binnenstad Structurele versterking van het aanbod in de omgeving van het Binnenhof is mogelijk door een koppeling te maken met het Binnenstadsplan en de projecten die gestart worden vanuit het Sociaal Economisch Herstelplan.

Een belangrijk deel van de € 4,75 miljoen die het college heeft vrijgemaakt vanuit het Sociaal Economisch Herstelplan voor de bezoekerseconomie en de binnenstad, zijn gerichte investeringen in onder meer publieksevenementen, marketing, leegstandsmanagement, winterprogrammering en de doorontwikkeling van het Museumkwartier. Die investeringen dragen bij aan de ambitie om de bezoekersaantallen rond het Binnenhof en de Haagse binnenstad op peil te houden en de binnenstad te versterken. Daarnaast willen we het aanbod versterken door het toevoegen van een publiekstrekker in het Museumkwartier en pleit het college voor de komst van een permanent bezoekerscentrum voor het Binnenhof na de renovatie. Tijdelijke initiatieven Met het Rijksvastgoedbedrijf zijn afspraken gemaakt over tijdelijke initiatieven. Gedurende 5,5 jaar werken we samen aan de volgende initiatieven: • Uitzichtpunt ter hoogte van het Buitenhof • Tijdelijk bezoekerscentrum aan de Plaats • Rondleidingen over de bouwplaats (hard-hat tours) • Sneak previews in het complex in ontmanteling en in opbouw • Archeologie als evenement • Programmering, evenementen buiten of in musea • Aankleding van de bouwplaats/bijzondere bouwschuttingen Archeologie, rondleidingen over de bouwplaats en het uitkijkpunt bieden aanleidingen voor (herhaal)bezoek doordat bezoekers het Binnenhof op een nieuwe manier zien en (blijven) ervaren.

Het Rijksvastgoedbedrijf realiseert dit in overleg met de omgeving. Het college onderzoekt daarnaast de mogelijkheden voor een programmeringsfonds, om tijdelijke initiatieven uit de stad te kunnen faciliteren die bijdragen aan de ambitie om de bezoekersstroom op peil te houden. Ook het Rijk is gevraagd hieraan bij te dragen. Bij de planvorming rond programmering wordt het Kernteam Omgeving Binnenhof betrokken.

7/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Het Rijksvastgoedbedrijf werkt momenteel hard aan de realisatie van het uitzichtpunt. De eerste ontwerpen daarvan zijn inmiddels gemaakt. Bij de plannen rond het uitzichtpunt wordt rekening gehouden met de beoogde Hofgracht (zie figuur 2). Het tijdelijke bezoekerscentrum wordt komende maanden gerealiseerd in een winkelpand aan de Plaats. Afgesproken is dat The Hague & Partners komende jaren de marketing van de programmering zal verzorgen. Doel van die marketing inzet is met name om te laten zien dat het Binnenhof niet gesloten is, maar op een andere manier te zien en ervaren is. Potentiële bezoekers worden zo actief geïnformeerd dat de renovatie juist aanleiding is om Den Haag te bezoeken.

Figuur 2.a Impressies van een uitkijkpunt bij het Buitenhof (concept, nog geen definitief ontwerp), met de plannen voor een Hofgracht. Bron: ©Overtreders-W

8/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Figuur 2.b Impressies van een uitkijkpunt bij het Buitenhof (concept, nog geen definitief ontwerp), met de plannen voor een Hofgracht. Bron: ©Overtreders-W

Het college heeft met het Rijksvastgoedbedrijf afgesproken dat het Rijksvastgoedbedrijf er voor zorgt dat de bouwschuttingen aantrekkelijk worden vormgegeven, zodat de looproutes toegankelijk en aantrekkelijk blijven. Met name de tijdelijke inrichting van de Lange Poten, als verbinding tussen Plein en Plaats, heeft onze aandacht. Samen met ondernemers en het Rijksvastgoedbedrijf zetten we ons in om de omgeving (en in het bijzonder de looproute Lange Poten) aantrekkelijk en toegankelijk te houden. Het college hecht er bovendien veel waarde aan dat een goede schaderegeling voor ondernemers snel vorm krijgt. We zijn in overleg met het Rijksvastgoedbedrijf om hierover afspraken te maken. Status De realisatie van een tijdelijk bezoekerscentrum aan de Plaats en het uitkijkpunt staan gepland voor Q4 van 2021. De plannen daarvoor worden in overleg met de omgeving uitgewerkt. In Q2 verwachten we duidelijkheid over de gezamenlijke inzet voor een programmeringsfonds. De plannen voor een bijzondere bouwschutting worden in Q2 en Q3 samen met de omgeving uitgewerkt. Tot slot werkt het Rijksvastgoedbedrijf aan de inrichting van een centraal meldpunt, dat beschikbaar zal zijn bij de start van de werkzaamheden.

5. Betrokkenheid van de omgeving Heldere communicatie en interactie met de omgeving, ondernemers, vastgoedeigenaren, bewoners en instellingen, is voor de gemeente van groot belang. We staan open voor ideeën en visies van belanghebbenden, betrekken elkaar waar dat relevant en mogelijk is en hebben oog voor ieders belangen. Georganiseerd omgevingsmanagement met een gezicht, een centraal loket en accuraat optreden van zowel Rijksvastgoedbedrijf als gemeente, is daarbij essentieel. Daar maakt het college zich dan ook hard voor.

9/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Met het Rijksvastgoedbedrijf zijn concrete afspraken gemaakt over de communicatie aanpak: • Het Rijksvastgoedbedrijf is hoofdverantwoordelijk voor de communicatie/interactie. • Er zijn verschillende overleggen met omwonenden, ondernemers en instellingen om hen periodiek te informeren en te betrekken. Onder meer via het Overkoepelend Overleg Pleinkwartier, Binnenstad in Bedrijf en het tijdelijke Omgevingsoverleg Renovatie Binnenhof worden stakeholders uit de omgeving over de plannen geïnformeerd. Op deze manier is een goede vertegenwoordiging van omwonenden, ondernemers, bestuur en projectleden van het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente geborgd. • In 2017, 2018 en 2019 zijn door het Rijksvastgoedbedrijf, in samenwerking met de gemeente, bijeenkomsten en rondleidingen voor de directe omgeving en belanghebbenden georganiseerd. In 2021 wordt deze vorm van communicatie corona proof weer opgepakt. • Communicatie over de bouwwerkzaamheden is belegd bij de aannemer; de omgevingsmanagers van het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente zijn hier nauw bij betrokken. De communicatieaanpak is opgenomen in het hoofdstuk Communicatie van het BVC plan (Bereikbaarheid, Verkeersveiligheid en Communicatie). Omwonenden zijn en worden geïnformeerd over het BVC plan tijdens informatiebijeenkomsten en overleggen.

• Het Rijksvastgoedbedrijf zorgt voor een bezoekerscentrum in een winkelpand aan de Plaats. • Het Rijksvastgoedbedrijf zorgt voor een loket voor vragen of klachten van omwonenden en ondernemers die overlast ervaren of schade hebben door de werkzaamheden. Voor de publiekscommunicatie lanceert Rijksvastgoedbedrijf een website binnenhofrenovatie.nl. • Voor de plannen rond het uitzichtpunt, bezoekerscentrum en de bouwschuttingen betrekt het Rijksvastgoedbedrijf ook ondernemers en omwonenden uit de omgeving. Voor de zomer wordt gezamenlijk een communicatie- en participatieplanning gemaakt om de omgeving gedurende de verschillende uitvoeringsfasen structureel te blijven betrekken. Per bouwdeel of fase wordt bepaald of en, zo ja, hoe belanghebbenden kunnen participeren. Naast het informeren van de omgeving en de formele participatie zoals een inspraakproces, zijn er mogelijkheden om de omgeving mee te laten denken over o.a. de programmering, inrichting openbare ruimte en een bijzondere bouwschutting. Het Rijksvastgoedbedrijf gaat na welke ruimte er is voor participatie en op welke wijze de omgeving hierin betrokken wil worden. Een proces waarin de betrokkenen zien dat hun stem serieus is genomen, leidt tot meer tevredenheid over het eindresultaat.

De gemeenteraad is op verschillende manieren geïnformeerd over de renovatie van het Binnenhof: in 2015 via een stand van zakenbrief (RIS280981) en in 2017 via het plan van aanpak renovatie Binnenhof (RIS296473). In 2017-2019 zijn bijeenkomsten en rondleidingen georganiseerd door het Rijksvastgoedbedrijf in samenwerking met de gemeente. Status Op 17 mei 2021 organiseert het Rijksvastgoedbedrijf samen met de gemeente weer een informatiebijeenkomst voor de omgeving. Na deze bijeenkomst zullen meerdere bijeenkomsten volgen, waarin steeds meer gedetailleerdere informatie kan worden verstrekt. Daarnaast wordt de gemeenteraad voor de zomer geïnformeerd over de laatste stand van zaken.

10/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

6. Fasering, planning en beperking overlast Met het Rijksvastgoedbedrijf zijn en worden goede afspraken gemaakt over de planning, uitvoering van de renovatiewerkzaamheden en bouwlogistiek om zo de mogelijke overlast in onze historische Binnenstad tot een minimum te beperken. Vanzelfsprekend ziet het college erop toe dat deze afspraken goed worden nagekomen, zodat we de omgeving van het Binnenhof aantrekkelijk, toegankelijk, leefbaar en veilig houden. Planning In het zomerreces 2021 worden de locaties voor de tijdelijke huisvesting van de Tweede Kamer, Eerste Kamer en Raad van State in gebruik genomen. Alle inspanningen zijn erop gericht de tijdelijke huisvesting van Algemene Zaken aan het eind van dit jaar gereed te hebben. Vanaf oktober 2021 start de ontmanteling, onderzoeksfase met onder andere destructief onderzoek en voorbereiding op de daadwerkelijke renovatiewerkzaamheden. Dit onderzoek duurt circa een jaar. De renovatie duurt volgens planning in totaal 5,5 jaar tot eind 2026. De planning op hoofdlijnen ziet er als volgt uit:

Figuur 4 Planning renovatie op hoofdlijnen

Beperking overlast Om de overlast te beperken is een zogenoemd BVC plan (Bereikbaarheid, Verkeersveiligheid en Communicatie) opgesteld. Hierin staan de uitgangspunten voor de openbare ruimte, de logistiek, de fysieke maatregelen en de uitvoering van de bouwwerkzaamheden. Het plan voor de eerste fase van de renovatie is opgesteld door het Rijksvastgoedbedrijf en goedgekeurd door de gemeente. Hierin staat onder meer: • 5,5 jaar uitvoeringsduur met een tijdslot • Bouwschutting zoveel mogelijk op een vaste locatie rond het complex • Opslag en overslag van mensen en materialen op afstand (hub) • Vaste set van aanrijroutes en laden en lossen binnen de bouwschuttingen • Wettelijke eisen als het gaat om werktijden en geluid • Bouwoverlast in de vorm van stof, geluid, zicht en toegankelijkheid worden geborgd in het BVC hoofdlijnenplan en de uitwerkingen in BVC plannen. Dat is de technische benadering waarin het vooral gaat om efficiënt ruimtegebruik en voorspelbaar maken van werkzaamheden. • Plan van aanpak omgevingscommunicatie over bouwwerkzaamheden.

11/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Het beperken van de overlast betekent ook dat er extra zorg en aandacht moet zijn voor alternatieve routes en plekken. De route voor fietsers en voetgangers over het binnenterrein van het Binnenhof vervalt voor een periode van 5,5 jaar, evenals de Hofplaats en het pleintje aan het Buitenhof. Belangrijke vervangende routes die dan op orde moeten zijn: Lange Poten, Korte Vijverberg, Lange Vijverberg en de toeleidende routes via Herengracht, Lange Houtstraat, Kneuterdijk, en Spui. Hierbij moet de toegankelijkheid van de openbare ruimte gewaarborgd zijn voor mensen die bijvoorbeeld beperkt mobiel zijn of hun weg moeten vinden met een visuele of auditieve beperking, zowel rond het Binnenhof als op de vervangende routes. Via de vergunningen wordt geborgd dat het Rijksvastgoedbedrijf (en haar aannemers) zich aan de gemeentelijke uitgangspunten houdt. Hierin is dit project niet anders dan ieder ander (ver)bouwinitiatief. Status De gemeente werkt in deze fase mee ter begeleiding van het Rijksvastgoedbedrijf bij de aanvraag omgevingsvergunningen en de BVC plannen. Het BVC plan voor de voorbereidingsfase met het slopend onderzoeken dat dit najaar start, is goed gekeurd. De aanvraag van het tweede BVC plan wordt momenteel voorbereid. Deze richt zich op de uitvoeringsfase, volgend op de voorbereidingsfase. Naar verwachting kunnen wij voor de zomer meer informatie geven.

Dan zijn de ontwerpen definitief en onderdelen verder uitgewerkt of vastgesteld.

7. Organisatie van het project, actoren, rollen en verantwoordelijkheden Samen met het Rijksvastgoedbedrijf zet de gemeente zich in om de renovatie goed te laten verlopen. Beide organisaties hebben verschillende rollen en verantwoordelijkheden in dit project. Hieronder een korte samenvatting van de actoren, rollen en verantwoordelijkheden: De gemeente heeft een rol: • in het verlenen van de omgevingsvergunning en bijbehorende vooroverleggen • in de behartiging van het algemeen belang en de belangen van inwoners, ondernemers en vastgoedeigenaren in de omgeving van het Binnenhof in het bijzonder • in de handhaving en beheersing van veiligheid (driehoek) • bij het gebruik van grond in eigendom van de gemeente • bij investeringen door de gemeente, dan wel investeringen op gemeentelijke grond (instemming en uitvoering) • bij het meegeven van kaders en richtlijnen bij planvorming. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft een rol: • als gebouweigenaar en opdrachtgever van de renovatiewerkzaamheden van het Binnenhof en de tijdelijke huisvesting • als organisatie met vastgoed in eigendom van de Staat der Nederlanden • in de realisatie en het beheer van Rijksvastgoed • bij de inzet van Rijksvastgoed voor maatschappelijke en economische doelen.

De Tweede Kamer is: • gebruiker van een deel van het complex Binnenhof • verantwoordelijk voor de politieke controle van het totale project, wat in handen is van de vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken.

12/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

Op alle niveaus vindt afstemming plaats over de voortgang en planvorming in het project. Om de belangen van de gemeente in het algemeen en die van de inwoners en ondernemers van Den Haag in het bijzonder, goed te borgen, zijn met het Rijksvastgoedbedrijf afspraken gemaakt over de organisatiestructuur op zowel bestuurlijk als ambtelijk niveau.

Figuur 4 Gremia en instrumenten om de kwaliteit te bewaken

8. Vervolgstappen De voorbereidingen rond de renovatie van het Binnenhof zijn in volle gang. Het college verwacht u voor de zomer 2021 meer informatie te kunnen geven als ontwerpen en onderdelen door het Rijksvastgoedbedrijf verder zijn uitgewerkt of vastgesteld. Wij informeren u dan graag over: • Omgevingsmanagement tijdens de uitvoeringsfase van de renovatie Binnenhof. • Verdere uitwerking van in gang gezette projecten zoals herinrichting Hartlijn en Buitenhof. • Draaiboek met initiatie van gemeentelijke deelprojecten, passend in planning en planvorming van het Rijksvastgoedbedrijf. • De stand van zaken rond de programmering. De renovatie van het Binnenhof biedt ons kansen om een aantal verbeteringen aan te brengen aan het Binnenhofcomplex en de omgeving, die aansluiten bij eerder geformuleerde ambities van de stad. Met het Rijksvastgoedbedrijf voeren we ook het gesprek over de verdeling van de benodigde investeringen. Het Rijk heeft voor de renovatie (inclusief tijdelijke huisvesting) ruim 475 miljoen euro gereserveerd. In sommige gevallen zullen er voor gemeentelijke projecten en activiteiten de komende jaren middelen moeten worden vrijgemaakt. Dit betekent dat, indien nodig, voor investeringen in specifieke projecten separate besluitvorming aan de raad wordt voorgelegd.

13/14

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10113290

De komende periode wordt hard gewerkt aan verdere planvorming en worden nog een aantal zaken onderzocht en uitgewerkt. We willen u voor de zomer, of zodra ontwerpen definitief zijn, een nieuwe update geven. Zodra de Covid-19 maatregelen dit toestaan, nodigen we u graag uit voor een wandeling door de binnenstad om de beschreven locaties te laten zien en de plannen en kansen toe te lichten. Met vriendelijke groet, Saskia Bruines

14/14