RIS308637 Initiatiefvoorstel - 0.0 procent Alcoholreclame - gewijzigde versie 9 februari 2022

GEMEENTERAAD

0.0% ALCOHOL RECLAME* *EEN INITIATIEFVOORSTEL VOOR EEN BAN OP ALCOHOLRECLAME IN DE BUITENRUIMTE VAN DEN HAAG

Initiatiefvoorstel 0,0% Alcoholreclame 21 april 2021 Gewijzigd versie: 9 februari 2022 NIDA Den Haag - Adeel Mahmood Pagina 1 van 5

0.0% ALCOHOLRECLAME

Initiatiefvoorstel: 0.0% ALCOHOLRECLAME Indiener(s): Adeel Mahmood, NIDA

Aan de voorzitter van de gemeenteraad,

1. Inleiding Dit initiatiefvoorstel zet in op een ban op alcoholreclame in de publieke ruimte van Den Haag. Het stellen van een nieuwe maatschappelijke norm is nodig. Samen vergroten we het bewustzijn. Laat Den Haag hierin vooroplopen. We geven hiermee ook gehoor aan de derde pijler in het Alcoholmanifest 1 van gezondheidsorganisaties. Het verzoek van dit voorstel is tweeledig: - Inzichtelijk maken in hoeverre we lokaal alcoholreclame kunnen verbannen uit het straatbeeld, en; - Deze mogelijkheden bij de eerstvolgende gelegenheid te benutten en op te nemen in het nieuw te formuleren beleid voor reclame in de buitenruimte. Iedereen verdient het om kansrijk, veilig en gezond op te groeien en te leven in Den Haag. Helaas werkt alcohol hierin door als een sluipmoordenaar: zó schadelijk voor mens en maatschappij, maar tegelijkertijd ook zó genormaliseerd. Ongeveer 1 op de 10 Hagenezen en Hagenaren (ouder dan 18 jaar) is een problematisch drinker2. Bijna de helft van de volwassen Nederlanders drinkt meer dan de norm van de Gezondheidsraad3. De afgelopen jaren zet de gemeente Den Haag dan ook in op het terugdringen van overmatig en problematisch alcoholgebruik achter het stuur. 2. Probleemstelling De maatschappelijke schade van alcohol Vermindering van gebruik heeft een positieve invloed op de persoonlijke gezondheid en ontwikkeling.

Minder alcoholgebruik leidt tot betere prestaties op school en werk, betere relaties in de familiekring en ook minder overlast, minder verkeersongelukken en minder geweld in de samenleving. Zo speelt alcoholgebruik een grote rol bij: geweldsdelicten (27%), huiselijk geweld (16%), seksueel geweld (22% van de meisjes en 19% van de jongens) en verkeersslachtoffers (12-13% van de gevallen)4. Gezondheidsorganisaties en adviesraden in het land en ook vanuit Europa wijzen op deze verontrustende statistieken. Het overmatig alcoholgebruik vraagt om een nuchtere aanpak voor de kansrijke, veilige en gezonde stad die we willen zijn.

1

https://65ce6c05-3ac6-4315-a50c0c1f00a50504.filesusr.com/ugd/ee493d_d92c127296fa49e284520a2713960162.pdf 2 Onder problematisch wordt doorgaans verstaan: wekelijks meer dan 21 glazen alcohol bij mannen en minimaal veertien glazen bij vrouwen. 3 Volgens de cijfers van het Trimbos Instituut drinkt 80% van de volwassenen weleens alcohol. 60% hiervan drinkt meer dan de norm van de Gezondheidsraad: meer dan één glas alcohol per dag. Het advies van de raad is overigens: géén alcohol. 4 www.alcoholmanifest.nl Pagina 2 van 5

0.0% ALCOHOLRECLAME

Ontmoedigingsbeleid van de gemeente In het uitvoeringsprogramma verkeersveiligheid 2020-2022 zijn er activiteiten opgenomen om alcoholgebruik in het verkeer te doen verminderen. Rijden zonder onder invloed te zijn van alcohol moet de norm worden. Aanvullend op de regionale campagne van het ROV-ZH, die zich op sportclubs richt, zet Den Haag in op interventies bij festivals en evenementen. Extra aandacht voor alcohol is belangrijk, omdat er steeds meer ongevallen plaatsvinden waarbij alcohol in het spel zit. Het alcoholgebruik in het verkeer is de laatste paar jaar gestegen, terwijl de tendens volgens de politie juiste dalend was. In het uitvoeringsprogramma wordt o.a. ingezet op het aanleren van verkeersveiligheid bij jongeren en de tweede is het afleren van ongewenst en asociaal gedrag. De jongeren zullen verkeerseducatie krijgen met activiteiten als interventies voor alcohol. Door gedragscampagnes uit te voeren op alcohol kan volgens de gemeente ongewenst en asociaal gedrag afgeleerd worden. Dit zijn wat de initiatiefnemer betreft aanmoedigingswaardige activiteiten. Aan de andere kant lijkt het dweilen met de biertap open. Alhoewel de gemeente jongeren en ouderen ontmoedigd om alcohol te gebruiken in het verkeer, worden er in hetzelfde verkeer reclames geplaatst die het nuttigen van alcohol juist aanmoedigt.

Hierdoor zal het effect van de ontmoediging van de gemeente wat de initiatiefnemer betreft niet veel opleveren. Promotie vs. Ontmoediging Met deze maatregelen gaan we als gemeente het verschil niet kunnen maken tegen een miljoenenindustrie die alcoholgebruik juist promoot. Zeker in de zomermaanden hangt het straatbeeld vol met alcoholreclame. De ontmoedigingscampagnes van de gemeente staat in schril contrast tot de miljoenenpromotie van alcoholgebruik en is als dweilen met de biertap open. Uit verschillende wetenschappelijke onderzoeken blijkt dat de exposure aan alcoholreclame een essentiële rol speelt in het drankgebruik en -misbruik, in het bijzonder bij jongeren. Blootstelling aan alcoholreclame hangt samen met een vergrote kans op het eerder beginnen en meer drinken van alcohol. De (bewuste en onbewuste) psychologie van reclame in het straatbeeld heeft een normaliserend effect op het alcoholgebruik en koopgedrag van mensen. Alcoholreclames die het alcoholgebruik promoten staan dan ook op gespannen voet met de ambities van het ontmoedigingsbeleid van de gemeente. Uit internationaal onderzoek blijkt dat Nederland in vergelijking met 64 andere landen veel minder restrictieve maatregelen toepast waar het gaat om alcoholreclame. 64% van de (veelal Europese) landen (41) hanteert strengere maatregelen dan Nederland op dit terrein.

Voorbeelden hiervan zijn Duitsland, Italië, Engeland, Frankrijk, Denemarken en Zweden 5. 3. Beoogd (maatschappelijk) resultaat Een beschrijving van de beoogde effecten van dit initiatiefvoorstel op onze maatschappij is van groot belang omdat men kan denken dat de initiatiefnemers er op uit zijn om alcohol in zijn algeheel te verbieden in de openbare ruimte. Dat is hier niet het geval. Ten eerste is het voor de initiatiefnemers belangrijk dat de kinderen, jongeren en ouderen van onze stad opgroeien en leven in een gezonde samenleving en een gezonde leefomgeving waarin ze geen invloeden krijgen van een industrie die de gezondheid van de mensen die alcohol gebruiken aantast. Net zoals hoe schadelijk de tabaksindustrie is waar geen reclame op gemaakt mag worden, is de alcoholindustrie ook schadelijk voor de gezondheid. Een tweede beoogd effect van dit voorstel is om alle problemen die zich voordoen door heb gebruik van alcohol te doen verminderen. Voorbeelden van deze problemen zijn hierboven 5

https://www.trimbox.nl/docs/b12727c5-58cd-414d-8178-b0954d92595d.pdf Pagina 3 van 5

0.0% ALCOHOLRECLAME

aangegeven. Ten slotte heeft reclame in de openbare ruimte een groot effect in de aankoop van de consumenten. Het verheerlijken van alcohol hoort wat de initiatiefnemers betreft niet in de openbare ruimte net zoals dat het geval is met tabak. Het verbannen van reclame op alcohol zal daarom er ook toe lijden dat er met mate alcohol geconsumeerd zal worden. Dit zal naderhand zorgen voor een gezondere, stabielere en veiligere samenleving in onze stad. 4. Wijze van aanpak/oplossingsrichting Het Alcoholmanifest van gezondheidsorganisaties wijst ons (naast het beperken van de beschikbaarheid en prijsverhoging) op het belang van een ban op alcoholreclame. Daarbij wijzen de gezondheidsorganisaties op het eerdere succes van het verbod op reclame voor tabak. De gezondheidsorganisaties zetten met het Alcoholmanifest in op een verbod op alle alcoholreclame: van media en internet tot buitenruimte en sponsoring van sport- en culturele evenementen. Nu gaat het gemeentebeleid primair over reclame in de buitenruimte en dat verdient in dit initiatiefvoorstel voor Den Haag dan ook de primaire focus. We hopen dat de lokale ban op alcoholreclame in de buitenruimte van Den Haag als een sneeuwbaleffect zal doorwerken voor een algehele ban op alcoholreclame landelijk.

Het is nodig om inzichtelijk te hebben waar de (juridische) ruimtes/mogelijkheden liggen om alcoholreclame in de publieke ruimte te verbannen. Hieronder wordt verstaan: reclame waarin een alcoholhoudende drank, merk of producent centraal staat. Het gaat om de volgende vormen van buitenreclame: - Posters (waaronder swanks) - Abri’s - Handelsreclame op gebouwen (horecagevels) - Reclamezuilen (mupi’s) - Billboards - Plattegrondkasten - Vitrines - Stadsklokken - Lichtmastreclame - Grootschalige reclamemasten - Driehoeksborden - Vlaggen en banieren - Sandwichborden - Sponsoring openbare ruimte - Spandoeken - Stoepreclame - Lichtbakken aan lichtmasten 5. Financiële paragraaf Uit een rapport van Trimbos Instituut6 blijkt dat een alcoholreclameverbod gaat met zowel investering als opbrengsten. Volgens schattingen zou een algemeen verbod op alcoholreclame in heel Nederland jaarlijks € 8 miljoen minder opleveren. De maatschappelijke voordelen liggen in de verwachte afname van het alcoholgebruik (4% tot 5%). Op de lange termijn zou deze afname de samenleving ongeveer € 7 miljard kunnen opleveren. Onder andere vanwege het positieve effect van alcoholvermindering op het aantal verkeersslachtoffers en de arbeidsproductiviteit. Een besparing van de kosten in de gezondheidszorg is eveneens relevant in meeropbrengsten.

Hierin zijn de impliciete voordelen als welzijn en levenskwaliteitsverbetering niet meegenomen. De kosten (en opbrengsten) van een lokale ban voor alcoholreclame in de buitenruimte zijn echter niet bekend. Ervaringen van het verbod op sponsoring en reclame door tabaksfabrikanten heeft geleerd dat reclame en gesponsorde evenementen door de tabaksbranche nieuwe sponsoren en adverteerders hebben weten te vinden. We verzoeken het college een schatting van eventuele kosten mee te nemen in het gevraagd voorstel (zie eerste verzoek raadsbesluit).

6

https://www.trimbos.nl/docs/b12727c5-58cd-414d-8178-b0954d92595d.pdf Pagina 4 van 5

0.0% ALCOHOLRECLAME

6. Voorbeelden van verbod op alcoholreclame Gemeenten als Breda en Papendrecht hebben lokaal, in aanvulling op het landelijk beleid, verdergaande maatregelen getroffen voor het beperken en (deels) verbieden van alcoholreclame. Zo heeft de gemeente Breda reclamearme zones en speciale regels voor groengebieden, recreatiegebieden en het buitengebied, zoals een verbod op alcoholreclame. In het Beleidsplan buitenreclame 2020 - Buitenreclame in Breda7 staat het volgende hierover: “Op sportterreinen in beheer van een sportvereniging en op openbare sport- en spelvoorzieningen is reclame van sponsors toegestaan mits deze reclame een functioneel karakter heeft. Bijvoorbeeld: een boarding van reclameborden, logo- en/of naam van een sponsor op sportvoorzieningen zoals een achterboard van een basket of een skatevoorziening. Reclames voor alcohol is hier niet toegestaan.” (P. 32) De gemeente Papendrecht heeft in de Richtlijnen Buitenruimte 8 vastgelegd dat reclame- uitingen met alcohol, tabak of met een aanstootgevend karakter niet worden betrokken bij gemeentelijke concessies. “Om principiële redenen wordt het maken van reclame voor alcohol en tabak door de gemeente bij het aangaan van contracten uitgesloten. Daarnaast mag de reclame- uiting niet strijdig zijn met de Nederlandse Reclame Code en mag geen aanstootgevend karakter hebben.” 7.

Planning en communicatie Dit initiatiefvoorstel is erop gericht om samen met de commissie en het college te komen tot een raadsbesluit. Onderstaande dient als concept en richting om in gezamenlijkheid verder uit te werken. 8. Ontwerp-raadsbesluit De gemeenteraad van de gemeente Den Haag, in vergadering bijeen d.d. nader te bepalen, gelezen het voorstel van Adeel Mahmood, “0.0% Alcoholreclame”. Besluit: 1. Voor de raad in een beleidskader Alcoholreclame op te stellen en hierin uiteen te zetten in hoeverre en op welke wijze en termijn de gemeente alcoholreclame in de buitenruimte kan verbieden; en, 2. De raad een voorstel te doen toekomen hoe deze mogelijkheden bij de eerstvolgende gelegenheid te benutten en op te nemen in het nieuw te formuleren beleid voor reclame in de buitenruimte.

Aldus vastgesteld in de openbare raadsvergadering van … … … … … … … …. De griffier, De voorzitter,

7 8

https://www.publicspaceinfo.nl/media/uploads/files/BREDA_2013_0002_1.pdf http://decentrale.regelgeving.overheid.nl/cvdr/xhtmloutput/Historie/Papendrecht/434984/434984_1.html Pagina 5 van 5