RIS308636 Bijlage 1 PvA Herijking Transitieprogramma OV en Corona

Plan van Aanpak Herijkingsprocedure Transitieprogramma OV en corona

Bijlage bij Agendapost Plan van Aanpak Herijkingen Transitieprogramma OV en corona (BCVa 14 april 2021)

Inhoud 1. Aanleiding ........................................................................................................................................... 2 2. Uitgangspunten bij de Herijkingen ..................................................................................................... 2 3. Monitoring .......................................................................................................................................... 3 4. Aanpak ................................................................................................................................................ 4 5. Bestuurlijke besluitvorming ................................................................................................................ 5 6. Planning............................................................................................................................................... 6

Plan van Aanpak Herijking Transitieprogramma - 1 -

Bijlage bij Agendapost Plan van Aanpak Herijkingen Transitieprogramma OV en corona (BCVa 14 april 2021)

Plan van Aanpak Herijkingsprocedure Transitieprogramma OV en corona

1. Aanleiding Corona heeft een forse en meerjarige impact op het OV-gebruik binnen de MRDH. Tegelijk blijven de langetermijnambities van onze regio ongewijzigd. Er is een groot aantal opgaven die op (middel)lange termijn onverminderd om een oplossing vragen, waarbij OV een cruciale rol speelt. Op 24 maart 2021 heeft de BCVa het regionale Transitieprogramma vastgesteld om te komen tot een toekomstvast OV-systeem en de financiële gevolgen van corona op te vangen. Daarbij is tevens besloten dat het op 24 maart 2021 vastgestelde programma (in combinatie met de maatregelen zoals die op 25 november 2020 zijn vastgesteld) regulier herijkt gaan worden. In de geplande herijkingen wordt zo nodig bijgestuurd. In dit Plan van Aanpak voor de herijkingen van het Transitieprogramma wordt inzicht gegeven in hoe de MRDH om wil gaan met de urgente financiële opgave, de verwachte dynamiek rond de terugkeer van de reizigers naar het OV en het al dan niet beschikbaar komen van aanvullende Beschikbaarheidsvergoedingen van het Rijk. Herijking is nodig om in te kunnen spelen op de actualiteit en vraagt dus om een hoge frequentie van besluitvorming rond de herijking van het Transitieprogramma. Er zijn de volgende herijkingsmomenten voorzien; 22 september en 12 december 2021 en juni en november 2022.

In de toelichting op het besluit van de BCVa over de Herijking is gesteld dat alle aanpassingen van het Transitieprogramma (zowel op- als afschaling van maatregelen) gebeuren na besluitvorming door de BCVa met advies van de ACVa en METROCOV. Vanuit diverse raden is daarbij aandacht gevraagd voor tijdige betrokkenheid bij de besluitvorming over de maatregelen. De MRDH continueert de werkwijze zoals die vorig jaar is ingezet rond het eerste maatregelenpakket, waarbij raden actief worden uitgenodigd via hun wethouder inbreng te geven en de Adviescommissie een formele adviesrol vervult. In dit Plan van Aanpak worden de uitgangspunten bij de herijkingen toegelicht, de elementen van de monitoring benoemd en de aanpak bij de herijking beschreven. Ook wordt de planning rond de bestuurlijke besluitvorming beschreven.

2. Uitgangspunten bij de Herijkingen Bij de Herijkingen worden, deels op basis van eerdere besluiten, de volgende uitgangspunten gehanteerd: 1. Alle aanpassingen van het Transitieprogramma worden ter besluitvorming voorgelegd aan de BCVa. Voorstellen voor aanpassing van het Transitieprogramma worden ter besluitvorming voorgelegd aan de BCVa. Het initiatief voor aanvullende maatregelen en/of voorstellen voor terugdraaien eerdere maatregelen ligt bij vervoerders, de MRDH heeft vooral een toetsende rol. 2. Een uitzondering wordt gemaakt waarbij acuut handelen noodzakelijk is, conform het mandaat zoals dat is gegeven tijdens de besluitvorming over het Transitieprogramma op 24 maart 2021; 3. De herijking betreft het totale Transitieprogramma, wat inhoudt de maatregelen waartoe de BCVa op 25 november 2020 en 24 maart 2021 hebben besloten; 4. Het afwegingskader OV en Corona zoals vastgesteld op 24 oktober 2020 is leidend voor de afweging over het al dan niet nemen van extra maatregelen dan wel het terugdraaien van Plan van Aanpak Herijking Transitieprogramma - 2 -

maatregelen. Conform de vigerende concessies hebben de vervoerders ontwikkelruimte om primair voorstellen moeten doen; 5. De herijking mag er niet toe leiden dat het financieel perspectief voor MRDH of vervoerders verslechtert. In de BVOV met een looptijd tot 1/7/21 is afgesproken dat maatregelen tussen vervoerders en DO’s moeten kunnen leiden tot ten minste een zicht op de nullijn. Aanvullende maatregelen kunnen worden genomen als dat nodig is om het zicht op de financiële nullijn bij de vervoerders te houden; 6. Ten aanzien van eventuele vervoerkundige maatregelen geldt dat: a. Opschalen/ongedaan maken van de maatregelen is aan de orde als de vraag en/of de maatschappelijke effecten van de maatregelen daar aanleiding toe geven en de financiële ruimte voldoende is ; b. Waar mogelijk zal bij opschalen het aanbod eerst teruggebracht worden naar het basisniveau zoals dat in de Kadernota OV en de programma’s van eisen ten behoeve van de concessies (beiden vastgesteld na zienswijzeprocedure in de gemeenten) als ondergrens van het gewenste OV-aanbod vastgelegd is 7. De herijking vindt plaats op basis van monitoring door de vervoerders, waarbij zo veel mogelijk gebruik wordt gemaakt van de data die vervoerders nu ook al aanleveren. In de navolgende paragraaf zijn ook de indicatoren van de monitoring opgenomen.

3. Monitoring De herijking vindt plaats op basis van monitoring door de vervoerders, waarbij zoveel als mogelijk gebruik wordt gemaakt van de data die vervoerders nu ook al aanleveren. In de periodieke monitor van de vervoerbedrijven zal gerapporteerd wordt in ieder geval gerapporteerd over de volgende onderwerpen: Vervoerkundige ontwikkeling Indicator Aantallen reizigers Bezetting

Klantreacties dienstregeling Ontwikkeling sociale veiligheid Indicator Incidenten Zwartrijden Klantreacties Sociale veiligheid Klantoordeel Sociale veiligheid Financieel overzicht Sociale Veiligheid Ontwikkeling financiële situatie vervoerders Indicator Nader uit te werken

Omschrijving Ontwikkeling t.o.v. 2019 in totaal en per lijn 80-percentiel bezetting en maximum bezettingen ten opzichte van de situatie in 2019, per lijn waar maatregelen genomen zijn Ontwikkeling hiervan in de tijd

Omschrijving Aantal A- en B- incidenten Zwartrijd [%] Ontwikkeling hiervan in de tijd Ontwikkeling hiervan in de tijd

Omschrijving Nader uit te werken

Plan van Aanpak Herijking Transitieprogramma - 3 -

Ontwikkeling maatschappelijke effecten Indicator Nader uit te werken

Omschrijving Nader uit te werken

De komende periode worden deze indicatoren, in nauwe samenspraak met de vervoerders en de gemeenten via het AOVa, nader uitgewerkt. Daarbij zal in het bijzonder nog nader worden gesproken over de monitoring van de maatschappelijke effecten en de financiële effecten van de maatregelen. Dit is enigszins complex en vraagt daarom om een nadere uitwerking. Zo snel mogelijk, doch uiterlijk gelijktijdig met de eerste herijkingsrapportage in september wordt een voorstel voor de definitieve indicatoren ter besluitvorming voorgelegd aan de BCVa.

4. Aanpak In de aanpak is een aantal processtappen voor de herijkingen van het Transitieprogramma voorzien. Deze opsomming vormt het raamwerk van het Plan van Aanpak. 1. Het Transitieprogramma is vast agendapunt van de overleggen tussen de vervoerder en MRDH 2. De vervoerders monitoren de effecten van het Transitieprogramma. a. Over veiligheid(sbeleving) en de drukte in het OV vindt specifieke monitoring plaats zodat gegevens beschikbaar zijn om acute maatregelen (ook opschaling) op te baseren b. In samenspraak van MRDH met de vervoerders zullen efficiënte methodes voor het verzamelen van monitorgegevens bepaald worden. Specifieke aandacht zal daarbij worden gevraagd voor de maatschappelijke effecten van maatregelen. Hiervoor worden nog nadere indicatoren benoemd. 3. MRDH beoordeelt de monitoring op de financiële en inhoudelijke uitkomsten 4. Het Kernteam Transitieprogramma (Vervoerders en MRDH) bepaalt een eventueel aangepaste financiële taakstelling en een oplossingsrichting voor een eventuele aanscherping van het maatregelenpakket. 5. De vervoerder bereidt zo nodig, vanuit haar rol (financiële taakstelling, ontwikkelvrijheid en opbrengstverantwoordelijkheid), voorstellen voor aanpassingen van de maatregelenpakketten voor. 6.

Er vindt, zoals bij afgelopen wijzigingen bij de vervoerplannen en het Transitieprogramma, ambtelijk vooroverleg plaats tussen de vervoerders en de beleidsmedewerkers van de gemeenten over eventuele maatregelen. MRDH organiseert dit vooroverleg. Voor vervoerkundige maatregelen zijn de aandachtspunten bij de onderbouwing door de vervoerders: a. Wat is de maatschappelijke impact van het voorstel (zijn er alternatieve reismogelijkheden voor handen of te ontwikkelen die benut kunnen worden om de maatschappelijke impact van een maatregel te beperken, hoeveel reizigers ondervinden nadeel van de maatregel, zijn bepaalde voorzieningen slecht(er) bereikbaar e.d.)? b. Draagt het voorstel bij aan de doelstelling van robuust, toekomstvast en efficiënt vervoernetwerk? 7. De vervoerders dienen hun voorstellen in bij MRDH. 8. MRDH checkt de onderbouwing van de voorstellen aan het afwegingskader OV en Corona zoals vastgesteld op 24 oktober 2020 en de hiervoor genoemde uitgangspunten bij de Herijking. 9. De bestuurlijke behandeling van de herijkingsvoorstellen maakt onderdeel uit van de reguliere vergadercyclus van de BCVa. In de voorbereiding zijn er complicerende factoren. Soms zijn de eerder vastgestelde maatregelen nog maar kort of nog niet ingevoerd, verder kan de terugkeer van de reizigers een grillig patroon Plan van Aanpak Herijking Transitieprogramma - 4 -

vertonen. Ook kan er onzekerheid zijn over (tijdige) besluitvorming over een (verlenging van) de financiële bijdrage van de Rijksoverheid, dan wel over de voorwaarden van een mogelijk verlengde Beschikbaarheidsvergoeding. Deze onzekerheden zullen een plek krijgen in de herijkingen. Naar verwachting zal de onzekerheid het grootst zijn bij de eerstgeplande herijking van september 2021: waarbij naast de onzekerheden over de reizigersontwikkeling en aanvullende Rijkssteun ook de op 24 maart 2021 vastgestelde maatregelen nog maar kort (en waarschijnlijk gedeeltelijk) van kracht zijn.

5. Bestuurlijke besluitvorming Met maximale betrokkenheid van colleges, raden en Adviescommissie wordt een compacte herijkingsprocedure doorlopen. Vanuit een aantal raden is gevraagd om een prominente rol in de besluitvorming en vanuit de Adviescommissie is de actieve benadering en betrokkenheid als waardevol ervaren. De besluitvorming rond de herijkingsprocedure heeft de volgende kenmerken: 1. De ACVa krijgt wederom het verzoek te adviseren over de voorgestelde maatregelen. Om te zorgen dat de Adviescommissie over maximaal inzicht beschikt om dat goed te kunnen doen, wordt de week voorafgaand aan de adviesvergadering een informatieve sessie voor de ACVa en overige geïnteresseerde raadsleden georganiseerd. 2. Om de rol en positie van de raden te borgen is reeds nu al een aantal weken ingepland waarin colleges met raden het gesprek kunnen voeren voorafgaand aan de besluitvorming in de BCVa. In deze geplande periode hebben raden nadrukkelijk de mogelijkheid en gelegenheid met hun wethouder te spreken over de voorgenomen herijking, wensen, zorgen en adviezen mee te geven. De, vanwege de korte volgtijd tussen de herijkmomenten en de dynamiek in de ontwikkeling, compacte procedure vraagt aandacht voor het inplannen van de behandeling in college en eventueel de Raad(scommissie).

De korte procedure blijft echter nodig omdat het OV nog steeds volop in een crisis zit die om handelen vraagt en tegelijkertijd ook de terugkeer van reizigers snelle aanpassing met zich mee kan gaan brengen. Daarnaast heeft deze procedure de afgelopen periode tot goede betrokkenheid van ACVa en de gemeenteraden geleid. 3. Net als bij de voorbereiding van de besluitvorming in oktober 2020 en maart 2021 zal MRDH de gemeentelijke besluitvorming ondersteunen met (raads)informatiebrieven en contactmomenten/informatieve sessies voor de leden van de BCVa en gemeentelijke beleidsambtenaren. 4. METROCOV zal gevraagd worden om te adviseren over het voorgestelde BCVa-besluit. Ook voor hen zal voorafgaand aan de formele advisering een informatiesessie worden ingepland. 5. Er vindt ambtelijk vooroverleg plaats met de gemeenten en de vervoerders over de herijking van de maatregelen Conform de reguliere vervoerplanprocedure neemt de BCVa het besluit over de herijking. De bestuurlijke behandeling van de herijkingsvoorstellen maakt onderdeel uit van de reguliere vergadercyclus van de BCVa. De aan de BCVa voorgestelde besluiten hebben het volgende stramien: a. Kennis te nemen van de monitoring van het Transitieprogramma b. Besluiten over eventuele aanpassingen van de korte termijn maatregelen i. Verdeling van de financiële opgaven over de verschillende maatregelenpakketten ii.

Andere focus of aandacht bij een bepaalde maatregel c. Besluiten over de inhoudelijke voorstellen van de vervoerders Plan van Aanpak Herijking Transitieprogramma - 5 -

d. Kennis te nemen van eventuele in mandaat genomen tussentijdse besluiten van de Manager OV. Voor urgente besluiten/aanpassingen zijn de voorwaarden geformuleerd bij de besluitvorming over de dienstregeling per januari 2021 in november 2020.

6. Planning De voorgestelde planning voor de Herijkingen Transitieprogramma OV en corona in 2021 is hier onder weergegeven. Planning 2021 (procedure zonder het moeten doorvoeren van LT-maatregelen)

Herijking 1

Herijking 2

BCVa

22-9

15-12

ACVa (advisering over BCVa-voorstel)

15-9

8-12

BCVa (extra, informerende/adviserende bijeenkomst)

15-9

8-12

ACVa (informatieve sessie)

8-9

1-12

9/9 – 21/9

25/11 – 14/12

Presidium (incl. vrijgeven voor reactie)

8-9

24-11

Vooroverleg Presidium

23-8

8-11

Aanleveren Vooroverleg Presidium

18-8

3-11

Inleveren maatregelenpakketten door vervoerders

11-8

27-10

Afstemming over maatregelen met beleidsmedewerkers gemeenten

7/7 – 6/8

11/10 - 20/10

Inleveren monitorgegevens door de vervoerders en besluit over noodzakelijk te nemen LT-maatregelen.

Begin juli

Derde week september

Aanleveren monitor Veiligheid en Reizigersontwikkeling OV en corona MRDH

Maandelijks beschikbaar

Idem

Behandeling in colleges/ raad(scommissies)

In samenspraak met de vervoerders zullen logische momenten gekozen worden om eventuele wijzigingen in te laten gaan. Deze wijzigingsdata zullen vermeld worden bij de voorstellen.

Plan van Aanpak Herijking Transitieprogramma - 6 -