Document · PDF

RIS308620 Voorkom huidkanker met milieuvriendelijke zonnebrandcrème Bijlage 1

Commissie Samenleving 24 juni 2021, gemeente Den HaagBij agendapunt: Ingekomen bestuurlijke stukken6.001 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

nationaal actieplan

huidkanker

stuurgroep huidkankerzorg NL april 2021

Huidkanker is, met afstand, de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland.

nationaal actieplan huidkanker

voorwoord

Met dit nationaal actieplan doen wij een uitdrukkelijk appèl op alle politieke partijen, politici en andere

stuurgroep

beleidsmakers om komende jaren, samen met ons Najaar 2019 publiceerde Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL) verontrustende cijfers over de enorme toename van het aantal mensen met huidkanker in Nederland. De auteurs bepleitten een natio-

en andere betrokken partijen, werk te maken van het

Dr. Arjan van Dijk

coördinator Zonkrachtactieplan Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)

reduceren van de enorme menselijke en maatschappe-

Mr. Arno Rutte

director Vintura (voorzitter Stuurgroep)

Brigitte Boonen

voorzitter Euroskin / expert uv & gedragsverandering Stichting tegen Kanker (België)

Drs. Chris Oomen

voormalig directeur/bestuurder Delft Schieland Westland (DSW) Zorgverzekeraar

lijke impact van deze in ons land meest voorkomende vorm van kanker. Omdat het moet, en omdat het kán!

Dr. Eline Kramer-Noels

directeur NVDV (secretaris Stuurgroep)

Drs. Florijn Jacobi

wetenschappelijk medewerker Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG)

Graag gaan wij in gesprek om samen de voorgestelde

Prof. dr. Gert Westert

hoogleraar gezondheidszorgonderzoek Radboud Universiteit Nijmegen (RU)

maatregelen te vertalen naar concrete acties.

Jaap Touw

voorzitter De Huidkanker Stichting/HUKAs (patiëntenorganisatie)

19. Sindsdien is de roep om maatregelen om de druk

Prof. dr. Hein de Vries

hoogleraar gezondheidscommunicatie Universiteit Maastricht (UM)

op bemensbaarheid en betaalbaarheid van zorg te

Drs. Jos de Groot

senior adviseur IKNL (secretaris Stuurgroep)

verminderen alleen maar toegenomen.

Dr. Klara Mosterd

voorzitter Domeingroep Oncologie NVDV

Martina Rooijakkers

secretaris Stichting Melanoom (patiëntenorganisatie)

Prof. dr. Niels Chavannes

hoogleraar huisartsgeneeskunde Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC)

Prof. dr. Tamar Nijsten

hoogleraar dermatologie Erasmus Universiteit Rotterdam (EUR)

Prof. dr. Valery Lemmens

lid Raad van Bestuur IKNL, hoogleraar kankerepidemiologie / kankersurveillance EUR

naal actieplan om deze toename een halt toe te roepen en daarmee te voorkomen dat de huidkankerzorg dicht slibt en onbetaalbaar wordt. Dat was nog vóór covid-

IKNL en Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV) hebben de handschoen opgepakt en een gezamenlijke route uitgestippeld om tot het nu voorliggende plan te komen. Een van de onderdelen daarvan was het instellen van een overkoepelende stuurgroep die fungeert als aanjager voor het



continu monitoren en verbeteren van de houdbaarheid en kwaliteit van de huidkankerzorg in Nederland. Deze stuurgroep bestaat uit vertegenwoordigers van de belangrijkste probleemeigenaars (organisaties van patiënten en professionals), aangevuld met adviseurs uit de werelden van onderzoek en wetenschap respec-

Birgitte Visch

Arno Rutte

dermatoloog Rijnstate en voorzitter Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie (NVDV)

director Vintura en voorzitter Stuurgroep Huidkankerzorg Nederland

Dit plan is geschreven en verschijnt terwijl de zorg

Met dit initiatief wil de Stuurgroep bijdragen aan een

zucht onder het juk van covid-19. Opnieuw blijkt hoe

toekomstbestendige huidkankerzorg in Nederland.

belangrijk het is te zoeken naar fundamentele oplos-

Wij willen ons inzetten om deze visie te vertalen naar

singen die ook op lange termijn stand houden.

concrete acties. Doet u ook mee?

tievelijk politiek en beleid (inclusief zorgverzekeraars). 4

nationaal actieplan huidkanker

inhoud 1

URGENTIE

2 AANPAK

8 15

Preventie: naar meer gezondheid  maatregelen

Passende zorg 3

 maatregelen

MONITOR HUIDKANKER(ZORG) NEDERLAND

Afkortingen

referenties • Capaciteitsorgaan (2019). Capaciteitsplan 2020-2023 - Deelrapport 1. • Capaciteitsorgaan (2019). Capaciteitsplan 2021-2024 - Deelrapport 2. • Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS, 2021). Overledenen; belangrijke doodsoorzaken (korte lijst), leeftijd, geslacht. https://opendata.cbs.nl/statline/#/CBS/nl/ (cijfers 2019; geraadpleegd januari 2021). • Centraal Planbureau, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van Financiën (2020). Zorgkeuzes in Kaart Analyse van beleidsopties van politieke partijen voor de zorg. • De Haas E, Kukutsch N. Visiedocument legt basis onder preventie van huidkanker. Medisch Contact, 16 oktober 2018, 18-19. • Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL, 2019). Huidkanker in Nederland - cijfers uit 30 jaar Nederlandse Kankerregistratie. • Nieuwenhuis M (2020). Kankerexpert wil verbod op zonnebanken: ‘Belachelijk idee dat bruin worden gezond is’. Algemeen Dagblad, 04-02-20. • Noels EC (2019). Organisation of skin cancer revisited. Dissertation Department of Dermatology, Erasmus University Rotterdam. • Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM, 2008). Climate and ozone change effects on ultraviolet radiation and risks (COEUR). Using and validating earth observation. • Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM, 2017). uv-straling en gezondheid: Probleemveld en kennisbasis bij het RIVM.

• Van Gils P, Suijkerbuijk A, Polder J, et al (2019). Ook buiten preventieakkoord is veel gezondheidswinst te behalen tegen beperkte kosten. Economisch Statistische Berichten: Algemeen Weekblad voor Handel, Nijverheid, Financiën en Verkeer.

nationaal actieplan huidkanker

1. urgentie

Van alle nieuwe kankerpatiënten betreft het in

52%

huidkanker

52% van de gevallen huidkanker

12%

borstkanker

(inclusief BCC). Daarmee komt huidkanker vaker

11%

darmkanker

voor dan borstkanker, darmkanker, longkanker

10%

longkanker

prostaatkanker

Huidkanker is, met afstand, de meest voorkomende vorm van kanker in Nederland Alleen al in 2017 waren er in één jaar bijna

67.000 nieuwe huidkankerpatiënten. (IKNL 2019)

en prostaatkanker bij elkaar opgeteld.

Basaalcelcarcinoom (BCC)

Plaveiselcelcarcinoom (PCC)

Melanoom

Zeldzame vormen

48.022 nieuwe patiënten

12.318 nieuwe patiënten

6.197 nieuwe patiënten

• de meest voorkomende vorm van huidkanker, die in

• behoort samen met BCC tot de keratinocytaire

het algemeen traag groeit en haast nooit uitzaait;

(niet-melanome) vormen van huidkanker;

• de meest agressieve vorm van huidkanker, die gemakkelijker dan BCC of PCC uitzaait, zowel regio-

• een niet behandeld BCC kan naast- of onderliggende

• PCC kan uitzaaien, meestal regionaal (naar omlig-

naal als op afstand (naar andere organen);

weefsels kapotmaken, en daarmee ernstige vermin-

gende klieren); het risico hierop is kleiner is dan bij

• melanoom komt vaker voor bij vrouwen;

king opleveren;

melanoom;

• mediane leeftijd bij diagnose is 62 jaar;

• ook de chirurgische behandeling zelf, om een (uitge-

• PCC komt vaker voor bij mannen; • mediane leeftijd bij diagnose is 76 jaar;

mende vormen van kanker bij de leeftijdsgroep 18

achterlaten;

• anders dan bij BCC en melanoom komt PCC relatief

tot 35 jaar;

weinig voor bij <60-jarigen.

• melanoom is de snelst stijgende vorm van kanker bij

• in Nederland is ongeveer een kwart van de nieuwe

de 30- tot 60-jarigen.

sarcomen.

N.B.: bij bovenstaande aantallen (cijfers betreffen 2017) zijn premaligne afwijkingen die gelden als mogelijke voorstadia van PCC (actinische keratose en ziekte van Bowen of Morbus Bowen) en voorstadia van melanoom (melanoma in situ en lentigo maligna van melanoom) niet meegerekend. Ter illustratie: ruim

patiënten jonger dan 60 jaar;

een derde van de Nederlandse bevolking ouder dan vijftig jaar heeft actinische

• BCC komt op deze jongere leeftijd (<60 jaar) vaker

keratose.

voor bij vrouwen dan bij mannen.

merkelcelcarcinoom, huidadnexcarcinoom of bepaalde

• melanoom staat in de top drie van meest vóórko-

breid) BCC te verwijderen, kan ontsierende littekens • mediane leeftijd bij diagnose is 70 jaar;

• Enkele zeldzame vormen van huidkanker, zoals

nationaal actieplan huidkanker

celcarcinomen zijn van het snelgroeiende ‘sprieterige’ soort. Hoogrisicotumoren, vooral op of aan het hoofd, met een grotere kans op terugkeer en op uitzaaiingen. En inderdaad, de plekjes komen terug. Bezoeken aan verschillende ziekenhuizen, voor chirurgische en andere behandelingen, volgen elkaar in sneltreinvaart op. Ergens onderweg raakt hij de tel kwijt. Het ergste moet dan nog komen. In 2013 is er eerst een operatie vanwege endeldarmkanker. De dermatologische behandelingen gaan intussen gewoon door. Op de hoofdhuid zijn onderhand zoveel plekjes behandeld, dat in 2014 een hoofdhuidtransplantatie volgt. Tweemaal, want de eerste keer zijn de randen niet schoon. Daarna wordt opnieuw een aantal plaveiselcelcarcinomen verwijderd op been, neus, arm, hoofd.

Zo veel meer dan ‘even’ een plekje wegwerken

Medio 2017 komt Jaap terecht bij Erasmus MC, het

kwaad in, denkt dat het wel weer over gaat. Pas na

ziekenhuis waar hij ook nu nog steeds onder behan-

een herhaald bezoek verwijst de huisarts Jaap naar de

deling is. Daar komen de artsen met het voorstel te

dermatoloog en blijkt het ogenschijnlijk onschuldige

stoppen met het telkens weghalen van plekjes op

Jaap Touw (inmiddels 69 jaar) brengt als kind - blond

genieten van de zon, insmeren hooguit met ‘vette

plekje een basaalcelcarcinoom te zijn dat verwijderd

het hoofd. ‘Ze wilden een hoofdhuidreconstructie

haar, blauwe ogen (huidtype 2) - veel tijd buiten door.

citroenolie’; verbranden eerder regel dan uitzondering.

moet worden. Helaas niet voor het laatst. Na een

uitvoeren, dat is een mooi woord voor gescalpeerd

‘Veel fietstochten naar het strand om daar bij veel

Kortom, wat betreft zonbescherming en huidkanker-

windstilte van een jaar of vijf, barst de storm kort voor

worden.’ Jaap gaat akkoord.

wind, nauwelijks ingesmeerd en zonder beschermende

preventie een echt kind van zijn generatie.

de eeuwwisseling los. Jaap, tijdens zijn latere werk-

kleding of petje, in de duinen van de zon te genieten.’

blad - bij zijn huisarts. Deze ziet er aanvankelijk geen

zame leven securitymanagement professional bij grote

Enkele maanden later bevindt Jaap zich in Spanje, om

Ook later, als beroepsmilitair, voeren buitenactiviteiten

Nog maar begin veertig meldt hij zich voor het eerst

internationale bedrijven, bouwt een indrukwekkend

bij te tanken en te werken aan verder herstel. Maar in

de boventoon. En op vakantie naar Spanje, lekker

met een verdacht plekje - op zijn linker schouder

medisch CV op. Zijn talloze basaalcel- en ook plaveisel-

plaats daarvan krijgt hij steken in zijn hoofd. De

nationaal actieplan huidkanker

Ze wilden een hoofdhuidreconstructie uitvoeren, dat is een mooi woord voor gescalpeerd worden.

Spaanse artsen denken in eerste instantie aan een

En nog steeds is de medische gifbeker niet leeg. Najaar

Stijgende incidentie

abces. Een operatie volgt, in Malaga, op oudejaars-

2020 zijn alweer een basaalcel- en plaveiselcelcarci-

Vanaf de start van de Nederlandse Kankerregistratie

avond 2017. Als blijkt dat de artsen niet alles hebben

noom op het hoofd verwijderd; voorjaar 2021 worden

in 1989 is het jaarlijks aantal nieuwe huidkankerpa-

kunnen weghalen en de wond niet schoon is, kiest

weer wat nieuwe plekjes behandeld.

tiënten verviervoudigd (RIVM, 2017). Het einde van

Jaap ervoor terug te gaan naar Nederland. Tijdens de

deze explosieve stijging is nog niet in zicht. We gaan,

onderzoeken in Nederland blijken het uitzaaiingen in

Moedig voorwaarts

binnen vijf jaar, naar bijna 350 nieuwe patiënten (al dan

de lymfeklieren van de hals te zijn.

Jaap mag met recht een positieve doorzetter worden

niet met meerdere plekjes) per gemiddelde werkdag.

Jaap krijgt te horen dat de artsen palliatieve zorg willen

genoemd, iemand die niet snel opgeeft. Moedig

Ter illustratie: dat betekent dat er ieder half uur twee

gaan geven. ‘Dan weet je dat je niet lang meer hebt.’

voorwaarts, is zijn lijfspreuk. Die eigenschappen komen

complete voetbalelftallen met huidkanker bij komen.

Hij legt er zich niet bij neer en vindt een hoofdhals-chi-

goed van pas in zijn nieuwe hoedanigheid van mede-

rurg die een levensreddende operatie (halsklierdis-

oprichter en voorzitter van HUKAs (De Huidkanker

sectie) aandurft. Daarna duurt het vijf maanden om de

Stichting), de nog jonge patiëntenorganisatie voor

operatiewonden in de halsstreek dicht te krijgen. In die

mensen met niet melanoom huidkanker.

tijd komt er twee keer per dag een wondverpleegkundige om de wond door te spoelen en te verbinden. Als

Als zijn eigen ervaring iets leert, is het dat verdachte

de wond bijna dicht is, volgen bestralingen, waardoor

plekjes ook minder onschuldig kunnen zijn dan vaak

de wondgenezing weer trager verloopt. Ook anno 2021

gedacht wordt. En dat vroege opsporing van die

moet Jaap nog steeds voorzichtig zijn, de minste of

minder onschuldige plekjes dus van groot belang is.

geringste aanraking met een hard voorwerp leidt tot

Die boodschap wil hij als voorzitter van HUKAs graag

een wondje.

meegeven. ‘Wacht niet af, laat je verdachte plekje

‘Ik heb nog maar een heel klein stukje eigen, ‘echte’

onderzoeken door je huisarts of dermatoloog. Hoe

hoofdhuid. En als je mijn hoofd-/halsstreek bekijkt, zie

eerder je erbij bent, des te minder schade je hebt. Je

je een heel strak stuk huid, met een behoorlijke bobbel.

hebt maar één huid. Wees er zuinig op!’

‘Ieder half uur twee complete voetbalelftallen met huidkanker erbij’

Iedere week ga ik zeker een uur naar een oncologie-fysiotherapeut. Inmiddels heb ik al zo’n 135 behande-

Lees verder op pagina 21 >>

lingen, inclusief lymfedrainage, gehad.’

nationaal actieplan huidkanker

Overleving en sterfte

Impact op kosten

De grootste procentuele stijging van het jaarlijks aantal

De verontrustende optelsom van jaarlijkse aantallen

nieuwe patiënten doet zich de komende jaren voor

nieuwe patiënten én patiënten die ook daarna in zorg

bij PCC (anno 2027 73% méér nieuwe patiënten dan in

blijven voorspelt een toenemende druk op de bemens-

2017) en melanoom (53% méér). Dit zijn de veelvoor-

baarheid en betaalbaarheid van de huidkankerzorg.

komende vormen van huidkanker die kunnen uitzaaien

Alleen al door stijgende incidentie én de introductie

en waaraan mensen kunnen overlijden. De 5-jaars,

van nieuwe geneesmiddelen gaan bijvoorbeeld de

respectievelijk 10-jaars relatieve overleving bedraagt

kosten voor tweedelijns huidkankerzorg naar verwach-

95% en 90% voor PCC, 91% en 86% voor melanoom.

ting van €465 miljoen (2017) naar €1,35 miljard in 2030

Dat betekent qua absolute aantallen nog altijd rond de

(Noels, 2019). Dit betreft nog alleen kosten voor zorg in

900 sterfgevallen per jaar. Hoewel deze cijfers gunstig

ziekenhuizen, inclusief bijbehorende geneesmiddelen-

afsteken bij sommige andere vormen van kanker,

kosten. De kosten voor eerstelijnszorg blijven buiten

overlijden er in Nederland jaarlijks meer mensen aan

beschouwing, terwijl de huisarts ook een belangrijk

huidkanker dan aan bijvoorbeeld verkeersongevallen

aandeel heeft in de huidkankerzorg.

2. aanpak Huidkanker ontstaat voornamelijk door, niet altijd bewust zo bedoelde of ervaren (bijvoorbeeld bij wandelen, fietsen of in de tuin werken), overmatige blootstelling aan uv-straling van zon en zonnebanken. Deze uv-straling zorgt voor huidschade in de vorm van verbranding (met verhoogd risico op huidkanker) en veroudering (rimpels), en kan bovendien ook nog eens bepaalde oogaandoeningen (mede) veroorzaken.

Belachelijk idee dat bruin worden gezond is Nieuwenhuis, 2020

en geweldsmisdrijven samen (CBS, 2021).

 Impact op zorg

Kiezen we ook naar de toekomst toe voor (nog) méér

De Stuurgroep Huidkankerzorg Nederland beschouwt

Ongeveer een derde van de nieuwe patiënten ontwik-

zorg, het achteraf repareren van de eigenlijk onnodige

effectieve primaire preventie als meest fundamentele

kelt binnen vijf jaar opnieuw huidkanker. Soms is

gevolgen van de schade? Blijven we dweilen met

aanpak om de problemen m.b.t. de ‘houdbaarheid’

‘even het plekje verwijderen’ voldoende. Soms is

de kraan open, en daar vele miljoenen publieke én

(bemensbaarheid, betaalbaarheid) van de huidkan-

extensieve behandeling met ingrijpende gevolgen

particuliere middelen aan uitgeven? Of gaan we voor

kerzorg op te lossen en roept politici, beleidsmakers

voor de patiënt onontkoombaar. Zie hiervoor ook de

meer gezondheid, voor verandering van zongedrag

en andere betrokkenen op om dáár de komende jaren

en zonnebankgebruik en het daarmee voorkómen van

fors op in te zetten. Actief preventiebeleid niet als

huidkanker?

sluitstuk, maar als vertrekpunt voor het bevorderen van

persoonlijke verhalen van Jaap Touw en Ed van der Want. Hoe dan ook blijven veel patiënten langdurig zorg nodig hebben. Huidkanker is vaak een chronische aandoening.

Ongeveer een derde van de nieuwe patiënten ontwikkelt binnen vijf jaar opnieuw huidkanker.

nationaal actieplan huidkanker

gezondheid.

nationaal actieplan huidkanker

programma meer gezondheid (preventie) Het zou mooi zijn als het voorkómen van zonschade eenzelfde geaccepteerde routine zou zijn als tandenpoetsen

De laatste jaren lijkt er meer aandacht te komen voor preventie. Het in 2018 door staatssecretaris Blokhuis (kabinet-Rutte III) gesloten Nationaal Preventieakkoord, focust op roken, overgewicht (gezonde voeding, meer sport en bewegen) en problematisch alcoholgebruik. Onderzoekers van het RIVM geven aan dat er ook buiten het preventieakkoord, tegen beperkte kosten, veel gezondheidswinst valt te behalen (Van Gils et al, 2019). Zij pleiten ervoor deze ‘onbenutte kansen’, waaronder ook maatregelen op het gebied van huidkankerpreventie,

De Haas & Kukutsch, 2018

te verzilveren.

 De Stuurgroep Huidkankerzorg Nederland combineert

kwestie van lange adem is, die pas op langere termijn

de focus op huidkankerpreventie met een pleidooi voor

(ook in financiële zin) maximaal rendeert. Er is méér

andere (betere, efficiëntere, slimmere) huidkankerzorg,

nodig, om ook al op kortere termijn de druk van de

waarbij gepast gebruik van (evidence-based toepas-

(zorg)ketel te halen.

singen van) digitale en andere technologische ondersteuning een belangrijke rol speelt.

1. Focus gedurende de looptijd van dit eerste Nationaal Actieplan Huidkanker (2021-2025) wat betreft primaire preventie op een viertal, deels overlappende specifieke (hoog risico) doelgroepen: (ouders/verzorgers van) kinderen tot 18 jaar, buitensporters, buitenwerkers en zonnebankgebruikers.

2. Breng d.m.v. literatuuronderzoek per doelgroep methodes en werkwijzen in kaart van in binnen- en buitenland ingezette, effectief gebleken interventies/programma’s om zon- en zonnebankgedrag te veranderen. Het is niet nodig het wiel telkens helemaal opnieuw uit te

In dit plan schetsen we de contouren van verdere

vinden.

uitwerking van beide onderdelen van onze twee-sporen aanpak: • Programma meer gezondheid (Preventie) • Programma passende zorg

3. Richt vanuit het huidige consortium rondom het Zonkrachtactieplan (VWS, RIVM), per doelgroep een actieve werkgemeenschap (kennisplatform) in, met vertegenwoordigers van onderzoek, beleid en praktijk. Betrek hierbij ook vertegenwoordigers van de primaire doelgroepen zelf én van belangrijke intermediaire doelgroepen (zoals bijvoorbeeld koepels van ouders, consultatiebureaus, GGD-en, scholen, werkgevers, sportclubs, et cetera).

nationaal actieplan huidkanker

maatregelen

De Stuurgroep realiseert zich dat deze aanpak een

vervolg maatregelen programma meer gezondheid (preventie)

4. Stel daarboven (eveneens per doelgroep c.q. werkgemeenschap) een nationaal coördinator

» Zorg in verschillende settingen, zoals kinderopvang, scholen, recreatieve buitenplekken, voor

huidkankerpreventie aan. Hij/zij is verantwoordelijk voor de vertaling van de uit eerderge-

(gratis) beschikbaarheid van goede zonbeschermingsmiddelen. De snelle verspreiding van

noemd literatuuronderzoek verkregen inzichten naar ontwikkeling en uitvoering van een

desinfecterende handgel in de strijd tegen covid-19 laat zien dat het kan. » Denk ook aan organisatorische maatregelen, bijvoorbeeld door trainingen of wedstrijden voor

concreet meerjarenprogramma huidkankerpreventie. Denk daarbij aan onderdelen als:

buitensporters niet te plannen op die tijd van de dag (tussen 12.00 en 15.00 uur) dat de zonkracht

Jaarlijkse campagnes (N.B: inclusief de mogelijke inzet van influencers) om doelgroepen bewust te maken van de risico’s van hun gedrag, mogelijke gedragsalternatieven aan te bieden, en zo

het sterkst is. » Erken (net als in Duitsland) huidkanker als beroepsziekte en maak afspraken met werkgevers over hun (mede) verantwoordelijkheid om werknemers op de werkplek te beschermen.

te bevorderen dat primaire doelgroepen een geïnformeerde (gedrags)keuze kunnen maken. Volgens het rapport ‘Zorgkeuzes in Kaart’ (CPB et al, 2020) vragen dergelijke jaarlijkse preventiecampagnes een investering van circa €4 mln. per jaar en laten deze na twintig jaar een netto-op-

» Zet het extra belasten van ongezonde producten (als tabak of alcohol) met hogere accijnzen ook als middel in bij de verkoop en/of commerciële exploitatie van zonnebanken.

brengst zien van €44 mln. structureel per jaar.

b Maatregelen om uitvoering van ‘verstandig’ gedrag te bevorderen (maak de gezonde keuze

gezonde keuzes te maken. Bijvoorbeeld (particuliere en/of commerciële) bezitters van zonne-

de gemakkelijkste keuze). Effectieve preventieprogramma’s zijn per definitie programma’s die

banken uitnodigen voor een inleveractie, met als mogelijke alternatieve tegenprestatie (in plaats

bestaan uit meerdere ingrediënten (interventies). Zo is het óók belangrijk dat de economische,

van een inleverpremie) een bijdrage aan recycling/circulaire economie met positieve effecten voor

fysieke, politieke en sociale omgeving de naleving van dat verstandige gedrag vergemakkelijkt of

het milieu. In het kader van deze optie adviseert de Stuurgroep een ontwerpcompetitie te organi-

zelfs actief stimuleert. Mogelijke voorbeelden zijn:

seren, waarbij uitgewerkte suggesties voor maatschappelijk en economisch zinvol hergebruik van (onderdelen van) zonnebanken kunnen worden aangedragen.

» Zorg voor optimale (groene) schaduwcreatie op en/of rond parken, speeltuinen, (speel) pleinen, straten, sportvelden, openluchtzwembaden en andere recreatieplekken. Dat levert naast gezondheidswinst (huidkankerpreventie) ook andere voordelen op, zoals betere waterafvoer bij hevige regenval en verlaging van de temperatuur in steden, wat van groot belang kan zijn

d Start de uitvoering van elk meerjarenprogramma met een aantal koplopers die ook zelf (snel) resultaat willen boeken.

in de strijd tegen hittestress (aansluiting bij beleid klimaatadaptatie). Gemeenten en eventueel waterschappen spelen hierbij een belangrijke rol, bijvoorbeeld in het kader van implementatie van de Omgevingswet. Het belang van veilige zonblootstelling moet worden meegenomen in de op te stellen omgevingsvisie. Mede op basis daarvan kunnen gemeenten de lokaal betrokken partijen adviseren en stimuleren (bijvoorbeeld door middel van richtlijnen of subsidies) om ‘huid(kanker)

maatregelen

c Laat ook ruimte voor creatieve, nieuwe wegen om doelgroepen positief te verleiden om zelf

vriendelijk’ te (ver)bouwen. 18

nationaal actieplan huidkanker

vervolg maatregelen programma meer gezondheid (preventie)

>> vervolg pagina 13: verhaal Jaap Touw

Zoek naar en/of test methoden om vroege opsporing (secundaire preventie) voor het daar-

sport en huidkanker

voor relevante deel van de vier risicogroepen te integreren in de aanpak van de primaire preventie. Bijvoorbeeld een periodieke huidcheck van bouwvakkers naast bijeenkomsten en/ of andere vormen van voorlichting om bewustwording te vergroten en preventieve maatregelen tegen huidschade te nemen. Leg dit vast in afspraken (huidkankerpreventieakkoorden) met bijvoorbeeld sportbonden, bonden van werkgevers en werknemers (win-win situatie).

Evalueer systematisch de uitvoering en effecten van in Nederland in te zetten interventies om

nulmeting gemeten veranderingen van dit gedrag gelden als voorspellende proxy van pas op langere termijn te verwachten zichtbare effecten op aantallen nieuwe huidkankerpatiënten. Zij signaleren veel eerder dan incidentiecijfers of en hoe interventies bijgesteld moeten worden.

voorbeelden van landen met een succesvolle aanpak. Maar in een denkbeeldige Europese eredivisie ranglijst, staat Nederland in het rechterrijtje als het gaat om een effectieve beleidsmatige, integrale aanpak van huidkankerpreventie.’ Jaap wijst op de terechte aandacht voor bewegen en sport, volop gepromoot als onderdeel van een na te

Los van het op de vier doelgroepen gerichte beleid, bepleit de Stuurgroep enkele algemene

streven gezonde leefstijl. Het verbaast hem dat hierbij,

ondersteunende maatregelen om (de ontwikkeling / uitvoering van) huidkankerpreventiebeleid in Nederland op een hoger plan te brengen:

op enkele uitzonderingen na, zo weinig aandacht is voor huidkankerpreventie. Zelfs bij professionele spor-

Stel een bijzondere leerstoel huidkankerpreventie in, die verschillende relevante (dermatologische, gedragswetenschappelijke, social marketing) invalshoeken combineert.

huidkankers vermijdbaar is door wijzer om te gaan met heel veel menselijk leed én zorgkosten sparen. Er zijn

metingen van (determinanten en gevolgen van) zon- of zonnebankgedrag. Na een eerste

aan preventie. ‘Het wrange is dat pakweg 95% van de zonnen en zonnebanken. Adequate preventie kan dus

zon- en zonnebankgedrag te veranderen. Gebruik daarvoor zowel subjectieve als objectieve

Naast vroege opsporing hecht HUKAs veel belang

ters met uitgebreide medische begeleiding. Illustratief is de anekdote van de profwielrenner die vertelde dat

Zet een huidkankerpreventiefonds op, om meer financiële mogelijkheden voor actieve (gecoördineerde, continue) huidkankerpreventie te creëren.

het zijn vrouw aan het thuisfront was die hem - voor wéér een helse bergetappe in de moordende mediterrane zon - herinnerde aan het bestaan van zoiets als preventieve zonbeschermingsmiddelen om zijn huid mee in te smeren. Jaap is zelf sinds zijn veertigste jaar fervent amateurgolfer (handicap 13), tevens voormalig Regiocommissaris van de Nederlandse Golf Federatie

nationaal actieplan huidkanker

(NGF). ‘Ook in de golfwereld is huidkanker een groeiend probleem. Er zijn bekende profs, waaronder de voormalig nummer één van de wereldranglijst, die er openlijk voor uitkwamen een vorm van huidkanker te hebben (gehad) om daarmee de bewustwording van het probleem te bevorderen.’ De Australiërs, sowieso internationaal koploper als het gaat om huidkankerpreventie, ontwikkelden een kant-en-klaar programma (‘Improve your long game’) om hierop in te spelen. ‘Als golfende huidkankerpatiënt én voorzitter van HUKAs, kan ik natuurlijk niet nalaten dergelijke hulpmiddelen ook hier onder de aandacht te brengen.’ ‘En dan, als er één schaap over de dam is, doorpakken naar atletiek, tennis, voetbal en allerlei andere sportbonden’, klinkt het strijdlustig. ‘Maar eigenlijk is het van de zotte dat wij als kleine vrijwilligersorganisatie dit initiëren. Hoe mooi zou het zijn, als de politiek, zorgverzekeraars, mogelijke sponsoren - die daar zelf ook belang bij hebben - dit samen met een organisatie als NOC*NSF centraal gecoördineerd oppakken. En denk daarbij ook aan gemeenten en andere exploitanten van sportparken en zwembaden die het nodige kunnen bijdragen door met beplanting of schaduwdoeken méér schaduw te creëren. Zodat uiteindelijk iedereen kan bewegen en sporten in een gezonde, ook ‘huidvriendelijke’ omgeving.’

<< 21

Een goede CAO waard Als kaderlid van de FNV heeft Ed zich hard gemaakt voor het - voor het eerst in Nederland - opnemen van dergelijke bepalingen in de cao. Hij helpt zelfs persoonlijk mee geschikte petten met nekflap te vinden. Zijn inzet vindt zijn oorsprong in de gebeurtenissen vanaf een paar jaar daarvoor. Het begint met een rood plekje, volgens Ed een muggenbeet, op zijn neus. Het plekje gaat niet weg. Via zijn alerte huisarts die hem meteen doorverwijst, belandt hij bij de dermatoloog, die een basaalcelcarcinoom constateert. Na verwijdering daarvan komen de plekjes terug. Telkens wordt een stukje van de neus ‘afgepeld’ om te onderzoeken

werk en huidkanker

op kwaadaardige cellen. Als die worden gevonden,

wordt er wéér een plakje afgesneden, net zo lang tot er weer gezond weefsel tevoorschijn komt. Zo ‘verdwijnt’,

Vrijdag 7 juni 2019. Voor Ed van der Want (53 jaar)

Lid 4 daarvan gaat onder andere over een aantal

Lid 7 beschrijft ook de sancties wanneer een werk-

stapje voor stapje, de halve neus van Ed, en wordt een

zijn er speciale redenen waarom deze dag in zijn

persoonlijke beschermingsmiddelen dat de werkgever

nemer volgens de werkgever niet of in onvoldoende

neusreconstructie haast onontkoombaar. In een half

geheugen gegrift staat. ‘Zijn’ FNV Bouwen & Wonen

verplicht is aan de werknemers ter beschikking te

mate gebruik maakt van bovenstaande middelen. Bij

jaar tijd ondergaat hij zes operaties. Eerst wordt een

bereikt dan overeenstemming met de Vereniging

stellen. Aan het al langer bekende lijstje van bijvoor-

eerste overtreding een waarschuwing, bij tweede over-

stuk vlees uit zijn voorhoofd gesneden en met een reep

Dakdekkersbranche Nederland over een nieuwe CAO

beeld veiligheidsschoenen en werkhandschoenen

treding een boete van €100,-, bij derde overtreding

huid langs het restant van zijn neus gehangen. Pas na

Bikudak. Nieuw, zeg maar gerust een doorbraak in

is een aantal middelen toegevoegd: “zonnebril met

ontslag op staande voet. Andersom, als de werkgever

drie maanden is dat zodanig vergroeid dat daarmee,

deze collectieve arbeidsovereenkomst ‘voor de bitu-

uv-bescherming; (zonne)pet met nekflap ter bescher-

de middelen niet verstrekt, is de werknemer niet

samen met kraakbeen uit zijn oren, de reconstructie

mineuze en kunststofdakbedekkingsbedrijven’, is de

ming tegen uv-straling; uv-beschermende werkkle-

verplicht zijn werkzaamheden te beginnen c.q. voort te

kan worden voltooid. Wie de foto’s ziet, begrijpt

uitbreiding van artikel 14 over arbeidsomstandigheden.

ding; zonnebrand.’’

zetten (lid 8).

waarom Ed dacht dat het nooit meer goed zou komen.

nationaal actieplan huidkanker

Een half jaar later klimt Ed, dan al 33 jaar werkzaam

In tegenstelling tot bijvoorbeeld onze oosterburen,

als dakdekker, weer het dak op. Al die tijd is zijn huid

erkent Nederland huidkanker niet als beroepsziekte.

grote delen van het jaar blootgesteld aan uv-stra-

Ed vindt het óók een taak van werkgevers om buiten

ling van de zon. Ook bij bewolkt weer, want wolken

werkende werknemers te beschermen tegen de

houden de straling niet volledig tegen. Zich ertegen

risico’s van de zon. ‘Werken in de zon is gevaarlijk.’

beschermen, met aangepaste kleding en zonnebrandolie, deed hij toen niet. ‘Als je jong bent, ben je

Vrijdag 7 juni 2019 mag dan een heuglijke dag zijn

daar onverschillig in. Dat is niet slim. De schade die je

geweest, daarmee is de strijd nog niet gestreden.

oploopt is aanvankelijk sluimerend en ontaardt vaak

Inmiddels zijn we bijna twee jaar verder. Pogingen

pas jaren later in iets wat dan huidkanker blijkt te zijn.’

om soortgelijke afspraken over zonbescherming als in de cao voor dakdekkers óók in de cao Bouw &

Na zijn persoonlijke ervaring daarmee, gaat Ed zelf

Infra op te nemen stranden tot dusver, om uiteenlo-

op zoek naar kleding die uv-straling tegenhoudt -

pende redenen. Bij onderhandelingen over eerdere

een gewoon T-shirt doet dat niet of nauwelijks - en

cao’s hebben betrokken partijen (de omvang van)

smeert hij zichzelf meerdere keren op een dag goed

het probleem huidkanker nog niet zo scherp op

in. Hij schroomt niet zijn ervaringen (inclusief de al

het netvlies staan, ook omdat er dan - in Ed’s eigen

genoemde foto’s) te delen, als waarschuwing aan

bewoordingen - onvoldoende ‘slachtoffers uit eigen

zijn collega’s. Niet alleen dakdekkers, metselaars en

kring (zoals ik)’ bekend zijn. En bij de cao 2020 waait

andere bouwvakkers; alle beroepsgroepen die voor-

de tegenwind uit een andere hoek. Het hoofd moeten

namelijk buiten werken. Postbezorgers, hoveniers,

bieden aan de stikstof-, PFAS- en coronacrisis veran-

verkeersregelaars, stratenmakers, vuilnisophalers,

dert het speelveld. ‘Er valt gewoon minder te eisen, en

boswachters, boeren; eigenlijk te veel groepen om op

dan gaan afspraken over eerder stoppen met zwaar

te noemen.

werken vóór.’ Wordt vervolgd?

nationaal actieplan huidkanker

programma passende zorg

De reeds bestaande druk op de huisartsencapaciteit, de benodigde substantiële investering om huisartsen een kennisinjectie te geven, én de ‘concurrentie’ van andere specialismen die ook bepaalde zorg willen overhevelen, maken de eerste lijn niet de meest voor de hand liggende

Preventie is essentieel om het stijgende aantal nieuwe huidkankerpatiënten te beheersen en op

oplossing om op korte termijn de capaciteit aan dermatologische expertise uit te breiden. Als

termijn terug te dringen. Echter, de effecten in volle omvang van primaire preventie zullen pas na

alternatief zouden specialisten ouderengeneeskunde met inzet van adequate scholing kunnen

een twintigtal jaren zichtbaar worden door een tweetal redenen:

instappen in het behandelen van huidkanker bij kwetsbare ouderen.

1. voor effectieve preventie is een substantiële gedragsverandering nodig welke niet van de

2. Verdeel taken en bevoegdheden tussen dermatologen en ondersteunende zorgprofessionals

een-op-de-andere dag gerealiseerd is;

Ondersteunende zorgprofessionals zoals physician assistants (PA’s) en verpleegkundig specia-

2. huidkanker heeft een langdurige latente periode. Dat betekent dat voordat deze effecten zichtbaar worden in een stagnatie of daling van de inci-

listen (VS) kunnen een rol spelen bij het stellen van diagnoses, het verrichten van heelkundige

dentie van huidkanker, de zorgconsumptie en druk op de zorg eerst verder zullen toenemen.

handelingen en het uitschrijven van geneesmiddelen uitsluitend op recept.

De stuurgroep pleit er dan ook voor om ook andere maatregelen te nemen om de houdbaarheid

PA’s (951 fte) en 2.433 VS’en (2.121 fte). Hiervan is het grootste deel werkzaam in de medisch

en kwaliteit van zorg te kunnen waarborgen.

specialistische zorg (PA: 752 fte; VS: 1.384 fte). Naar schatting zijn er momenteel 66 PA’s / VS’en werkzaam binnen de dermatologie.

Breid de dermatologische expertise uit

Enige vorm van taakherschikking naar de PA’s en VS’en (en in mindere mate ook naar andere

Er zijn meer nieuwe dermatologen nodig dan de voorziene 25 per jaar. De instroom in de opleiding

paramedische vakken zoals huidtherapeuten) vindt de laatste jaren reeds plaats en zet naar

zou dus verhoogd moeten worden.

verwachting de komende jaren door.

Op 1 januari 2019 waren er in Nederland 663 geregistreerde dermatologen, waarvan 88% (n=583) ook daadwerkelijk werkzaam is in een of meer ziekenhuizen en/of zelfstandige behandelcentra

3. Benut bewezen mogelijkheden van eHealth en kunstmatige intelligentie

(Capaciteitsorgaan 2019). Deze dermatologen (in totaal 460 fte’s, die zich niet allemaal bezig-

Er is veel efficiencywinst te behalen bij het anders, slimmer organiseren van het diagnostisch

houden met oncologie) zijn verantwoordelijk voor diagnostiek en behandeling van het overgrote

deel van het zorgproces. Daarbij gaat het om het versterken van de rol van respectievelijk patiënt

deel van de huidkankerpatiënten.

(zelfmanagement) en huisarts. Bevorderen van deskundigheid (scholing) is maar één - noodzake-

Voor de medisch specialistische opleiding tot dermatoloog adviseert het Capaciteitsorgaan 25

lijk, maar niet voldoende - deel daarvan. Onderzoek hoe en organiseer dat de mogelijkheden van

instromers per jaar. Dit opleidingstraject duurt vijf jaar. Het advies van het Capaciteitsorgaan is

(evidence-based toepassingen van) eHealth en artificial intelligence (AI) - bijvoorbeeld in de vorm

gebaseerd op verschillende parameters waaronder de epidemiologie. Het advies houdt echter

van smartphone apps - op korte termijn onderdeel worden van reguliere zorg.

maatregelen

De PA/VS behoort tot de snelst groeiende jonge beroepen in de zorg. In 2020 telt Nederland 1.058

onvoldoende rekening met de voorziene sterke stijging van de huidkankerincidentie. 26

nationaal actieplan huidkanker

vervolg maatregelen programma passende zorg

4. Zet een digitaal platform op voor patiënten, huisartsen en dermatologen Versterken van zelfmanagement, bevorderen van deskundigheid en gebruik van eHealth en AI renderen het best als ze deel uitmaken van een groter geheel van kennisdeling en informatie-uitwisseling. Binnen een op te zetten gebruiksvriendelijk digitaal platform acteren en communiceren patiënt, huisarts én dermatoloog in goede afstemming. Dit bevordert een betere triage die resulteert in betere verwijzingen en de juiste zorg op de juiste plek. Geen onnodige druk op zorg (wachtlijsten) en minder noodzaak tot het

3. monitor huidkanker (zorg) NL

gebruik van dure medicatie door betere en tijdige diagnosestelling. We moeten voorkomen dat dergelijke digitale zorg ‘bovenop’ het bestaande zorgaanbod komt. Dat vraagt om een transformatie, waarbij integratie in het elektronisch patiëntendossier van het ziekenhuis en de huisartsenpraktijk essentieel is.

5. Schaf onnodige zorg af

Om de effecten van de interventies van het actieplan

• Gebruik de cijfers in de monitor ook voor regel-

Verschillende onderzoeken toonden aan dat een (groot) deel van de na behandeling uitgevoerde nacon-

te evalueren en zo nodig bij te sturen wordt een online

matige modelmatige doorberekening naar moge-

troles geen toegevoegde waarde heeft. Voor BCC is inmiddels een gepersonaliseerde methodiek beschik-

monitor huidkanker(zorg) ingericht bestaande uit

lijke toekomstscenario’s. Actualiseer de daarvoor

baar om deze vanuit het verleden zo gegroeide praktijk af te schaffen. Landelijk opschalen van toepassing

diverse metingen.

bestaande modellen, zoals bijvoorbeeld het AMOUR-

• Maak een online monitor huidkanker(zorg) met

van deze methodiek helpt om onnodige zorg terug te dringen.

model (RIVM, 2008) om de gevolgen van ozonaantas-

bijvoorbeeld cijfers over het weer (zonkracht, tempe-

ting en klimaatverandering voor risico’s op huidkanker

Een nog lopende onderzoeksvraag die hoog staat op de ‘Kennisagenda dermatologie 2019’ gaat over het

ratuur); determinanten en gevolgen van zonbe-

te kunnen inschatten.

nut van de behandeling van patiënten met actinische keratosen ter preventie van PCC. Beantwoording van

schermingsgedrag; incidentie en prevalentie van

deze vraag moet helpen bepalen of deze zorg zinvol is.

huidkanker; zorglast, werkdruk; kwaliteit en kosten van

over de voortgang en resultaten van de onderdelen

huidkankerzorg.

(programma’s) van het actieplan. Bijvoorbeeld in de

6. Implementeer een kwaliteitskader huidkankerzorg

• Communiceer actief (ook online, ook naar de media)

• Over een aantal van deze aandachtspunten (zoals

vorm van een speciale website en/of een (twee)jaarlijks

Het is van groot belang om de kwaliteit van de huidkankerzorg te borgen met een kwaliteitskader met

zonbeschermingsgedrag, kwaliteit van huidkanker-

symposium huidkankerzorg in Nederland om daarmee

relevante normen en criteria. De ontwikkeling hiervan staat in de startblokken. Voor het monitoren van

zorg) weten we eigenlijk nog vrij weinig. Het invullen

alle betrokken partijen te blijven informeren.

de naleving van het kader is het van belang om zo veel mogelijk gebruik te maken van bestaande kwan-

van deze lacunes beïnvloedt de onderzoeksagenda

titatieve data (bijvoorbeeld NKR, kwaliteitsregistraties) en om aan te sluiten bij kwalitatieve methoden

voor de komende jaren.

(bijvoorbeeld incorporatie in visitaties). Zo wordt een verhoging van de registratielast voorkomen. Het kwaliteitskader huidkankerzorg is onderdeel van de in te richten Monitor Huidkankerzorg Nederland. 28

nationaal actieplan huidkanker

afkortingen AMOUR

Assessment MOdel for Ultraviolet radiation and Risks

BCC

BasaalCelCarcinoom

CAO

Collectieve ArbeidsOvereenkomst

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CPB

Centraal PlanBureau

Curriculum Vitae

DSW

Delft Schieland Westland (zorgverzekeraar)

Erasmus MC

Erasmus Medisch Centrum

EUR

Erasmus Universiteit Rotterdam

FNV

Federatie Nederlandse Vakbeweging

GGD

Gemeentelijke GezondheidsDienst

HUKAs

(De) HUidKAnker stichting (patiëntenorganisatie)

IKNL

Integraal Kankercentrum Nederland

LUMC

Leids Universitair Medisch Centrum

NAH

Nationaal Actieplan Huidkanker

NGF

Nederlandse Golf Federatie

NHG

Nederlands Huisartsen Genootschap

NKR

Nederlandse KankerRegistratie

Auteurs

NOC*NSF

Nederlands Olympisch Comité * Nederlandse Sport Federatie

NVDV

Nederlandse Vereniging voor Dermatologie en Venereologie

drs. Jos de Groot, senior adviseur IKNL / secretaris Stuurgroep Huidkankerzorg Nederland

Physician Assistant

PCC

PlaveiselCelCarcinoom

PFAS

Poly- en perFluorAlkylStoffen

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

Radboud Universiteit (Nijmegen)

SHN

Stichting Huidkankerzorg Nederland

Universiteit Maastricht

Verpleegkundig Specialist

Vormgeving

VWS

Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ministerie)

Marja van Vliet-van Beek, communicatieadviseur IKNL

ZAP

ZonkrachtActiePlan

colofon

dr. Eline Kramer-Noels, directeur NVDV / secretaris Stuurgroep Huidkankerzorg Nederland

Eindredactie Dr. Akke Albada, senior communicatieadviseur IKNL

Fotografie omslag, p10,11,22,23 Femke van den Heuvel

nationaal actieplan huidkanker

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/10040444/1