RIS308511 Bijlage 7 Toelichting fasering per buurt Dreven-Gaarden-Zichten maart 2021

Bijlage 7 Toelichting fasering en ontwikkelstrategie Dreven-Gaarden-Zichten Afwegingen bij het tot stand komen en blijven actualiseren van de ontwikkelstrategie De herstructurering van Dreven Gaarden Zichten is een grootschalige en langdurige opgave. Naast het behalen van het beoogde eindresultaat is daarmee het goed inrichten van de langjarige transitie, die met een duur van circa 15 jaar nauwelijks “tijdelijk” is te noemen, een opgave op zichzelf. Immers in deze periode wordt er gewoon gewoond, gewerkt en geleefd in de drie buurten en is de kwaliteit van de nog bestaande , tijdelijke en de nieuwe omgeving, bepalend voor hoe de het publiek het leven in deze wijken zal ervaren. De ontwikkelstrategie is resultaat van diverse afwegingen, haalbaarheid in de brede zin van het woord, de boodschap die je wil laten zien aan bestaande en nieuwe bewoners en gebruikers van de buurten, en pragmatische aspecten.

Strategische afwegingen bij de totale opgave Drie buurten, Drie onderscheidende profielen Het doel van een eigen ontwikkelstrategie per wijk is om de drie wijken, in contrast met de huidige meer uniforme uitstraling, toe te groeien naar een eigen herkenbare profiel in de eindsituatie en de richting van die beweging zichtbaar te maken in de weg er naar toe. Elk van de drie buurten kent dus eigen ontwikkelstrategie, die geformuleerd wordt vanuit de locatie specifieke omstandigheden, zowel in de huidige uitgangssituatie als in beoogde eindsituatie. Start in drie buurten tegelijk Er wordt voor gekozen om in elk van de drie buurten Dreven Gaarden Zichten, min of meer tegelijkertijd te starten met ingrepen. De te starten projecten verschillen overigens onderling van elkaar in omvang , aard en uitvoering, maar zijn er altijd op gericht om direct en herkenbaar een start te maken met het verbeteren van de buurt. Het tegelijkertijd beginnen Dreven Gaarden en Zichten in plaats van een volgordelijke aanpak, kent een aantal argumenten: - Statement: Niemand is “als laatste aan de beurt”: Gezien de langjarige achterstandssituatie in de buurten en het feit dat er in het verleden wel elders in DHZW is ingegrepen maar nooit in deze buurten, heerst het sentiment dat de mensen in deze buurten niet gezien en gehoord worden (Zie ook onderzoeksresultaten HBG).

Door in alle buurten te starten wordt het signaal gegeven dat niemand achteraan staat en nog jaren hoeft te wachten. “ook in jouw buurt gaat nu wat gebeuren”. - Statement: het is een brede aanpak De herstructering heeft tot doel de buurten te transformeren naar een woon en leefomgeving voor een breed Haags publiek: Jong, oud, voor grotere en kleinere huishoudens en voor een diversiteit aan sociale economische achtergronden ( vrij vertaald uit het ambitiedocument). Deze doelstelling willen we, naast het gelijk opgaan van sociale met fysieke aanpak, ook in de fysieke opgave zichtbaar maken met een diversiteit aan projecten

en op te leveren producten. Juist ook aan het begin van de herstructurering, als onderdeel van Place Making wanneer de bewijslast nog moet worden geleverd van de grotere doelstellingen en beloften achter de totale aanpak. De eerste fase van bestaat daarom nadrukkelijk uit zowel sloop-nieuwbouw als renovatie projecten. En uit wonen en BOG/MOG opgaven gericht op wijkeconomie, het activeren van talent en Place Making. - Programmatische overloop De herhuisvestingsopgave wordt deels tussen de drie buurten uitgewisseld. De verdichtingsmogelijkheden, maar ook de woningprogrammering verschilt per buurt. Dit betekent dat in een aanzienlijk deel van de gevallen de gewenste toekomstige woonsituatie van een te herhuisvesten huishouden in een andere buurt wordt gerealiseerd. Uitverhuizen in de ene buurt gaat dus gepaard met opleveren van nieuwbouw in de andere buurt. - Substantiële productie om de opgave in circa 15 jaar te kunnen realiseren; De totale bouwopgave valt uiteen in een bouwproductie, van 300 a 500 woningen per jaar. Om die productie in verschillende woontypologiën en woonomgevingen, voor een breed publiek van nieuwe en terugkerende bewoners, te kunnen realiseren, moet je in de drie buurten tegelijk ontwikkelen en bouwen.

- Spreiden om tijdens de verbouwing de buurten te laten door functioneren Sloop van woningen heeft niet alleen gevolgen voor de bewoners zelf, maar ook voor de bewoners in de rest van de buurt. Immers vertrek van bestaande en de komst van nieuwe bewoners betekent dat sociale en economische structuren zich hierop moeten kunnen aanpassen. De periode tussen het moment dat mensen afscheid nemen van hun huidige woning en nieuwe bewoners gesetteld zijn op een locatie betreft circa 4 à 5 jaar. Om de buurten tijdens de transitie leefbaar te houden kan dus maar een beperkt deel van de buurt tegelijk in transitie zijn en mede daarom moet de bouwproductie worden gespreid over de drie buurten. Raakvlakken met het schaalniveau van Den Haag Zuidwest Rondom Dreven Gaarden Zichten spelen ontwikkelingen, waar in de ontwikkelstrategie op is ingespeeld. De belangrijkste daarvan zijn de verkenning Sportpark van de toekomst, die onderzoekt hoe de sportparken meer toegankelijk kunnen worden gemaakt en van meer waarde voor de hele wijk kunnen worden, en de ondertunneling van de Lozerlaan, inclusief afkoppeling Melis Stokelaan. Daarnaast zijn ook ontwikkelingen in mobiliteit en investeringen in sociaal maatschappelijke programma’s van invloed geweest op het moment waarop projecten voor uitvoering gepland staan.

Financiële haalbaarheid Met het beschikbaar komen van Rijksmiddelen en gemeentelijke co-financiering is er financiële dekking voor een eerste fase van de opgave. Met oog op het bestuurlijk kunnen besluiten over een eerste fase, inclusief het besluit tot openen van een grex, werd bij het opstellen van deze versie van de ontwikkelstrategie. 3.0 gewerkt aan een fase 1 (financieel gedekt) en een latere fase 2. Bij het leggen van de knip tussen fase 1 en 2 is rekening gehouden met het zo goed mogelijk afronden van samenhangende bouwopgaven en optimalisatie in de grex.

Waardesturing In de realisatie van het marktdeel van de woningen wordt gestuurd op een positieve waardeontwikkeling. Dit betekent dat de projecten (sociaal en fysiek) er direct vanaf het begin ingezet wordt op het steeds verbeteren van het imago van de buurten en het steeds beter waarderen van het wonen en leven in deze buurten. Ondersteund met een uitgekiende participatie en communicatie strategie, moet het voor de diverse huidige en nieuwe doelgroepen duidelijk worden wat de veranderingen van de buurt voor hun betekent en waar kansen zijn om zich te settelen. Haalbaarheid herhuisvesting en terugkeer De plannen gaan uit van een vernieuwing en zelfs uitbreiding van het huidige aantal sociale woningen. Daarmee kan ook echt de belofte om terug te kunnen keren in de wijk worden waargemaakt. Daarnaast zal de nieuwbouw ook bestaan uit overig middelduur en duurder programma, om antwoord te geven op de vraag vanuit de sociale stijgers onder de huidige bewoners en de bredere vraag vanuit de Haagse woningmarkt. Desondanks ligt er aan het begin van de herstructurering, wanneer de vervangende nieuwbouw nog moet worden opgeleverd terwijl er al wel wordt uit verhuisd, een opgave. ( zie memo Staedion) . Projecten in de eerste fase zijn er op gericht om vervangende woningen te realiseren daar waar dit relatief weinig herhuisvestingen met zich meebrengt.

Haalbaarheid bouw- en civiele logistiek Ook met het oog op de eerdere genoemde leefbaarheid is het belangrijk om niet her en der in de buurten aan de gang te zijn. Een logische bouwvolgorde gericht op het “afmaken van de plek”, ook in de buitenruimte/ ondergrondse infra, is daarom nodig. Tevens zijn de bouwlogistiek en bouwverkeer versus bewoners verkeer belangrijke aspecten in het bepalen van de ontwikkelstrategie. Haalbaarheid: recente investeringen en instandhoudingsinvesteringen Bij het bepalen van de ontwikkelstrategie is ook gekeken naar complexen waar recent investeringen zijn gedaan of nog gedaan wordt. Recent gerenoveerde woningen staan dus juist achteraan in de fasering. Urgentie Op een aantal plekken is de achterstandswijken problematiek het sterkst merkbaar. Met name rondom de Dreef in de Dreven en bij het Zicht in de Zichten is de achteruitgang het sterkst terug te vinden in de overlast statistieken en de beleving van de bewoners (zie onderzoek HBG ). Deze locaties staan daarom vooraan in de ontwikkelstrategie. Door juist deze plekken gelijk aan te pakken is het onderdeel van de boodschap dat er nu echt gewerkt wordt aan een betere buurt en onderdeel van de Place Making.

Zichten Zichten 1a+1b

Special Ruimzicht

Startbouw 2023-2024 Algemeen: - Bouwen voor de herhuisvesting - Aanpak gericht op de huidige bewoners en hun nieuwe toekomst in de wijk.

Zichten 1+1b • Schuifruimte creëren door te starten met locatie met lage dichtheid in huidige situatie maar een groot bouwvolume in nieuwe situatie. • Hiermee dubbele verhuisbewegingen beperken • Afvlakken van de piek in de herhuisvestingsopgave zodat zoveel mogelijk mensen in de wijk kunnen blijven wonen. • Door te starten met sociaal en middelduurprogramma laten zien wat huidige bewoners mogen verwachten van hun nieuwe woning. • Elk bouwblok een eigen architect: verwachtingen managen over de diversiteit in verschijning. Speciaal Ruimzicht • Starten met voorziening met belangrijke buurtfunctie: ontmoeten, leren, werken • Laten zien dat de herstructurering meer biedt dan alleen nieuwe woningen • Huidige bewoners centraal: Voor de buurt en door de buurt; Zichtbaar maken/plek bieden aan de kwaliteiten van de huidige bewoners.

Zichten

Zichten 2 Zichten 3

Startbouw 2025-2027 Algemeen - Invulling geven aan de nieuwe relatie tussen hoogstedelijke woonmilieu en het nieuwe sportpark - Nieuwe doelgroepen voor de wijk interesseren.

Zichten 2+3 • Noordelijk deel van de nieuwe buurt afmaken • Toevoegen duurdere woonsegmenten • Ook nieuwe huishoudens van buiten de wijk aantrekken • Moet in uitvoering meeloplopen met herinrichting Sportpark

Zichten Startbouw Na 2027

Zichten 4 Uitbreiding Stede

Zichten 7 Zichten 4 • Parkrand en ‘achterste deel’ buurt afmaken Zichten 5+6 • Hoogstedelijk en ook duurdere woningen • Bevatten recent gerenoveerde complexen dus meer naar achter in fasering

Algemeen: - Bouwen voor de volledige breedte aan doelgroepen. - Ook de nieuwe voorzieningen realiseren

Zichten 5 Zichten 6 Zichten 7 • Locatie voor school en parkeren. Kan pas gerealiseerd worden als er voldoende nieuwe vraag naar basisonderwijs is. Inpassing in totale fasering is hiervan afhankelijk Uitbreiding Stede • Uitbreiding voorzieningencluster. Is afhankelijk van toegenomen vraag vanuit nieuwe woningen. Inspelen op nieuw ontstane behoeften in MOG en BOG door de toename van huishoudens

Dreven Dreven 1 A

Dreven 1 D

Dreven 1 C Dreven 1 B

Dreven 1 A en B • Gelijk starten met de renovaties • Investeren in de historisch waardevolle Dreef • Verwachtingen: niet alleen sloop en nieuwbouw • Laten zien wat verwacht mag worden van de renovaties en te behouden BOG plinten • 1B; het maken van een nieuwe “Kop aan het park” met parkeren en binnentuin

Startbouw 2023-2025 Algemeen: - Naast sloopnieuwbouw òòk renovatie. - Geen toename parkeerdruk. - Bestaande park beter ruimtelijk laten aansluiten

Dreven 1 C en D • Kop aan het park met ggb woningen • Een (later te transformeerbare) parkeervoorziening treffen voordat dat de parkeerdruk agv de verdichting op straat komt. • Mogelijkheid voor wijkeconomie in de plint Dreven 1D: wordt onderzocht of deze naar achter kan in planning als parkeerdruk dit toelaat

Dreven Startbouw 2026-2027 Algemeen: Zichtbaarheid langs de Erasmusweg en nieuwe wijkontsluiting

Dreven 2 A Dreven 2 B

Dreven 2A • Starten lang de nntree van de wijk. Nabij voorzieningen. • Zichtbaar maken dat er begonnen is • Beresteinlaan krijgt meer functie door afkoppeling Melis Stokelaan • Met een breed programma voor breed publiek sociaal middelduur en huur, voor grote en kleine huishoudens. • Voor jonge, startende/ aankomende gezinnen.

Dreven 2B • Renovatie van beeldbepalend gebouw. Visite kaartje afgeven op zichtlocatie.

Dreven Startbouw Tussen 2027 2032 Algemeen: - Bouwfasen langs Erasmusweg afronden - Starten bij de dan nieuwe Lozerlaan

Dreven 3 B Dreven 2 C Dreven 2 D Dreven 3 A Dreven 2C en D • Voortzetting aanpak langs de Erasmusweg • Dit deel van de buut afmaken • Wijk aantrekkelijk maken voor jonge, startende/ aankomende gezinnen.

Dreven 3A en B • Afhankelijk en volgordelijk op uitvoering ongelijkvloerse kruising Lozerlaan • Nieuwe overgang naar een nu toegankelijk Uithofpark • Waterberging toevoegen • (Transformeerbare) parkeervoorziening en ruimtes voor bedrijvigheid Dreven 3B; Afronden renovaties lang de Dreef; nieuwe BOG in de plint. Plein aan achterzijde met locatie voor cultuuranker en/of kinderdagverblijf

Dreven Dreven 4 B

Startbouw Na 2032 Algemeen: Afronding herstructurering langs de vernieuwde Lozerlaan

Dreven 4 A

Bierbrouwergaarde

Dreven 4A en B • Voortzetting aanpak langs de Lozerlaan • Dreven herstructurering afronden • Woonmilieu speelt in op de nieuwe ontstane relatie met de Uithof • Bouwplan ontwikkeling in samenhang beschouwen met eventuele afkoppeling Melis Stokelaan

Bierbrouwersgaarde • Renovatiebedrijfspanden • Uitbreiding voorzieningencluster Beresteinlaan

Gaarden Startbouw Tussen 2024 2025

Gaarden 1

Gaarden 1 A • Start maken in aansluiting op de recent aangepakt buurt ernaast • Stedelijke wand langs de Erasmusweg • Geschikt voor diverse doelgroepen waaronder gezinnen

Gaarden Startbouw Na 2026

Gaarden 2

Gaarden 2 • Afronding in aansluiting op nieuw heringerichte Groene Assenkruis