RIS308511 Bijlage 6 Communicatie participatieaanpak DGZ april 2021

Samen werken we aan een mooiere en betere buurt Communicatie- en participatieaanpak herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten maart 2021

Een grootschalige transformatie met veel impact Delen van de wijken Dreven, Gaarden en Zichten staan aan de vooravond van een grootschalige transformatie, als onderdeel van de visie om Den Haag Zuidwest beter en leefbaarder te maken. Gemeente Den Haag, woningcorporatie Staedion en ontwikkelaar Heijmans willen samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere overheidsinstanties de wijken verder vormgeven. Er is een groot woningtekort in Den Haag. Door verouderde sociale huurwoningen van Staedion te slopen kunnen ongeveer 3500 extra woningen toegevoegd worden. Er worden meer sociale huurwoningen gebouwd, dan er gesloopt worden. Ook middenhuur- en koopwoningen worden toegevoegd. Zo blijft er ook in de toekomst voor alle buurtbewoners een plek in de wijk én krijgen de buurten een meer evenwichtige mix. Een plek waar iedereen zich thuis voelt -nu en in de toekomst- met ruimte voor nieuwe bewoners en (maatschappelijke) ondernemers. De plannen voor de drie buurten zijn verwoord in het Ambitiedocument de Dreven, Gaarden, Zichten dat in de zomer 2020 is goedgekeurd door het College. Begin 2021 zijn de ambities uitgewerkt in een Nota van Uitgangspunten voor elk van de drie buurten om vervolgens aan de slag te gaan met een bouwplan per bouwblok. Naar verwachting zullen de eerste bouwprojecten starten in 2023. De totale herstructurering zal tot ongeveer 2040 duren.

In de Dreven, Gaarden en Zichten speelt grootstedelijke problematiek, zoals armoede, werkloosheid, ongelijke kansen en onveiligheid. De buurten hebben qua inkomensniveau een eenzijdige bewonerssamenstelling. De wijken bestaan voor circa 70% uit sociale huurwoningen. Bewoners die doorgroeien vertrekken regelmatig uit de wijk door het slechte imago van de buurt en door het gebrek aan goede woningen. Veel woningen van Staedion voldoen niet meer aan de wensen van de huidige tijd en zijn dringend toe aan vernieuwing. Er wordt al jaren gesproken over een herontwikkeling, maar tot nu toe hebben bewoners en ondernemers nog (vrijwel) geen actie gezien. De mening over de plannen is verdeeld. Enerzijds staan bewoners te trappelen tot ze kunnen verhuizen, een groot deel het liefst in hun eigen buurt. Voor hen duurt de ontwikkeling vaak te lang. Anderzijds maken bewoners, vaak wonende in een eengezinswoning, zich zorgen over het type woning waar ze in de toekomst voor in aanmerking komen. Zij hebben moeite met de sloop. Deze communicatie & participatieaanpak beschrijft hoe gemeente, Staedion en Heijmans de bewoners, ondernemers en overige belangrijke stakeholders de komende 15 jaar zo goed mogelijk zal betrekken bij deze grootschalige transformatie.

Met een persoonlijke en aantrekkelijke aanpak die aansluit bij de behoeften van bewoners en ondernemers uit de Dreven, Gaarden en Zichten én die nieuwe bewoners en ondernemers aantrekt.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 2

De Betere Buurt kernwaarden Alles wat we doen leggen we langs de Betere Buurt ‘kernwaardenmeetlat’. Is de aanpak inclusief? Is de toon positief? Laten we onze betrokkenheid zien? Zijn alle stakeholders goed aangesloten? De vierde waarde ‘lef’ zetten we waar nodig in. Om het zo nu en dan net even anders te doen, dan anders.

Positief

Samen

Opbouwend, vooruitkijkend, gericht op kansen voor de toekomst. We maken het zo leuk mogelijk.

Inclusief. De belevingswereld van de bewoners en ondernemers staat centraal. De dialoog aangaan in plaats van zenden.

Betrokken

Lef

Oprecht. Gemeente, B&W, Staedion en Heijmans zijn zichtbaar in de buurten. Bewoners en ondernemers voelen zich gehoord en betrokken.

Een gezonde dosis lef helpt om het samen te doen, buiten de gebaande paden te treden en kansen te creëren.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 3

Onze ambitie

In alle fasen van de herstructurering - van plan tot oplevering - bouwt een toegewijd team van Gemeente Den Haag, Staedion en Heijmans samen met huidige en nieuwe bewoners, ondernemers en stakeholders aan een mooiere, betere en leefbare buurt.

De Dreven, Gaarden en Zichten worden echte Haagse wijken: mooier, beter en leefbaar. Gemixte buurten waar iedereen zich thuis voelt. Met zelfredzame en vitale bewoners en ondernemers en ondersteuning voor wie hulp nodig heeft. Gezonde en duurzame stadswijken met veel groen die uitnodigen tot sport, spel en ontmoeting. Met focus op lopen, fietsen en duurzame vormen van mobiliteit en minder auto’s. Met aantrekkelijke architectuur en goede comfortabele energiezuinige woningen. Grote en kleine gezinnen kunnen wonen in het ruime aanbod sociale huurwoningen, vrije sector huur en koopwoningen. Meer voorzieningen zoals scholen, sporten, ontmoetingsplekken en kleine bedrijfjes maken de buurten levendiger en aantrekkelijker. Én creëren volop kansen om te leren, werken en ondernemen.

Wat willen we bereiken? De mens centraal

• De projectorganisatie werkt samen met en betrekt

Bewoners & ondernemers:

alle interne stakeholders, (nieuwe) bewoners,

• voelen zich gehoord.

(nieuwe) ondernemers, externe sleutelfiguren en

• zien perspectief voor de toekomst.

samenwerkingspartners. • Het projectteam en de achterban van Gemeente Den Haag,

• zijn betrokken. • tonen eigenaarschap voor de (nieuwe) buurt.

Staedion en Heijmans zijn trotse ambassadeurs van de

• zijn trots op de (nieuwe) buurt (in wording).

ontwikkeling.

Prettige leefomgeving

Het verhaal over de bühne

• Samen met bewoners, ondernemers en betrokkenen

• Een Betere Buurt is als ‘merk’ herkenbaar en heeft een

creëren we tijdens de gehele ontwikkel- en bouwfase een

• Een Betere Buurt heeft een actieve schare ambassadeurs

prettige en leefbare buurt. • Samen met (nieuwe) bewoners en ondernemers maken we de plannen zo optimaal mogelijk.

Intensieve samenwerking • Een toegewijd team van Gemeente Den Haag, Staedion en Heijmans werkt samen in een goed functionerende projectorganisatie.

positieve associatie. vanuit de interne organisatie, bewoners, ondernemers en sleutelfiguren. • Een Betere Buurt draagt bij aan een positiever beeld van Zuidwest. • Nieuwe bewoners en ondernemers staan in de rij. • De ontwikkeling wordt door andere gemeenten, corporaties en ontwikkelaars gezien als een inspirerend voorbeeld.

Deze doelstellingen worden meetbaar gemaakt aan de hand van diverse factoren; het aantal positieve/ negatieve reacties, het aantal mensen dat mee doet aan activiteiten, het meten van het sentiment, het aantal uitgevoerde initiatieven, het aantal inschrijvingen voor woningen en bedrijfsruimten, het aantal artikelen in de media met positief sentiment etc. Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 4

Visie op participatie We zetten in het gehele participatietraject de bewoners en ondernemers centraal. We nemen hun belevingswereld, hun persoonlijke drijfveren en aandachtspunten als uitgangspunt. Vice versa doen we er alles aan zodat bewoners en ondernemers ons ook gaan zien als betrouwbare en prettige partners. We zijn van tevoren helder over in welke mate kan worden geparticipeerd. Over welke thema’s, onderwerpen en in wat voor mate (raadplegen, adviseren, co-produceren). Voorbeelden: we zijn met bewoners en ondernemers in gesprek over hun wensen, we organiseren gezamenlijke ateliers voor het ontwerp van bouwblokken of binnentuinen en gaan in co-creatie aan de slag met placemaking-projecten. De sleutel tot succes ligt in een nauwe samenwerking, met elkaar, met bewoners, met maatschappelijke organisaties én met strategische partners zoals andere woningcorporaties en ontwikkelaars. Maar ook in oprechte aandacht; we kunnen niet altijd alle wensen vervullen, maar we kunnen wel altijd een luisterend oor bieden en mensen laten weten dat we hun mening en situatie belangrijk vinden. Verder ook door het overbrengen van enthousiasme, door alles wat we doen altijd zo leuk mogelijk te maken.

Concrete gebaren en acties zijn nodig om met name de bewoners te laten zien dat er oprechte betrokkenheid is vanuit de drie organisaties, dat er dit keer werkelijk een verandering komt én dat er echt iets gedaan wordt. Doen in plaats van praten, waarbij verbeteringen zichtbaar zijn in de wijk, zodat bewoners en ondernemers nu al zien dat er aandacht is voor hun buurten.

De communicatie & participatieaanpak kan alleen goed worden uitgevoerd met een breed gedragen integrale aanpak. Dit betekent dat de aanpak wordt omarmd en wordt nageleefd door de volledige organisaties van de drie betrokken partijen.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 5

De Betere Buurt participatieprincipes We bieden waar nodig oplossingen op maat.

We denken met de bewoners en ondernemers mee en gaan op zoek naar de vraag achter de vraag om zo helder mogelijke informatie te geven en de juiste verwachtingen te scheppen.

Gemeente Den Haag, Staedion en Heijmans werken vanuit één projectorganisatie en de achterban van de organisaties is zeer betrokken.

We betrekken enthousiaste bewoners en ondernemers intensief bij de planvorming.

Meedenken en co-creatie maakt de plannen beter.

Positieve impulsen door doen in plaats van praten. Zichtbare actie(s) waarmee een grote belofte wordt ingelost om de buurten ook tijdens de herstructurering te verbeteren en vertrouwen terug te winnen.

We zijn persoonlijk bereikbaar.

* We zetten de mens centraal *

* We zijn helder over het niveau van participatie*

Voorafgaand aan een participatietraject communiceren we helder over het niveau van participatie. Kunnen bewoners en ondernemers meedenken of adviseren, hebben ze inspraak of is het een co-creatieproces.

* We communiceren helder en transparant en altijd als een geheel *

We informeren over iedere stap die we zetten. De communicatie is altijd eerlijk en transparant. Ook als we iets nog niet zeker weten of de plannen nog niet definitief zijn.

* We doen het samen *

We werken nauw samen met (maatschappelijke) organisaties en sleutelfiguren in de drie buurten.

* We luisteren goed en doen iets met wat we horen. *

We hebben oog voor de werkelijke problemen en zoeken waar mogelijk naar oplossingen. Het collectieve belang staat wel boven individuele wensen.

* We zijn actiegericht in het leuk en leefbaar houden van de buurten.*

We bouwen aan sterke communities.

* We maken het altijd zo leuk en makkelijk mogelijk.*

Als bewoners/ ondernemers feedback geven, laten we ze direct weten wanneer ze een reactie ontvangen waarin staat wat we wel óf niet met de feedback hebben gedaan.

We vieren successen en mijlpalen.

Enthousiasmerende communicatie, aansprekende look & feel, energieke activiteiten etc.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 6

Doelgroepen en stakeholders Huidige bewoners

• Huurders van Staedion:blijvers, stijgers, terugkeerders en wijkverlaters. • Huurders Vertegenwoordiging Staedion (HVS) • Bewonerscommissies / klankbordgroepen. • Nieuwe generatie; kinderen en jongeren. • Overige bewoners in plangebied: VVE-flats, overige koopwoningen. • Bewoners rondom plangebied: VVE-flats, overige koopwoningen, bezit van andere corporaties. • Betrokken inwoners Zuidwest/ Den Haag.

Huidige ondernemers

• Gevestigd in vastgoed Staedion. • Gevestigd rondom plangebied.

Samenwerkingspartners (beoogd): • Regiodeal (Groene Matties, Participatiekeuken) • Partnerraad • Sleutelfiguren • Welzijnsorganisaties • Huisartsen • Wijkoverleggen • Andere woningcorporaties • Stadmakers

Sleutelfiguren en -organisaties

• Sociaal maatschappelijke organisaties, sportverenigingen, cultuur, welzijn, jongerenwerkers, burgerinitiatieven, scholen, geloofshuizen, politie en wijkagenten. • Haagse Tafel.

Nieuwe doelgroepen

Professionele doelgroepen

• Andere gemeenten. • Andere corporaties. •  Vastgoedwereld. •  Studenten (innovatie, onderzoek).

Media & podia

•  Lokale en landelijke media. •  Vakbladen (vastgoed, bestuurlijk, wonen etc.). • Platform Stad.

Interne doelgroepen

• Burgemeester, college, wethouders, raadsleden, Stadsdeel, directeur Zuidwest, beleidsmakers. •  Directies, woordvoerders, communicatieadviseurs. •  Collega’s actief in de Dreven, Gaarden, Zichten en overig Zuidwest.

• Tijdelijke bewoners die een maatschappelijke bijdrage leveren • Initiatieven testen voor de toekomst (placemaking/ placetesting) • Nieuwe bewoners. • Nieuwe commerciële en maatschappelijke ondernemers. • Start-ups.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 7

Kernboodschap Het verhaal over de herstructurering vertellen we als volgt: Samen bouwen we aan een mooiere en betere buurt. Een leefbare wijk voor iedereen. Veel sociale huurwoningen van Staedion zijn verouderd. Ze voldoen niet meer aan de woonwensen van deze tijd. Daarom gaan we veel van deze woningen slopen en een aantal woongebouwen vernieuwen. Zo bouwen we aan een mooiere en betere buurt. Een leefbare wijk waar de huidige en nieuwe bewoners zich thuis voelen. Waar bewoners nieuwe kansen zien en krijgen. In totaal bouwen wij in de 3 buurten 3500 extra woningen Door dit op een slimme manier te doen, blijven de buurten ook in de toekomst heel groen. Er is een groot tekort aan sociale huurwoningen en vrije sector huur- en koopwoningen voor mensen met een middeninkomen in Den Haag. In de Dreven, Gaarden en Zichten is ruimte. Door hier meer woningen te bouwen kunnen we iets doen aan het probleem dat er te weinig woningen zijn in Den Haag. Doordat we woningen slopen is er ruimte om meer sociale huurwoningen, maar ook vrije sector huurwoningen en koopwoningen te bouwen. Zo is er ook in de toekomst voor alle buurtbewoners een plek in de wijk en worden het meer gemixte buurten.. Hoe zien de Dreven, Gaarden en Zichten er in de toekomst uit? De Dreven, Gaarden en Zichten worden echte Haagse wijken: mooier, beter en leefbaar. Gemixte buurten waar iedereen zich thuis voelt.

Met zelfredzame en vitale bewoners en ondernemers en ondersteuning voor wie hulp nodig heeft. Gezonde, duurzame en klimaatbestendige stadswijken met veel groen die uitnodigen tot sport, spel en ontmoeting. Met focus op lopen, fietsen en duurzame vormen van mobiliteit en minder auto’s. Met aantrekkelijke architectuur en goede comfortabele energiezuinige woningen. Grote en kleine gezinnen kunnen wonen in het ruime aanbod sociale huurwoningen, vrije sector huur en koopwoningen. Meer voorzieningen zoals scholen, sporten, ontmoetingsplekken en kleine bedrijfjes maken de buurten levendiger en aantrekkelijker. Én creëren volop kansen om te leren, werken en ondernemen. Wat gaan we doen? • We bouwen meer en betere sociale huurwoningen. Voor iedereen blijft plaats in zijn of haar eigen wijk. Wie wil, kan dus terugkeren in een woning die past bij het inkomen en de gezinssituatie. • Er is plek voor iedereen. In de nieuwe buurten komen veel mooie, duurzame nieuwe woningen. Er komen meer woningen en meer verschillende soorten woningen. Middenhuur-, sociale huur- en koopwoningen. Denk aan appartementen met lift, seniorenwoningen, stadswoningen voor grote en kleine gezinnen etc. • Meer voorzieningen: ontmoetingsplekken, een basisschool, kinderopvang, kleine maakbedrijfjes zoals een fietsenmaker. • We zien nu vooral ongebruikte grasvelden.

In de nieuwe buurten komen parkjes, moestuinen, speelplekken etc.. Zo wordt het groen beter en mooier. • De planning is om in het jaar 2023 van start te gaan. Het zal tot ongeveer 2040 duren voordat alles klaar is. Waarom dit grootschalige plan? • Alle bewoners die nu in de Dreven, Gaarden en Zichten wonen, moeten in de wijk kunnen blijven als zij dat willen. Er is een tekort aan sociale huurwoningen in Den Haag. Daarom bouwen we meer sociale huurwoningen terug dan er gesloopt worden. • Om de leefbaarheid in de buurten te verbeteren is een goede mix in het woningaanbod noodzakelijk. Een goede mix is een combinatie van sociale huurwoningen, middenhuur- en koopwoningen. • Er is een groot woningtekort in Den Haag. Den Haag heeft veel meer woningen nodig; sociale huurwoningen en woningen voor mensen met een middeninkomen. Oproep participatie Een betere buurt maken we samen met u. Helpt u mee om uw wijk beter te maken? Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 8

In de tussentijd zitten we niet stil In 2040 zijn de nieuwe buurten klaar. Omdat dit nog erg lang duurt, gaan we ook nu zaken al aan de slag met het beter en mooier maken van de buurten. In samenwerking met bewoners, ondernemers, stadmakers en (sociaal maatschappelijke) partners kijken we hoe we de buurten leefbaarder kunnen maken. Met nieuwe initiatieven (in de openbare ruimte en/of binnentuinen) en het experimenteren met nieuwe functies in onder andere Ruimzicht (placemaking) in samenwerking met stadmakers. Staedion zal de komende jaren extra investeren in het onderhoud en de binnentuinen van de woonblokken die nog lang blijven staan. Heeft u hulp nodig? Het Betere Buurt team staat klaar voor al uw vragen. Heeft u hulp nodig? We zullen u persoonlijk begeleiden. We verstrekken altijd duidelijke informatie • Helderheid over het proces van uitverhuizen (urgentieverklaring, verhuisvergoeding etc.) • Planning & fasering van het bouw helder en eenvoudig uitleggen. • Visuele weergaven van veelgestelde vragen. • Concreet toekomstbeeld scheppen met artist’s impressions. • Communiceren over placemaking, andere initiatieven en successen in de drie buurten.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 9

Uitgangspunten 1. De mens staat centraal

Er is veel ruimte voor meedenken en meedoen. Het Betere Buurt Team is altijd dichtbij.

2. Samen is het sleutelwoord

Samenwerking en een integrale aanpak met iedereen die zich bezighoudt met de toekomst van Zuidwest

3. Handen uit de mouwen

Een grote belofte inlossen door problemen op te lossen, initiatieven te ontplooien en zichtbaar te maken.

4. Een aantrekkelijk verhaal

Een toekomstperspectief bieden door focus op positiviteit en kansen, niet op problemen.

5. De gebiedsontwikkeling op de kaart

De ontwikkeling zichtbaar maken voor nieuwe bewoners, ondernemers en initiatiefnemers.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 10

1. De mens staat centraal Veel ruimte voor meedenken en meedoen Bewoners, ondernemers, maar ook de nieuwe generatie (jongeren en scholen) worden gedurende het gehele traject zo vroeg mogelijk in het proces betrokken. Dit betekent dat ze meegenomen worden in plannen die nog niet definitief zijn. Dit betekent ook dat er veel ruimte is voor feedback geven, meedenken en meedoen. Betrokken en enthousiaste bewoners en ondernemers worden door de juiste participatievorm en aantrekkelijke communicatie uitgenodigd. Ze zijn een belangrijk partner in het proces. Niet alle bewoners en ondernemers hebben hier behoefte aan en zullen heel intensief betrokken willen zijn. Daarom bieden we informatie en participatiemogelijkheden in meerdere gradaties aan. Het Betere Buurt Team is altijd dichtbij Laten zien dat Gemeente, Staedion en Heijmans dragen zichtbaar uit dat ze trots zijn op de plannen en betrokken zijn bij de bewoners en ondernemers. Wethouder en beleidsmakers, directie en projectteam zijn regelmatig zichtbaar in de drie buurten. Altijd een luisterend oor Participatie en de communicatieboodschap worden toegespitst op de wensen en behoeften van de doelgroep, hun situatie, de buurt en de fase waarin de ontwikkeling zich bevindt. Bewoners en ondernemers voelen zich gehoord, ook als niet aan hun wensen kan worden voldaan.

We gaan in gesprek met zowel voor- als tegenstanders van de plannen, om een goed beeld te krijgen van wat er speelt. Maatwerk als het nodig is Alle bewoners worden persoonlijk begeleid door de medewerkers van Staedion. Ongeveer anderhalf jaar voordat een gebied aangewezen wordt als actiegebied gaat een woonconsulent van Staedion persoonlijk bij de bewoners langs om het hele traject toe te lichten, om te bespreken hoe de huidige situatie is en wat de woonwensen zijn. Dit noemen we een keukentafelgesprek. Staedion ontwikkelt samen met de bewonerscommissies of een klankbordgroepen een sociaal plan per deelproject. In het sociaal plan wordt alles opgenomen over de terugkeergarantie, urgentieverklaring, verhuisvergoeding, vergoeding voor investeringen in eigen woning etc. Als het sociaal plan is goedgekeurd, zal Staedion samen met de bewoners bij de gemeente een verzoek voor een urgentieverklaring indienen. Vervolgens hebben bewoners een jaar de tijd om een andere woning te vinden. Staedion zal bewoners begeleiden bij het vinden van een passende (tijdelijke) woning. In een aantal gevallen zal Staedion maatwerk leveren, om ervoor te zorgen dat bewoners op tijd, op een goede plek terecht komen. Communities in alle drie de buurten In iedere buurt worden bewoners, ondernemers en sleutelfiguren uitgenodigd om mee te denken en mee te doen.

Deze groep mag gedurende de ontwikkeling organisch groeien en vrijblijvend aan- en afhaken. We kiezen bewust voor onofficiële communities om enthousiasme en eigenaarschap leidend te laten zijn. Te denken aan denktanks, die meedenken over de communicatie, planvorming en participatie. Maar ook ‘doegroepen’ die meewerken aan initiatieven zoals moestuinen en (tijdelijke) speeltuinen of een schonere buurt. Deze groepen worden gestimuleerd en gefaciliteerd

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 11

door het Betere Buurt Team. Eventueel in samenwerking met Regiodeal en andere partners. Het is in deze buurten om meerdere redenen niet gelukt om officiële bewonersorganisaties op te tuigen. Daarom kiezen we voor een meer losse en organische vorm van een buurtvertegenwoordiging. Een bewonerscommissie of klankbordgroep wordt altijd door Staedion ingezet als officiële partner om gezamenlijk een sociaal plan per complex overeen te komen. Individueel en kleinschalig Zoveel mogelijk persoonlijk contact, een prettig gesprek en oprechte aandacht. Activiteiten worden zo georganiseerd dat er ruimte is voor 1-op-1 contact. Dit betekent geen grote plenaire sessies in een zaal. Offline heeft de voorkeur, maar digitale ontmoetingen kunnen ook op kleinere schaal ingezet worden. Persoonlijke verhalen Bewoners en ondernemers krijgen een hoofdrol in vaste rubrieken in de nieuwsbrief, mailing etc. Samen met lokale reporters worden deze verhalen opgehaald. Een samenwerking aangaan met lokale ‘influencers’ of (semi-)bekende buurtbewoners om het verhaal te vertellen. Aandacht voor herinneringen Samen met bewoners en ondernemers worden mooie herinneringen gemaakt om op een waardige manier afscheid te nemen van het huis waar zij jaren hebben geleefd of het pand waar ze hun bedrijf hebben gehad.

De buurten in

Het Betere Buurt Team gaat zoveel mogelijk naar de mensen toe, in plaats van andersom. Om te bouwen aan het vertrouwen, betrokkenheid en eigenaarschap te creeëren. Voortbordurend op het succes van de reizende tentoonstelling (participatie Ambitiedocument). Zo kunnen mensen in hun vertrouwde omgeving geïnformeerd worden, meedenken, feedback geven en meedoen. Ook creëren we situaties waar (toevallige) ontmoetingen kunnen ontstaan tussen bewoners, ondernemers, sleutelfiguren en het Betere Buurt team. Een vaste plek in iedere buurt In de drie buurten is een vaste plek waar bewoners en ondernemers terecht kunnen. Dat begint met spreekuren met medewerkers van Staedion/ het Betere Buurt team/ de wethouder/ directie van de drie organisaties/ de architect etc. op de wijkkantoren van Staedion. Dit kan in de loop der jaren uitgroeien naar een buurthuiskamer (in samenwerking met partners) waar mensen persoonlijk informatie kunnen krijgen over de projecten, activiteiten worden georganiseerd, initiatieven starten en mensen elkaar kunnen ontmoeten. Het Betere Buurt projectteam zal hier ook een plek krijgen, zodat zij een bekend gezicht voor de buurt worden. Campagnematig de buurt in Op cruciale momenten brengt het reizende circus een bezoek aan de buurt. Bij nieuwe informatie en nieuwe participatierondes om mensen zo goed mogelijk te informeren en betrekken.

Maar ook bij belangrijke mijlpalen zoals besluiten, start sloop, start bouw om grote en kleine successen samen met bewoners en ondernemers te vieren. Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 12

Een opvallende tentoonstelling/ bus/ bakfiets/ bouwkeet reist/ rijdt regelmatig door de buurt en bivakkeert op drukke plekken in de buurten om informatie te geven en mensen te vragen om mee te doen met initiatieven. Dit doen we om grote groepen bewoners op een persoonlijke manier te bereiken. Digitaal participeren Voor belangrijke communicatie- en participatiemomenten wordt ook een digitaal bijpraatmoment georganiseerd voor bewoners en ondernemers. De ervaring leert dat dit tegenwoordig ook prettig wordt gevonden door een kleine groep.

1-op-1 Een persoonlijk gesprek voeren tijdens activiteiten en op pleisterplekken. Denk aan samen schoffelen in de moestuin, koffie drinken in Pandje 4, basketballen op het Cruyff Court, Shalomkerk etc.

Co-creatie en meedenken Kleine themagerichte activiteiten organiseren om een specifiek onderwerp te bespreken en dieper op de materie in te gaan. De mogelijkheid creëren om doelgroepen mee te laten denken om woonproducten zo optimaal mogelijk te ontwerpen, denk aan seniorenwoningen of bijzondere co-living concepten. In co-creatie een binnentuin ontwerpen (en later zelfs inrichten) of nieuwe vormen van mobiliteit uitrollen. Dit kan in workshops en ateliers. Als het lastig is om fysieke activiteiten te organiseren, kan dit ook in digitale meetings en via online platforms.

Bouwen aan sterke sociale netwerken Door regelmatig activiteiten en bijeenkomsten (offline op pleisterplaatsen en online) te organiseren bijdragen aan het versterken van de community en opbouwen van nieuwe communities.

Successen vieren Belangrijke momenten vieren we feestelijk. De start bouw, het hele blok is verhuurd/ verkocht, oplevering, ontwerp binnentuin is klaar etc. Denk aan een etentje met de buurt, een (balkon-)muziekoptreden, ijsjes uitdelen, nieuwe planten voor de moestuin etc.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 13

2. Samen is het sleutelwoord We bouwen samen aan een betere buurt In de buurten is veel armoede en laaggeletterdheid en er wonen mensen met grote sociale problemen. Ook is er veel overlast van bewoners met sociale problematiek, jongeren en vuilnis op straat. Er is sprake van toenemende criminaliteit onder jongeren en een deel van de bewoners voelt zich onveilig in de buurten. Aan de andere kant zijn er veel hechte sociale netwerken. Het is van groot belang dat de buurten de komende 15 jaar tijdens de herstructurering een leefbare plek blijven, dat de goede dingen bewaard blijven en de buurten niet meer op achterstand komen. Zodat huidige bewoners er prettig kunnen wonen, er een goed ondernemersklimaat ontstaat en de buurten aantrekkelijk zijn voor nieuwe bewoners en ondernemers. Of de herstructurering een succes wordt hangt dus af van veel meer dan het ontwerpen en bouwen van mooie woningen en een aantrekkelijke leefomgeving. Intensieve samenwerking Samenwerking en een integrale aanpak met iedereen die zich bezighoudt met de toekomst van Zuidwest is noodzakelijk.

De wethouder, het stadsdeel, de Regiodeal, het team dat bezig is met de Rijksstatus en de visie voor Den Haag Zuidwest, maatschappelijke organisaties, corporaties, andere ontwikkelaars, ondernemers, kerken, scholen, ontmoetingsplaatsen, collega’s van gemeente Den Haag en Staedion die zich bezighouden met sociale projecten, afval, duurzaamheid, mobiliteit etc. Betere Buurt Projectorganisatie In de projectorganisatie voor de Dreven, Gaarden en Zichten wordt vastgelegd hoe communicatie, participatie en leefbaarheidsinitiatieven om de buurten prettiger en leefbaarder te maken worden ingezet. De projectorganisatie heeft als verantwoordelijkheden: • Regie en uitvoering van de communicatie, participatie en leefbaarheidsinitiatieven. • De interne organisaties (achterban) informeren, enthousiasmeren en aanhaken. • Het aangaan van samenwerkingen, verbindingen maken met (nieuwe) initiatieven in de buurten, sleutelfiguren, maatschappelijke organisaties, ondernemers, via bestaande netwerken. • Bijpraten van sleutelpartijen. • Het signaleren en agenderen van problemen en onderwerpen die opgepakt moeten worden in de drie buurten. Betrokken interne organisaties De Betere Buurt projectorganisatie heeft vaste overlegmomenten met de interne organisaties. Bestuur, beleidsmakers en directie krijgen regelmatig een rol in het veld.

Denk aan; in gesprek met bewoners en ondernemers, deelnemen aan een tentoonstelling, aanwezig zijn bij een digitale sessie etc.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 14

Samen met het bestaande ecosysteem De Betere Buurt projectorganisatie maakt optimaal gebruik van formele en informele sleutelpartijen in de buurt. De projectorganisatie zoekt de verbinding en sluit allianties met (nieuwe) initiatieven in de buurten, met sleutelfiguren, maatschappelijke organisaties, enthousiaste ondernemers. Zij hebben de kennis, de contacten en het vertrouwen. Om dit te doen zullen de professionals van gemeente, Staedion en Regiodeal in de wijken hun netwerk inzetten. Overleg en verslaglegging

Betere Buurt kenniskoffie De sleutelpartijen bijpraten staat vast op de agenda in reguliere overleggen. Mocht dit overleg er niet zijn, dan zal een aantal keer per jaar een (digitaal) koffiemoment worden geprikt om kennis te delen en sleutelfiguren, partners maar ook de interne organisaties bij te praten.

Een gezamenlijke agenda Iedereen die zich bezighoudt met communicatie en participatie in Zuidwest stemt dit af met een nog op te richten communicatie- en participatieteam Zuidwest. Het doel is helderheid voor bewoners en ondernemers en het voorkomen van participatiemoeheid. Te denken aan projectteams van gemeente Den Haag (Visie Den Haag Zuidwest, wijkagenda), Regiodeal, andere corporaties. Binnen het Participatieteam Zuidwest wordt afgestemd welke communicatie en participatie gezamenlijk kan worden gedaan, hoe de jaarkalender eruitziet, welke onderwerpen en doelgroepen worden benaderd en welke opgehaalde informatie en resultaten kunnen worden gedeeld.

Verslaglegging communicatie en participatie Van alle participatie- en communicatiemomenten wordt een verslag gemaakt. Deze informatie wordt gedeeld met het Participatieteam Zuidwest, zodat partijen gebruik kunnen maken van elkaars informatie en bewoners en ondernemers niet telkens dezelfde vragen hoeven te beantwoorden. Signaalfunctie De projectorganisatie zal problemen die in de drie buurten aangepakt moeten worden signaleren en agenderen bij de juiste collega’s, werkgroepen en/of instanties. Het kan zijn dat deze teams al werkzaam zijn in Den Haag Zuidwest, of dat een succesvol project uit een andere buurt gekopieerd kan worden. Denk aan het stimuleren om de woonomgeving netjes te houden, ongediertebestrijding of burenoverlast. De projectorganisatie gaat niet zelf aan de slag met de problematiek. Wel houdt de projectorganisatie intensief contact met het team dat met het onderwerp aan de slag is, totdat het probleem aangepakt is. Zo kan de projectorganisatie rekening houden met het lopende traject in communicatie en participatie en de status terugkoppelen aan bewoners en ondernemers. Werkgelegenheid en ondernemerschap Om werkgelegenheid en draagvlak te creëren en ondernemerschap te stimuleren wordt de uitvoering van werkzaamheden zoveel mogelijk beleggen bij lokale krachten.

Eventueel in samenwerking met lopende werkgelegenheidsprogramma’s en initiatieven die lokaal ondernemerschap stimuleren.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 15

3. Handen uit de mouwen Eerst brengen, dan halen Positieve impulsen geven door te doen in plaats van alleen maar te praten. Een grote belofte inlossen door problemen op te lossen, initiatieven te ontplooien en zichtbaar te maken. Om zo het vertrouwen in de wijken terug te winnen en cruciale problemen te verbeteren. In samenwerking met interne en externe partners, bewoners en ondernemers. Denk aan de Regiodeal, sociaal maatschappelijke partners etc. Zichtbaar maken wat er al gebeurt Laten zien wat er al gebeurt in de wijken. Verbetering van het groen en de buitenruimte door de gemeente, onderhoud door Staedion, moestuinen in samenwerking met Groene Matties etc. Vier deze successen. Een schone en sociaal sterke buurt Er is overlast door mensen die vuil op straat gooien, sommige mensen voelen zich onveilig, jongeren hebben geen eigen plek, er is veel werkloosheid en laaggeletterdheid. De Dreven, Gaarden en Zichten kunnen alleen aantrekkelijke buurten worden als de leefbaarheid verbeterd. In samenwerking met het Stadskantoor, SBW, Regiodeal en Staedion wordt gekeken welke thema’s aangepakt kunnen worden. Placetesting Toekomstige ideeën en plannen nu alvast testen. Denk aan stadslandbouw, ontmoetingsplaatsen, beheer/ eigenaarschap, maatschappelijk ondernemerschap, jongerenactiviteiten, sportvelden, reizende speeltuintjes die met de bouw mee verhuizen door de buurt etc.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 16

4. E  en aantrekkelijk verhaal voor iedereen Positieve en klare taal Transparante communicatie en een helder toekomstbeeld schetsen. Een toekomstperspectief bieden door focus op positiviteit en kansen, niet op problemen. Alle stappen in het proces worden zichtbaar gemaakt. We zijn helder waar wel en niet over geparticipeerd wordt, wat wel en nog niet definitief is. We koppelen consequent terug wat met de opgehaalde informatie wordt gedaan. De gebruikte taal is begrijpelijk en toegankelijk, geen beleids- en geen vastgoedtaal. We spreken de taal van de buurt door, waar het kan, samen te werken met locals. We maken gebruik van aansprekende beelden: 1 beeld zegt meer dan 1000 woorden. We gebruiken meerdere verhaallijnen in de communicatie. Om huidige bewoners en ondernemers te informeren en ze de aandacht te geven die ze verdienen en om ze te enthousiasmeren voor de nieuwe plannen. De communicatie is ook gericht op het trekken van nieuwe bewoners en ondernemers. De communicatiemiddelen die ingezet worden: een online platform, social media, nieuwsbrieven, informatie op pleisterplaatsen. Hiernaast worden fysieke informatiepunten ingericht en activiteiten georganiseerd. Communicatiemiddelen •  Een online platform www.eenbeterebuurt.nl als onderdeel van de communicatie van Den Haag Zuidwest met alle info over het proces, participatie, projecten, fasering etc.

Een betere buurt is regelmatig onderwerp in de campagne Zuidwest op z’n best. •  Een gezamenlijke kalender waar alle (participatie)activiteiten/ werkzaamheden/ initiatieven in de Dreven, Gaarden en Zichten te vinden zijn (online, maar ook offline op pleisterplaatsen). •  (Animatie)filmpjes die (lastige) onderwerpen uitleggen en de vragen van buurtbewoners en ondernemers beantwoorden. • Betere Buurt nieuwskrant/ e-mailing. 4-6 keer per jaar in de brievenbus en mailbox. • Met lokale reporters en de inwoners en ondernemers uit de Dreven, Gaarden en Zichten aan het woord. Aansprekende formatie over het project, initiatieven in de buurt, interviews met initiatiefnemers en bewoners, oproepjes om mee te doen en mee te denken, ludieke acties en terugkerende herkenbare rubrieken. •  Informatie op pleisterplaatsen: posters, flyers en folders (buurtkantoren Staedion, kerken, bibliotheek, overige ontmoetingsplaatsen etc.) •  Betere Buurt social kanalen in samenwerking met lokale (jonge) micro-influencers. Hier worden verhalen van de ontwikkeling en uit de buurt gedeeld. Betere Buurt social kanalen met vaste verhaallijnen over de ontwikkeling, het verhuizen, de participatieprojecten, de placetesting etc. Deze kanalen zijn bedoeld voor de huidige bewoners en ondernemers, maar ook voor toekomstige bewoners en ondernemers.

De netwerkpartners benaderen met het verzoek om elkaar wederzijds te taggen in berichten. Deze kanalen kunnen eventueel ook in samenwerking met Zuidwest op z’n best worden opgezet.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 17

Begrijpelijk en aantrekkelijk • Lastige onderwerpen worden verbeeld in overzichtelijke stappen, illustraties en animaties. •  We betrekken bewoners en ondernemers zoveel mogelijk bij het maken van de content en waar mogelijk een rol te geven (in de inhoud of het creëren van de communicatie). •  We zetten waar mogelijk spelelementen in om de wensen/ ideeën van bewoners en ondernemers te achterhalen. Denk aan placegames, ontwerpwedstrijden, testlocaties etc.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 18

Welke communicatiemiddelen zetten we voor welke doelgroep in?

Persoon lijke ges prekken Overleg gen (pe r week/ maand/ Spreeku Q) ren Buurtka ntoren (v erkoopk antoor) Betere B uurt Ken niskoffie Digitale roadsho w Persoon lijke bri ef/ mail (Digitale ) nieuw sbrief Website ‘Een Be tere Buu rt’ Website Gemeen te Den H aag Website Staedio n Website Heijman s Social m edia ‘Ee n Betere Buurt’ Socials partners en sleute lfiguren Debatte n/ stads gesprek k e Co-crea n Platfo tie sess rm Stad ies Placem aking, p lacetesti ng, acti Bouwhe viteiten kken en signing in gebie Lokale in d fluence rs Lokale m edia Overige media

COMMUNICATIEMATRIX Bewoners Huurders van Staedion; blijvers, stijgers, terugkeerders Huurders van Staedion; wijkverlaters Bewoners tegen plangebied aan Bewoners Dreven, Gaarden, Zichten, Steden Betrokken inwoners Den Haag (Potentiële) nieuwe bewoners DGZ

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Ondernemers

Mogelijke communicatiemiddelen

Mogelijke inhoud

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X X

X

X

X

X

Persoonlijke gesprekken, spreekuren, roadshows

Nieuwsbrieven, (Digitale) websites, (digitale) roadshows, roadshows co-creatiesessies

Placemaking, placetesting, activiteiten

Terugkeren, (uit)verhuizen

Inhoud plan, proces

X

X

Brandin g

X X

Co-crea tie commu / nity buil ding

Op welk niveau communiceren/participeren we met welke doelgroep?

X X

Particip atie pla nnen

COMMUNICATIENIVEAUS

X X

Projecti nformati e

Sleutelfiguren en -organisaties Professionele doelgroepen Interne doelgroepen

X

Persoon lijke info rmatie

Gevestigd in vastgoed Staedion; blijvers, terugkeerders Gevestigd rondom plangebied/ in Den Haag Zuidwest Gevestigd in vastgoed Staedion; wijkverlaters (Potentiële) nieuwe ondernemers

Website, social media, debatten, media

Informeren, ideeën Ontwerp binnentuin, Verhalen nu en en feedback projecten Regiodeal toekomst ophalen

Bewoners Huurders van Staedion; blijvers, stijgers, terugkeerders Huurders van Staedion; wijkverlaters Bewoners tegen plangebied aan Bewoners Dreven, Gaarden, Zichten, Steden Betrokken inwoners Den Haag (Potentiële) nieuwe bewoners DGZ

Ondernemers Gevestigd in vastgoed Staedion; blijvers, terugkeerders Gevestigd rondom plangebied/ in Den Haag Zuidwest Gevestigd in vastgoed Staedion; wijkverlaters (Potentiële) nieuwe ondernemers

Betrokkenheid van (interne) stakeholders Sleutelfiguren en -organisaties Professionele doelgroepen Interne doelgroepen

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 19

5. De gebiedsontwikkeling op de kaart De Dreven, Gaarden en Zichten in de media De vier kernwaarden gelden ook als basis van de mediaplan: positief, samen, betrokken en lef: een open en eerlijk verhaal brengen. Een positief verhaal, gericht op nieuw toekomstperspectief. Aandacht voor de problemen in de buurten, de persoonlijke situaties en emoties van bewoners en ondernemers, participatie, tijdelijke initiatieven, placemaking, de medewerkers van Staedion in het veld, het woningtekort in Den Haag etc. Oprechte verhalen in de media voeden de trots. Bij buurtbewoners en ondernemers. Bij de projectbetrokkenen, collega’s en bestuurders van de drie organisaties. Maar ook Den Haag (en Nederland) mag zien wat voor mooie dingen er in hun stad gebeuren, zodat een positiever beeld van de Dreven, Gaarden en Zichten en van Den Haag Zuidwest ontstaat. Verhalen in de media maken de ontwikkeling zichtbaar voor nieuwe bewoners, ondernemers en initiatiefnemers. In vakmedia kan kennis en informatie gedeeld worden met andere corporaties, steden en bouwers. Aanpak We kiezen voor een mix van zichtbaarheid op lokaal, stads en landelijk niveau. Bij officiële (nieuws)media, maar ook bij kleine lokale media en invloedrijke organisaties en personen. Zodat de ontwikkeling zichtbaar is in het brede medialandschap.

Ook stimuleren we het voeren van gesprekken en (maatschappelijke) debatten over de herstructurering van de Dreven, Gaarden en Zichten in relatie tot de plannen voor Den Haag Zuidwest (Platform Stad). Zie bijlage 3.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten | 20

Dit plan is een co-productie van:

Bijlage 1 - Projectorganisatie communicatie en participatie De Betere Buurt projectorganisatie voor de Dreven, Gaarden en Zichten houdt zich bezig met de regie en uitvoering

van de communicatie, participatie en leefbaarheidsinitiatieven om de buurten prettiger en leefbaarder te maken. De projectorganisatie zet ook actief in op intensieve samenwerkingen en grote betrokken bij de interne organisaties en sleutelpartijen.

Verantwoordelijkheden Betere Buurt Team 1. Communicatie en participatie

• Brand management en regie: inhoud & uitvoering plan, tone-of-voice, look & feel • Ontwikkeling jaar- en contentplan

• Contentcreatie en beheer socials, websites, overige communicatiemiddelen (tekst en beeld) • Ontwikkelen middelen: vormgeving en productie • Organisatie en uitvoering participatie

• Stimuleren en faciliteren van denktanks en ‘doelgroepen’ per buurt (bewoners, ondernemers en sleutelfiguren) • Ontwikkeling en regie leefbaarheidsinitiatieven en placetesting, in samenwerking met partners • Het signaleren en creëren van nieuwswaardig items 2. Samenwerking

• De interne organisaties (achterban) informeren, enthousiasmeren en aanhaken. Intensieve samenwerking met het Stadskantoor.

• Regelmatig een rol geven aan wethouder, directie en collega’s van de drie organisaties.

• Het aangaan van samenwerkingen, verbindingen maken met (nieuwe) initiatieven in de buurten, sleutelfiguren, maatschappelijke organisaties, ondernemers, via bestaande netwerken.

• Structureel informeren sleutelfiguren en sleutelorganisaties

• Het signaleren en agenderen van problemen en onderwerpen die opgepakt moeten worden in de drie buurten.

• Opdrachten zoveel mogelijk beleggen bij lokale partijen om werkgelegenheid te creëren en ondernemerschap te stimuleren. Werkgroepen met afvaardiging Staedion, Gemeente, Heijmans • Kernteam: regie en aansturing

• Communicatieteam: uitvoering communicatie, afstemming en uitvoering mediaplan/ mediabenadering in overleg met woordvoerders wethouder, Heijmans en Staedion

• Kwartiermaker: aanjagen samenwerkingen partners, placetesting, leefbaarheidsinitiatieven, gezamenlijke agenda

• Zichtbaarheid in de wijken: bemensing buurtkantoren, campagnematig een breed team van de drie organisaties; van wethouder tot technische dienst.

Procesafspraken

• De projectorganisatie stemt structureel af met interne organisaties en sleutelpartijen om content op te halen voor de communicatie en gezamenlijk initiatieven op te pakken.

• De projectorganisatie draagt zorg voor verslaglegging uitkomsten participatie, overzicht van alle communicatie, archivering media-aandacht.

Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 1

Bijlage 2 - Schaalniveaus communicatie 1. Communicatie vanuit Een Betere Buurt

Tweewekelijks overleg met Betere Buurt kernteam/ communicatieteam • Informatie over plannen, processen en projecten.

• Antwoorden op ‘algemene’ vragen over het plan, proces, planning en de projecten (geen persoonlijke situaties, die worden door Staedion beantwoord).

• Inspirerende verhalen uit de buurten (persoonlijke verhalen van bewoners/ ondernemers, bewonersinitiatieven, Regiodeal etc.).

2. Communicatie over de Dreven, Gaarden, Zichten vanuit Gemeente Den Haag, Staedion en Heijmans

Tweewekelijks overleg met Betere Buurt kernteam/ communicatieteam. Maandelijks omgevingsoverleg en directieoverleg.

Staedion

• Antwoorden op persoonlijke vragen van bewoners en ondernemers (persoonlijke situatie).

• Vanaf 1,5 jaar voor actiegebiedaanwijzing neemt Staedion de 1-op-1 communicatie en communicatie met het betreffende bouwblok op zich.

• Het kernteam en omgevingsoverleg wordt op de hoogte gehouden van de procesmatige zaken en communicatiemomenten.

• Brieven over het project worden voordat ze verstuurd afgestemd met het Betere Buurt communicatieteam.

• Bezwaren/ zienswijzen. De juridische procedure wordt gevolgd of als bezwaar nog niet mogelijk is wordt uitgelegd hoe

waarin de procedure wordt uitgelegd. Het antwoord wordt opgesteld door het communicatieteam Betere Buurt, de brief wordt verzonden vanuit de gemeente.

Gemeente

• Brieven gericht aan de wethouder. Het antwoord wordt opgesteld door het communicatieteam Betere Buurt, de brief wordt verzonden vanuit de wethouder.

• Bezwaren/ zienswijzen. De juridische procedure wordt gevolgd of als bezwaar nog niet mogelijk is wordt uitgelegd hoe

waarin de procedure wordt uitgelegd. Het antwoord wordt opgesteld door het communicatieteam Betere Buurt, de brief wordt verzonden vanuit de gemeente.

• College- of raadsbesluiten; communicatie via website gemeente Den Haag. Communicatie naar bewoners loopt via het Betere Buurt Team.

Heijmans

Nader te bepalen:

• Correspondentie over koopwoningen met (potentiële) kopers. • Informeren over werkzaamheden, overlast etc.

Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 2

3. Communicatie over de Dreven, Gaarden en Zichten door andere ‘organisaties’

• Maandelijks overleg met het nog op te richten participatieteam Zuidwest /Zuidwest op z’n best/ Regiodeal om af te stemmen welke participatieprojecten gaan lopen en waar mogelijk ‘mee te liften’ op communicatie.

• Maandelijks afstemming met communicatieteam gemeente Den Haag Zuidwest en woordvoerder wethouder Balster over communicatiemomenten en persplan.

• Structureel overleg met Platform Stad. 4. Communicatie door sleutelfiguren en partners

• Maandelijks open Betere Buurtkoffie voor alle sleutelfiguren en partners om elkaar over en weer up to date te houden, te netwerken en samenwerking en communicatie over actuele onderwerpen over de Dreven, Gaarden en Zichten te stimuleren. Bij voorkeur live in een van de drie buurten, als dit niet kan digitaal.

• Maandelijkse update via mail naar alle stakeholders.

Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 2

LEGENDA Participatie plannen Proces staedion

Bijlage 3 participatieoverzicht

Community building/ Sociaal maatschappelijke projecten Formele inspraak

Mijlpalen/bestuurlijke besluiten

Agenda ruimte voor de stad

Ambitiedocument

Nota’s van Uitgangspunten

Projectdocument

TOTAALPLAN

Terugkoppeling Nota’s Uitgangspunten Reizende informatie

Participatie beeldkwaliteitsplan

(9 middagen)

(Maatschappelijk debat)

tentoonstelling

Raad in de stad:

Gebiedscoalities/ Escampologisch

Staedion

bewonersavonden (14 avonden)

Ontwerpsessies openbare ruimte

Digitale wandelingen

Oprichting Platform Zuidwest

Schetsontwerp Openbare Ruimte

Gesprek over fasering en bereikbaarheid

voorzieningen, energietransitie, duurzaamheid

(3 avonden)

Stadslandbouw (Groene Matties)

stakeholderinterviews

Overleg

Beter buurt kenniskoffie/Roadshows

(3 middagen)

Staedion (HVS)

Escamp HBG

+ identiteitssessies

Huurdersvereniging

Ontwerpsessies,

Workshops Woonvormen, Mobiliteit,

Stadsgesprekken

(Platform Zuidwest)

Stadsgesprekken (Platform Zuidwest)

Sociaal maatschappelijk initiatief

Placetesting

Inrichting buurtvertegenwoordiging

Leefbaarheisinitiatieven

HVS

workshops thema’s (ntb)

Placetesting

Sociaal maatschappelijke

Soc. maatsch.

iniatieven

Leefbaarheisinitiatieven

HVS

HVS

Bestemmingsplan Zichten 1ab Ruimzicht

Oprichting Klankbordgroep

DEELPLANNEN

Afstemming Sociaal plan

Ontwerpsessie bouwblok

Gaarden 1, Dreven 1

Informeren bouwplan

Oprichting Klankbordgroep

Ruimzicht

Keukentafelgesprekken

2016

2017

2019

2020

Actiegebiedaanwijzing Bestemmingsplan

Tijdelijke initiatieven Ruimzicht

2021

Afstemming Sociaal plan

Omgevingsvergunning

Klankbordgroep opgericht Instemming Sociaal plan

Oprichting Klankbordgroep

Ruimzicht

De Zichten Fase 1a+1b / Ruimzicht Keukentafelgesprekken

Keukentafelgesprekken

De Zichten Fase 1a+1b /

De Zichten | Fase 1a/ 1b Keukentafelgesprekken

Deelprojecten

Ceremonie uitverhuizen

Keukentafelgesprekken

Afstemming Sociaal plan

Ontwerpsessie bouwblok

2022

Ontwerpsessie bouwblok Gaarden 1, Dreven 1

Actiegebiedaanwijzing Informeren bouwplan Bestemmingsplan

Omgevingsvergunning

Ceremonie uitverhuizen

Actiegebiedaanwijzing Informeren bouwplan Bestemmingsplan

Omgevingsvergunning

Ceremonie uitverhuizen

Vieren’ bouwmomenten Vieren’ oplevering

2023 - 2040 Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 3

Bijlage 4 - Uitgangspunten mediaplan en -benadering De Dreven, Gaarden en Zichten in de media

De vier kernwaarden gelden ook als basis voor de media-aanpak: positief, samen, betrokken en lef Een open en eerlijk verhaal brengen. Een positief verhaal, gericht op nieuw toekomstperspectief. Aandacht voor de problemen in de buurten, de persoonlijke situaties en emoties van bewoners en ondernemers.

Oprechte verhalen in de media voeden de trots. Bij buurtbewoners en ondernemers. Maar ook bij de projectbetrokkenen, collega’s en bestuurders van de drie organisaties.

Den Haag laten zien wat voor mooie dingen er in hun stad gebeuren, waardoor een positiever beeld van de Dreven, Gaarden en Zichten en van Den Haag Zuidwest ontstaat.

De ontwikkeling zichtbaar maken voor nieuwe bewoners, ondernemers en initiatiefnemers.

Kennis en informatie delen; een voorbeeld zijn voor andere corporaties, steden en bouwers. Aanpak

We kiezen voor een mix van zichtbaarheid op lokaal, stads en landelijk niveau. Bij officiële (nieuws)media, maar ook bij kleine lokale media en invloedrijke organisaties en personen. Doelstellingen

Het verhaal over de bühne

• Een Betere Buurt is als ‘merk’ herkenbaar en heeft een positieve associatie.

• Een Betere Buurt heeft een actieve schare ambassadeurs vanuit de interne organisatie, bewoners, ondernemers en sleutelfiguren.

• Een Betere Buurt draagt bij aan een positiever beeld van Zuidwest. • Nieuwe bewoners en ondernemers staan in de rij.

• De ontwikkeling wordt door andere gemeenten, corporaties en ontwikkelaars gezien als een inspirerend voorbeeld. De doelstellingen worden meetbaar gemaakt aan de hand van het aantal mensen dat meedoet aan participatieprojecten,

het websitebezoek, het aantal publicaties en het sentiment in de (sociale) media, het aantal aanmeldingen voor woningen en bedrijfspanden etc.

Gezichten in de media

Het verhaal zoveel mogelijk vanuit de buurten laten komen: micro influencers, jongeren, actieve bewoners (vrouwen power), ondernemers en sleutelfiguren. Wethouder, directie, afgevaardigden van Het Betere Buurt Team.

Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 4

Lokaal nieuws op buurtniveau

Regelmatig zichtbaar, bij kleine en grote mijlpalen.

Inhoud:

• De buurten op de hoogte te houden van planvorming, planning, participatie en successen. • Het Betere Buurt team in actie met bewoners en ondernemers in beeld. • De trots van bewoners, ondernemers, sleutelfiguren laten zien.

Pers:

• Structurele samenwerking aangaan met lokale media. • De Posthoorn, RTV Discus, Escamp Journaal etc. Overige media

Kanalen van lokale partijen, sleutelfiguren en influencers zoals buurt- en wijkinitiatieven van Allekanten, Stichting Mooi Welzijn, STEK etc.

• Social media kanalen, website, nieuwsbrieven.

• Intensieve samenwerking aangaan, deze partijen gedurende het hele traject betrekken en een podium geven in uitingen van Een Betere Buurt.

Lokaal op stadsniveau

Paar keer per jaar zichtbaar.

Inhoud:

• Zichtbaar met thema’s die de stad raken.

• Grootschalige gebiedsontwikkeling in Zuidwest.

• Aanpak woningproblematiek: nieuw woningaanbod in combinatie met meer sociale huurwoningen.

• De mens staat centraal bij de ontwikkeling van de Dreven, Gaarden en Zichten: op pad met het Betere Buurt team. • Succesvolle co-creatie projecten.

• Sociale initiatieven (Regiodeal, sleutelfiguren etc.).

• De trots van bewoners, ondernemers, sleutelfiguren laten zien.

Media:

Stadskrant, structurele samenwerking aangaan met lokale media als De Posthoorn, lokale katernen van landelijke media.

Overige media:

Kanalen van lokale partners (Haags Verhaal etc.).

• Social media, website, nieuwsbrieven, debatten, bijeenkomsten.

• Intensieve samenwerking aangaan, deze partijen gedurende het hele traject betrekken en een podium geven in uitingen van Een Betere Buurt.

Samenwerking met Platform Stad

• Het gesprek over de Dreven, Gaarden en Zichten op alle niveaus stimuleren.

• Platform Stad kan het onafhankelijke debat/ gesprek faciliteren voor de stad en (semi-)professionele stadmakers. In de context van de visie en plannen voor Den Haag Zuidwest.

Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 4

Landelijke zichtbaarheid 1 à 2 keer per jaar. Inhoud:

• Integrale aanpak grote herstructurering van wijken met veel grootstedelijke problematiek • Aandacht voor mens en omgeving in de tussentijd en tijdens de bouw • Participatie- en co-creatietraject

• Herstructurering naoorlogse wijk • Duurzaamheid

• Innovatief bouwen

• Reportage over verhuizen van een heel blok of generaties die met plezier in de buurten wonen

Landelijke media:

Media: Volkskrant, NRC, Trouw etc.. Specialty media

Minimaal 1 x per jaar zichtbaar met een onderwerp dat de diepte in gaat.

Inhoud:

• Duurzaamheid

• Stadslandbouw • Ecologie

• Nieuwe woonvormen

• Nieuwe vormen van co-creatie

Media:

Onder andere: documentairemakers (NPO), vastgoed (Property NL, Vastgoedmarkt, Vastgoedjournaal, VGvisie, Cobouw), overheid (Binnenlands Bestuur), duurzaamheid (Duurzaambedrijfsleven.nl, Duurzaamgebouwd.nl), woonmagazines (VT Wonen, Droomhome), speciale bijlagen nieuwsmedia (AD, VK, NRC), congressen (VNG, Provada).

Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 4

Bijlage 5 - Gemeentelijk afsprakenkader: organisatie participatie gebiedsontwikkelingen Het gemeentelijk afsprakenkader geeft de grondhouding van gemeente Den Haag weer als het gaat om participatie van

gebiedsontwikkelingen. Dit afsprakenkader is vastgelegd tussen DSO, DPZ en de Directie Communicatie en Citybranding Gemeente Den Haag. Het afsprakenkader wordt gezien als basis gebruikt voor de communicatie- en participatieaanpak herstructurering de Dreven, Gaarden, Zichten.

Gemeenschappelijke grondhouding vanuit bestaande kaders

Met elkaar effectieve afspraken maken over hoe we de participatie organiseren en bestuurbaar maken, vraagt om

duidelijkheid over normen die we bij participatie hanteren. De hieronder beschreven normen zijn geformuleerd op basis van bestaand beleid. Het herzien van deze normen kan wenselijk zijn, maar vraagt om een nieuwe (beleidsmatige) visie op participatie in den brede. In het kader van de Omgevingswet en het gemeentebrede programma Haags Samenspel wordt hier aan gewerkt. Dat geldt niet voor de organisatie van participatie, wat het onderwerp van deze notitie is. De

geldende beleidsmatige normen waar we ons als gemeente in eerder vastgesteld beleid aan hebben gecommitteerd zijn de volgende:

We zetten participatie in omdat het zorgt voor betere plannen en projecten, die bovendien ook meer gedragen zijn. In de gebiedsontwikkelingen van Den Haag zetten we participatie in om de kwaliteit van producten, projecten en

besluitvorming te verhogen. Niet altijd even makkelijk, maar wel bepalend voor hou je participatie aanvliegt. Het moet leiden tot gedragen stedelijke ontwikkeling met een langdurige kwaliteit. Het draagt bovendien bij aan een gezonde

en veerkrachtige relatie tussen gemeente en belanghebbenden, groeiend onderling vertrouwen en verbinding tussen belanghebbende en directie omgeving.

We communiceren van begin tot eind helder en transparant over samenhang, proces en invloed

In Den Haag zorgen we bij aanvang en gedurende het proces continu voor transparantie en toegankelijkheid in de

opgave, de kaders, het proces, de formele inspraakmomenten en de beïnvloedingsmogelijkheden en we onderbouwen onze keuzes daarin.

We maken bij ieder traject de opbrengst van participatie inzichtelijk, we geven aan wat we er mee gaan doen en welke afwegingen daarbij een rol spelen.

In Den Haag maken we de resultaten van participatie inzichtelijk en geven we aan wat we daar mee doen of hebben

gedaan en welke afwegingen daarin een rol hebben gespeeld. Dit koppelen we terug aan deelnemers en expliciteren we bij producten die ter inspraak liggen.

We sturen op inclusieve participatieprocessen met kennis van de omgeving.

We weten precies wie geraakt worden door de gebiedsontwikkeling, wat hen bezighoudt (welke huidige problematiek is er al) en wat hun belangen zijn en hoe we die kunnen verbinden. We zorgen voor een optimale mix van offline en

online instrumenten zodat iedereen gelegenheid heeft om mee te doen, ook zij die normaal gesproken de route naar participatie lastiger vinden.

Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 5

We streven naar tijdige en maximale betrokkenheid van belanghebbenden

Het ingezette participatieniveau, conform de Haagse ladder, kan wisselen. Dit is afhankelijk van bijvoorbeeld de fase van een project (visie, kaders, realisatie). Maar ook het type project of product en wie daarvan de initiatiefnemer is.

Deze afweging zal vaak per project opnieuw gemaakt moeten worden. Het belangrijkste is dat het participatieproces en niveau aan de voorkant voor alle partijen duidelijk wordt vastgelegd. Hierbij streven we altijd naar maximale betrokkenheid van de deelnemers en we onderbouwen onze keuze. Betrokkenheid zit niet alleen in het

participatieniveau, maar ontstaat ook door het in een vroeg stadium betrekken van belanghebbenden. Wanneer belanghebbenden zich organiseren in allianties of andere vormen van samenwerking juichen we dat toe.

Communicatie- en participatieaanpak | Bijlage 5

Gemeente Den Haag, Staedion en Heijmans hebben deze inhoud met de grootst mogelijke aandacht en zorg opgesteld en uitgewerkt. Desondanks is het mogelijk dat er fouten en/of onvolkomenheden in voorkomen. Gemeente Den

Haag, Staedion en Heijmans aanvaarden geen aansprakelijkheid voor schade, die hierdoor ontstaat, en/of schade als gevolg van of in verband met het gebruiken, het afgaan op of het verspreiden van de gegevens in dit document. Wij benadrukken dat bewoners en/of derden geen rechten aan (de uitwerking van) dit document kunnen ontlenen.

Communicatie- en participatieaanpak | Herstructurering de Dreven, Gaarden en Zichten