RIS308471 Bijlage 2

Onderzoek Haagse kuststrook en jaarrondexploitatie strandpaviljoens December 2019 - Februari 2020

WBK Marktonderzoek 06-27555468 info@wbkmo.nl www.wbkmarktonderzoek.nl

Colofon Onderzoek in opdracht van: Gemeente Den Haag

Uitvoering onderzoek: WBK Marktonderzoek

INHOUD

1. Inleiding

2

1.1 Achtergrond

2

1.2 Onderzoeksopzet

2

1.3 Herweging

3

1.4 Representativiteit

3

Belang en beoordeling Haagse Kuststrook

4

2.1 Belang Haagse Kuststrook

4

2.2 Tevredenheid met inrichting kuststrook

4

2.3 Positieve punten kuststrook

5

2.4 Verbetersuggesties

6

3. Veelzijdigheid van de kust

7

2

3.1 Veelzijdigheid van de kust

7

3.2 De Haagse kust in acht herkenbare stukken

8

3.3 De kracht van de onderdelen van de Haagse kust

9

4. Evenementen op/bij het strand

10

4.1 Waardering evenementen

10

4.2 Meest passende evenementen

11

5. Strandthema’s

12

5.1 Meest relevante strandthema’s

12

5.2 Meedenken over strandthema’s

13

6. Jaarrondexploitatie strandpaviljoens

14

6.1 Huidige jaarrond langs de Nederlandse Kust

14

6.2 Beoordeling beperkte uitbreiding jaarrondexploitatie

15

6.3 Zaken waar bij uitbreiding jaarrond rekening mee gehouden moet worden

17

7. Stellingen over de Haagse kust

18

71 Beoordeling stellingen strandpaviljoens en jaarrondexploitatie

18

7.2 Meedenken en betrokken blijven

19

8. Samenvatting

20

9. Nawoord

24

Bijlage: Vragenlijst

25

-

2

-

1. INLEIDING

1.1 Achtergrond Den Haag is een veelzijdige stad. De combinatie van stad én elf kilometer strand is in Nederland uniek. Ze benadrukken onze “quality of life” hier. Voor veel Hagenaars is dit een belangrijke reden om hier te wonen. Voor veel ondernemers een aanleiding om zich hier te vestigen. En voor toeristen is het een van de belangrijkste motieven voor een bezoek aan onze stad. Den Haag groeit. De komende jaren komen er flink meer inwoners en bezoekers bij. De gemeente wil deze groei laten werken voor een mooie, leefbare en veilige stad. De groei biedt kansen, maar dwingt ook tot zorgvuldige keuzes. De badplaatsen Kijkduin en Scheveningen zijn volop in ontwikkeling. Net als Haagse duingebieden die straks onderdeel uitmaken van Nationaal Park Hollandse Duinen. Wat betekent de groei en deze ontwikkelingen voor het gebruik van en het aanbod op ons strand? Welke keuzes liggen voor als het gaat om het leefbaar en levendig houden van ons strand? Past jaarrondexploitatie van strandpaviljoens in dit alles? Ter voorbereiding op bijeenkomsten hebben er in dit onderzoek 1413 mensen meegedacht over de genoemde onderwerpen.

1.2 Onderzoeksopzet Het onderzoek is kleinschalig opgezet. In de eerste week van december is aan ruim twintig belangengroepen van bewoners en kustondernemers (in Scheveningen, Loosduinen en Segbroek) en natuurorganisaties een e-mail gestuurd met de vraag of ze zelf en hun achterban mee wilden denken over de Haagse Kuststrook. Hierbij is de concept-vragenlijst meegestuurd en de vraag gesteld of ze zelf een digitale link wensten die door iedereen ingevuld kan worden, of dat ze e-mailadressen leverden zodat het onderzoekbureau de mensen een persoonlijke link konden sturen. Door de organisaties is (unaniem) gekozen om een (beveiligde) digitale link te ontvangen met de vragenlijst die ze zelf en door hun achterban konden laten invullen. Vrijwel iedereen noemde de AVGregels als reden. Met het verzoek van enkele organisaties om enkele woorden in de vragenlijst te veranderen, is - in overleg met de opdrachtgever - ingestemd. Ook het verzoek van een organisatie om de 1 looptijd van het onderzoek met twee weken te verlengen is gehonoreerd . Begin december ging het onderzoek van start. Te zien was dat de organisaties breed gehoor gaven aan het verspreiden de digitale link aan hun achterban. Via hun eigen kanalen (nieuwsbrief, e-mail, Facebook) hebben betreffende bewoners-, ondernemers- en belangengroepen hun leden laten meedenken.

Aan de hand van postcode, type invuller en persoonlijke toevoeging is de response naar doelgroepen uitgesplitst. Ook is er gecontroleerd op IP-adressen. Half januari, bij de afronding van het onderzoek, hebben 1413 mensen aan het onderzoek meegedaan. Tabel 1.2: Response Bewoners  Bewoners Scheveningen  Bewoners Loosduinen  Bewoners Segbroek Ondernemers (incl. enkele organisatoren) Bezoekers Den Haag en regio  Bewoners Ov. Den Haag (excl. Loosd./Segbr/Schev.)  Bewoners regio  Nederlanders van buiten de regio Onbekende herkomst

1

558x 103x 180x 275x 87x 468x 160x 188x 122x 300x 1413x

Wie doen er mee (eigen woorden van respondenten):  Bewoners van alle wijken in stadsdelen aan de kust  Strandpaviljoenhouders en werknemers  Restauranthouders op de boulevard en verschillende andere ondernemers/bedrijfsleiders (toeleveranciers)  Enkele branche-organisaties (zoals: Horeca, Strand)  Enkele organisatoren van evenementen  Watersporters, (kite-)surfers, sporters, wandelaars  Natuurliefhebbers, ecologen  Huurders strandhuisjes, deelnemers strandcamping  Aanhangers hetstillestrand.nl  Honden en niet hondeneigenaren  Actievoerders, juristen, bestuursleden

Op 12 januari is een tussenrapportage opgesteld met de resultaten van de 700 respondenten die tot dat moment hadden gereageerd. Op verzoek van een aantal organisaties bleef het onderzoek hierna nog openstaan, waardoor het totaal aantal respondenten uiteindelijk op 1413 uitkwam. De resultaten voor en na 12 januari gaven nagenoeg geen verschillen.

-

3

-

1.3 Herweging Omdat er meer bewoners en bezoekers zijn dan ondernemers is vooraf afgesproken om de belangen van de drie groepen even zwaar in het totaalresultaten te laten meewegen. Zowel de bewoners van de drie 2 stadsdelen die aan de kuststrook grenzen, de ondernemers als de bezoekers tellen allemaal voor 30% mee. De respondenten van onbekende herkomst voor 10%. Omdat de meningen per doelgroep helder in beeld te brengen, geeft het rapport een uitsplitsing naar de verschillende doelgroepen.

1.4 Representativiteit Het onderzoek geeft een eerlijk, breed en genuanceerd beeld van hoe 1413 betrokkenen de Haagse Kust beleven. De achterban van een groot aantal, uiteenlopende belangengroepen heeft deelgenomen. Mensen die elk op een verschillende manier van de kust genieten. We verwachten dat alle geledingen zich in dit rapport zullen kunnen herkennen en dat de resultaten een zo maximaal mogelijk waarheidsgetrouw beeld geven. In het onderliggende rapport geven 1413 respondenten grote en kleine complimenten, tips en suggesties over veel onderwerpen. De meest genoemde antwoorden zijn in dit rapport vermeld.

2

Ook zijn de drie stadsdelen Scheveningen, Segbroek en Loosduinen naar buurt herwogen

-

4

-

2. BELANG EN BEOORDELING HAAGSE KUSTSTROOK

De gehele kuststrook heeft een totale lengte van ongeveer 11 km. Van Noord naar Zuid begint het strand ter hoogte van het Zwarte Pad, langs Scheveningen, het Westduinpark, Kijkduin en tot de Zandmotor. In dit hoofdstuk wordt gekeken naar de mate van belang die kust heeft, de tevredenheid met de huidige inrichting en vervolgens de positieve en verbeterpunten.

2.1 Belang kuststrook Van alle respondenten zegt maar liefst 99% de Kuststrook (strand, haven, boulevard en duinen) (erg) belangrijk voor de stad Den Haag. Niemand vindt de kuststrook onbelangrijk Grafiek 2.1: Belang kuststrook (strand, haven, boulevard en duinen) voor de stad Den Haag (n=1413)

Totaal

90%

Bewoners Scheveningen

94%

4%

Bewoners Segbroek en Loosduinen

94%

6%

Ondernemers

92%

8%

Bezoekers uit overig Den Haag en regio

89%

11%

Bezoekers van buiten de regio

9%

76%

Erg belangrijk

Belangrijk

3%

21%

Neutraal

(Niet zo) belangrijk

2.2 Tevredenheid met inrichting De respondenten hebben aangegeven hoe tevreden men is met de inrichting van de gehele Haagse kuststrook. Van alle respondenten is zeven op de tien hier (erg) tevreden over, 15% neutraal en 14% niet (zo) tevreden. Voor vier van de vijf doelgroepen overheerst de tevredenheid. Van de bewoners uit het stadsdeel Scheveningen is ruim de helft tevreden, bijna twee op de tien neutraal en drie op de tien ontevreden over de Haagse kuststrook. Grafiek 2.2: Tevredenheid met inrichting kuststrook (n=1413)

Totaal

Bewoners Scheveningen

71%

15%

53%

18%

14%

29%

Bewoners Segbroek en Loosduinen

75%

9%

Ondernemers

72%

18%

10%

Bezoekers uit overig Den Haag en regio

74%

12%

14%

Bezoekers van buiten de regio

78%

(Erg) tevreden

16%

14%

Neutraal

Niet (zo) tevreden

8%

-

5

-

2.3 Positieve punten De respondenten hebben aangegeven wat ze de belangrijke positieve punten van de kuststrook vinden. Voor nagenoeg alle doelgroepen is de top 3 hetzelfde: de natuur, de horeca en het vasthouden van de balans/gevarieerdheid tussen de stukken strand met natuur, recreatie, toerisme en rust. De gevarieerdheid van de kuststrook met drukkere en rustige stukken strand wordt erg gewaardeerd. Tabel 2.3: Positieve punten kuststrook (spontaan genoemd)

Natuur/rust  De natuur, voldoende natuur, ontwikkeling natuur  Rust en ruimte op het strand, uitzicht, stilte  Duinen, duinengebied  Brede stranden  Ouderwets strandgevoel (niet teveel hoogbouw)  Heerlijk uitwaaien (wandelen)  Zuiderstrand is rustig (niet veel bebouwd)  De rust in de winter  Natuurbeleving, zandpaden  Getijden, vergezichten  Zandmotor  Stille strand  Anders3

54% 20% 18% 10% 8% 7% 6% 6% 4% 4% 3% 2% 2% 3%

Bewoners Scheveningen 66% 25% 23% 12% 6% 6% 3% 14% 9% 8% 5% 2% 2% 7%

Horeca  Strandtenten  Horeca  Anders (jaarrondexploitatie, kleine rustige strandtenten)

29% 20% 12% 1%

17% 8% 10% 0%

29% 22% 10% 0%

37% 26% 14% 1%

29% 21% 10% 0%

26% 16% 11% 0%

Balans rustige en drukke stukken strand  Gevarieerdheid, rustige en drukke stukken strand  Balans natuur vs recreatie, combinatie rust en toerisme  Dat de Kust er is, gebied om te koesteren  Karakter Kijkduin, Scheveningen, Haven)  Voor iedereen wat wils, strand is voor iedereen  Anders (strand is trekpleister, schoonheid, mooi)

26% 10% 10% 6% 3% 2% 1%

32% 14% 15% 7% 4% 2% 0%

24% 11% 11% 5% 3% 3% 1%

28% 11% 8% 7% 3% 1% 1%

21% 8% 9% 5% 1% 1% 1%

26% 11% 9% 7% 1% 1% 3%

Leisure  Leisure/watersportmogelijkheden, recreatie, faciliteiten  Boulevard (winkels), zomerse gezelligheid, toerisme  Strandhuisjes  Anders4

19% 9% 6% 4% 1%

15% 6% 7% 3% 1%

12% 7% 5% 1% 0%

22% 12% 5% 5% 0%

17% 8% 7% 3% 1%

28% 13% 8% 9% 3%

Netheid/inrichting  Netjes schoon opgeruimd/onderhoud  Fietsmogelijkheden (o.a. naar Hoek van Holland)  Vrijheid voor honden  Alle wandelpaden  Kustbescherming Rijkswaterstaat  Anders5

17% 7% 3% 3% 2% 1% 3%

13% 3% 2% 3% 0% 2% 5%

19% 7% 3% 4% 2% 1% 5%

16% 5% 3% 2% 3% 1% 1%

15% 8% 2% 2% 1% 1% 2%

25% 15% 3% 3% 3% 2% 4%

Bereikbaarheid  Bereikbaarheid van de Kust  Toegankelijkheid van de kust  Parkeergelegenheid, o.a. gratis parkeren bij Kijkduin  Anders6

8% 3% 3% 3% 1%

5% 2% 4% 0% 0%

5% 2% 1% 1% 2%

7% 2% 2% 2% 0%

12% 5% 4% 6% 1%

12% 6% 5% 1% 2%

Noemt geen positieve punten N=1413

8%

9%

6%

7%

7%

10%

Totaal

3

Bewoners Segbroek en Loosd. 63% 25% 24% 12% 9% 5% 7% 7% 3% 4% 3% 4% 5% 3%

Ondernemers 51% 21% 15% 8% 5% 8% 7% 3% 5% 2% 2% 0% 1% 5%

Bezoekers Bezoekers van buiten uit de regio de regio 51% 45% 20% 15% 15% 14% 11% 7% 9% 15% 7% 7% 8% 3% 3% 7% 3% 2% 3% 2% 2% 3% 3% 2% 2% 0% 3% 1%

Anders natuur/rust: frisse lucht, begrazing dieren, vogels, zee, zwarte pad, laten liggen van voedsel voor vogels; geen hekken Anders leisure: Strandcamping, sportstrand ontwikkelt zich goed, openbare toestellen 5 Anders netheid/inrichting: veilige dijken/duinen; goede voorzieningen inrichting; vrijheid paarden; betonnen wandelpaden; versterking kust, regelmatige ophogingen; veiligheid; drinkwaterplaatsen; naaktstrand 6 Anders bereikbaarheid: strand vlak bij stad; fietsenstallingen; toegankelijkheid voor minder validen 4

-

6

-

2.4 Verbetersuggesties Vervolgens hebben de respondenten aangegeven wat ze denken dat beter kan. De meeste opmerkingen betreffen horeca, natuur en inrichting: - Blijvende aandacht voor natuur, duinen, natuurlijke inrichting en terughoudendheid met bebouwing - Ook in de winter meer/enkele strandtenten open - Belang netheid (gezamenlijke opruimacties afval, afvalbakken, mentaliteit bezoekers veranderen) Bij de verbetersuggesties worden ook de tegengestelde standpunten van bezoekers zichtbaar. Voorbeelden hiervan zijn niet alleen recreatie en rust en ruimte, maar ook de mate van honden op het strand, de mate van wel of geen betonnen paden op het strand (fijn voor ouderen en minder validen, minder natuurlijk voor anderen). Tabel 2.4: Verbetersuggesties kuststrook (spontaan genoemd)

Horeca  Strandtenten in de winter open  Meer (variatie in) horeca-mogelijkheden(strandtenten)  Anders7

31% 21% 7% 3%

Bewoners Scheveningen 16% 11% 5% 2%

Natuur/rust  Blijvende aandacht natuur/duinen/ rust en ruimte  Minder bebouwing, minder hoogbouw  Minder/geen/niet meer strandhuisjes  Niet uitbreiden/minder horeca, geen strandtenten in winter  Verbetering kwaliteit + belevingswaarde Kust  Duurzaamheid  Blijven werken aan passende natuurlijke inrichting  Minder toerisme/leisure/minder evenementen  Anders8

27% 8% 7% 5% 3% 3% 3% 2% 2% 6%

48% 21% 16% 9% 5% 5% 3% 2% 5% 7%

33% 9% 12% 10% 7% 1% 2% 1% 3% 5%

23% 5% 5% 3% 0% 5% 5% 3% 1% 7%

23% 9% 6% 4% 3% 2% 1% 2% 3% 5%

17% 6% 3% 1% 3% 0% 3% 0% 0% 3%

Netheid/inrichting  Meer afvalbakken/ opruimacties, mentaliteitsverandering bezoekers, kuststrook kan netter, minder verrommeling  Meer handhaving op alles, politie, rescue (zeker in zomer)  Meer of juist minder ruimte voor honden  Anders9

17%

16%

20%

22%

17%

7%

11%

6%

11%

17%

10%

3%

2% 2% 6%

3% 1% 7%

2% 4% 7%

2% 1% 8%

3% 3% 6%

2% 3% 3%

Bereikbaarheid  Bereikbaarheid/Parkeren: Scheveningen, OV, Zandmotor, etc  Meer fietsstallingsmogelijkheden  Goedkoper parkeren Scheveningen  Betere verkeersituatie, betere aanwijsborden  Betere toegankelijkheid minder validen, rolstoelen  Anders10

10% 6% 1% 1% 1% 1% 1%

12% 7% 2% 2% 2% 0% 1%

9% 5% 2% 1% 1% 2% 1%

10% 9% 0% 0% 1% 0% 0%

9% 4% 2% 1% 1% 1% 0%

6% 2% 1% 1% 0% 1% 3%

Leisure  Meer vertier in de winter, meer levendigheid  Meer strandhuisjes  Anders11

6% 3% 2% 1%

3% 2% 0% 1%

2% 2% 0% 1%

8% 4% 5% 0%

6% 2% 1% 0%

8% 2% 3% 3%

Balans bewaken (houden zoals het is, goede balans, kleinschaligheid, intimiteit, trots zijn op kuststrook)

4%

8%

5%

2%

4%

5%

Andere punten12

5%

6%

4%

6%

5%

6%

Geen verbetersuggesties N=1413

23%

13%

19%

23%

23%

39%

Totaal

7

Bewoners Segbroek en Loosd. 30% 23% 8% 2%

Ondernemers 38% 24% 7% 7%

Bezoekers Bezoekers uit de van buiten regio de regio 33% 23% 23% 14% 9% 8% 2% 3%

Anders categorie horeca: meer kwalitatieve, respectvolle, ecologische horeca, meer kindvriendelijke horeca, goedkopere horeca Anders categorie `natuur/rust: minder druk, geen mensenmassa’s: vrije zichtlijnen, minder geluidsoverlast (uitgaansgelegenheden na 23.00uur dicht), nog breder strand, letten op strandvegetatie, golfbrekers waar vogels eten kunnen zoeken, geen autoveerkeer op het strand, aandacht rustige stukken, tegengaan verrommeling 9 Anders categorie netheid/inrichting: Openbare toiletten, aandacht wandel en fietspaden, watertappunten, zorgen dat (race)fietsers oppassen voor voetgangers, meer of juist minder ruimte voor honden (strenger beleid, opruimplicht, palen met poepzakjes), meer (water)sportvoorzieningen, tegengaan geluidsoverlast, meer douches, geen strandcamping toelaten 10 Anders categorie bereikbaarheid: meer strandopgangen, meer of juist minder betonnen paden/asfalt, meer taxistandplaatsen 11 Anders categorie leisure: vaker strandcamping, meer voor kinderen, diverser winkelaanbod, vernieuwen, meer huurfietsen 12 Andere punten: zicht vanaf boulevard, geen zichtbare windmolens, zones aangeven op strand: druk/rustig, paarden, hogere dijken 8

-

7

-

3. VEELZIJDIGHEID VAN DE KUST

Een belangrijke kracht van de kust is haar veelzijdigheid. Aan de respondenten zijn zowel verschillende aspecten als verschillende stukken strand voorgelegd die deze veelzijdigheid bevestigen.

3.1 Belang elf aspecten Van elf aspecten die de veelzijdigheid van de kust accentueren, hebben respondenten aangegeven welk belang zij aan deze aspecten hechten. De grafiek laat zien dat het gevoel van vrijheid, het natuurlijke karakter en het zicht op de horizon het meest belangrijk worden gevonden. De reuring en de evenementen wordt relatief het minst belangrijk gevonden. Hierbij aangetekend dat in hoofdstuk 4 te zien zal zijn dat (bestaande) evenementen vaak wel gewaardeerd worden. Grafiek 3.1a Mate van belang van aspecten van het Haagse strand voor de respondenten (N=1413) Gevoel van vrijheid die het strand geeft

83%

14% 3%

Zicht op de horizon

76%

17%

6%

Natuurlijke elementen / karakter

73%

22%

5%

Mogelijkheden om er te eten en drinken

55%

25%

20%

Dat het strand in elk seizoen haar eigen karakter heeft

52%

28%

20%

Stilte

46%

Afwisseling stukken strand tussen het Zwarte Pad en Zandmotor

25%

40%

29%

30%

Sportmogelijkheden

28%

Dat er altijd wat te doen valt ("reuring"), dat er activiteiten zijn

28%

Oorspronkelijke visserij- en havengebonden activiteiten

27%

Evenementen op het strand

24%

28%

Erg belangrijk

redelijk belangrijk

30%

33%

39%

25%

47%

35%

38% 48% niet zo belangrijk

Tabel 3.1b geeft een overzicht naar doelgroepen. Te zien is dat ondernemers relatief een groter belang hechten aan horeca, sportmogelijkheden, activiteiten en evenementen. Tabel 3.1b: Belang aspecten van het Haagse strand naar doelgroep (% erg belangrijk) Bewoners Totaal Scheveningen 83% Gevoel van vrijheid die het strand geeft 85%

Bewoners Segbroek en Loosd. 88%

Ondernemers

Bezoekers uit de regio

76%

85%

Bezoekers van buiten de regio 89%

Zicht op de horizon

76%

85%

83%

67%

80%

77%

Natuurlijke elementen / karakter

73%

86%

80%

63%

75%

72%

Mogelijkheden om er te eten en drinken

55%

25%

44%

75%

55%

48%

Dat het strand in elk seizoen haar eigen karakter heeft

52%

50%

54%

49%

53%

57%

Stilte

46%

64%

56%

33%

45%

44%

Afwisseling stukken strand tussen Zwarte Pad & Zandmotor

40%

32%

39%

49%

41%

30%

Sportmogelijkheden

28%

20%

24%

39%

25%

19%

Dat er altijd wat te doen valt ("reuring"), dat er activiteiten

28%

12%

19%

50%

20%

10%

Oorspronkelijke visserij- en havengebonden activiteiten

27%

43%

22%

28%

28%

18%

Evenementen op het strand N=1413

24%

10%

16%

40%

20%

14%

-

8

-

3.2 De Haagse kust in acht herkenbare stukken De Haagse kuststrook kent het Noorderstrand (van het Zwarte Pad tot het Sportstrand) en het Zuiderstrand (van Westduinpark tot de Zandmotor), beide onderverdeeld in verschillende herkenbare stukken. Als de respondenten gevraagd wordt welke stukken strand hen het meest aanspreken, dan noemt zestig procent meerdere stukken. Dit wordt ook verklaard door een aantal respondenten: Tabel 3.2a: Meest aansprekende stuk(ken) Noemt 1 stuk strand

39%

Noemt 2 stukken

25%

Noemt 3 stukken

21%

Noemt 4 stukken

10%

5 of meer stukken

5% 100%

N=1413

Tabel 3.2b: Redenen dat mensen meer stukken strand als aansprekend noemen  ”De mogelijkheid dat ik kan kiezen. Dat iedere plek op het strand zijn eigen identiteit heeft, maakt de kuststrook juist aantrekkelijk. Soms wil ik uitgaan, eten, drinken dansen op Scheveningse strand en soms wil ik een rustige strandwandeling of stil mijmeren. Of luxer dineren bij de haven”.  “De luxe van Scheveningen; De gemoedelijkheid en kindvriendelijkheid van Kijkduin”  Elk strand heeft zijn eigen charmes. Voor de drukte, gezelligheid en vertier kies ik voor Scheveningen. Voor de natuur en een goede zonsondergang de rustigere delen. En om te kitesurfen de zandmotor en het sportstrand.  De keuze is per persoon verschillend. Het is goed als er verscheidenheid is. Soms ga ik naar boulevard en soms naar Zuiderstrand. Allebei leuk, ligt er aan waar ik zin in heb  Zuiderstrand om te wandelen met de ruimte en het vrije zicht in alle seizoenen, maar kom ook graag eten na wandeling op t Noordzeestrand.

Onderstaande tabel geeft de voorkeur van de respondenten die hebben meegedaan aan dit onderzoek. Hierbij moet genoemd worden dat de bezoekers van overig Den Haag, de regio en buiten de regio met name bestaan uit huurders van strandhuisjes, natuurliefhebbers en kitesurfers (en bijvoorbeeld niet uit zomergasten en evenementbezoekers). Dit kleurt mogelijk hun voorkeuren. Tabel 3.2c: Welke gebieden (strand en haven) spreken de respondenten het meest aan13 (meerdere antwoorden mogelijk)14 Bewoners Bewoners Bezoekers OnderBezoekers Totaal ScheveSegbroek van buiten nemers uit de regio ningen en Loosd. de regio Noorderstrand 33% Strand ter hoogte van Zwarte Pad/Meijendel 48% 29% 37% 33% 18% 9% Strand ter hoogte van Scheveningen-Bad 14% 5% 9% 9% 9% 9% Strand t.h.v. Scheveningen-Dorp/Nieuwe Boulevard 16% 5% 8% 12% 7% 12% Sportstrand 19% 8% 14% 13% 6% 15% Havengebied 36% 13% 14% 14% 5% Zuiderstrand Strand ter hoogte van Westduinpark/stille strand Strand ter hoogte van Kijkduin Strand ter hoogte van Zandmotor Kan niet kiezen N=1413

44% 50% 41%

65% 15% 40%

58% 54% 57%

44% 46% 31%

36% 60% 45%

19% 68% 38%

6%

7%

3%

6%

5%

10%

13

Hierbij aangetekend dat voor de bezoekers vanuit de regio en buiten de regio relatief vaak huurders zijn van de strandhuisjes, watersporters en kitesurfers: groepen die aangetrokken zijn tot het gebied rond de Zandmotor. 14

In paragraaf 6.2 wordt de volgende onderverdeling gebruikt. Noemt alleen de stukken strand rond Scheveningen en/of Kijkduin

21%

Noemt combinatie van Scheveningen en Kijkduin met een of meer rustige stukken

44%

Noemt alleen een of meer rustige stukken

35% 100%

-

9

-

3.3 De kracht van de onderdelen van de Haagse kust Onderstaande tabel geeft een (samengevatte) bloemlezing van de woorden en zinnen die mensen noemen waarom bepaalde stukken strand voor hen zo dierbaar zijn. Tabel 3.3: Motivaties waarom de verschillende kustdelen zo door de respondenten wordt gewaardeerd Gevoel van rust, ruimte, vrijheid, stilte en eenvoud. Weidsheid vlakbij de grote stad. Breed strand, mooi te combineren met wandeling Meijendel, kan de hond ook even rennen en spelen. Met het duingebied als Strand ter hoogte van achterland geeft het veelzijdige en prachtige wandelmogelijkheden. Combinatie van strand en duinen en Zwarte Pad/Meijendel boerderij, mooi hoe de duinen en de paviljoens samengaan. Leuke strandpaviljoens, maar ook niet teveel. Ook in gebruik door zeezeilers. De gezellige sfeer, passende horeca en strandtenten, het lekkere eten, relaxen, op het strand liggen, drankjes drinken, lekker druk, levendigheid, sportieve activiteiten, evenementen. Genieten van het strand voor toeristen Strand ter hoogte van Scheveningen-Bad en en dagjesmensen. Leuk om ’s zomers met kinderen te zijn om af te koelen en lekker op een vol strand zandkastelen bouwen. Historie als geboren en getogen inwoner van Scheveningen. ScheveningenNieuwe boulevard en Pier zijn verbeterd, kom er graag om mensen te kijken. Even op en neer het havenhoofd Dorp/Nieuwe over lopen.

Slenteren, horeca, met al dan niet live muziek, langs de verschillende bezienswaardigheden in Boulevard Scheveningen. Veelzijdigheid en dicht bij huis. Graag zo behouden. Goede afwisseling met strand voor boulevard. Ook is het Noorderstrand wat beter begaanbaar voor minder validen. Bundeling van allerlei sporten. De kinderen leren er surfen, er is altijd reuring zonder dat er teveel overlast is. Sportstrand Het geeft een prettige sfeer. Het havengebied heeft een eigen dynamiek en hoort daarom bij een stad aan de zee. Het gebied geeft reuring, gezelligheid, gevoel van thuis. De haven geeft zicht op vissersboten, plezierjachten en veel gezellige Havengebied eetmogelijkheden. De haven met alles erop en eraan hoort bij Scheveningen, lokale mensen, nautische activiteiten, de visafslag, offshore activiteiten en de jachtclub (waarbij opgemerkt dat het authentieke door de veranderingen wel onder druk staat)15. De rust, ruimte, duinen/natuur, stilte, weidsheid, het zee- en natuurgevoel. Het Westduinpark is een prachtig gebied om te wandelen (of hard te lopen). Een gebied met variatie in flora en fauna. De sfeer is fijn, ook om even aan kunnen schuiven op een terras, voor een kop koffie of een keer te eten ‘s avonds. Dicht bij huis, fijne huiselijke strandtenten met vriendelijk personeel.

Niet te massaal, prettig publiek, kleinere strandtenten en die Het Stille strand hebben bovendien bijna nooit harde muziek De samensmelting van de duinen en het strand. Het feit dat honden hier het hele jaar op een gedeelte mogen lopen. Veel lokale mensen, weinig toeristen en/of toeristische attracties en geen schreeuwige sfeer. Elke wandeling geeft prachtig uitzicht op het duingebied zonder veel onderbreking, tussen de branding en het duin, weg van de drukte. 's Zomers lekker wijntje drinken bij de Zuid en naar de glinsterende zee kijken. Wij komen graag op het strand voor de rust en de natuur Woon er vlakbij, kom er al heel lang. Kleinschalig maar toch genoeg te doen. Nog weinig hoogbouw, niet te toeristisch, niet te massaal, maar wel lekker druk. Kijkduin is goed bereikbaar met zowel auto als met openbaar vervoer. Ook kan je je fiets goed stallen. Het is veelal gratis parkeren, het parkeren aan de Michel Vrijenhoeklaan is fijn en de snelle bereikbaarheid vanuit het centrum van Den Haag. Kijkduin geeft een mix van gezelligheid en natuur. Enerzijds het strand met mooie vergezichten en met duinen met wandel en fietspaden, anderzijds het aanbod van de diverse horeca en strandtenten, gastvrij, fijne sfeer, familiaal, huiselijk, veel lokale mensen. Het strand is geschikt voor families met jonge kinderen.

Het is niet te Kijkduin ver lopen voor het jonge kind en je hebt nog een goed overzicht. Tevens heeft het strand voor Kijkduin tijdens eb nog een 'zwembadje' waar je met de echt kleine kinderen leuk in kan spelen. Ook is er een apart hondenstrand en een gedeelte naaktstrand. Goed dat Kijkduin wordt opgeknapt, alles liep wel een beetje achter. Ben benieuwd hoe het nieuwe Kijkduin gaat worden, hoop dat het gemakkelijk bereikbaar blijft na de verbouwing! Ook de huurders van de Haagse strandhuisjes verkiezen Kijkduin als favoriet strand. Plek om het strand ook 's avonds en ' s nachts te kunnen beleven. Heb een heerlijk verblijf gehad bij de Haagse strandhuisjes waar de elementen in hun waarde gelaten zijn door zo milieuvriendelijk gebouwde strandhuisjes te plaatsen, en de omgeving te respecteren De rust en ruimte, een prachtig rustig wandelgebied, fijne kitesurfplek en afgelegen, breed strand, de poel, en plek voor watersporten en andere sportactiviteiten, honden hele jaar welkom. Gebied waar rust en sportieve reuring goed samen komen. Voor kitesurfers (kiteboarders en zeilers) een heerlijke plek. Ook strandhuisjes passen er. Goede bereikbaarheid en niet te massaal Prachtige verscheidenheid en afwisseling door de getijden. De enorme uitgestrektheid waardoor het heerlijk Zandmotor rustig is, het gebied is in beweging, door muien en zwinnen, het ontstaan van duintjes.

Zoals een surfer zegt: “Ik ben vaak te vinden op de Zandmotor om te kitesurfen en vervolgens bij Blow Beach Club om de dag af te sluiten met een drankje en gerecht. De mooie natuur en het ontbreken van grote gebouwen maken deze plek echt uniek voor mij. Zo heb je maar weinig plekjes in Nederland”. De Zandmotor heeft iets bijzonders. Het is een unieke manier van kustverbreding, ruimtebeleving, licht, stil, rustig, veel vogels.

15

Eén citaat over het havenhoofd is te mooi om niet te vermelden: “Ook de strandjes/basalthellingen bij de havenhoofden herbergen unieke kustflora en -fauna. Vanuit het havengebied (en vanaf de havenhoofden) zijn bijzondere kustvogels te zien, het wat 'rommelige', ongedwongen karakter dat samenhangt met de havenfunctie spreekt me aan; er groeien op onverwachte plekken zeldzame kustplanten”.

-

10

-

4. EVENEMENTEN OP/BIJ HET STRAND

Hoofdstuk 4 gaat in op de vraag in welke mate bewoners, ondernemers en bezoekers evenementen en activiteiten waarderen en welke evenementen het meest passend worden gevonden.

4.1 Waardering evenementen Op de 11 kilometer lange kuststrook worden jaarlijks zowel kleine activiteiten als grote evenementen georganiseerd. De respondenten is gevraagd in hoeverre ze deze activiteiten en evenementen positief waarderen. Bijna driekwart waardeert de kleinschalige evenementen als (redelijk) positief, bijna de helft de grootschalige evenementen. Onderstaande grafiek laat zien dat grootschalige evenementen ook tegenstand kennen. Grafiek 4.1a: Hoe waardeert u de huidige activiteiten en evenementen op het strand? (n=1413) Kleinschalige evenementen en activiteiten op het strand

Grootschalige evenementen op het strand

32%

41%

17%

30%

Erg positief

Redelijk positief

21%

19%

Neutraal

6%

34%

Niet zo positief

Van de vijf doelgroepen die in dit rapport onderscheiden worden, geldt voor alle groepen dat een grote meerderheid positief is over kleinschalige activiteiten evenementen. Voor wat betreft de grootschalige evenementen zijn de meningen verdeeld. Op de volgende pagina geven mensen aan welke evenementen zij het meest passend vinden bij de kuststrook. Tabel 4.1b: % respondenten dat huidige activiteiten en evenementen op het strand positief waardeert Totaal

Bewoners Bewoners Scheve- Segbroek en ningen Loosd.

Ondernemers

Bezoekers uit de regio

Bezoekers van buiten de regio

Kleinschalige evenementen en activiteiten op het strand

73%

62%

72%

81%

72%

74%

Grootschalige evenementen op het strand

47%

27%

37%

67%

45%

36%

N=1413

-

11

-

4.2 Meest passende evenementen Als gevraagd wordt welke evenementen het meest passend zijn, noemen mensen een grote variëteit aan evenementen, waarbij sport en spel met een beach- en waterkarakter en kleinschalige activiteiten (met een educatief, cultureel of gezondheidskarakter) het meest worden genoemd. Ook muziek (zowel in evenementvorm als via een kleinschalige activiteit), de grote evenementen (vuurwerk en vliegerfeest) en feesten bij strandtenten worden door grote groepen respondenten passend bij het strand gevonden. Enkele respondenten citeren: “Juist de keuze, de afwisseling, de combinatie van rust en drukte langs de kust, de wisselwerking tussen Noorderstrand, Beachstadium en Zuiderstrand maakt, dat veel van de evenementen passend zijn. Maar alles met mate”.

Tabel 4.2: Evenementen en activiteiten die passend gevonden worden voor de Haagse Kust Bewoners Totaal Scheveningen (Beach-, water-) sporten 46% 53%  Beachsporten als beachvolleybal, balsporten, spel 30% 24%  (Kite-)surfen 8% 15%  Sportevenementen 7% 6%  (Hard)lopen, strandloop, jogging 4% 8%  Zeilen 4% 9%  Watersport(en)/evenementen 2% 6%  (Iets met) zwemmen 2% 1% Kleinschalige bij strand passende activiteiten 36% 38%  Kleinschalige act., niet verstorend, educatief 10% 13%  Yoga, mediatie, Tai Chi 6% 4%  Strandwandelingen (Duinenmars, zesdaagse) 5% 5%  Theater, cultuur, exposities 5% 8%  Ecologisch verantwoord, duurzaam 5% 7%  Zandsculpturen 3% 8%  Kinderspellen, schelpen zoeken, strandjutten 3% 1%  Natuur excursies, natuurwandelingen 3% 4%  Strandkamping/slapen op het strand 3% 0%  Kleinschalig 3% 8%  Strandschoonmaakacties, clean up, beach clean up 2% 1%  En verder: zomerse activiteiten, (iets) met honden of paarden, kampvuur, BBQ's, Strandbeesten van Theo Jansen, Strand7% 1% jutten, picknicken, fullmoon party, herdenking voor overledenen Muziek 26% 22%  Concerten, beachfestival, muziekevenementen 17% 11%  Kleinschalige muziekactiviteiten 4% 5%  Muziek (in het algemeen) 5% 6%  En verder: klassiek, Latin-/reggae feesten, Schollenpop 1% 0% Evenementen 20% 29%  Vliegerfeest, vliegeren 7% 16%  Vuurwerkshows 6% 10%  Beachevenementen 3% 2% 

Nieuwjaarsduik 2% 3%  En verder: Vreugdevuren, Volvo Ocean race, Marktjes (Ibizamarkt) evenementen die toeristen trekken, beach on fire, kermis, iets met vissen, vlaggetjesdag, Aircooled Scheveningen, 5% 6% Sail Scheveningen, vernieuwende evenementen, Strandopening, Foodtruck, wat leuks op de boulevard Feesten behorend bij strandtenten 13% 4%  Feestjes, strandtentfeesten, bruiloften, etc 12% 4%  En verder: (iets met) dansen, filmavond op strand, iets met 2% 1% gezondheid, culinair, kleinschalig Gemotoriseerd 5% 12%  Redbullrace (strandrace) 5% 12%  En verder: Air shows met vliegtuigen, karten, strandbuggies 0% 0% Andere zaken dan evenementen 17% 23%  Niet meer, er is al genoeg 4% 9%  Geen (harde) muziek, geen motorraces 4% 6%  Alleen op Noorderstrand, in Beachstadion 3% 5%  Noemt geen evenementen 7% 4% N=1413

Bewoners Segbroek en Loosd. 42% 25% 9% 6% 4% 5% 4% 1% 38% 11% 7% 4% 6% 6% 3% 4% 4% 3% 5% 2%

Ondernemers 54% 40% 5% 10% 3% 2% 0% 3% 36% 10% 8% 6% 5% 5% 2% 3% 0% 1% 0% 2%

Bezoekers Bezoekers van buiten uit de regio de regio 43% 41% 29% 24% 8% 9% 6% 7% 2% 3% 2% 2% 3% 3% 1% 1% 37% 41% 9% 13% 7% 5% 4% 6% 3% 3% 6% 3% 3% 5% 4% 4% 5% 1% 7% 7% 4% 4% 2% 1%

6%

9%

4%

9%

26% 13% 7% 5% 1% 19% 7% 5% 3% 1%

32% 25% 2% 5% 2% 21% 5% 8% 5% 2%

31% 19% 5% 6% 1% 19% 7% 6% 3% 2%

12% 6% 2% 5% 0% 22% 8% 5% 2% 4%

6%

4%

5%

8%

16% 14%

14% 14%

13% 12%

9% 8%

2%

0%

1%

1%

2% 2% 0% 16% 5% 4% 2% 6%

9% 9% 1% 10% 2% 2% 4% 3%

2% 2% 0% 13% 4% 3% 1% 6%

2% 1% 1% 20% 5% 4% 0% 12%

-

12

-

5. STRANDTHEMA’S

Veel dagelijks gesprekken over de Kust worden gevoerd rond thema’s. In dit hoofdstuk kiezen de respondenten uit 15 thema’s diegene die ze het meest relevant vinden in relatie met het strand. Dat deze vraag gedachten en visies los maakt, blijkt uit de tweede vraag, waarbij een deel van de mensen hun antwoord toelicht.

5.1 Meest relevante strandthema’s Schoon, natuur en toegankelijk worden het meest relevant gevonden in relatie tot het strand. Grafiek 5.1a: Meest relevante thema’s in relatie met het strand (meerdere antwoorden mogelijk) (n=1413) Schoon (afval)

82%

Natuur

79%

Toegankelijkheid (voor iedereen)

63%

Klimaat (bv. stijgende zeespiegel, afkalving strand)

52%

Veiligheid (sociaal)

49%

Energie (natuurlijke bronnen zoals zee, wind, zon)

42%

Sport

41%

Het weer

39%

Bewust eten

36%

Cultuur (evenementen, exposities)

27%

Visserij

26%

Nachtleven

20%

Kunst

14%

Digitalisering

4%

Technologie

3%

een ander thema

8%

De top 2 antwoorden zijn hetzelfde voor alle vijf groepen die in dit rapport worden onderscheiden. Tabel 5.1b: Meest relevante thema’s in relatie met het strand, naar doelgroep Bewoners Totaal Scheveningen 82% Schoon (afval) 83% 79% Natuur 84% 63% Toegankelijkheid (voor iedereen) 45% 52% Klimaat (bv. stijgende zeespiegel, afkalving strand) 51% 49% Veiligheid (sociaal) 45% 42% Energie (natuurlijke bronnen zoals zee, wind, zon) 26% 41% Sport 43% 39% Het weer 34% 36% Bewust eten 26% 27% Cultuur (evenementen, exposities) 21% 26% Visserij 38% 20% Nachtleven 10% 14% Kunst 11% 4% Digitalisering 4% 3% 2% Technologie 8% 12% Een ander thema16 N=1413

16

Bewoners Segbroek en Loosd. 85% 84% 61% 56% 41% 39% 36% 37% 29% 21% 22% 12% 12% 2% 3% 12%

Ondernemers

Bezoekers uit de regio

77% 78% 70% 52% 61% 55% 53% 49% 52% 38% 26% 36% 18% 8% 6% 8%

81% 75% 65% 51% 43% 37% 33% 35% 32% 22% 25% 16% 11% 3% 2% 6%

Bezoekers van buiten de regio 89% 76% 67% 49% 53% 38% 30% 31% 28% 19% 20% 5% 11% 2% 1% 4%

Andere genoemde thema’s: rust en ruimte (20x), honden(strand) (9x), muziek (4x), behoud (3x), verblijven (3x), leefbaarheid voor omwonenden (3x), horeca (3x), beleving, veiligheid, zingeving, ontspanning, educatie (2x), gezondheid, ontspanning, bereikbaarheid, drukte, dierenwelzijn, duurzaamheid, food and beverage, een borrel, werkplekken, architectuur, parkeren, verkeer, economie, toerisme, Scheveningse bevolking, karakter, commercie, biodiversiteit, natuurlijk beheer (natuurlijk aanspoelsel van schelpen en zeesterren niet weghalen want is voedsel voor vogels) en vrijheid.

-

13

-

5.2 Meedenken over strandthema’s Ongeveer een kwart van de respondenten heeft hun antwoord toegelicht. Onderstaande tabel geeft een lezenswaardige en ideeënrijke bloemlezing. Tabel 5.2: Meedenken naar aanleiding van vraag over relevante thema’s in relatie met het strand 1. De kust is een ruimte nabij de grote stad waar we zuinig op moeten zijn. Strand is een van de weinige plekken in Den Haag waar je nog rust kunt vinden buiten de weekenden, een frisse neus halen met een lekkere zeelucht, ontspannen. Mensen kunnen hier tot rust komen en uitwaaien in de frisse lucht. De kust geeft uniciteit aan de stad Den Haag 2. Natuur is basis, oorsprong, staat voorop, koesteren. Beschermen en waar nodig aanvullen met onderhoud van natuurlijke vegetatie. Ook toegankelijk voor dieren (zeehonden en vogels). Duurzame inrichting moet uitgangspunt zijn (eisen dat energie zoveel mogelijk zelf moet worden gewonnen, discussie over duurzame energie, windmolens bij kust zie, etc), natuur en energie omdat je midden in de natuur staat en je de energiebronnen (zon/zee/eb en vloed) dichtbij hebt 3. Verschillende stukken strand voor verschillende doelgroepen (rust, toerisme, sport, evenementen, familie, etc). Bv Het rustige gebied met rust laten en weinig ontwikkeling. In het sport of toerisme gebied juist de faciliteiten voor toerisme en sport op de eerste plaats.

Voor ondernemers per gebied ook individuele regelgeving die aansluit bij de behoefte van dat gebied. Laat het drukke deel het drukke deel blijven, en laten we het rustige deel rustig laten. Dan is er voor ieder wat wils. Wie horeca wil aan het strand kan naar Scheveningen, het nieuwe Kijkduin of een van permanente tenten die er al zijn. Er is keuze genoeg, niet alles volbouwen. 4. Het strand is van ons allemaal, vrij toegankelijk voor mens met en zonder handicap, ook in de avonduren. In zomer en winter. Iedereen kan op het strand het hoofd leeg te maken, kinderen hun fantasie laten beleven met natuurlijke elementen, bedrijven hun teamband te versterken 5. Schoon (houden) van het strand en natuur moet belangrijk item zijn, mensen daarvan bewust maken *bewustwordingscampagne). Afval niet dumpen op het strand en in de zee!! Lijkt soms 1 vuilnisbak (8x) 6. Respect voor alle belangen: natuur, milieu, sport en recreatie (duurzame aanpak waarbij alle partijen samenkomen). Respect voor natuurwaarden, voor waterveiligheid, milieu, dierenwelzijn, voor de historie van de badplaats en de visserij, voor ieder wat wils maar wel met respect voor de omgeving. 7. De natuurlijke waarden zorgvuldig aanvullen met recreatie, actualiteit en meerwaarde. Focus op activiteiten die passen bij het meest natuurlijke gebied dat wij in Zuid Holland hebben 8.

Educatie: Kinderen op Haagse scholen zouden meer moeten leren over de kust en de zee. Mensen, maar vooral kinderen, bewust maken van onze afhankelijkheid van de natuur, de schoonheid en diversiteit van onze natuur en wat ze zelf kunnen bijdragen aan het behoud ervan) 9. Kust geeft Den Haag ook kansen voor toerisme, economische mogelijkheden, aantrekkingskracht, meer mogelijkheden op het strand, nu erg beperkt en terughoudend. Oppassen op te veel negatief sentiment dat niets meer mag 10. Niet te commercieel, niet te hip, ook betaalbaar voor alle Hagenaars zelf, wel evenementen, maar niet te veel 11. Kust geeft stad kans om zich te profileren met haar zeil-, surf- en kitecultuur! Strandtenten kunnen sporten faciliteren 12. Jaarrond: Een aantal strandtenten het gehele jaar laten staan. Dit is erg prettig voor mensen met honden, kleine kinderen om daar nog even iets te drinken, eten voordat de reis huiswaarts gaat En verder (enkele malen ) genoemd:  Ook nadenken over visserij, oorsprong van Scheveningen, complimenten voor ophogen strand, aandacht voor hondenstrand, naturisme, ook toiletten zonder dat je hoeft te consumeren  Alle thema's zijn relevant, maar visies kunnen verschillen  Culturele paviljoens zijn vaak minder kapitaalkrachtig dan de massa-tenten, dus daar verschil in maken.

 Cultuur en recreatie omdat daarmee de stranden toegankelijker en aantrekkelijker worden  In en rond de havens: de uitdaging is het samengaan van werken, wonen en leefbaarheid, Visserij, Offshore, Horeca als economische motor voor werkgelegenheid. Verwelkomen van (kleine) passagiersschepen, Tall Ships (grote zeilvaartuigen), Jachthaven, etc. Met andere woorden de haven 'promoten' van de haven infrastructuur.  Respect voor natuurwaarden, voor waterveiligheid, milieu, dierenwelzijn, voor de historie van de badplaats en de visserij, en voor het feit dat ook sociale veiligheid in het hoogseizoen in de donkere uren op he strand speciale aandacht verdient.

-

6.

14

-

JAARRONDEXPLOITATIE STRANDPAVILJOENS

6.1 Huidige jaarrond langs de Nederlandse kust In Den Haag zijn de huidige mogelijkheden voor jaarrond exploitatie beperkt. Sinds 2015 exploiteren op Scheveningen enkele strandpaviljoens jaarrond. Deze strandpaviljoens staan op het strand ter hoogte van het Noordelijk havenhoofd. Op het Zuiderstrand is er geen sprake van jaarrondexploitatie. Langs de Nederlandse kust wordt er verschillende beleid gevoerd. Als gevraagd wordt of Den Haag iets kan leren van de jaarrondexploitatie van andere kustplaatsen, worden de volgende toelichtingen gegeven: Tabel 6.1: Toelichtingen bij wat Den Haag kan leren van andere kustplaatsen Wat kunnen we leren van andere kustplaatsen?  Noordwijk is het gehele jaar open, goede omzet en levendig, strandtenten concurreren met de binnenstad. Diversiteit, mooie panden met duurzaam karakter, bij de branding in Noordwijk staat ieder weekend een rij. Ruime opzet. Noordwijk is een mooi voorbeeld van om de X meter een paviljoen op het strand, ook gedoseerd (30x)  Katwijk heeft een parkeergarage onder de boulevard, waar je op zondag gratis kunt parkeren. Gratis parkeren is belangrijk voor grote groepen mensen. Katwijk lijkt geslaagd na de herinrichting van de kuststrook Ook mogen de ondernemers zelf kiezen om in de winter wel/niet op te blijven. Katwijk heeft een paar rustige jaarstrandtenten.

Mooi verspreid (13x)  Zandvoort heeft mooi strand, parkeergelegenheid en de beste paviljoens jaarrond staan, mooie locaties ook in de duinen, is zeer goed uitgevoerd. Echt tussen de natuur, genieten van de natuur en bewustwording van de schoonheid van de natuur (11x)  Verdere genoemde plaatsen: Ouddorp (heeft jaarrondexploitatie), Monster (heeft leuk restaurant op palen, in de gemeente Westland wil men mogelijk uitbreiden naar 4 of 5. Dat zal parkeerproblemen geven, ook liggen ze midden in een natuurgebied. Ander punt is dat de toegang "verbeterd" moet worden, en vanwege de winterse feesten verlicht, wat in een natuurgebied niet kan), Bloemendaal kent mooie jaarrondlocatie(s). Wassenaar (Wassenaarse Slag kent 2 strandtenten die open blijven); In Noord Holland zijn genoeg voorbeelden van strandtenten die het hele jaar blijven, de nodige rust uitstralen en de stilte en rust nauwelijks verstoren. Bijv Castricum en IJmuiden. Op Wijk aanZee zijn een aantal voor kiters/golfsurfers en windsurfers bekende strandtenten jaarrond open wat heel fijn is en ook duidelijk mensen trekt om naar die spots te gaan. Brouwersdam (Natural High) heeft dit ook! Ook Egmond aan Zee is een goed voorbeeld. Hebben onderzocht of paviljoens impact hebben in een natuurgebied. Blijkt nihil te zijn. Daar wordt ook gekeken of strandhuisjes jaarrond mogelijk is.

De paviljoens in Bergen aan Zee, lekker sfeertje en die draaien goed, iig in het weekend. Geen idee of ze veel klanten wegtrekken bij andere horeca of juist ander publiek aantrekken dat juist in de zomer het strand mijdt. Zeeuws Vlaanderen heeft met een beperkt aantal mooie strandtenten een mooi voorbeeld hoe het kan. Zeeland is goed in de ruimtelijke opzet. In Zeeland gaan alle strandhokjes enz weg, strandtenten blijven staan. Ook gaat Zeeland goed om met Natura 2000 gebieden. Strand krijgt hierdoor rust, daar kan je van genieten vanuit de strandtenten die het hele jaar door open zijn. Een zaak kan karakter opbouwen doordat je niet elk seizoen hoeft op te bouwen en af te breken. Je kan ook in Cadzand kijken. Hoek van Holland heeft geen verplichte openstelling (zoals Den Haag). dat heeft als voordeel dat je de verliezen kunt beperken, maar als nadeel dat het al snel een spookdorp wordt op doordeweekse slechte dagen. Wel blijven er in Hoek van Holland enkele strandpaviljoens altijd open en goed bezocht. Ze staan wel op betonnen platen/verharde ondergrond. Vlieland heeft twee tenten het gehele jaar, geweldig! Hier teveel in de zomer en ‘s winters niks.

Aan Belgische kust is alles in de winter dicht, overigens is de kust daar niet direct een voorbeeld En in algemeen:  Belangrijk dat kust schoon is, kwaliteit heeft, iedereen met elkaar meedenkt (gemeente, ondernemers, organisaties) (8x)  We kunnen zeker leren van de positieve en negatieve ervaringen mbt jaarrond van andere badplaatsen, Natura 2000, bouw, etc (8x)  Enkele andere plaatsen hebben een paar goede strandtenten met een culinair kwalitatief goed aanbod voor ontbijt lunch en diner (6x)  Bezoek ook andere paviljoens, belangrijk voor inspiratie (bv. paviljoen Noord in Bergen of Cirque de Dunes in Noordwijk) (5x)  Exploitatie van kust is ook goed voor werk, banen, economie  Steeds meer kustplaatsen gaan verantwoordelijk om met een beperkte jaarrondopenstelling Wat moet Den Haag juist niet leren van andere kustplaatsen  Den Haag doet het nu juist goed: huidige situatie heeft charme, Den Haag doet het beter dan andere kustplaatsen. Niet naar andere plaatsen kijken. Kijk naar de tevredenheid van onze eigen bezoekers.

In Kijkduin mag je “gewoon” met je zandvoeten een drankje doen, dat kan in Katwijk en Noordwijk niet meer (30x)  Geen hoogbouw: Noordwijk en Zandvoort hebben de kuststrook deels verpest met (hoog)bouw en drukke boulevards, ook te veel snacktentjes, vaak rommelig, kermis, karakterloos (18x)  Duurzaamheid: alles met mate, kwaliteit, respect en enige exclusiviteit moet omgaan met veranderingen (11x)  Maat houden, in andere plaatsen is te grote concurrentie met negatieve gevolgen: In Noordwijk en Zandvoort zijn teveel jaarrond paviljoens, waardoor er een disbalans ontstaat: het verstoort de rust, het concurreert met de Boulevard, en een aantal ondernemingen kan hoofd nauwelijks boven water houden. Slechts bij een beperkt aantal vergunningen kan strandtent rendabel zijn (10x) Alvast meedenken  Beperkte openstelling: Iets meer bij Kijkduin, Scheveningen en minder op de rustige stranden; Behoud van rustige delen; Ga mee met de tijd en maak je eigen kustgebied, zodat iedereen een keuze heeft. Blijf bij jezelf, durf onderscheidend te zijn.

Goed overleg gemeente/strandpaviljoenhouders/Natura2000, denken in mogelijkheden ipv onmogelijkheden; behoud huidige karakter rustige stranden; alles met mate, belang spreiding, en verhouding met horeca op Boulevard (23x)  Variatie: Creëer verschil in aanbod, werk aan authenticiteit, belangrijk om eigen identiteit niet te verliezen, af en toe een tentje waar je naar binnen kan, afweging: rustige strandpaviljoens versus tenten met feesten, lawaai (6x)  Huidig aanbod: Den Haag heeft 56 paviljoens, dus onderlinge strijd is heftiger; het valt op dat Scheveningen slechts 4 naast elkaar liggende jaarrondexploitaties heeft. Het Sportstrand zou best wat meer kunnen hebben. (5x)  Overleg met paviljoenhouders: milieuvoordelen op- en afbouw, beperkt aantal vergunningen, exploitatie, kwaliteit, duurzaamheid (7x  Publiek: ‘Times are changing’, het publiek heeft in winter ook behoefte aan gezelligheid op strand; In de winter heb je ander publiek. Goed over nadenken, wandelaars, hondenbezitters, sporters, rustzoekers, maar ook gezinnen met kinderen (6x)  Kritische noot: Het is een enorme verworvenheid dat Den Haag deze jaarrond exploitatie tot nu toe heeft tegengehouden. Graag zo houden! Het is heerlijk om als stad een plek te hebben waar nog rust en enige ruimte te vinden zijn. Dat is een hele basale behoefte van mensen die doorwerkt in hun gesteldheid en gedrag.

-

15

-

6.2 Beoordeling beperkte uitbreiding jaarrondexploitatie Haagse Kust In dit onderzoek is gepolst hoe de respondenten denken over een beperkte uitbreiding van jaarrondexploitatie van strandpaviljoens voor het gebied en de stad. Zes op de tien respondenten staat hier 17 positief tegenover, 26% negatief . Strandbezoekers van buiten de kuststrook en ondernemers zijn over het algemeen in grote meerderheid voor, net als de bewoners van stadsdeel Loosduinen. De bewoners van de stadsdelen Scheveningen zijn terughoudender en de inwoners van Segbroek twijfelen. De liefhebbers van de rustige stukken strand zijn ook in dubio. Een deel wil graag de mogelijkheid om een bakje koffie te drinken, anderen bewaken de rust op het strand. Grafiek 6.2a. Beoordeling beperkte uitbreiding van jaarrondexploitatie strandpaviljoens (n=1413) Totaal

62%

12%

Type strandliefhebber

62%

13%

Liefhebbers Kijkduin en Scheveningen

26% 26%

76%

Liefhebbers combinatie drukke en rustige stukken strand

17%

70%

Liefhebbers van de rustige stukken strand

11%

43%

12%

7%

19%

45%

Naar woonplaats

Bewoners Scheveningen

33%

Bewoners Segbroek

14%

43%

53% 8%

49%

Bewoners Loosduinen

72%

Ondernemers

69%

11%

20%

Bezoekers overige 5 stadsdelen Den Haag

66%

11%

22%

Bezoekers regio Den Haag

69%

Bezoekers van buiten de regio

11%

15%

75%

Onbekend

17%

16%

16%

60%

18%

10%

22%

inwoners Scheveningen 2581 en 2582 2583 en 2584

32% 26%

14%

55%

17%

2586 en 2587

36%

2517

40%

57% 18%

45% 60%

inwoners Segbroek 2561

33%

2562 2563

35%

2564 2565 2566

17%

50%

69%

31%

5%

60%

43%

5%

35% 30%

18% 9%

52% 47% 61%

inwoners Loosduinen 2551

76%

2552

68%

2553

82%

2554+2555

64% Positief

17

12% 13%

6% 12% 11%

neutraal

12% 19%

21%

Negatief

Als alleen naar het huidige deel van het Noorderstrand gekeken wordt waar op dit moment Jaarondexploitatie is, vindt 43% van de respondenten dat hier in de winter te weinig paviljoens zijn, 15% vindt het huidige aantal te veel, en 42% vindt het huidige aantal goed (ook al omdat veel mensen op andere stukken strand georiënteerd zijn).

-

16

-

Vervolgens hebben de respondenten hun antwoord toegelicht. Tabel 6.2b: Toelichtingen bij beoordeling beperkte uitbreiding jaarrondexploitatie Positief (62%) Negatief (26%) 1. Fijn, ook in de winter horeca om na een wandeling op te 1. Liever stilte/natuur in de winter, iIn de winter moet het strand rust warmen en wat te drinken/eten, achter glas van strand/zee te uitstralen, anders nooit meer rust, seizoensbeleving is leuk: in voorjaar genieten, ook fijn dat er toiletten zijn (14%) uitkijken naar strandtenten en in najaar uitkijken naar rust (13%) 2. Positief, wel beperkt, want rust/stilte ook belangrijk (12%) 2. Overlast, onrust, verkeer, lichtvervuiling, stikstofuitstoot, meer 3. Aantrekkende werking, dan zou ik vaker naar het strand/horeca onderhoud wegen nodig, meer betreding, rotzooi op strand (3%) daar gaan, goed voor werkgelegenheid, economie (4%) 3. Strand is natuurgebied, vrij houden, teveel druk op natuur, niet goed 4. Ja, maar wel kwalitatief goed aanbod en gevarieerd (3%) voor vogels, in winter herstel strand/zandaanvoer (3%) 5. Positief, fijn, doen (3%) 6. Meer keus, meer mogelijkheden (3%) En verder (<= 2%) 7. Voldoet aan behoefte, hele jaar door behoefte aan (3%)  Hapje/drankje kan in winter ook op boulevard Scheveningen/Kijkduin 8. Graag ook in Kijkduin (3%)  Verwacht dat commercie dan overheerst, economisch gewin 9.

Alleen bij Kijkduin en Scheveningen (3%)  Meer jaarrondexploitanten kan 's winters niet uit 10. Bij Zandmotor (3%)  Nee, want kan alleen uit als er feesten worden gegeven  Niet handig want in winter is het weer vaak spelbreker En verder (<=2%)  Hoe denkt men dat eerlijk te verdelen  Duurzamer ipv seizoenbouw  Niet rendabel als verplicht wordt 7 dagen pw 2 dagdelen open, zeker  Hele jaar surfen/kiten en douchen/eten niet als meerderen dit gaan doen  Het strand is het hele jaar mooi  Geloof niet dat het bij een beperkte uitbreiding blijft  Jaarrondexploitatie toestaan voor alle paviljoenhouders, vrije  Jaarrondexploitatie op strand leidt tot leegstand op boulevard keuze, markt regelt vanzelf hoeveel dat er moeten zijn  Strandtenthouder wil ook wel 's vrij  Nu op een mooie dag te weinig zitplaatsen, uitbreiding  Minder strandtenten in totaal, want nu zijn ze vaak leeg noodzakelijk  Gebied kan geen grote aantallen bezoekers aan  In pas lopen met andere gemeentes, nu loopt DH achter  Voldoende aanbod horeca op boulevard/Scheveningen/ stad  Ook overnachten op het strand: strandhotel, trek mensen met  Sterk tegen, zonde, geen voordelen, voor mij hoeft het niet combinatie van beweging/eten/slapen  Meer horeca in winter: niet winstgevend in de winter, nu al niet,  Huidige jaarrond paviljoens worden heel goed bezocht helemaal als er meer bij komen, zullen sporadisch

open gaan wat  Gevoel van veiligheid als er faciliteiten zijn, als er iets is kun je spookstad creëert in winter daar naar toe  Teveel gericht op toeristen, economisch aspect  Scheveningen nu in de winter dode bedoening, dan heeft het  Zeker niet op Stille strand strand jaarrond wat te bieden, meerwaarde, zo kun je gebruik  Verwacht feesten en partijen waar omwonenden geen behoefte aan strand sturen, inkomsten voor gemeente hebben, feesten zullen nodig zijn voor financiële plaatje  Ja, maar geen evenementen, groepsactiviteiten, feesten, luide  Teveel tenten, teveel horeca, teveel strandpaviljoens muziek, lawaai  Weinig verschillend aanbod, alleen eten en drinken  Ja, beperkt want mag niet ten koste van huidige horeca gaan  Hoe verhoudt zich dat tot buitendijks & storm, paviljoens  Wel rolstoeltoegankelijk stormbestendig bouwen  Ja, maar houd afwisseling (regelmaat met afwisseling boven  Als je 1 vinger geeft …risico op steeds verdere uitbreiding continu activiteiten)  Nog teveel onzekerheden bij jaarrondvergunning: juridisch, functie  Maar geen overlast gerelateerde horecavergunning, ontwikkeling van fish ter hoogte van  Kijk uit met beperkt, want als je het te klein doet dan mislukt het huidige jaarrondpaviljoens dadelijk omdat het niet groot genoeg was  Jaarrondexploitatie kan niet uit als men alleen kopje koffie komt  Ja, ook op het Zuiderstrand drinken,

kan alleen uit als er feesten worden georganiseerd, ook in  Ook eentje op Stille Strand de winter en dat moet je niet willen  Graag verspreid langs hele kuststrook  Slecht voor horeca in de stad (in zomer strand, in winter stad)  Alleen op Noorderstrand, niet Zuiderstrand  Nadelig voor ondernemers op boulevard  Bij 't Zwarte Pad  Minder rust voor exploitatiehouder  Bij sportstrand, maar kan daar nog niet uit  Je kunt nooit iedereen een vergunning geven  Locatieafhankelijk, bv. Strandtenten aan strandopgangen  Niet bij natuurgebieden, vogelbroedplaatsen

-

17

-

6.3 Zaken waar bij uitbreiding jaarrond rekening mee gehouden moet worden Tot slot van dit onderwerp is gevraagd, als het aantal jaarrond strandpaviljoens wordt uitgebreid, waar de gemeente en de horeca-ondernemers in ieder geval rekening mee moeten houden. Tabel 6.3: Zaken waar bij jaarrondexploitatie rekening mee gehouden moet worden Locatie  Spreiding, afstand, geografische spreiding, goede verdeling, ruimte tussen paviljoens  Beperkt, niet teveel, gedoseerd, niet teveel maar ook niet te weinig  Helemaal niet uitbreiden (rekening houden met mensen die jaarrond helemaal niet willen)  Alleen bij boulevards Scheveningen en Kijkduin  Dat er ook rustige stukken blijven  Niet op Stille strand  Openstelling (tijdlimieten), vaste openingstijden  Ook op locatie voor watersporters die in de winter ook bezig zijn  Dat balans rust/druk, natuur/recreatie van huidige situatie behouden blijft, beheersbaar  Alleen bij officiële strandopgangen  Specifieke wensen: ook bij Kijkduin, bij Zandmotor, op Stille strand, op Zwarte Pad (allen 3-6x) Natuur/milieu  Behoud rust, sfeer en ruimte  Behoud uitstraling kust, natuur, natuurlijk karakter, flora en fauna  Bouwveiligheid (tegen stormen), waterspiegelstijging, weerbestendig  Voldoet aan klimaatdoelstellingen (milieu, natuurinclusiviteit)  Dat het niet te druk wordt, niet te rommelig  Goede(verharde) wandelpaden naar de

paviljoens toe  Omkeerbaar, circulaire gebouwen  Eerste een proef van een jaar Type strandpaviljoen  Duurzame horeca, klimaat neutraal gebouwd  Diversiteit in paviljoens, divers aanbod, afwisseling  Natuurlijke inrichting, passend bij strand, natuurlijke bouwstijl  Kwaliteitshoreca, mooie paviljoens, aantrekkelijke horeca  Kleinschalige strandtenten, kleinschalige bouw  Huiselijke sfeer, rustige uitstraling  Laagbouw  Sanitaire voorzieningen en hygiëne  Kinderen, speelmogelijkheden  Voldoende binnenruimte Bereikbaarheid  Parkeergelegenheid  Bereikbaarheid (in het algemeen)  Toegankelijkheid (ook voor minder validen, trappen strandopgang)  Verkeersoverlast  OV-verbindingen  Goede verlichting van paden naar het strand  Fietsenstallingen, propageren dat mensen op de fiets komen  Aan-/afrijden leveranciers, toegang Hulpdiensten Beperking overlast  Afval, rommel, netheid  (geluids) overlast, feestjes  Overlast bezoekers, hangjongeren, avonduren  Handhaving en controle door gemeente en politie  Geen grote evenementen, geen grootschalige activiteiten in de winter  Verspillen rioolwater Economie/bedrijfsvoering  Overaanbod, dat het niet uit kan voor alle horeca  Goed voor de economie, dat het gezelliger wordt, drukker, ook in de winter  Kosten baten analyze ondernemers  Duidelijke afspraken maken met exploitanten  Geen woekerprijzen  Dat de strandtenten

ook echt open zijn (dag- en avond voorzieningen)  Marketing, zorgen voor voldoende klanten/toerisme  Compensatie voor niet-jaarrond tenten  Flexibel zijn naar ondernemers, geef ze ook ruimte een eigen bedrijfsvoering op te zetten  Vaste aansluiting lichtnet, gas, water  Vergun het aan huidige strandtenthouders, geen nieuwe mensen toelaten Communicatie/informatie  (Boze) buurtbewoners, leefbaarheid  Transparante communicatie naar iedereen Overig  Ook honden toelaten

670x 150x 138x 110x 72x 66x 48x 25x 21x 18x 5x 18x 412x 162x 140x 47x 30x 28x 3x 1x 1x 330x 73x 61x 55x 50x 48x 25x 7x 6x 3x 2x 278x 122x 50x 32x 28x 18x 11x 10x 8x 227x 83x 73x 40x 26x 3x 2x 74x 25x 22x 18x 10x 8x 8x 5x 4x 4x 2x 2x 44x 37x 7x 10x 10x

-

18

-

7. STELLINGEN OVER DE HAAGSE KUST

In het laatste hoofdstuk wordt een aantal stellingen over de Haagse Kust behandeld die tijdens bijeenkomsten begin 2020 aan de orde zullen komen.

7.1 Beoordeling stellingen strandpaviljoens en jaarrondexploitatie Alle stellingen leveren discussie op. De stellingen geven richting, maar geen unanimiteit. Strandondernemers kunnen meer betekenen voor de thema’s langs de kust, jaarrond voegt levendigheid toe in de winter en lijkt een aanvulling op het bestaande aanbod en de meerderheid vindt niet dat Den Haag de concurrentieslag met andere kustplaatsen aan het verliezen is. Grafiek 7.1a: Beoordeling zeven stellingen Haagse Kust (incl score eens minus oneens)(n=1413) Strandondernemers kunnen meer betekenen voor de belangrijke thema’s langs het strand (score + 50)

67%

Jaarrond strandpaviljoens voegen levendigheid toe aan het Haagse strand in de winter (score + 44)

67%

10%

23%

Jaarrond strandpaviljoens zorgen voor een aanvulling op het bestaande aanbod (score + 42)

66%

10%

24%

16%

17%

Strandpaviljoens bepalen voor een groot gedeelte de ruimtelijke kwaliteit van badplaatsen en het strand (score + 36)

58%

20%

22%

De toenemende populariteit van badplaatsen kan het beste jaarrond gefaciliteerd worden (score + 34)

60%

14%

26%

Strandpaviljoens en boulevardhoreca vullen elkaar goed aan (score + 32)

51%

30%

19%

De Haagse badplaatsen verliezen de concurrentieslag met andere badplaatsen (score -11)

34%

21%

45%

Het Haagse strand is het meest gebaat bij de huidige seizoenswissel (strandseizoen mrt-okt) (score - 12)

33%

22%

45%

eens

neutraal

oneens

Onderstaande tabel geeft de verschillen in beoordeling naar doelgroepen. Te zien is dat de bewoners en de bezoekers niet vinden dat Den Haag de concurrentieslag met andere badplaatsen verliest en de ondernemers wel. Bewoners van Scheveningen zijn negatiever over uitbreiding van jaarrondexploitatie en houden het vaker liever zoals het is. Tabel 7.1b: Beoordeling zeven stellingen kuststrook (Score eens – oneens) Bewoners Totaal Scheveningen  Strandondernemers kunnen meer betekenen voor de 50 11 belangrijke thema’s langs het strand  Jaarrond strandpaviljoens voegen levendigheid toe 44 -18 aan het Haagse strand in de winter  Jaarrond strandpaviljoens zorgen voor een aanvulling 42 -19 op het bestaande aanbod  Strandpaviljoens bepalen voor een groot gedeelte de 36 1 ruimtelijke kwaliteit van badplaatsen en het strand  De toenemende populariteit van badplaatsen kan het 34 -30 beste jaarrond gefaciliteerd worden  Strandpaviljoens en boulevardhoreca vullen elkaar 32 0 goed aan  De Haagse badplaatsen verliezen de concurrentieslag -11 -56 met andere badplaatsen  Het Haagse strand is het meest gebaat bij de huidige -12 30 seizoenswissel (strandseizoen mrt-okt) N=1413

Bewoners Segbroek en Loosd.

Ondernemers

Bezoekers uit de regio

Bezoekers van buiten de regio

41

63

59

66

27

63

58

70

25

61

53

65

33

46

39

47

14

57

40

57

27

37

41

42

-30

21

-15

-15

4

-33

-16

-27

-

19

-

7.2 Meedenken en betrokken blijven Van de 1413 respondenten willen er 538 graag betrokken blijven bij dit onderwerp. Zij willen geïnformeerd blijven en hebben hiervoor hun e-mailadres doorgegeven. Als er een bijeenkomst wordt gehouden, zouden er 399 wel een uitnodiging willen ontvangen. Tabel 7.2: Respondenten die betrokken willen blijven Bewoners Scheveningen