RIS308471 Bijlage 1

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits…. Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen)

afbeelding: Gemeente Den Haag

Projectnummer

1549 Datum

27 juli 2018 Status

Definitief rapport Opdrachtgever

Gemeente Den Haag I Dienst Stadsbeheer

Inhoudsopgave 1

2

Inleiding 1.1

Aanleiding

3

1.2

Raadsbesluit start Jaarrondexploitatie

3

1.3

Ambitie

4

1.4

Doelstelling

4

1.5

Opbouw rapport

4

Onderzoeksopzet 2.1

3

4

5

Onderzoeksopzet

Rol en uitgangspunten overheden bij aanvang

5 5 7

3.1

Gemeente Den Haag

7

3.2

Hoogheemraadschap van Delfland

8

3.3

Provincie Zuid-Holland

8

Evaluatie: Ervaringen en percepties

9

4.1

Strandexploitanten met jaarrondvergunning

9

4.2

Seizoensgebonden strandexploitanten

10

4.3

Overige ondernemers en bewonersorganisaties

10

4.4

Belangenbehartigers

10

4.5

Overheids- en hulpdiensten

11

Vooruitblik: succescondities, wensen en verwachtingen

12

5.1

Strandexploitanten met jaarrondvergunning

12

5.2

Seizoensgebonden strandexploitanten

13

5.3

Overige ondernemers en bewonersorganisaties

14

5.4

Belangenbehartigers

14

5.5

Overheids- en hulpdiensten

15

6

Uitkomsten enquête onder alle strandexploitanten

16

7

Conclusies en aanbevelingen

18

8

2

3

7.1

Conclusies

18

7.2

Aanbevelingen

22

Nawoord en verantwoording

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

24

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

Sinds eind 2012 staat de gemeente Den Haag jaarrondexploitatie van strandpaviljoens toe. De voorbereidingen en het oprichten van een jaarrondstrandpaviljoen hebben enige tijd gevergd. De eerste twee jaarrondpaviljoens hebben begin 2015 hun deuren geopend. Later, in hetzelfde strandseizoen, volgde het derde jaarrondpaviljoen. De drie paviljoens vallen in de categorie watersportpaviljoens. In de winter van 2016 startte het vierde – en tevens eerste horeca – jaarrondpaviljoen. Na de winter van 2017 hadden de vier jaarrondpaviljoens daarmee één à twee jaar gebruik gemaakt van de verruimde openstelling in de winterperiode. Drie van de zeven paviljoens die jaarrond mogen exploiteren, maakten nog geen gebruik van deze mogelijkheid. Naast deze strandpaviljoens staan de overige 70 paviljoens seizoensgebonden van 1 maart tot 1 november op het strand. De gemeente Den Haag heeft Awareness gevraagd de inzichten over en ervaringen met jaarrondexploitatie te evalueren.

1.2

Raadsbesluit start Jaarrondexploitatie

Op 20 december 2012 heeft de gemeenteraad met het raadsbesluit Start Jaarrondexploitatie (RIS 254078) de locatie op het strand aangewezen waar jaarrondexploitatie van strandpaviljoens is toegestaan. Dit zijn de twee clusters van strandpaviljoens direct gelegen aan de haven. Op deze clusters is ruimte voor zeven jaarrondpaviljoens, maar er zijn er ten tijde van het onderzoek slechts vier gerealiseerd.

Figuur 1: Overzichtskaart: locatie jaarrondexploitatie (afbeelding: Gemeente Den Haag)

Deze locatie is gekozen omdat deze clusters op voldoende afstand van de boulevardhoreca liggen, naar verwachting tot de minste overlast voor de omgeving leiden, goed bereikbaar zijn en voldoende parkeergelegenheid in de nabijheid hebben. Daarnaast wordt het strand op die locatie in de wintermaanden veel gebruikt door watersporters. Het aanwijzen van de twee clusters had tot doel een klein concentratiegebied te creëren en daarmee de rendabiliteit van individuele jaarrondpaviljoens te versterken.

3

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

Naast de locatiekeuze heeft de gemeenteraad in het besluit ook de uitgangspunten voor jaarrondexploitatie vastgelegd, bijvoorbeeld dat de strandpaviljoens in de winter overdag en ’s-avonds overwegend open moeten zijn voor het publiek en de bebouwing maximaal 500 m² groot mag zijn. Besloten is om de start van deze nieuwe ontwikkeling te monitoren en deze startfase na twee winters met één of meer jaarrondpaviljoens te evalueren.

1.3

Ambitie

Het Haagse strand met de badplaatsen Scheveningen en Kijkduin behoort tot het economische kerngebied. De ambities zijn hoog. Zo moet de buitenruimte aan de kust weer aantrekkelijk worden voor bewoners, toeristen en ondernemers, zodat dit deel van het strand de potentieel grote aantrekkingskracht voor de Haagse economie kan waarmaken. De gehele kuststrook van Den Haag trekt nu al jaarlijks vele miljoenen bezoekers. In 2015 ging het om circa 14,5 miljoen, maar het streven van de gemeente is om dit aantal geleidelijk te laten toenemen tot circa 22 miljoen bezoeken in 2025. Het is de ambitie en de bedoeling van de gemeente om de groei te verdelen over het jaar. Dit is ook in het nieuwe strandbeleid tot uiting gebracht door het jaarrond aantrekkelijk maken van de Haagse kust tot een van de doelstellingen te maken.

1.4

Doelstelling

Het onderzoek heeft twee doelen. Enerzijds het evalueren van de ervaringen met de openstelling van strandpaviljoens gedurende de wintermaanden. Anderzijds het met betrokkenen stilstaan bij het mogelijke vervolg van deze jaarrondontwikkeling. Uit het onderzoek vloeien aanbevelingen voort op welke wijze het vervolg van jaarrondexploitatie het best kan worden vormgegeven

1.5

Opbouw rapport

Deze rapportage doet op hoofdlijnen verslag van een intensief evaluatietraject met een breed veld van belanghebbenden bestaande uit ondernemers, belangenvertegenwoordigers en overheden. Naast hun ervaringen met en percepties over jaarrond brachten zij een zeer rijke inbreng in aan wensen en verwachtingen die het onderwerp jaarrond enigszins overstijgen. In de ogen van de gesprekspartners zijn het aandachtspunten, succescondities of zelfs randvoorwaarden. Deze meningen hebben we verwerkt in het rapport omdat ze waardevol kunnen blijken bij het denken over de verdere invulling van jaarrondexploitatie. In hoofdstuk 2 is de toelichting opgenomen van de opzet en uitvoering van het evaluatieonderzoek. Hoofdstuk 3 beschrijft de kaders van waaruit de betrokken overheden de mogelijkheid voor jaarrondexploitatie zijn gestart. De kern van het onderzoeksresultaat vindt u als volgt: - De ervaringen met en percepties over jaarrond staan opgetekend in hoofdstuk 4 (evaluatie: ervaringen en percepties). - Vervolgens komen de ingebrachte wensen en verwachtingen aan de orde in hoofdstuk 5 (vooruitblik: succescondities, wensen en verwachtingen) en - hoofdstuk 6 bevat conclusies en aanbevelingen. 4

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

2

Onderzoeksopzet

In dit hoofdstuk beschrijven we de onderzoeksopzet en verantwoorden we de uitvoering en ingezette onderzoeksmiddelen.

2.1

Onderzoeksopzet

Aard van het onderzoek Over het onderwerp jaarrondexploitatie leven bij de betrokkenen verschillende ervaringen, meningen en wensen. Nuances zijn daarbij bepalend voor hoe mensen de effecten van jaarrondexploitatie interpreteren. Daarom is ervoor gekozen het evaluatieonderzoek kwalitatief van aard te laten zijn.

“Er zijn 16 miljoen bezoekers en evenzoveel meningen over hoe strand en boulevard eruit moeten zien.”

Samenstelling onderzoeksgroep De onderzoeksgroep is vooraf onderscheiden in deelgroepen op grond van gelijkgerichte directe of indirecte belangen. Hierdoor is het mogelijk de verschillen in antwoorden tussen deelgroepen te vergelijken. De volgende deelgroepen zijn onderscheiden: ▪ Exploitanten van strandpaviljoens met de mogelijkheid jaarrond te staan ▪ Exploitanten van seizoensgebonden paviljoens ▪ Horeca-ondernemers op de ‘vaste wal’ (boulevard/Kijkduin) ▪ Bewoners en ondernemers achter de kust/duinen (Scheveningen/Kijkduin) ▪ Behartigers van specifieke belangen (natuur, wijkoverleg, detailhandel, etc.) Daarnaast zijn voorbereidende interviews afgenomen met medewerkers van gemeentelijke (beleids- en uitvoerende) diensten omdat zij binnen de gemeente betrokken waren bij de voorbereiding van het jaarrondbeleid, met andere overheden en met hulpdiensten: ▪ Gemeente Den Haag: DSB Beleidsafdeling, DSO Stedenbouw & Planologie, DPZ Stadsdeel Scheveningen, DSB Handhavingsorganisatie, BSD Veiligheid, DSO Economie ▪ Hoogheemraadschap van Delfland ▪ Politie Haaglanden ▪ Veiligheidsregio Haaglanden ▪ Provincie Zuid-Holland ▪ KNRM ▪ Platform Ondernemers Scheveningen (i.o.) De samenstelling van de onderzoeksgroepen is afgestemd met de opdrachtgever. Een gedetailleerd overzicht van deze organisaties is niet opgenomen in deze rapportage, maar in het rapport ‘Evaluatieonderzoek (volledig)’.

5

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

Differentiatie in onderzoeksmiddelen Vanwege de keuze voor kwalitatief onderzoek is zo veel als mogelijk gebruik gemaakt van persoonlijk contact (interviews). De interviews zijn enkele telefonisch) afgenomen bij jaarrondexploitanten (vier) en exploitanten met de mogelijkheid jaarrond te staan maar die daarvan nog geen gebruik hadden gemaakt (drie), overheidsdiensten en hulpdiensten. Het was een bewuste keuze de zeven paviljoenhouders die de mogelijkheid hadden om jaarrond te staan, nadrukkelijk bij het onderzoek te betrekken. Het bood meerwaarde om inzicht te krijgen in hun specifieke ervaringen en hun zienswijze op deze ontwikkeling. Omdat de groep exploitanten van seizoensgebonden paviljoens zeer groot is, is een deel van hen uitgenodigd voor een groepsgesprek. Het ging daarbij om seizoensgebonden paviljoenhouders die op een of andere wijze kenbaar hadden gemaakt dat zij graag jaarrond zouden willen exploiteren. Daarnaast zijn alle strandexploitanten benaderd met een online enquête. De horeca-ondernemers, omwonenden en belangenorganisaties zijn vanwege hun omvang ook met groepsgesprekken geconsulteerd. Structurering van de (groeps)interviews Jaarrondopenstelling kan invloed hebben op meerdere aspecten, die per deelgroep anders kunnen uitpakken.

Om te borgen dat alle aspecten in de interviews aan bod komen en om reacties onderling vergelijkbaar te maken is voor alle gesprekken een uniforme agenda als leidraad opgesteld. In overleg met de opdrachtgever zijn op logische gronden de eerste drie genoemde thema’s gekozen (bedrijfsvoering, ruimte en inrichting, implementatie). Tijdens het onderzoek bleek van de kant van de geïnterviewden dat men daarnaast ook relevant achtte de thema’s marketing, bereikbaarheid, en overlast en veiligheid. In alle (groeps) interviews is per saldo over de volgende onderwerpen gesproken, zowel over huidige ervaringen als verwachtingen voor de toekomst: ▪ Bedrijfsvoering : bedrijfsformule, businesscase en concurrentiekracht ▪ Ruimte en inrichting : fysieke aspecten paviljoen (binnen / buiten) en directe omgeving ▪ Implementatie : clustering versus spreiding, consolidatie versus vernieuwing ▪ Marketing : eigen rol en collectief belang in relatie met marktstimulering ▪ Bereikbaarheid : toegang tot kuststrook, strandopgang en paviljoen ▪ Overlast en veiligheid : hinderbeleving en voorkomen van onveilige situaties De thema’s bleken een passende dekking op te leveren van zaken die bij de jaarrondexploitatie aan de orde zijn. De indeling is ook gehanteerd in deze rapportage.

6

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

3

Rol en uitgangspunten overheden bij aanvang

Als vertrekpunt voor de evaluatie is het relevant om stil te staan bij het proces en de rol van de verschillende betrokken overheden, nadat de gemeenteraad eind 2012 besloot om jaarrondexploitatie van strandpaviljoens toe te staan. Want hoewel jaarrondexploitatie op andere delen van de Nederlandse kust al plaatsvond, was het voor de direct betrokken overheden, de gemeente, het Hoogheemraadschap van Delfland en ook voor de provincie Zuid-Holland een nieuwe ontwikkeling. In dit hoofdstuk wordt per overheid hun rol en aandeel in het proces nader toegelicht.

3.1

Gemeente Den Haag

De gemeente had de intentie om met jaarrondexploitatie een nieuw elan te geven aan het strandbezoek in de winter. Jaarrondexploitatie bood de potentie om het strand in deze periode aantrekkelijker te maken voor bezoekers en gebruikers en zo de concurrentiepositie van de badplaats te versterken. Ook wilde de gemeente met deze ontwikkeling tegemoetkomen aan de wensen van de strandpaviljoenhouders, die hadden aangegeven jaarrond te willen exploiteren. De gemeente had voorafgaand aan het besluit om jaarrondexploitatie mogelijk te maken de economische haalbaarheid laten onderzoeken. Dit onderzoek vormde de basis voor de volgende uitgangspunten, die de gemeente als vertrekpunt voor de ontwikkeling hanteerde: ▪ De mogelijkheid voor jaarrondexploitatie is bij de start bewust niet te groot opgezet. ▪ Het levensvatbaar krijgen van de investeringen vergt een focus op de lange termijn. ▪ Het toestaan van jaarrondexploitatie is niet bedoeld als pilot, maar als een serieuze start. ▪ Het vinden van de juiste invulling is eerder een zoektocht dan een uitgestippeld pad. Na het besluit van de gemeenteraad is gewerkt om de uitgangspunten uit het raadsbesluit door te vertalen naar voorwaarden voor zowel de omgevingsvergunning als voor de strandhuurovereenkomsten.

Hiervoor is samengewerkt met het Hoogheemraadschap van Delfland (en in mindere mate met Rijkswaterstaat), aangezien deze vanuit haar “Buiten is ten onrechte het verantwoordelijkheid ook voorwaarden stelt aan beeld ontstaan dat het een jaarrondbebouwing op het strand. Uit deze proef is en geen start.” samenwerking is een integrale set aan voorwaarden voortgekomen, waaraan de strandpaviljoens moesten voldoen om jaarrond te kunnen exploiteren. Deze voorwaarden zijn door de beide overheden nader toegelicht aan de betreffende strandpaviljoenhouders. Aan de hand van deze voorwaarden zijn de strandpaviljoens hun jaarrondplannen gaan uitwerken en hebben de uitbaters de benodigde procedures doorlopen.

7

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

3.2

Hoogheemraadschap van Delfland

Het Hoogheemraadschap van Delfland (HHD) voerde een zeer terughoudend beleid wat betreft jaarrondactiviteiten op het strand. In het beleid van het HHD staat waterveiligheid immers voorop en medegebruik van het strand in de winter (stormseizoen) was in principe niet mogelijk. Ten tijde van de besluitvorming in 2012 was er nog geen beleid voor jaarrond strandbebouwing voor de Delflandse kust. Het HHD heeft samen met de gemeente na besluitvorming de voorwaarden voor deze ontwikkeling integraal opgepakt. Het beleid is korte tijd later herijkt naar aanleiding van de behoeften bij strandexploitanten en signalen vanuit het eigen bestuur. Het beleid is min of meer geharmoniseerd met dat van de buur-waterschappen. Sinds 2014 heeft het HHD een beleid vastgesteld voor zandige en niet-zandige kustdelen. Daarbij zijn jaarrondactiviteiten onder voorwaarden toegestaan. Iedere vijf jaar toetst het HHD of de veiligheid nog voldoende gegarandeerd kan worden. Afhankelijk van de uitkomsten bepaalt het HHD wat de gevolgen zijn voor (het blijven toestaan van) bebouwing op de betreffende kustdelen. Het HHD beschouwt het hoogwaterrisico geheel voor rekening van de exploitant.

3.3

Provincie Zuid-Holland

Provincies hebben formeel een kaderstellende en toetsende rol ten opzichte van gemeenten en waterschappen. De provincie Zuid-Holland (PZH) heeft de beleidsinzet indertijd van de gemeente Den Haag en het Hoogheemraadschap van Delfland gevolgd en geen aanleiding gezien zich actief met het jaarrondbeleid te bemoeien, omdat de locatie voor jaarrondexploitatie grenst aan stedelijk gebied.

8

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

4

Evaluatie: Ervaringen en percepties

De in hoofdstuk 2 genoemde groepen zijn gevraagd naar hun ervaringen met en percepties op jaarrondexploitatie. Deze worden in dit hoofdstuk weergegeven. Zoals aangegeven zijn de reacties verzameld aan de hand van zes gespreksthema’s (Bedrijfsvoering, Ruimte & Inrichting, Implementatie, Marketing, Bereikbaarheid, Overlast & Veiligheid). De thema’s worden hier per groep besproken, maar we starten met een aantal opmerkingen vooraf.

4.1

Strandexploitanten met jaarrondvergunning

De exploitanten die de mogelijkheid is geboden om jaarrond te exploiteren, zijn vanwege hun opgedane ervaringen met jaarrondexploitatie ervaringsdeskundigen. Om die reden zijn zij nadrukkelijk bij dit onderzoek betrokken en met name bij dit deel van het onderzoek: ‘de evaluatie’. Alle exploitanten die toestemming hebben om jaarrond te mogen staan – dus ook de exploitanten die nog geen gebruik maken van deze mogelijkheid – geven in het algemeen aan dat de periode tussen het raadsbesluit en de huidige evaluatie nog te kort is om zeer gefundeerde uitspraken over het succes van jaarrond te kunnen doen. Deels heeft dit te maken met de benodigde voorbereidingstijd voordat een jaarrondpaviljoen in exploitatie is. Deels komt dit doordat zij zelf nog met hun bedrijfsconcept experimenteren en dit bijstellen. Drie van de zeven exploitanten maakten nog geen gebruik van de hen geboden mogelijkheid. In een geval was sprake van vertraging in de financiering, in een geval wilde de exploitant eerst beter beeld krijgen van het publiek en de ontwikkelingen in het gebied, in een geval ging het om een zakelijk afweging in het licht van de aanwezige concurrentie.

4.1.1

Inbreng

Resumé Exploitanten van strandpaviljoens die jaarrond staan geven aan nog maar beperkt ervaring hiermee te hebben opgedaan. Zij geven in ruime meerderheid aan positief te zijn over jaarrond, maar zoeken nog naar de optimale invulling. Een voordeel van jaarrondexploitatie is dat zij niet meer te maken hebben met de jaarlijkse op- en afbouw en de daarmee gepaard gaande stress en kosten. Bedrijfsmatige belemmeringen die zij ervaren liggen op het vlak van de beperkte zekerheid over de duur van hun verkregen vergunning als gevolg van het waterveiligheidsbeleid, het grote verschil in omzet tussen zomer en winter, en concurrentieeffecten door het ruimer verstrekken van horecavergunningen. Wat betreft ruimte en inrichting zijn zij tevreden over de kwaliteitsslag die zij met permanente bebouwing hebben gemaakt. Wel vinden zij dat de vaste m2-indeling van de paviljoens hen belemmert in te spelen op de verschillende weersomstandigheden van zomer- en winterseizoen en missen zij in de omgeving voorzieningen. Wat betreft de clustering op het sportstrand zijn de meningen verdeeld. Het merendeel ziet wel kansen in deze clustering vanuit de gedachte “samen sta je sterk”, maar sommigen zien liever een spreiding van jaarrond langs de hele kuststrook, zodat minder directe concurrentie ontstaat. De zorg over een te groot horeca-aanbod wordt breed gedeeld.

9

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

De publieksreacties op de verruimde openstelling zijn positief, maar de algemene bekendheid is gering. De exploitanten wijzen op de noodzaak grotere publieksstromen te trekken. Zij zien hun eigen rol in deze marketing, maar geven aan dit niet alleen te kunnen. Jaarrondexploitanten zijn blij met de mogelijkheid buiten het hoogseizoen andere markten aan te kunnen trekken, maar van de spin-off van grote evenementen in deze periode hadden zij andere verwachtingen. Wat betreft de bereikbaarheid zijn er enkele concrete ervaringen dat klanten afhaken, al is dit niet alleen een specifiek jaarrond-probleem. De jaarrondexploitanten ondervinden mede door de weersomstandigheden meer hinder van afval, zandophoping en water, al verschillen de meningen over de mate hiervan. Wat betreft de sociale veiligheid wijst men op het ontbreken van verlichting in de donkere maanden en de afwezigheid van reddingspersoneel in deze koude en onstuimige jaargetijden.

4.2

Seizoensgebonden strandexploitanten

4.2.1

Inbreng

Resumé Seizoensgebonden exploitanten hebben een zeer positief beeld over jaarrondexploitatie en waarderen de kwaliteitsslag van de paviljoens. Hun verwachting over de economische potentie is groot (hoger dan uit de interviews met jaarrondexploitanten als algemeen beeld naar voren komt). Evenals de jaarrondexploitanten zijn zij bevreesd voor de lastige bereikbaarheid van de Haagse kust in vergelijking met andere kustplaatsen. Een groot deel van de seizoensgebonden exploitanten heeft geen directe, ‘eigen’ ervaring met (de effecten van) de jaarrondopenstelling.

4.3

Overige ondernemers en bewonersorganisaties

4.3.1

Inbreng

Resumé Uit de gesprekken met twee groepen ‘overige’ ondernemers en bewonersorganisaties blijkt dat zij gemeenschappelijk twijfelen aan de toegevoegde waarde van jaarrond ten opzichte van activiteiten die toch al plaatsvinden aan de kuststrook. Verder vrezen zij – op grond van ervaringen met grootschalige evenementen – dat een toename van jaarrond een stapeling / toename veroorzaakt van nadelige effecten op bereikbaarheid, overlast en veiligheid. Individuele ondernemers vrezen omzetderving en concurrentiedruk door jaarrondexploitatie op het strand.

4.4

Belangenbehartigers

4.4.1

Inbreng

Resumé Belangenbehartigers (met name wijkorganisaties en natuurbeschermers) signaleren in de huidige situatie (met beperkte jaarrondexploitatie) al verstoring van rust en natuurschade buiten het hoogseizoen.

10

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

4.5

Overheids- en hulpdiensten

4.5.1

Inbreng

Resumé Met de jaarrondmogelijkheid is de overheid tegemoet gekomen aan een behoefte onder de strandexploitanten. De geïnterviewde overheids- en hulpdiensten hebben een gematigd positief beeld over hoe dit voor hen uitvalt. Wel is er het besef dat er meer nodig is om implementatie economisch succesvol te laten zijn. De ervaringen wat betreft bereikbaarheid, overlast en veiligheid vallen gunstig uit ten opzichte van de verwachting vooraf. Maar op drukke dagen en bij evenementen blijkt dit – ook buiten het hoogseizoen – een punt van aandacht.

11

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

5

Vooruitblik: succescondities, wensen en verwachtingen

Met de verschillende doelgroepen is niet alleen gesproken over hun huidige ervaringen met jaarrond. Om inbreng te geven voor de hoofdvraag: hoe verder met jaarrond, is ook met hen gekeken naar succescondities, wensen en verwachtingen. Tijdens de gesprekken bleek dat zij vaak meedachten over oplossingsrichtingen bij voorziene problemen. Dit hoofdstuk beschrijft per doelgroep hun wensen en verwachtingen, die kunnen worden opgevat als succescondities. Onderstaande is te zien als rijke bijvangst van de evaluatie naar ervaringen met jaarrondexploitatie tot op heden. In het kader van dit onderzoek is geen toets gedaan op haalbaarheid of noodzaak van geuite wensen en verwachtingen; dit valt buiten de scope van het onderzoek.

5.1

Strandexploitanten met jaarrondvergunning

5.1.1

Inbreng

Resumé Exploitanten van jaarrondpaviljoens zijn positief over de mogelijkheid jaarrond te mogen staan, maar denken genuanceerd over hoe deze mogelijkheid kan worden doorontwikkeld. Een belangrijke zorg is dat eenzijdige implementatie leidt tot verschraling van het aanbod. Daarnaast speken zij, net als de exploitanten die nog geen gebruik maken van de mogelijkheid jaarrond te staan, de wens uit van een consistent overheidsbeleid dat rekening houdt met de langetermijnplanning van bouwkundige investeringen, bedrijfsvoering en personeelsbeleid. Zij zien in de voorwaarden graag meer ruimte om te kunnen inspelen op de karakteristieken van het zomer- en winterseizoen. Hetzij door flexibilisering van de nu uniforme prijsstelling per vierkante meter binnen- en buitenruimte, hetzij door flexibilisering van het gebruik van binnen- en buitenruimte zelf (bijvoorbeeld overkapping in de winter). De jaarrondexploitanten pleiten voor een terughoudende aanpak van de verdere implementatie. Met een publieksstroom van de huidige omvang zal te snelle implementatie tot een onvoldoende basis voor een gezonde individuele exploitatie leiden. Een overaanbod van horecagelegenheden kan dit extra in de hand werken. Voorbeelden elders aan de kust laten zien dat eenzijdigheid tot leegstand en verpaupering kan leiden.

De jaarrondexploitanten kiezen liever voor een versterking van de huidige locatie rond het thema sport en spel. Verder is afstemming met nieuwe initiatieven als de Fish Auction in beider belang wenselijk. Voor verdere ontwikkeling van jaarrond zijn volgens de jaarrondexploitanten grotere publieksstromen nodig. De ondernemers zoeken in hun marketing graag de verbinding met andere partners, waaronder de gemeente. Er is behoefte aan een branding die aansluit op citymarketing en stadsbrede (sociaal-)economische ontwikkelambities van Den Haag. Daarvoor is gezamenlijke afstemming en kennisdeling nodig, en realiteitszin om het haalbaar te houden. Daarnaast sluiten de ondernemers graag beter aan op externe evenementen en zouden zij ook graag eigen evenementen willen organiseren.

12

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

Bij verdere ontwikkeling van jaarrondactiviteiten wijzen de exploitanten erop dat bestaande knelpunten ook buiten het hoogseizoen en bij evenementen kunnen gaan optreden. Ze noemen de stapeling van problemen op hoogtijdagen met de bereikbaarheid. Ook stellen minder drukke dagen buiten het hoogseizoen specifieke eisen. Minder gunstig weer stelt andere (comfort)eisen aan bereikbaarheid voor verschillende doelgroepen. Wat betreft overlast vragen de jaarrondondernemers om in voorkomende gevallen wat meer geluidsproductie toe te staan, en vragen ze maatregelen ter voorkoming van afval en zandophoping. Ook vragen zij aandacht voor de veiligheid van surfers, die zich snel verkijken op de slechtere weersomstandigheden buiten het zomerseizoen.

5.2

Seizoensgebonden strandexploitanten

5.2.1

Inbreng

Resumé De seizoensgebonden exploitanten hebben over het algemeen een positief beeld van jaarrondexploitatie. Dit verklaart de wens onder een groot deel van hen om ook jaarrond te mogen. Anderen realiseren zich dat er grenzen zijn aan wat nog rendabel is als meer paviljoens met elkaar in het winterseizoen gaan concurreren. Daarnaast waarschuwen zij voor free riders, die jaarrondtoestemming ambiëren voor waardevermeerdering bij eventuele verkoop en niet tot feitelijke realisatie overgaan. Zij adviseren aan jaarrond-toestemming een realisatietermijn te koppelen. Seizoensgebonden exploitanten verwachten bij jaarrond besparingen te realiseren op de jaarlijkse kosten voor op- en afbouw en zijn positief over hun marktkansen door de kwaliteitsslag die zij met hun paviljoen kunnen maken. De exploitanten die niet jaarrond willen, opteren voor een ruimer tijdvenster waarin zij op het strand mogen staan, zodat zij ook van de ‘schouders’ van het seizoen gebruik kunnen maken. Seizoens-exploitanten geven aan dat de betere kwaliteit van jaarrondpaviljoens hen stimuleert om meer te investeren in hun eigen paviljoen. In het belang van een aantrekkelijker uitstraling als badplaats zouden zij graag zien dat de ondernemers op de boulevard hierin meegaan.

Wat betreft de verdere implementatie van jaarrond zijn de seizoens-exploitanten even verdeeld als hun jaarrondcollega’s, zowel wat betreft locaties (waar kan het) als thema’s (wel of niet thematisch, en zo ja welke thema’s). Ook bij hen zijn zorgen over de bereikbaarheid een aandachtspunt. Verder pleiten zij ervoor de bezoekersstroom te stimuleren door parkeren in de winterperiode gratis te laten zijn. Anders dan de hulpdiensten zien de seizoensexploitanten geen belemmeringen rond overlast en veiligheid. Zij verwachten dat zij goed in staat zullen zijn om dit zelf op te lossen.

13

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

5.3

Overige ondernemers en bewonersorganisaties

5.3.1

Inbreng

Resumé De twee groepen ‘overige ondernemers en bewonersorganisaties’ pleiten voor een breed aanbod van meer dan alleen horeca. Zij vragen de gemeente scherp te zijn bij het beoordelen van de onderbouwing van jaarrondverzoeken en consistent te zijn in het beleid. De ondernemers geven aan dat er meer bezoekers nodig zijn om uitbreiding levensvatbaar te houden. Bewonersorganisaties vrezen anders verpaupering. De horeca-ondernemers op de boulevard hebben moeite met de verhoogde ligging van jaarrondpaviljoens. Zij vrezen voor hun zicht op zee als dit voor de boulevard ook zou gelden. De ondernemers geven aan dat het voor hen nog onvoldoende duidelijk is welk beleid de gemeente voorstaat, op terreinen zoals (stadsbrede) economische perspectieven, verkeer en parkeren. Zij dringen aan op meer overleg voor een beter begrip. Ook wat betreft marketing is er behoefte aan meer afstemming en ruimte om aan te sluiten op de lokale behoeften. Het helpt om niet vanuit inhoud, maar vanuit een visie op samenhangende concepten te denken, bijvoorbeeld een identiteitenhandboek met kaders voor ondernemers. Ook de groep overige ondernemers en bewonersorganisaties noemen de bereikbaarheid bij meer jaarrondexploitatie een punt van aandacht, evenals een consistent parkeerbeleid dat ook recht doet aan de belangen van de ondernemers.

Wat betreft overlast geven ondernemers aan geen geluidsoverlastproblemen te verwachten bij meer jaarrond. Bewoners wijzen op het verlies van ‘de stille periode’ buiten het hoogseizoen.

5.4

Belangenbehartigers

5.4.1

Inbreng

Resumé Net als de bewonersorganisaties vinden de wijkorganisaties en natuurbeschermers het verlies van de stille periode een nadeel van (verdergaande) jaarrondexploitatie. Naast extra aantasting van de natuur wijzen zij er ook op dat de natuur voor herstel juist van deze periode afhankelijk is. Concreet wordt genoemd het herstel van de kustlijn in het kader van de waterveiligheid, en herstel van schade aan de duinvoet en in de embryonale duinen vóór die duinvoet. Anderzijds zien de belangenbehartigers kansen voor strandexploitanten als zij met toeristische arrangementen inspelen op de specifieke kwaliteiten van bepaalde kustdelen, zoals sport, wellness en rust.

14

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

Wat betreft bereikbaarheid wordt volgens de geïnterviewden nu al illegaal gebruik gemaakt van fietspaden en wordt regelmatig illegaal geparkeerd op opgangen. Men vreest dat dit bij meer jaarrondactiviteit zal toenemen en het natuurherstel verder zal belemmeren.

5.5

Overheids- en hulpdiensten

5.5.1

Inbreng

Resumé De gemeentelijke diensten staan gemiddeld genomen positief tegenover de ontwikkeling van jaarrond. Wel realiseren zij zich dat verdere ontwikkeling complex is en een integrale blik vereist. Zij pleiten ervoor dit de komende jaren planmatig uit te werken. Wat betreft de inrichting van de omgeving vinden de gemeentelijke diensten het positief dat jaarrond leidt tot minder druk in de periode van op- en afbouw. Ook is er aandacht voor de behoefte aan verlichting in de donkere maanden. Bij de Dienst Stedelijke Ontwikkeling onderkent DSO Economie dat verdere ontwikkeling van jaarrond moet worden gebaseerd op de huidige ervaringen en op bredere sociaaleconomische beleidsdoelen. In dit perspectief zijn diversiteit en kwaliteit van het aanbod, marketing en een integrale benadering van beleid leidend. Ook DSO Stedenbouw & Planologie stimuleert ondernemers om een kwaliteitsslag te maken. Wat betreft de marketing begrijpen de beleidsafdelingen de behoefte onder de ondernemers aan afstemming, maar vinden zij dat dit een gezamenlijke inzet van overheid en markt moet zijn. De beleidsafdelingen onderkennen ook het belang van goede bereikbaarheid. Men vindt het belangrijk dat de gemeente een integrale visie op bereikbaarheid heeft, die geldt voor de gehele kust.

Het is zaak mede op basis van bezoekerskenmerken en trends het juiste aanbod te creëren van openbaar vervoer, parkeren en aanrijdroutes. Ten aanzien van overlast en veiligheid geven de uitvoerende gemeentelijke diensten en de hulpdiensten aan dat meer jaarrondactiviteiten gepaard moet gaan met meer personele en materiële inzet. De diensten volgen het beleid van de beleidsafdelingen, maar vrezen dat zij bij meer jaarrondactiviteiten tegen de grenzen van hun uitvoeringsbudgetten aanlopen.

15

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

6

Uitkomsten enquête onder alle strandexploitanten

Als onderdeel van het onderzoek zijn alle strandexploitanten (77) benaderd met een online enquête. Zo is de kwalitatieve inbreng van de geselecteerde gesprekspartners vergeleken met de kwantitatieve mening van de hele groep. Het aantal respondenten is 48, hetgeen neerkomt op een respons van ruim 62%. Deze uitkomsten zijn niet representatief maar geven een indruk van de mate waarin de uitkomsten van de interviews gedragen worden door alle strandexploitanten. Enkele uitkomsten zijn: - Een kwart van de respondenten constateert dat door de jaarrondexploitatie meer bezoekers in het zomerseizoen naar het strand komen. - Bijna de helft van de respondenten geeft aan dat hun omzet in het zomerseizoen is toegenomen door de jaarrondexploitatie. - Iets meer dan de helft van de respondenten schat in dat bewoners positief zijn over jaarrondexploitatie, ruim 10 procent denkt dat bewoners hier neutraal tegenover staan en zo’n 16 procent denkt dat bewoners negatief zijn over jaarrondexploitatie. Hoe is het beeld dat bewoners hebben over jaarrondexploitatie?

-

16

Hoe reageren bezoekers op jaarrondexploitatie?

Ruim 80 procent van de respondenten geeft aan dat bezoekers positief reageren op de jaarrondexploitatie. Twee derde van de respondenten zegt jaarrondexploitatie te overwegen.

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

-

-

-

-

-

17

In afwijking van de exploitanten die al ervaring hebben met jaarrond, geeft driekwart van de respondenten aan dat zij zich geheel of ten dele kunnen vinden in de eis vanuit waterveiligheid dat de jaarrondpaviljoens één meter hoger moeten staan dan de seizoensgebonden paviljoens (5,5 meter paalhoogte versus 4,5 meter). Over de wijze van voortzetting van het jaarrondbeleid, zegt bijna de helft van de respondenten dat zij de voorkeur geven aan beperkte uitbreiding met een gelimiteerd aantal jaarrondvergunningen per zone; ruim een derde van de respondenten geeft aan dat zij voorstander zijn van het geheel vrijgeven van een of meer zones voor jaarrondexploitatie.

Driekwart van de respondenten noemt (hoe om te gaan met) ‘storm’ een aandachtspunt bij jaarrondexploitatie maar noemt dat wel beheersbaar, terwijl zo’n 14 procent van de respondenten zich over ‘storm’ zorgen maakt en dit een groot aandachtspunt noemt. Zandoverlast noemt twee derde van de respondenten een ‘beheersbaar aandachtspunt’, terwijl bijna een derde dit een groot aandachtspunt vindt waarover men zich zorgen maakt. Bijna de helft van de respondenten kwalificeert bereikbaarheid/parkeren als een groot aandachtspunt waarover men zich zorgen maakt, terwijl minder dan een derde van de respondenten het een beheersbaar aandachtspunt noemt.

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

7

Conclusies en aanbevelingen

7.1

Conclusies

De conclusies op basis van alle gesprekken lichten we in dit hoofdstuk toe. Daarbij hanteren we een iets andere opzet dan in voorgaande hoofdstukken: waar we er eerder voor kozen de resultaten per doelgroep te bespreken, presenteren we de conclusies per thema. Zo is beter inzichtelijk wat de opvattingen over de huidige situatie en de mogelijke verbeterpunten en aandachtspunten voor de verdere ontwikkeling zijn. Ervaring jaarrond en overig (strand)beleid De voorgaande hoofdstukken laten zien dat verschillende partijen erg betrokken zijn bij Scheveningen en Kijkduin en de daar aanwezige (jaarrond) paviljoens. Ze tonen ook aan dat er relatief weinig ervaringen en meningen zijn over de huidige jaarrondexploitatie. Deelnemers aan het onderzoek plaatsen daarnaast veel opmerkingen en ervaringen over de context waarbinnen jaarrondexploitatie valt: omgevingsfactoren die huidige en toekomstige jaarrondexploitatie (kunnen) beïnvloeden en vice versa over de effecten van jaarrondexploitatie op de omgeving. Al deze zaken zijn in verschillende mate relevant voor de beelden gedachtenvorming over de voortzetting van jaarrondexploitatie.

Als hoofdconclusie – antwoord op de belangrijkste evaluatie-vraag – kunnen we constateren dat veel betrokkenen in principe positief zijn over jaarrond, maar wel aangeven dat het alleen goed werkt wanneer het doordacht en in kleine stappen verder uitgerold wordt. Samengevat als “ja, mits…”. ▪ Verder valt op dat er bij een grote groep seizoens-exploitanten de wens leeft om mee te mogen doen aan jaarrondexploitatie. Een aantal paviljoenhouders geeft aan een sterke behoefte te voelen om op korte termijn jaarrond te mogen staan. Een vrij brede groep exploitanten geeft aan in de toekomst belangstelling te hebben voor jaarrondexploitatie. ▪ Daarnaast zijn belangenorganisaties van mening dat er, wat er uiteindelijk ook besloten wordt, terdege aandacht moet zijn voor de mogelijke negatieve effecten op de omgeving. ▪

Bedrijfsvoering Jaarrondexploitatie is voor ondernemers geen eenvoudige keuze: het vraagt een forse investering die niet makkelijk terug te verdienen is. De motivatie om jaarrond te gaan staan zit vaak in andere argumenten. Zo wordt bespaard op de jaarlijkse op- en afbouwkosten en biedt het ondernemers de mogelijkheid ook andere proposities en producten aan te bieden, zoals een uitbreiding van het bedrijfsconcept met aanbod voor groepen en bedrijfsuitjes, op een bijzondere plek en buiten het seizoen. Alleen door het aanbod op die manier uit te breiden kan jaarrondexploitatie mogelijk winstgevend worden gemaakt. Veel ondernemers willen graag naar jaarrondexploitatie. Toch zijn er ook veel ondernemers – zowel met als zonder jaarrondervaring – die waarschuwen voor smalle winstmarges.

18

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

Sommigen wijzen erop dat de massale wens voor jaarrond deels kan voortkomen uit de wens om de vergunning uitsluitend te verkrijgen vanwege een waardeverhogend effect bij overdracht van een paviljoenslocatie. Er blijkt een spanning tussen het langeretermijnbelang van de ondernemers aan de ene kant en de toestemming van kustbeheerders vanuit kustveiligheid aan de andere kant. De kustbeheerders herijken vijfjaarlijks hun beleid ten aanzien van de borging van het kustveiligheidsbeleid. De beperking van vijf jaar geldt hier als een overzichtelijke periode in het beoordelen van de veiligheid van de zeewering. Voor ondernemers is een horizon van vijf jaar – gelet op de grote investeringen die zij moeten doen – heel minimaal. In het belang van een stabiele bedrijfsvoering wordt sterk aangedrongen op consistentie en heldere keuzes vanuit de gemeente over alle aspecten – zoals hier ook onderzocht – die een rol spelen bij de implementatie van jaarrond. Dit vergroot ook de financieringsmogelijkheden voor de ondernemers. Bij leegstand op de boulevard/ achterland lijkt de oplossing volgens de respondenten nu bijna automatisch horeca te zijn. Het toestaan van meer horeca vormt volgens hen een bedreiging voor het diverse aanbod. Dit kan juist meer faillissementen veroorzaken, wat weer zorgt voor leegstand en verpaupering.

Sturen op diversiteit van het aanbod op strand, kust en boulevard moet de vicieuze cirkel van horecagerichte eenheidsworst doorbreken, vindt men. Hoewel hier ook een verantwoordelijkheid bij de ondernemers ligt, wordt toch vooral de gemeente gevraagd dit via het toestaan van jaarrondvergunningen te reguleren. Ruimte & Inrichting Bij ruimte en inrichting van het gebied kwamen verschillende zaken naar voren. ▪ De gestelde eisen aan de bebouwing hebben op zich draagvlak en passen bij de opkomende aandacht voor het Kustpact. Ook zijn er kanttekeningen te plaatsen: zo ervaren ondernemers weinig flexibiliteit in bouwvolume en is er behoefte om de ruimte tussen de paviljoens meer voor faciliteiten als speeltoestellen of douches te mogen gebruiken. ▪ Om verschillende redenen hebben de exploitanten moeite met het feit dat de paviljoens op palen (moeten) staan. Ze staan zo één meter hoger dan seizoenspaviljoens en andere voorzieningen. Ondernemers op de boulevard vrezen bij implementatie dat zij – bij ongewijzigd beleid – het uitzicht op en de directe doorgang naar het strand verliezen. Daarnaast veroorzaakt de lastig toegankelijke ruimte in combinatie met zandophoping onder de paviljoens onveilige situaties met spelende kinderen. ▪ De gesprekspartners zijn positief over de mooiere bouwkundige kwaliteit van de jaarrondpaviljoens.

▪ Vanuit het oogpunt van Kustbeheer en ook door een aantal andere belangenbehartigers is opgemerkt dat permanente bebouwing de (natuurlijke) aanpassingen aan de kustlijn of de kustveiligheid kunnen beperken.

19

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

Jaarrondexploitanten hebben moeite met de verplichte vierkante meters binnen- en buitenruimte. In de wintermaanden is meer flexibiliteit wenselijk: zij kunnen meer ruimte gebruiken voor gasten als wordt toegestaan dat zij in die periode een deel van het buitenterras mogen overkappen. ▪ Uit de gesprekken kwam ook naar voren dat er op dit moment de perceptie bestaat dat onderscheid wordt gemaakt op het gebied van opslag en afval. Seizoensgebonden paviljoens hoeven dit niet inpandig op te lossen, terwijl jaarrondexploitanten het wel op het eigen kavel moeten plaatsen. Als dit klopt dan zien de ondernemers graag dat hier één lijn in wordt getrokken. ▪ Over andere kwaliteitseisen die aan ruimte en inrichting gesteld worden zijn de ondernemers over het algemeen tevreden. Het stellen van deze eisen stimuleert het kwaliteitsdenken onder ondernemers. ▪

Implementatie Jaarrondexploitatie wordt gezien als een positieve ontwikkeling. De algemene teneur in de reacties is de mogelijkheid voor exploitatie het jaarrond voorzichtig door te ontwikkelen. ▪ Er is erkenning voor het feit dat er verschillen zijn in karakteristieken per zone op het strand en de behoefte om sommige zones in de winter strand te laten zijn. Er is verdeeldheid over de vraag of verdere ontwikkeling van jaarrond aan bepaalde thema’s moet worden gebonden of dat jaarrond gewoon vrijgegeven moet worden, waarbij de invulling aan de ondernemers wordt overgelaten. Dit geldt ook voor wie dan de thema’s bepaalt en welke aantallen jaarrondpaviljoens verantwoord zijn. ▪ Verschillende partijen wijzen erop dat verdere ontwikkeling altijd gebaseerd moet zijn op een gedeelde visie. Dit moet een visie zijn die breder is dan de randvoorwaarden die nu gelden voor jaarrond en vanuit het nieuwe strandbeleid. Het heeft bijvoorbeeld betrekking op de ontwikkeling van het stadsbrede marketingbeleid. Daarnaast geldt dat er speciale aandacht nodig is voor Kijkduin. De ervaring op dit moment is namelijk dat het heel erg veel over Scheveningen gaat. ▪ Ook geven de gesprekspartners mee dat er bij de implementatie van jaarrond goed rekening moet worden gehouden met natuurbelangen en natuurlijke duinvorming.

Dat is niet alleen belangrijk vanuit het oogpunt van natuurkwaliteit, maar ook vanuit waterveiligheid omdat het duingebied een belangrijke functie heeft in de kustbescherming. Marketing Het denken over marketing is in de afgelopen jaren groeiende, zowel aan overheidskant als bij ondernemers. In toenemende mate ziet men het belang van afstemming op de economische agenda van de gemeente. Het Platform Ondernemers Scheveningen in oprichting getuigt hiervan en toont tegelijkertijd aan dat dit nog niet vanzelf gaat. ▪ Het ontbreekt volgens de gesprekspartners nog aan een gezamenlijk, richtinggevend marketingconcept. Binnen een dergelijk kader kunnen ondernemers en overheid hun marketinginzet aanvullend en effectiever laten zijn.

20

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

▪

Marketing moet bijdragen aan een betere spreiding van bezoekersaantallen in de aanloop naar en na afloop van het hoogseizoen. In die periode kun je andere bezoekersgroepen en markten aantrekken. Andere behoeften zijn het koppelen van de incidentele activiteiten die georganiseerd worden aan een breder marketingbelang en het halen van meer synergie uit de relatie strand en achterland.

Bereikbaarheid ▪ De ligging van Den Haag als stad aan zee levert – naast een unieke kwaliteit – een fysiek “Het is ook een asset dat je als probleem op wat betreft de bereikbaarheid. stad aan zee ligt.” De concurrentie met andere kustplaatsen is groot. Nieuwe jaarrond markten, zoals groepen en bedrijven, wijken al snel uit naar een andere plaats in de concurrentie op bereikbaarheid en parkeren. ▪ In de winter spelen deze problemen minder dan ’s zomers. Maar aan bereikbaarheid en parkeren wordt onder winterse omstandigheden andere (comfort)eisen gesteld dan in de zomer. Men vindt dat het parkeerbeleid meer rekening moet houden met verschillen tussen de winter en het hoogseizoen. ▪ Op dit moment is het strand waar de jaarrondpaviljoens staan niet goed bereikbaar met het openbaar vervoer. Om dit te verbeteren vindt men onder meer een nauwere betrokkenheid van HTM nodig. ▪ De plannen rondom het Noordelijk Havenhoofd gaan, zo verwacht men, invloed hebben op het parkeerbeleid in de omgeving. Speciale doelgroepen, zoals surfers met busjes en planken, komen door het opheffen van de parkeerplaatsen in de problemen. Overlast en veiligheid Uit de gesprekken blijkt dat overlast en veiligheid op dit moment rond jaarrondexploitatie geen grote issues zijn. Wel zijn er enkele meldingen van lokale drugsoverlast.

Ook zijn er voorzieningen die verbetering behoeven, zoals de verlichting op de zomerboulevard. ▪ Bij opschaling van jaarrondexploitatie kan overlast en veiligheid wel een serieus aandachtpunt worden. ▪ Naast overlast van afval en zand wordt met name de fysieke veiligheid van surfers genoemd. Vanwege de minder gunstige weersomstandigheden buiten het seizoen kunnen er zich sneller onveilige situaties voordoen, terwijl er minder toezicht aanwezig is in deze maanden. ▪ Vanuit de gemeentelijke diensten en hulporganisaties wordt aangegeven dat zij bij opschaling verwachten dat zij tegen budget- en personeelstekorten aanlopen. Ook melden de hulpdiensten dat de bereikbaarheid van het gebied voor hen een punt van aandacht is. ▪ Een vaak genoemd punt van overlast is de zandophoping op de zomerboulevard en onder de paviljoens. Van ondernemers wordt verwacht dat zij dit mede zelf schoonhouden, maar die taak groeit hen soms boven het hoofd. De ondernemers vragen de gemeente vanwege de omvang van het probleem hier een actievere rol in te spelen en vragen dat zij aan de zijkanten van de ruimte onder het paviljoen, met licht materiaal, het instuiven mogen tegengaan.

21

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

7.2

Aanbevelingen

De conclusies uit dit rapport laten zien dat er zeker een toekomst is voor de verdere implementatie van jaarrond. De mensen met wie gesproken is, staan in het algemeen positief tegenover het jaarrondprincipe, maar geven aan dat er wel een aantal zaken is waar goed naar gekeken en over nagedacht moet worden om van de implementatie een succes te maken. De geïnterviewden vragen dat binnen het jaarrondbeleid een behoedzame strategie voor verdere implementatie wordt uitgewerkt. Een strategie die recht doet aan de diverse behoeften en belangen en die daarnaast ook oog heeft voor bezwaren en kwetsbaarheden. In deze paragraaf doen we een aantal aanbevelingen, gegroepeerd naar korte termijn, middellange termijn en lange termijn, op basis van de inschatting hoeveel tijd nodig is om ze te realiseren.

7.2.1

Korte termijn

Uit dit onderzoek komen de volgende quick wins naar voren, die uitgevoerd kunnen worden zonder dat ze de complexere keuzes rond implementatie van jaarrond in de weg staan. Bedrijfsvoering ▪ Het flexibiliseren van de huidige uniforme prijs per vierkante meter voor de binnen- en buitenruimte. ▪ De ondernemers vragen de gemeente om te zorgen voor meer rek in de kaders die worden meegegeven aan de exploitanten. ▪ Het mogelijk maken voor seizoensgebonden exploitanten om op te bouwen tussen 1 februari en 1 maart. ▪ Onderzoek de mogelijkheid om de ondernemers wat meer zekerheid te bieden over een langere investeringstermijn. ▪ Beleid ontwikkelen ten aanzien van branchering, voorkomen van eenzijdigheid en verschraling, en ter vergroting van de aantrekkingskracht van het jaarrondaanbod. Ruimte & Inrichting ▪ Het toestaan van het kunnen afsluiten of overdekken van (delen van) het terras. Marketing ▪ Bevorderen van toenemende bezoekersstroom buiten het seizoen. ▪ Het wederzijds beter delen en benutten van kennis en ervaring op het gebied van marketing. ▪ Het mogelijk maken dat ondernemers zelf een paar keer per jaar evenementen mogen organiseren. ▪ Het opnemen van een clausule in evenementenvergunningen die externe evenementorganisaties verplicht ondernemers zo veel als mogelijk te betrekken. ▪ Het van meet af aan betrekken van ondernemers bij concepten als ‘Feest aan Zee’.

22

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

Bereikbaarheid ▪ Het nadenken over slimmere routing en verbetering van de bereikbaarheid voor auto en/of openbaar vervoer buiten het hoogseizoen, inclusief toetsing en eventueel bijstelling van parkeerbeleid. ▪ Bevorderen van effectieve spreiding over alle modaliteiten (dus naast auto ook OV en fiets) bij bezoek aan de kust. Overlast & Veiligheid ▪ Het plaatsen van afvalvoorzieningen bij de strandopgangen en bij de paviljoens. ▪ Toestaan dat paviljoenhouders met licht materiaal het instuiven tegengaan van zand via de zijkanten van de ruimte onder het paviljoen. ▪ Toetsingskaders opstellen ten aanzien van de effecten van jaarrond op natuur- en duinbescherming en -herstel. ▪ Check en eventueel aanpassingen plegen ten behoeve van voldoende bereikbaarheid door hulpdiensten. ▪ Aandacht voor de grotere risico’s van (wind)surfers in de winter, bij een achterblijvend gevaarbesef en ontbrekende reddingsbrigade. ▪ Meer aandacht voor handhaving ten aanzien van illegaal rij- en parkeergedrag, bevoorradingsvoorschriften, afgesproken bedrijfsvoering, drugsoverlast. ▪ Grotere rol gemeente in bestrijden zandoverlast in verband met omvang van het probleem. 7.2.2 Middellange termijn Bij het onderzoekend en behoedzaam verder implementeren van jaarrondexploitatie dienen zich strategische keuzes aan, die in wat bredere context moeten worden gezien en behandeld.

Hier gaat het onder meer om raakvlakken met diverse beleidsterreinen en effecten op een wat grotere geografische schaal dan alleen het kustgebied. ▪ Werken aan grotere publieksbekendheid van de jaarrondexploitatie, als een van de onderdelen van een collectieve en georkestreerde marketing en promotie-inzet. Ondernemers en gemeente werken hierin samen. ▪ Branding, marketing en promotie van het kustgebied afstemmen met en onderdeel maken van Haagse citymarketing. 7.2.3 Lange termijn ▪ Vergroten van bezoekersstroom (conform gemeentelijk beleid naar 22 miljoen bezoeken per jaar). ▪ Significante verbeteringen aan bereikbaarheid van de kuststrook. ▪ Verder ontwikkelen van en voortborduren op integrale gemeentelijke beleidskaders, inclusief een lange termijn ontwikkelingsvisie op Den Haag in het geheel en de kuststrook in het bijzonder (inclusief DKG, Herontwikkeling van de badplaatsen, Vernieuwing van de Pier, Schaalsprong OV, de Verkeersvisie Scheveningen, etc.). ▪ Tijdig anticiperen op klimaatverandering.

23

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018

8

Nawoord en verantwoording

Dit rapport doet verslag van een onderzoek naar ervaringen, percepties, wensen en verwachtingen onder betrokkenen bij jaarrondexploitatie van strandpaviljoens. Bij de start van de mogelijkheid om jaarrondexploitatie toe te staan is het uitgangspunt geweest de invulling daarvan bij te stellen op basis van ervaringen in de praktijk. Dit onderzoek is daarmee een schakel in de zoektocht naar de optimale condities voor jaarrond. Daarom is het van belang te beseffen dat: ▪ Alle uitspraken onder de verantwoordelijkheid vallen van de afzonderlijke respondenten. ▪ Uitspraken van overheidsvertegenwoordigers (zoals van de gemeente, Provincie, politie, waterschap) worden geacht te zijn gedaan namens hun organisatie, als toelichting op het beleid ▪ Uitspraken van overige betrokkenen zijn namens hun organisatie c.q. achterban of een weerslag van de individuele (en soms persoonlijke) beleving. ▪ Dit onderzoek zich niet richt op waarheidsvinding, maar op gepercipieerde ervaringen. Het is inherent aan kwalitatief onderzoek dat zich daarmee interpretatievragen aandienen. Dit evaluatieonderzoek pretendeert dan ook niet de ultieme inhoudelijke aanbevelingen over beleidsmatige keuzes te doen. Wel draagt het daarvoor inhoudelijke inzichten en procesmatige aanknopingspunten aan. Het is aan de gemeente om hierover haar beleidsmatige en politieke licht te laten schijnen.

We spreken de hoop en verwachting uit dat dit in goede en open afstemming met de betrokkenen zal gebeuren. Rest ons als onderzoekers op te merken dat wij hebben ervaren dat alle deelnemers aan het onderzoek hebben deelgenomen vanuit een positieve en constructieve houding. We danken hen voor hun vertrouwen en voor hun inbreng.

24

Jaarrondexploitatie strandpaviljoens: ja, mits... Evaluatieonderzoek (hoofdlijnen), 27 juli 2018