RIS308459 Bijlage 1

Nota van beantwoording Voorontwerp INTHR lijn 16M Erasmusweg en Goeverneurlaan

Dienst Stedelijke Ontwikkeling, Afdeling Mobiliteit April 2021

Inleiding

Toelichting over het proces Op 15 februari 2021 heeft de gemeente een digitale bewonersavond georganiseerd waarbij het voorontwerp is gepresenteerd van de maatregelen die de gemeente voornemens is te nemen in het kader van het toe- en doorgankelijk maken van het tramspoor en de haltes langs de Erasmusweg en de Goeverneurlaan. Specifiek het traject vanaf de Loevesteinlaan tot en met de van Zeggelenlaan. Deze inloopavond was bedoeld om in het kader van de inspraakprocedure u als betrokkene te informeren en de gelegenheid te geven op het ontwerp te reageren. Het ontwerp en de bijbehorende tekeningen zijn op deze avond aan u gepresenteerd en er waren medewerkers van de gemeente aanwezig om het ontwerp toe te lichten en vragen te beantwoorden. Betrokkenen, zowel bewoners als ondernemers, zijn er tijdens deze avond op gewezen dat zienswijzen schriftelijk, per e-mail, ingediend kunnen worden. Tijdens de avond zijn er ook via een chatfunctie vragen gesteld en deze zijn in de uitzending beantwoord. De uitzending is terug te zien via de gemeentelijke website. In deze nota van beantwoording zijn alle vragen, opmerkingen, zienswijzen en andere reacties van de insprekers en het antwoord daarop van de gemeente opgenomen.

Leeswijzer In Deel 1 van deze Nota van Beantwoording wordt ingegaan op de veel gestelde vragen en opmerkingen. In Deel 2 staan de ingediende reacties en de beantwoording daarop. De vragen en opmerkingen zoals deze zijn ingediend door inwoners of bedrijven zijn één op één overgenomen en geanonimiseerd. Al deze reacties zijn weergegeven in cursieve tekst. Het antwoord erop staat in een kader onder de reactie.

Nota van beantwoording Pagina 2 van 15

Veel gestelde vragen en opmerkingen Tijdens de digitale bewonersavond en in de schriftelijk ontvangen reacties zijn over diverse thema’s min of meer dezelfde vragen gesteld. In dit deel van de Nota van Beantwoording zijn enkele algemene passages opgenomen waarin op deze veel gestelde vragen dan wel opmerkingen wordt ingegaan. Waar relevant wordt hiernaar in de beantwoording per indiener van de reactie verwezen. Er zijn twee thema’s onderscheiden die vaker zijn genoemd. Dit zijn: 1. Vervallen halte Geysterenweg 2. Wijze van verkrijgen van reizigersgegevens

Nota van beantwoording Pagina 3 van 15

1. Vervallen halte Geysterenweg Bij het vervallen van halte Geysterenweg ervaart een aantal reizigers ongemak. De loopafstand naar de overige haltes (Erasmusweg en Betje Wolffstraat) wordt immers groter, met name voor reizigers die vlak bij de halte Geysterenweg wonen. Dit is helaas bij het vervallen van een halte niet te voorkomen. Toch is de gemeente ervan overtuigd dat de voordelen van het opheffen van deze halte zwaarder wegen. Den Haag zal de komende jaren blijven groeien van 538.000 inwoners in 2019 tot ca. 80.000-100.000 inwoners erbij in 2040. Hiermee groeit ook de vraag naar mobiliteit. De gemeente streeft naar een mobiliteitssysteem dat ervoor zorgt dat de stad de komende decennia bereikbaar, leefbaar en verkeersveilig blijft. Een flink deel van de groei van de mobiliteit zal door het openbaar vervoer moeten worden opgevangen. Hiervoor moet het OV zowel in capaciteit uitgebreid als in kwaliteit worden verbeterd. Dat laatste betekent dat er naar een efficiënte halteverdeling en robuuste dienstregeling gestreefd wordt. Hierdoor is het helaas niet meer mogelijk om haltes, die op relatief korte afstand van elkaar liggen, te handhaven. Doordat de tram in de huidige situatie binnen een afstand van 500 meter driemaal moet halteren, kan er geen snelheid gemaakt worden en komt een robuuste dienstregeling verder onder druk.

Met het oog op een efficiënt en toekomstgericht OV-systeem, dat alle reizigers moet bedienen, is dit onwenselijk. Het opheffen van de halte levert tijdwinst op voor alle reizigers. Om tegemoet te komen aan tramreizigers uit Moerwijk-Zuid wordt de halte Erasmusplein richting centrum verplaatst naar de westzijde van het Erasmusplein. Hierdoor komt deze halte op een afstand van circa 500 meter van de halte Betje Wolffstraat te liggen. Zo wordt deze halte voor veel reizigers een aantrekkelijk alternatief voor de te vervallen halte Geysterenweg. Als voorbeeld: De loopafstand voor reizigers wonend rondom de kruising Fraeylemastraat/Menkemastraat naar de halte Erasmusplein wordt circa 450 meter, terwijl deze naar halte Geysterenweg 360m bedraagt. Alsnog een extra loopafstand van 90 meter, maar staat tegenover dat deze (deels) gecompenseerd wordt door een kortere reistijd met de tram, zowel richting centrum als richting Wateringseveld. De afstand van halte Betje Wolffstraat ligt op circa 200 meter afstand van de halte Geysterenweg en de halte Erasmusplein komt na de aanpassingen dichterbij op een afstand van 300 meter te liggen. Hiermee voldoet dit deel van lijn 16 aan het streven van een gemiddelde halteafstand van 500 meter. Ook faciliteren de te handhaven haltes Betje Wolffstraat en Erasmusplein de gehele buurt.

Dat betekent dat binnen 500 meter loopafstand een OV-halte beschikbaar blijft. Tot slot, is er inderdaad gekeken naar het aantal instappers bij de halte Geysterenweg, om niet onbewust een halte op te heffen waar de buurt hoofdzakelijk gebruik van maakt. Er maken relatief weinig mensen gebruik van deze halte. Volgens de laatste representatieve tellingen van maart 2019 maken circa 250 mensen per dag gebruik van de halte. De halte is de minst gebruikte halte van het tracé. Het gemiddeld aantal instappers is op dit tracé 530 per halte. Dit betekent niet dat het aantal instappers een officieel criterium is om te bepalen of een halte kan worden opgeheven. Er is immers geen officieel beleid om haltes op te heffen. Wel zou een relatief hoog aantal instappers op de Geysterenweg kunnen leiden tot een andere afweging om met minder gevolgen voor de reizigers tot een efficiënte halteverdeling en een robuuste dienstregeling te komen.

Nota van beantwoording Pagina 4 van 15

2. Wijze van verkrijgen van reizigersgegevens De cijfers die iets zeggen over het aantal reizigers dat gebruik maakt van lijn 16, zijn gebaseerd op telgegevens van gemiddelde werkdagen over geheel 2019 met uitzondering van de zomermaanden. Deze gegevens zijn tot stand gekomen door middel van een samenwerking met Trans Link Systems (TLS). TLS is uitgever van de Nederlandse OV-chipkaart en verwerker van alle transacties in het openbaar vervoer. Hierbij is in maart 2019 over een periode van weken data geanalyseerd door TLS. Alleen TLS weet persoonsgegevens van persoonlijke OV-Chipkaarten, en zij zijn gebonden aan zeer strenge privacyregels. TLS voert dit onderzoek uit in opdracht van HTM, en zij hebben alleen de resultaten gedeeld die voldoen aan de zeer strenge regelgeving. Deze resultaten zijn onmogelijk tot een individu te herleiden. HTM heeft door deze constructie geen toegang tot persoonsgegevens, deze blijven volledig binnen het veilige TLS-domein. HTM heeft alleen toegang tot de anonieme resultaten. De brug ter hoogte van de Geysterenweg was in 2019 een tijd niet bereikbaar vanwege werkzaamheden aan de hoofdrijbaan van de Erasmusweg. De brug zelf is in deze periode zelfs even helemaal niet beschikbaar geweest vanwege de bouw van een nieuwe brug. De dienstregeling van lijn 16 is niet onderbroken geweest.

Vanwege het bovenstaande is ook gekeken eerdere cijfers op basis van een nieuwe dataset over de geheel 2018 met uitzondering van de zomermaanden. Hieruit komt naar voren dat gemiddeld 270 reizigers per dag gebruik maken van de halte Geysterenweg. De halte is hiermee nog steeds de minst gebruikte halte van het tracé. Het aantal reizigers dat gebruik maakt van een halte is geen criterium om een halte al dan niet te laten vervallen. In het geval van de Geysterenweg is met name gekeken naar de beschikbaarheid van naastgelegen haltes op relatief korte afstand. Zie ook het eerste antwoord op de algemene vragen en opmerkingen.

Nota van beantwoording Pagina 5 van 15

Beantwoording reacties Reactie 1 Voormalige tramhalte Alberdhingk Thijmplein: Geen duurzame oplossing is gevonden voor al het verkeer dat hier elkaar moet kruisen. Deze tramhalte is jaren geleden specifiek gekomen toen moest toen auto-, fiets- voetgangersverkeer maar wijken en ruimte geven aan de tramhalte. Mijn verbazing is dan groot dat van de ruimte die ontstaat niet ten goede komt van de inrichting van dit kruispunt. Simpelweg tramhalte weghalen en alles lekker zo laten is lekker makkelijk. En daardoor creëer je de volgende problemen dat in het plan nergens goed wordt beschouwd of naar alternatieven is gezocht of betere oplossing worden bedacht. Ik herken van gemakzucht en geen verantwoordelijkheid nemen. Puntsgewijs behorend bij bovenstaande plaatje (plaatje in de bijlage) Bij 1 en 6 In dit deel van het kruispunt is straks nog moeilijker om de bocht te maken, vaak komt de autovelg tegen de trottoir band omdat de bocht te krap is. De tram stopt niet meer bij de halte en door voorrangeregels loop dit kuispunt nog meer vast. De situatie wordt nog onoverzichtelijker en de doorstroming slechter. Plotseling stoppen omdat een tram komt aangevlogen. Waarom wordt hier niet een oplossing voor gevonden? Is een knelpunt voor al het verkeer. Zelf vrachtverkeer loop hier vast voor bijvoorbeeld bezorging van meubilair of apparatuur.

Deze berm is al zo vaak stuk gereden, de paal zo vaak kapot gereden, zonde van al dat geld wat hierin is gegaan omdat dit deel kruispunt maar niet goed opgelost wordt. Bij 2 (2x aangeduid op plaatje voor vergelijking) Waarom is dit stukje trottoir hier? Rood gearceerd! Ten opzichte van het trottoir in het verlengde ervan heeft geen enkele nut. Je hoeft daar niet te lopen en de wegbreedte kan beter aan het autoverkeer en fietsverkeer toekomen. Ook is de breedte van dit stukje trottoir groter dan bij de “linkerpunt 2” waar automobilisten moeten uitstappen en daar is wel de ruimte nodig. En als deze trottoir er toch moet komen kan dan daar een minde hoge band of schuine band komen of iets dergelijks komen zodat mijn velg niet elke keer beschadigd. Bij 3 (2x aangeduid op plaatje) voor vergelijking Breedte van de weg bij de rechter punt 3 is smaller dan de bestemmingstraat bij de linker punt 3. Dat komt omdat nogmaals te weinig aandacht voor de betere inrichting van dit kruispunt. Is er wel goed gekeken of dit stukje weg nog wel voldoet als de tramhalte wordt weggehaald tenslotte verander je de inrichting van het kruispunt daar. Ik denk dat het niet voldoet aan de richtlijnen en aan de inrichting van de openbare ruimte. Waar is het verkeersbesluit voor het wijzigen van de weg?

Nota van beantwoording Pagina 6 van 15

Bij punt 4 Het voetgangersoversteekplaats (vop) kan ook worden verwijderd omdat deze bedoeld was voor de tramhalte. Voor een vuilniscontainer de vop handhaven is echt absurd. Word nergens in de wijk aangelegd. Bij punt 5 Door alle aanpassing die nodig zijn voor alle eerder genoemde punten zal dit deel van invloed hebben op dit kruispunt. Maar ook hier is niet in het plan goed naar gekeken. Antwoord: Het vervallen van de halte Alberdingk Thijmstraat gebeurt om de doorstroming van lijn 16 te verbeteren. De aanpassing van het verkeersknooppunt valt buiten de opgave van het tramproject. In 2020 is een verkenning uitgevoerd naar de herinrichting van het gehele Hildebrandplein. Momenteel wordt een aantal varianten geschetst. Hier is onlangs een projectorganisatie voor opgezet, waar men op de hoogte is van het plan om de halte te laten vervallen. Uw zienswijzen zullen aan deze projectorganisatie worden doorgestuurd. Op de onderstaande website kunt u meer informatie over dit project vinden.

https://www.denhaag.nl/nl/in-de-stad/stadsdelen/laak/nieuws-stadsdeellaak/hildebrandplein-herinrichting.htm

Reactie 2 1. Gaarne cijfers over de aantallen mensen die gebruik maken van de haltes van lijn 16 aan de Erasmusweg. Antwoord: Voor de beantwoording van deze opmerking, zie punt 2 bij Veel gestelde vragen en opmerkingen. 2. Hoeveel smaller wordt de weg langs lijn 16 bij de aanpassing van de stations aan de Erasmusweg en hoe breed is nu en wordt dan die weg. Antwoord: De totale rijbaanbreedte bedraagt op dit moment circa 7,50 meter. De weg wordt circa 50 centimeter smaller.

Nota van beantwoording Pagina 7 van 15

Reactie 3 ik ben het nog steeds niet eens dat halte geysterenweg opgeheven gaat worden terwijl deze halte goed gebruikt wordt ik denk dat ik niet de enige bent die hier over klaagt nu moeten de bewoners verder gaan lopen om de tram te pakken. Antwoord: Voor de beantwoording van deze opmerking, zie punt 1 bij Veel gestelde vragen en opmerkingen.

Reactie 4 Wordt het traject van lijn 16 vanaf de hardenbroekstraat omgeleid met de werkzaamheden als het huidige plan doorgaat? Moet ik dus naar een andere tramhalte gaan om naar b.v. Holland spoor te gaan? Of wordt dit per halte gedaan? Antwoord: Voor de werkzaamheden is een buitendienststelling voorzien van 5 weken. Of er tijdens deze periode vervangend vervoer zal worden ingezet wordt nader bekeken. U wordt ruimschoots voor de uitvoeringstermijn hierover geïnformeerd.

Reactie 5 In de voorgenomen plannen van de aanpassingen lijn 16 staat dat halte Geysterenweg zal verdwijnen. Er heeft, om dit te onderbouwen, ook een meting van aantal haltegebruikers plaatsgevonden. Mijn vraag: wanneer heeft deze meting plaatsgevonden? Dat het voor de corona crisis is gebeurd is mij duidelijk. Maar ik vraag mij af of dit in 2019 heeft plaatsgevonden? Antwoord: Voor de beantwoording van deze opmerking, zie punt 2 bij Veel gestelde vragen en opmerkingen.

Reactie 6 Heeft de HTM al gereageerd? Het ging mij dus met name om de vraag "hoe heeft de HTM deze data verzameld" (omdat ik me sterk afvraag of de manier waarop dit gedaan is "mag") en, ook niet onbelangrijk: "Is er bij bovenstaande metingen rekening gehouden met het feit dat de halte Geysterenweg vanaf de Aagje Dekenlaan zeer geruime tijd (lees: meer dan een half jaar) niet bereikbaar is geweest omdat er een brug verwijderd was en de nieuwe brug pas op een veel later moment beschikbaar was?" Ik merk dat er hier in de buurt veel irritatie is (de buurtapp staat roodgloeiend) over het wegvallen van de halte. Mijn persoonlijke "bezwaar" zit hem vooral in het feit dat het proces voorafgaand aan het besluit niet helder is. Dat vind ik kwalijk, omdat de keuze daarmee eerder arbitrair dan goed onderbouwd lijkt (zonder uitleg hoe de data

Nota van beantwoording Pagina 8 van 15

verzameld is, is het niet toetsbaar of het wel klopt). En ik denk dat dat voor het creëren van draagvlak voor iets als dit op zijn zachtst gezegd niet zo verstandig is. Een goede les lijkt me: bij het communiceren van een impopulaire beslissing, zorg er als gemeente op zijn minst voor dat alle feiten paraat zijn. Antwoord: Voor de beantwoording van deze opmerking, zie punt 2 bij Veel gestelde vragen en opmerkingen.

Reactie 7 ik had nog 2 vragen over het voorontwerp, betreffende de hardenbroekstraat. is het mogelijk deze halte begaanbaar te maken vanaf 2 kanten? dan bedoel ik vooral de halte richting het centrum, die is aan de kant van de hardenbroekstraat afgesloten met een hek. terwijl bijvoorbeeld halte betje wolfstraat en geysterenweg van 2 kanten begaanbaar zijn. En is het ook mogelijk vanaf de kant van de hardenbroekstraat een oversteekplaats te maken naar de halte richting wateringse veld? nu moeten we altijd 'helemaal' omlopen naar de loevesteinlaan om op de halte te komen en klimmen er veel mensen het spoor over. Antwoord: Bij de halte Hardenbroekstraat stadinwaarts (richting centrum) wordt het in de nieuwe situatie mogelijk om de halte vanaf beide uiteinden van het perron op en af te lopen. De halte stad uitwaarts (richting Wateringseveld) is juist van één zijde bereikbaar vanwege de verkeersveiligheid. Als de halte aan twee zijden bereikbaar zou zijn, dient er ook een extra oversteekplaats te worden gerealiseerd. Een extra oversteekplaats zou daarnaast vertraging voor de tram betekenen en wordt dan ook niet voorzien.

Reactie 8 Geachte heer Van Asten en heer Renz, Allereerst dank ik u via deze e-mail voor de mogelijkheid tot het bieden van inspraak inzake het voorontwerp tramlijn 16M (kenmerk RIS307570). Het besluit tot het vrijgeven van het concept voorontwerp voor inspraak heb ik volledigheidshalve bijgevoegd. Door enkele buurtbewoners en mij is van deze mogelijkheid gebruikt gemaakt. In de bijlage treft u aan de definitieve zienswijze op het voorlopig ontwerp Tramlijn 16M. Deze zienswijze wordt ingediend gedurende de inspraakperiode, die loopt tot 12 maart 2021, en is opgesteld door en mede namens enkele buurtbewoners die belang hebben bij behoud van de tramhalte Geysterenweg. Ik verzoek u hiervan kennis te nemen, en zie allereerst uw ontvangstbevestiging tegemoet. Daarnaast verneem ik ook graag een inhoudelijke reactie op de zienswijze. Mocht u nog vragen hebben, dan ben ik uiteraard per e-mail of telefonisch te bereiken om u van een antwoord te voorzien dan wel een nadere reactie te geven. Met vriendelijke groet,

Nota van beantwoording Pagina 9 van 15

mede namens de in de zienswijze genoemde belanghebbenden, Het betreft 29 belanghebbenden uit de omgeving Guntersteinweg, Fraeylemastraat en Menkemastraat.

Nota van beantwoording Pagina 10 van 15

Nota van beantwoording Pagina 11 van 15

Nota van beantwoording Pagina 12 van 15

Nota van beantwoording Pagina 13 van 15

Antwoord: Voor de beantwoording van deze opmerking, zie punt 1 en 2 bij Veel gestelde vragen en opmerkingen.

Reactie 9 Allereerst willen wij benadrukken dat we blij zijn dat lijn 16 wordt voorbereid om de nieuwe lagevloertrams te kunnen ontvangen. Hierdoor kunnen ook mensen met een beperking gebruik maken van het openbaar vervoer. Antwoord: Dankuwel voor uw reactie Halten De inrichting en vormgeving van de halten voldoen aan de richtlijnen van toegankelijke halten. Het is wenselijk om bij de halten Hardenbroekstraat tot en met het Heeswijkplein waar mogelijk fietsvoorzieningen aan te brengen. Bij de halte Station Moerwijk zien wij aan beide uiteinden van de halten graag geleidelijnen aangebracht tot aan de gidslijn. Hierbij moet de geleidelijn richting station tot onder het spoorwegviaduct worden doorgetrokken. Waar wij vanuit het gezichtspunt van onze doelgroep minder gelukkig mee zijn, is dat twee halten worden opgeheven. Door het opheffen van de halte Van Geysterenweg en de Albertingk Thijmstraat wordt de afstand tot de bestaande halten vergroot. Voor mensen die slecht ter been zijn, is dat in veel gevallen een onoverkomelijk probleem. Wij pleiten er dan ook voor om de halten te handhaven. ….. is erg tevreden over de wijze waarop de blindegeleidelijnen verwerkt zijn in het ontwerp, waarbij we constateren dat deze niet alleen op de halte, maar ook naar de

Nota van beantwoording Pagina 14 van 15

eerstvolgende gidslijn lopen, zodat de halte vindbaar is voor mensen met een visuele beperking. Oversteken Bij de Hardenbroekstraat moeten reizigers wel erg ver omlopen. ….. adviseert daarom aan beide zijden van de halten een hellingbaan aan te brengen met een oversteek over de trambaan nabij de Hardenbroekstraat. Bij de Hardenbroekstraat en Remmersteinstraat adviseert ……. om de voetgangersoversteek over de trambaan verhard uit te voeren. Daarnaast adviseren we om bij de Geysterenweg een attentielicht voor fietsers en voetgangers aan te brengen. Ten slotte Helaas moeten we in deze zienswijze constateren dat …… niet betrokken is geweest bij het voorontwerp van dit gedeelte van lijn 16. Als belangenorganisatie willen we onze achterban zo goed mogelijk vertegenwoordigen en kijken we mee met de ontwerpen en de uitvoering van infrastructurele werken. Wij vinden het jammer dat het hier niet is gelukt om vooraf onze wensen kenbaar te maken. Dit leidt ertoe dat wij achteraf moeten constateren dat er keuzen worden gemaakt die voor onze achterban slecht uitpakken. We pleiten ervoor om ook in de verdere uitwerking van het project te worden betrokken zodat we gezamenlijk tot een integraal toegankelijke infrastructuur kunnen komen. Antwoord: Het is inderdaad aan de aandacht ontsnapt om …….te betrekken bij de totstandkoming van het voorlopig ontwerp. Hiervoor wordt excuses aangeboden.

Uw reactie wordt daarom extra op prijs gesteld. Bij de halte Hardenbroekstraat stadinwaarts (richting centrum) wordt het in de nieuwe situatie mogelijk om de halte vanaf beide uiteinden van het perron op en af te lopen. De halte stad uitwaarts (richting Wateringseveld) is juist van één zijde bereikbaar vanwege de verkeersveiligheid. Als de halte aan twee zijden bereikbaar zou zijn, dient er ook een extra oversteekplaats te worden gerealiseerd. Een extra oversteekplaats zou daarnaast vertraging voor de tram betekenen en wordt dan ook niet voorzien. De waarschuwingslichten bij de Geyesterenweg zijn met de komst van de nieuwe brug geplaatst en blijven gehandhaafd.

Nota van beantwoording Pagina 15 van 15