RIS308251 Stand van zakenbrief gebouw De Schilde The New Farm

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Saskia Bruines Wethouder van Economie, Internationaal en Dienstverlening

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

DSO/10087653 RIS308251

Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Grondbedrijf Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

30 maart 2021

secretariaatgrondzaken@denhaag.nl

Onderwerp

Stand van zakenbrief gebouw De Schilde/The New Farm

Geachte voorzitter, Bij brief van 24 november 2020 (RIS306914) heb ik u geïnformeerd over de ontwikkelingen rondom het gebouw De Schilde/The New Farm binnen de verbonden partij Starterspanden Den Haag B.V./C.V. Daarbij gaf ik u inzicht in de aanvullende financiële uitgangspunten en maatschappelijke kansen waarop de directie van Starterspanden Den Haag B.V. inspeelt om te komen tot een betere huurexploitatie en bezetting van het gebouw. Dit aansluitend op de vastgestelde beleidskaders en het businessplan De Schilde (RIS294506). Hierbij bied ik u een overzicht van de stand van zaken op dit moment. Daarbij ga ik in op de actuele bezettingsraad van het gebouw, de aard van de activiteiten van de ondernemers en de huidige (huur)exploitatie. Huidige bezetting Het gebouw De Schilde/The New Farm ligt in stadsdeel Centrum op het bedrijventerrein Fruitweg. In 2016 is het businessplan De Schilde (RIS294506) vastgesteld. Deze kent drie 3 pijlers; stadslandbouw, duurzaamheid en innovatie. De directie van de Starterspanden Den Haag B.V. opereert binnen dit kader. Met name op het gebied van duurzaamheid en innovatie met maatschappelijke meerwaarde bestaat een duidelijke vraag onder ondernemers die hun activiteiten op dat vlak ontplooien en daarvoor op zoek zijn naar bedrijfsruimte.

In de Bedrijfshuisvestingsstrategie Den Haag (RIS303177) is de ondervonden schaarste voor ondernemers en bedrijven in productie, handel, reparatie en logistiek op bedrijventerreinen en in de wijken ook vastgesteld. Door gericht aan te sluiten op deze vraag en actief op zoek te gaan naar geschikte nieuwe huurders, is de bezettingsgraad van het gebouw nu gestegen van 35% naar 51% eind 2020, en naar circa 70% begin tweede kwartaal 2021. Verwacht wordt dat eind 2021 de bezettingsgraad stijgt naar 80% en een positieve exploitatie van het gebouw De Schilde/The New Farm is bereikt. De gesloten huurcontracten met de ondernemers die zich er hebben gevestigd, hebben een looptijd van 3-5 jaar. Lerende van zowel onderzoeken als van goede praktijkvoorbeelden (zoals Blue City in Rotterdam) en aanhakend op de landelijke trend van Circulaire ambachtscentra ter versterking van de Circulaire Economie, is ingezet op een bundeling van activiteiten van ondernemers met een maatschappelijke impact. Dit op het gebied van de maakindustrie; repareren; delen en kringloop-activiteiten en voedselproductie.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10087653

Wij zien nu een rijke mix ontstaan van duurzame ondernemers in het gebouw die elkaar aantrekken en ook slim versterken. Een biologische pannenkoekenmaker (Panash) die de handen ineenslaat met een ondernemer die de ambitie heeft om oud fruit te verwerken tot stroop is een eenvoudig maar sprekend voorbeeld. Een ander goed voorbeeld is het nu in het gebouw gevestigde grotere bedrijf I-did, dat kleding recyclet tot nieuw (akoestisch) materiaal en andere producten, met het bankwezen en de vliegindustrie als grootste afnemer. Deze onderneming biedt werkgelegenheid aan mensen uit omliggende wijken met een afstand tot de arbeidsmarkt. Een overzicht van de huidige huurders treft u als bijlage bij deze brief. Veel productiebedrijven in De Schilde/The New Farm maken gebruik van circulaire of innovatieve productieprocessen. Innovaties leiden hierbij tot nieuwe kennis, nieuwe banen en leertrajecten. De hedendaagse én toekomstige focus op duurzaamheid en circulariteit maakt deze invulling van het gebouw dan ook toekomstbestendig. Door in te blijven zetten op een verrijkende samenstelling van ondernemers; onderlinge kruisbestuiving en synergie, wil De Schilde/The New Farm een bruisende plek zijn in de stad waar wordt voorgelopen op een duurzame toekomst met sociale meerwaarde voor de omliggende wijken en de stad.

Exploitatie en investeringen Het gebouw De Schilde/The New Farm heeft jaren een negatieve exploitatie gekend. Vanwege de te lage bezettingsraad waren de totale inkomsten niet toereikend om het merendeel van de beheerkosten, de gemeentelijke belastingen, heffingen en rentekosten te kunnen dekken. Door middel van een proactieve werving van nieuwe huurders en verschillende kostenbesparende maatregelen (denk daarbij aan een kleiner beheerteam, efficiënter energieverbruik en halvering van het rentepercentage op de lopende hypotheek van fonds FRED C.V. voor bepaalde tijd) is dit nu aanzienlijk verbeterd. Verwacht wordt dat eind 2021 de bezettingsgraad stijgt naar 80% en een positieve exploitatie van het gebouw De Schilde/The New Farm is bereikt. Om deze opwaartse koers echter bestendig voort te kunnen zetten en tegemoet te kunnen komen aan het volledige groeipotentieel van het gehele gebouw -en dat van de daarin gevestigde ondernemers-, zijn investeringen in het gebouw noodzakelijk. Grote leegstaande ruimtes, zoals op de tweede en de derde verdieping van het gebouw zijn zonder aanpassingen moeilijk verhuurbaar op een duurzame wijze. Om deze aanpassingen te kunnen doen is aansluiting gezocht (en een aanvraag ingediend voor) de Europese doelstellingen en Subsidie Kansen voor West II.

Hierbij wordt, lerende van belangwekkende voorbeelden zoals het Werkspoorkwartier in Utrecht, gedacht aan het creëren van bedrijfsruimte in de vorm van een zogenoemde box-in-box principe. Daarbij staan circulariteit, flexibiliteit en comfort centraal. Hiernaast wordt de benodigde vervanging van verouderde binnenklimaat installaties aangegrepen om het gebouw te verduurzamen. Het huidige energielabel van het gebouw is G. Momenteel worden de mogelijkheden onderzocht om te komen tot een betere energielabel tegen de laagst mogelijke kosten. Deze investeringen zullen vooruit moeten lopen op de huuropbrengsten en moeten worden terugverdiend met de huurinkomsten. De iconische kas bovenop het gebouw biedt kansen voor een innovatieve en energetische invulling die ook aansluit op activiteiten van de ondernemers in het pand. Deze kansen worden onderzocht en benut. De investeringen leiden ertoe dat het gebouw De Schilde/The New Farm, na een aanloop die in het verleden financieel niet zonder tegenslag verliep, op een marktconforme en positieve exploitatie kan rekenen over enkele jaren en voor de toekomst. Financieel realisme als gevolg van COVID-19 is daarbij op zijn plek.

2/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10087653

Impact COVID-19 De gevolgen van COVID-19 hebben een merkbaar effect op de financiële resultaten van de huurders in het gebouw, en de toekomst brengt wereldwijd de nodige onzekerheden met zich mee die onlosmakelijk met de pandemie zijn verbonden. Tot op heden hebben de effecten van COVID-19 niet geleid tot faillissementen, of huurders die het gebouw daardoor hebben moeten verlaten. Door middel van financiële maatregelen die door de directie van Starterspanden B.V. worden genomen, zoals herstructurering van huurcontracten, aanvullende afspraken over betaling van huur- en servicekosten, worden de nadelige effecten voor de huurders in samenspraak met hen het hoofd geboden. Een nadelig, doch beheersbaar effect op de liquiditeitspositie van de verbonden partij Starterspanden Den Haag B.V./C.V. is daarmee onontkoombaar. Dit is een doorlopend aandachtspunt. Conclusie Het gebouw De Schilde/The New Farm heeft het laatste jaar een positieve ontwikkeling laten zien als het gaat om aantrekken van nieuwe bedrijvigheid. De volgende stap in deze ontwikkeling is een groei naar 100% bezetting van het gebouw. Het vastgestelde businessplan uit 2016 wordt hiertoe geactualiseerd en uiterlijk in het vierde kwartaal van 2021 aan u aangeboden. Ik hoop u met het bovenstaande voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, Saskia Bruines Wethouder Economie

3/4

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/10087653

Bijlage: overzicht huurders gebouw De Schilde/The New Farm maart 2021 I-did Factory B.V. I-did Den Haag B.V. Copiatek Scan & Computer Solutions B.V. Stichting Mensen van Overal Haags Hoog Roast Factory; Eiber Bier Fairm Rebel Farms Gastvrijheidscoach Melo Makers Brute Bonen Haagsche Schatten Utility Connect Taal Finaal Change2Move Zina Coaching Selvi Coaching Roestig Blond GrooviMedia Joel Thurman Sint Karas Ash Capital Starterspanden Den Haag; Warmoeskerken Drop of Lemon eCommerceCafe Stichting Joury Perfect Sterk Kookfabriek Tiem Culinair Camros Yespers Dutch’n Decent

4/4