RIS308182 bijlage

Erfgoedvisie Archeologie Monumentenzorg & Welstand Haags Gemeentearchief

Cultureel erfgoed Cultureel erfgoed is een verzamelnaam voor monumenten en verzamelingen met een grote cultuurhistorische betekenis. Deze sporen uit het verleden zijn zichtbaar en tastbaar aanwezig. Cultureel erfgoed kunnen voorwerpen in musea, landschappen, monumenten, archieven of archeologische vondsten zijn; het materiële erfgoed. De daaraan verbonden gebruiken, gewoonten en verhalen vormen ons immaterieel cultureel erfgoed.

Nieuwe haring happen te Scheveningen, ca. 1950 Foto door Fotoburo Thuring

Haags Erfgoed…. de Collectie Den Haag Den Haag kent belangrijk materieel en

tastbaar is, maar voor de Hagenaar wel heel

immaterieel erfgoed, waarbij het materiële

betekenisvol. Enkele voorbeelden hiervan:

erfgoed valt onder te verdelen in een

de Haagse Markt, Prinsjesdag, Vlaggetjes-

onroerende en een roerende component.

dag en personen van zeer divers pluimage,

Onroerend erfgoed kennen we in de vorm

zoals Haags Jantje en Haagse Harry.

van bijvoorbeeld de Romeinse limes

Maar ook de namen van Haagse straten,

(verdedigingslijn/grens) en cultuur-

vastgelegde verhalen van haar inwoners,

historisch landschap, zoals de Haagse

de rijtoer op Prinsjesdag, Parkpop en de

strandwallen, die zich weliswaar in de

herdenking bij het Indië-monument

ondergrond bevinden, maar die je soms

behoren tot ons immateriële erfgoed.1

letterlijk tegenkomt. Belangrijk onroerend erfgoed wordt ook gevormd door de vele monumentale gebouwen en stadsgezichten die de Haagse historie belichamen dan wel gerelateerd zijn aan de positie van Den Haag als bestuurscentrum en stad van Vrede en Recht. Daar vinden we ook veel roerend erfgoed: archeologische vondsten en vindplaatsen, maar ook bijzondere voorwerpen in musea en in archieven, zoals de historische prenten, tekeningen, foto’s en affiches die het Haags Gemeentearchief beheert. Dit erfgoed helpt ons om de historie van en ontwikkelingen in de stad te kunnen reconstrueren. En tot slot hebben

Demonstratie stofzuigermondstuk op de Haagse Markt aan de Herman Costerstraat, 1 februari 1993 Foto door Dienst Stedelijke Ontwikkeling (Bert Mellink)

we het immateriële erfgoed, dat niet

1. Het Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Nederland (KIEN) houdt een inventaris bij van immaterieel erfgoed in het land.

3 Erfgoedvisie

Het belang van de Collectie Den Haag …. voor identiteit, cultuur en samenleving De betekenis van erfgoed ligt vooral in de

maar ook naar continuïteit en toekomst.2

bijdrage die het levert aan ons identiteits-

Zo heeft de instroom van mensen uit het

besef. We ervaren het verleden pas als een

voormalig Nederlands-Indië Den Haag de

erfenis, een erfgoed, als we ons erin kunnen

bijnaam ‘de Weduwe van Indië’ opgeleverd,

herkennen, als het bij ons hoort. Erfgoed

iets dat niet alleen kenbaar is door of in de

draagt op die manier bij aan de identiteit

Archipelbuurt maar ook van invloed is

van groepen en gemeenschappen waartoe

geweest op andere facetten van de stad,

wij behoren. En wie dan ‘identiteit’ zegt,

zoals op de Haagse muziekcultuur.

verwijst niet alleen naar het verleden,

Wieteke van Dort ('Tante Lien') overhandigt tijdens de 22e Pasar Malam Besar de eerste exemplaren van de nieuwe langspeelplaat van Rudy and the Raindrops aan Rudy van Dalm zelf en zijn drie kinderen, die tijdens de Pasar zullen optreden, 18 juni 1980. Foto door Robert Scheers 2. Willem Frijhoff, dynamisch erfgoed, Amsterdam 2007

4 Erfgoedvisie

Inmiddels is Den Haag de meest diverse stad van Nederland.3 Het verbinden van al die verschillende groepen met elkaar en met de stad is dan ook een van de belangrijkste brede maatschappelijke opgaven waar we voor staan. Erfgoed kan daarin een belangrijke rol spelen. Het bindt mensen en brengt ze bij elkaar. Dat gaat echter niet vanzelf; het is iets waar burgers mee in contact moeten kunnen komen, zodat ze dat als iets ‘van henzelf’ kunnen gaan beschouwen. Als dat gebeurt, als Hagenaars meedoen met tradities en activiteiten die verbonden zijn met de stad en ze meer weten over de geschiedenis van de plek waar ze wonen en leven, dan versterkt dat niet alleen hun eigen identiteit maar ook de gemeenschapszin. Zorg voor erfgoed betekent nadrukkelijk niét dat veranderingen in de woon- en leefomgeving zouden moeten worden tegengehouden. Integendeel: stad en samenleving ontwikkelen zich, in reactie op een steeds veranderende maatschappelijke context. Zo is het evident dat als gevolg van de ontkerkelijking ook in Den Haag kerkgebouwen een andere, vaak nietreligieuze, bestemming krijgen of soms geheel verdwijnen. Gebedshuizen van andere religies worden daarentegen juist geleidelijk aan meer zichtbaar in de stad. 3. De nieuwe tevredenheid. Toenemende diversiteit naar herkomst in Nederland, WWR 2018

Erfgoedvisie

5

Zo werd de eerste moskee van Nederland, in

In het geval van Den Haag en van veel

1955 in het Benoordenhout, in eerste aanleg

andere grote steden, omvatten de

ontworpen als Haagse villa. In de decennia

‘generaties na ons’ veel Hagenaars die voor

daarna kreeg het gebouw een aantal

een belangrijk deel hun wortels nog maar

aanpassingen waardoor het gebedshuis

recent in Nederland hebben liggen.

zich steeds meer als moskee liet zien. Dit is

Dat betekent iets voor ons erfgoed-

een mooi voorbeeld van het dynamische

perspectief en voor de ambities daarin.

karakter van erfgoed en laat zien dat het

Want dat wat we als erfgoed ervaren en

juist belangrijk is om transities in de stad

benoemen kan voor verschillende groepen

vast te leggen. Zodat wij, en generaties na

en culturen verschillend zijn in aard en

ons, de lijnen van ‘toen naar nu en straks’

uitingsvorm. We moeten onszelf dan ook

kunnen blijven volgen.

nadrukkelijk de vraag stellen of we in onze

Eerst moskee (Mobarak-moskee) van Nederland aan de Oostduinlaan 79, maart 1956. Foto door J.W. Durrer

6 Erfgoedvisie

benadering van de Collectie Den Haag wel inclusief genoeg zijn. De continuïteit van cultureel erfgoed zit – hoe contrair dat ook mag klinken – in de beweging, en die beweging zit ook in nieuwe bevolkingsgroepen in de stad. Zij moeten de ruimte krijgen om hun culturen en geschiedenissen onderdeel te laten uitmaken van het erfgoed van de stad, van de Collectie Den Haag. Tegelijkertijd weten we ook dat de zorg voor het Haagse erfgoed veelal is belegd bij Haagse instellingen en ‘erfgoedhoeders’ die niet representatief zijn voor deze ‘nieuwe’ groepen die deel zijn gaan uitmaken van onze samenleving. We moeten onszelf dus steeds de vraag te stellen of de Collectie Den Haag vanuit een inclusief perspectief wordt bekeken en samengesteld.

7 Erfgoedvisie

….. voor de Haagse economie Ons erfgoed maakt de stad aantrekkelijk.

Om de aantrekkingskracht van Den Haag op

Als dat erfgoed laagdrempelig en

bewoners en bezoekers te vergroten is het

aantrekkelijk wordt gepresenteerd, is dat

dus van groot belang dat de zichtbaarheid,

voor toeristen en recreanten een extra

toegankelijkheid en beleving van het

reden om de stad te bezoeken, iets waar we

erfgoed in de stad worden vergroot.

in economische zin wel bij varen. Onderzoek

Dat betreft uiteraard de in de stad

heeft uitgewezen dat vooral binnensteden

gesitueerde musea, maar ook iconische

met een monumentale historische kern als

gebouwen en plekken als het Binnenhof en

zeer aantrekkelijk worden ervaren door

de Passage, en winkelpanden als de

bezoekers, die er dan vaker terugkeren of

Bijenkorf en de voormalige Bonnetterie.

hun verblijf willen verlengen. Voor anderen kan het een reden zijn om in Den Haag te gaan wonen of werken. 4

200 jaar Prinsjesdag en Open Monumentendag op het Binnenhof. Rij voor bezichtigen Trêveszaal, 13 september 2014. Foto door Frank Jansen 4. Voortgang groeisector toerisme 2016, RIS 295521

8 Erfgoedvisie

…. en voor een verantwoorde omgang met onze leefomgeving Erfgoed vormt een essentieel onderdeel van een leefomgeving waar mensen zich thuis voelen, bedrijven zich graag vestigen en bezoekers van genieten.5 Een goede zorg voor erfgoed maakt dan ook onderdeel uit van een bredere maatschappelijke opgave die de gemeente heeft te vervullen. Dit vinden we intrinsiek belangrijk, maar dit wordt ook door wet- en regelgeving afgedwongen. Dat is op de eerste plaats de Erfgoedwet, die in 2016 in werking trad. Hiermee is één integraal wettelijk kader gecreëerd dat betrekking heeft op behoud van en omgang met museale objecten, monumenten en archeologie. Daarnaast geeft ook de Archiefwet het college van B&W een verplichting om het erfgoed dat zich in het gemeentearchief bevindt te behouden en voor burgers goed toegankelijk te maken. De afdelingen Monumentenzorg & Welstand, Archeologie en het Haags Gemeentearchief stellen elk iedere vier jaar een meerjarenbeleidsplan op waarin deze wettelijke taken worden vertaald naar ambities en activiteiten.

5. Cultuurprofiel stedelijke regio Haaglanden, Den Haag 2018, Cultureel erfgoed op waarde geschat, 2013, Haagse bluf, of het verbindende element in de positionering van Den Haag, 2009

9 Erfgoedvisie

Die zijn enerzijds gericht op het borgen van

historische plekken een analyse behoeft

het verleden, anderzijds zijn ze kader-

waarin belangrijke sporen uit het verleden

stellend voor de toekomst: de zorg voor

in de bodem, de gebouwde omgeving, in de

erfgoed is van invloed op het gemeentelijk

openbare ruimte en het landschap én in

beleid dat prettig en duurzaam wonen,

verhalen en tradities in samenhang met

werken en recreëren in onze stad mogelijk

elkaar worden meegenomen en gewogen.

moet maken. Hierbij richten deze

Een integrale cultuurhistorische

afdelingen zich, zoals eerder aangegeven,

benadering is dus nu – onder het huidige

op erfgoed dat zich bevindt in de bodem,

regime van de Erfgoedwet - al van belang.

de gebouwde omgeving, op bijzondere

Roerend cultureel erfgoed en de aanwijzing

plekken in de openbare ruimte en het

van rijksmonumenten worden geregeld in

landschap en op sporen uit het verleden

de Erfgoedwet. De aanwijzing van

vastgelegd in verhalen. Scheidslijnen tussen

ruimtelijk cultureel erfgoed (stads- en

deze aandachtsgebieden zijn best scherp te

dorpsgezichten en cultuurlandschappen)

trekken. Echter, de Erfgoedwet heeft deze

en omgang met het cultureel erfgoed in de

wettelijke scheidslijnen inmiddels

fysieke leefomgeving komen straks in de

opgeheven; de ontwikkeling van de stad in

Omgevingswet, die naar verwachting

planontwikkeling, -toetsing en –uitvoering,

in 2022 in werking treedt. In de Omgevings-

zou vanuit een integraal erfgoedperspectief

wet wordt bovendien ook het aanwijzen

moeten plaatsvinden. Beslissingen over de

van provinciale en gemeentelijke

inrichting van de publieke ruimte, onder-

monumenten geregeld, het vergunnen van

en bovengronds, verlangt dus een brede

(archeologische) rijksmonumenten en het

cultuurhistorische benadering.

beschermen van de omgeving van een

Dat betekent dat de kwaliteit van keuzes en

monument.

beslissingen over bebouwing, herinrichting van delen van de stad en de omgang met

Archeologisch onderzoek aan de Kort Vijverberg naar de (fundering van de) middeleeuwse Uiterste Poort. Deze poort was een van vijf poorten rond het Binnenhof en en gaf toegang tot het Voorhout en het Haagse Bos, 2012 Foto door Andjelko Pavlovic, afdeling Archeologie

10 Erfgoedvisie

11 Erfgoedvisie

De Omgevingswet gaat uit van een

erfgoed wordt opgenomen, stelt ons in

integrale omgevingsvisie op de stad die

staat om ook vanuit een erfgoedperspectief

moet kunnen worden door vertaald naar

op een verantwoorde manier een

een omgevingsplan (die de huidige

omgevingsvisie te kunnen opstellen,

bestemmingsplannen gaan vervangen).

omgevingsplannen te toetsen en een goede

De omgevingsvisie is een strategische visie

afweging van cultuurhistorische belangen

voor de lange termijn voor de gehele fysieke

voor het opstellen van gebiedsprofielen te

leefomgeving. Cultureel erfgoed maakt

maken.

daar deel van uit. In zowel de omgevings-

12

visie als het omgevingsplan is aandacht

Tot zover is beschreven hoe we het belang

voor cultureel erfgoed dan ook een verplicht

van erfgoed voor Den Haag zien, wat we

thema en spelen cultuurhistorische

daaronder moeten verstaan en waarom een

aspecten en afwegingen een belangrijke

integrale benadering ervan niet alleen

rol. Om die aspecten te kunnen inbrengen,

gewenst, maar ook noodzakelijk is. Hoe we

is het beschikken over een culturele

daar programmatisch uitvoering aan gaan

waardenkaart van groot belang. Deze kaart,

geven de komende jaren wordt beschreven

waarin zowel materieel en immaterieel

in de navolgende erfgoedagenda.

Madurodam met op de voorgrond het Binnenhofcomplex, ca. 1960. Foto door JosPé

Erfgoedvisie

De Haagse Erfgoedagenda De erfgoedagenda die hier wordt gepresenteerd dient niet om de verschillende sectorale beleidsvelden, -taken en -instrumenten te vervangen. Die blijven namelijk nodig en zullen beleidsdoelstellingen en bijzondere aandachtsgebieden op het eigen vakgebied en vanuit ieders wettelijk kader blijven omvatten. In bijlage 1 is per gemeentelijke erfgoedpartner hiervan een beknopt overzicht weergegeven. In de jaarplannen van de erfgoedpartners, het opstellen van nieuwe beleids(meerjaren)plannen en het initiëren van concrete activiteiten, zullen echter wel de komende jaren de volgende speerpunten als gezamenlijke ‘erfgoedagenda’ voor Den Haag specifieke aandacht krijgen:

I. De culturele waardenkaart Een culturele waardenkaart (ook wel: erfgoedkaart) biedt informatie over zowel bovengronds als ondergronds erfgoed, over rijks- en gemeentelijke monumenten, archeologische percelen en/of verwachtingszones. Ook zijn de resultaten van verschillende soorten (archeologische) onderzoeken in deze kaart opgenomen. Vanuit archieven kunnen aan bepaalde panden, terreinen of onder-zoekingen achterliggende rapportages, geschiedkundige verhalen of publicaties worden toegevoegd. Het betrekken van het immateriële historisch perspectief vormt

Duitse bunkers tevoorschijngekomen bij het afgraven van het duin aan Lindoduin, mei 1964 Foto door Stokvis

een belangrijke aanvulling op het materiële erfgoed. Sterker nog: deze geschiedenissen en verhalen maken soms juist plekken en gebouwen tot erfgoed.

13 Erfgoedvisie

Zoals al hiervoor werd beschreven is het van belang met het oog op de invoering van de Omgevingswet, om in de eerste plaats al het erfgoed in beeld te brengen. Dit erfgoed omvat: • Bovengronds erfgoed: rijks- en gemeentelijke monumenten en beschermde stadsgezichten; • Historische infrastructuur van Den Haag: historisch straten-, wegen- en pleinenstructuur, verkavelingspatronen, water en watergebonden infrastructuur, historisch groen/tuinen/parken; • Ondergronds erfgoed: Archeologische vindplaatsen en/of percelen waar archeologie verwacht wordt, resultaten van archeologische (voor) onderzoeken; • Archieven; • Immaterieel erfgoed (de verhalen bij plekken en gebouwen); • Collecties. Dit vergt over het algemeen geen nieuwe onderzoeken of inventarisaties. Veel informatie is al bij de gemeentelijke erfgoedpartners beschikbaar. Ook externe erfgoedpartners6 kunnen vanuit hun verschillende vakdisciplines hieraan een bijdrage leveren.

6. Hierbij moet gedacht worden aan onder meer de N.V. Stadsherstel, de vereniging Vrienden van Den Haag, de Vereniging Hendrick de Keyser, Stichting Haags Industrieel Erfgoed, de Geschiedkundige Vereniging Die Haghe, deels verenigd in het Haags Monumentenplatform

14 Erfgoedvisie

Het ontbreekt echter tot nu toe aan een

adresniveau in de digitale erfgoedkaart

medium dat deze informatie bundelt en dit

kunnen worden ‘geplot’ en zo het erfgoed

erfgoed integraal ontsluit: de erfgoedkaart.

in wijken en buurten van de stad beter

Om die reden wordt nog dit jaar gestart

inzichtelijk maakt. Met deze GIS applicatie

met het leggen van het digitale fundament

moet een solide fundament voor de

voor een dergelijke kaart. Momenteel wordt

erfgoedkaart worden gelegd, met daarbij

onderzocht welke GIS-applicatie hiervoor

een breed toepassingsbereik (bouw-

het meest geschikt is. Dit moet in ieder

geschiedenis, archeologie, sociale

geval een digitale basiskaart opleveren die

geschiedenis, genealogie en erfgoed- en

vervolgens de komende jaren met allerlei

monumentenbeleid). Het beschikken over

ander kaartmateriaal en historische

een dergelijke GIS-applicatie maakt het ook

(ruimtelijke) data kan worden aangevuld,

mogelijk dat we ons erfgoed voor het

zoals archiefmateriaal, archeologische data,

publiek met de nieuwste digitale

beeldmateriaal en andere gegevens die op

technieken vindbaar maken en presenteren.

Vlag Open Monumentendag aan de Prinsessegracht, 14 september 2008. Foto door Dienst Stedelijke Ontwikkeling (Claudia van Noord)

15 Erfgoedvisie

II. Het erfgoed van de Tweede Wereldoorlog Het erfgoed van WOII is, waar het gaat om

koninklijke familie in staat stelde uit te

monumenten, museale objecten en

wijken naar Engeland. Scheveningen als

archieven, goed gedocumenteerd. Dit in

uitvalsbasis voor veel Engelandvaarders,

tegenstelling tot de aandacht die er vanuit

Den Haag als belangrijk centrum van verzet

archeologie aan is geschonken tot nu toe.

en het Oranjehotel als de plek waarin veel

Dat laatste is recentelijk veranderd. Er is in

verzetsstrijders gevangen werden gezet.

de archeologische wereld aandacht voor het

Het Binnenhof als bestuurscentrum van de

tijdvak 1940-1945 opgekomen en sinds kort

Duitse bezettingsmacht, en de plekken in

zijn gemeenten ook wettelijk verplicht om

Den Haag van waaruit meer dan 14.000

daar beleid op te maken. We beschikken in

Joodse Hagenaars en 112 Roma en Sinti

Den Haag over veel meer erfgoed dan de

werden weggevoerd. In de stad zijn op veel

‘harde’ (betonnen) sporen van de Atlantik-

plekken monumenten geplaatst die deze

wall. Het militair landschap dat de bezetter

gebeurtenissen herdenken. Ook dit

destijds creëerde liet ook ‘zachte’ sporen na,

WOII-erfgoed moet een plek krijgen op de

zoals (resten van) loopgraven, schutters-

erfgoedkaart.

schilderingen/afbeeldingen op/in bunkers en meubilair/mobilia. Tot dit erfgoed behoren zoals gezegd ook materiële (archief)bronnen (inclusief egodocumenten zoals dagboeken), maar ook immateriële bronnen (de verhalen, bijvoorbeeld het gebruik van panden en locaties door de bezetter) en monumenten in de zin van gedenktekens. En ook specifieke gebeurtenissen, de oorlogsgeschiedenis van Den Haag kenmerken, behoeven aandacht. Zo is daar de ‘slag om de Residentie’, met daarin een prominente rol voor de vliegvelden Ypenburg en Ockenburg – de Duitse luchtlandings16

operatie die volledig mislukte en de Erfgoedvisie

Dodencel 601 in het 'Oranjehotel', Pompstationsweg, oktober 1965 Foto door Stokvis

putten, veldkeukens, versperringen, paden,

III. Nieuwkomers door de eeuwen heen Het is zaak om het Haagse erfgoed-

door het onder te brengen bij een erfgoed-

landschap een veelkleurig palet te laten

instelling en het vervolgens van daaruit te

zijn. De eerder genoemde ‘nieuwe groepen’

presenteren, niet voor al deze groepen een

in de stad moeten dan ook meer bij het

vanzelfsprekendheid is. Dat hoeft echter het

erfgoed worden betrokken en ook hun

vastleggen en delen ervan, en het koppelen

eigen erfgoed zou een plek moeten krijgen

van die verhalen aan plekken en bijzondere

binnen het erfgoedbeleid. Om de

gebeurtenissen in de stad, niet te

‘beweging’ in de continuïteit van cultureel

verhinderen. Andere technieken en

erfgoed onder de aandacht te brengen en te

instrumenten, zoals bijvoorbeeld Oral

onderstrepen, moet het thema

History, kunnen hierop worden ingezet.

‘nieuwkomers door de eeuwen heen’ in gezamenlijkheid inhoud worden gegeven, in beleid en activiteiten. Dit kan bijvoorbeeld door de programmering in de Historische Informatie Punten. Maar ook door het ontwikkelen van speciale activiteiten en projecten, bijvoorbeeld door meer aandacht te schenken aan verschillende fasen van migrantengeschiedenis in onze stadsgeschiedenis van de afgelopen eeuwen (‘migratie is van alle tijden’), inclusief de plekken waar nieuwe groepen zich dan vestigden. Voor wat betreft de meer recente migranten die zich in onze stad hebben gevestigd is onlangs het project Archief Inclusief gestart, een initiatief om bevolkingsgroepen te bereiken uit verschillende culturen en zo hun ervaringen, verhalen en archieven ‘op te halen’. Daarbij is het goed ons te realiseren dat de ‘traditionele’ manier van het beheren van erfgoed,

17 Erfgoedvisie

IV. Kennisdelen, voorlichting, promotie en burgerparticipatie De gemeentelijke erfgoedpartners zijn elk op hun eigen terrein intensief bezig met het delen van kennis, geven van voorlichting over erfgoed en het promoten van deze rijkdom. Erfgoedbreed vormen de negen Historische Informatiepunten (HIP’s) voor deze activiteiten het meest belangrijke ‘gezamenlijke medium’. In de HIP’s kunnen de inwoners van Den Haag op toegankelijke wijze in aanraking komen met het Haagse erfgoed en worden er gestimuleerd daar zelf ook iets mee te doen. In de evaluatie uit eind 2018 werd onder andere een versterking van de HIP’s aangekondigd in de vorm van het meer betrekken van de diverse wijkverenigingen en historische verenigingen. Het steeds verder uitbouwen van de HIP’s als pijlers in de erfgoedinfrastructuur van de stad, evenals het vergroten van de inbreng van de wijkverenigingen en historische verenigingen hierbij, is een speerpunt waar ook de komende jaren gezamenlijk aan gewerkt wordt. Daar kunnen ook andere Haagse erfgoedinstellingen bij betrokken worden, met name Haagse musea. Het cultuuronderwijs dat zij aanbieden vormt een waardevolle bijdrage aan een actieve omgang met ons erfgoed. Het Haags 18

Historisch museum natuurlijk, met haar Erfgoedvisie

focus op Haagse geschiedenis, Muzee voor

Zo kunnen de ‘schildersbrieven’ die het HGA

wat betreft de Scheveningse historie, het

in beheer heeft7 gekoppeld worden aan

Kunstmuseum dat kunst meer vanuit een

kunstwerken van deze schilders in beheer

internationaal perspectief belicht (maar

bij onze musea, en aan panden in de

dan wel met een collectie die eigendom is

Haagse binnenstad waar deze schilders

van de stad Den Haag, en daarmee zeker

destijds woonden, panden die nu deels een

ook Haags erfgoed vertegenwoordigt) en

monumentale status hebben en gelegen

het Museon met een breed museaal

zijn op Haagse bodem waarin soms

cultuurprofiel.

schatten uit het verleden zijn opgegraven.

Het zoeken naar verbinding tussen wat

Het integraal belichten van dit soort

deze museale instellingen te bieden hebben

‘kruisverbanden’ maakt erfgoed actueel en

en de gemeentelijke erfgoedinstellingen,

intrigerend.

biedt interessante mogelijkheden.

Overzicht Dag van de Haagse Geschiedenis op het Plein, april 2019. Foto door Robin Butter

7. Van o.a. Willem Maris, Mesdag, Toorop, Mauve, Weissenbruch, Willem Witsen, Zilcken, Isaac en Jozef Israëls

Erfgoedvisie

19

Voor het presenteren daarvan is

uit de oorlogsjaren op te sporen, te

gebruikmaking van nieuwe media en

digitaliseren en van verhalen en context te

technieken belangrijk; het helpt ons om

voorzien. Dit project laat zien dat de zorg

nieuwe groepen aan te spreken, zeker de

voor ons erfgoed niet is voorbehouden aan

jongere generaties. Door veel meer met

de overheid, maar een gezamenlijke

Virtual Reality en 3-D technieken te gaan

inspanning van gemeente én burgers

werken, naast meer traditionele vormen,

behoort te zijn.8 En Hagenaars laten zich

vergroten we dus het bereik en kunnen we

wat dat betreft ook niet onbetuigd.

op een aansprekende manier ons erfgoed

Een goed voorbeeld daarvan is de viering

onder de aandacht brengen.

van 100 jaar ‘De Regentes’ in 2020, dat

Maar Hagenaars weten zelf ook vaak veel

gepaard zal gaan met onder meer een

van de geschiedenis van hun eigen

publicatie en een tentoonstelling, samen-

leefomgeving, kunnen verhalen inbrengen

gesteld door vrijwilligers. Om dit soort

en documenten, foto’s, films, monumenten

waardevolle particuliere initiatieven te

en artefacten van (context)informatie

stimuleren en belonen zal de Haagse

voorzien. Dat verrijkt het materiaal,

Erfgoedprijs worden ingesteld. Deze prijs

tegelijkertijd brengt het zoeken hen ook

wordt jaarlijks uitgereikt, op de Dag van de

dichterbij dat erfgoed. Zo heeft het Haags

Haagse Geschiedenis, aan een particulier

Gemeentearchief momenteel een project

project dat zich heeft onderscheiden door

‘Oorlog in Den Haag. Dagelijks leven in

op een bijzondere of inspirerende manier

bewegend beeld, 1940-1945’ in voor-

Haags erfgoed te behouden, documenteren

bereiding, bedoeld om bij de Haagse

of presenteren.

bevolking nog zoveel mogelijk filmbeelden

8. Kernwaarden Binckhorst 2017-2030, Toekomstvisie Haags Veen 2018-2022, [2018]

20 Erfgoedvisie

Bijlage 1 Overzicht staand beleid, vigerende programma’s en structurele programmapunten. I. Archeologie De afdeling Archeologie zorgt er voor dat Archeologische vindplaatsen in Den Haag goed worden beheerd en indien noodzakelijk goed worden onderzocht en gedocumenteerd. Daarnaast zorgt de afdeling ervoor dat de kennis over het verleden van de stad zo goed mogelijk naar de bewoners en bezoekers wordt uitgedragen met inzet van allerlei middelen. Het huidige beleid is vastgesteld in de Beleidsnota en de daarbij behorende bijlagen, de Gemeentelijke onderzoeksagenda en de Archeologische Waarden- en Verwachtingenkaart, die beiden op onze website te vinden zijn. Jaarlijks worden de werkzaamheden van de afdeling opgenomen in een Jaarwerkplan en de activiteiten worden in een evenementen-agenda opgenomen.

21 Erfgoedvisie

II. Gemeentearchief Het Haags Gemeentearchief documenteert en presenteert de geschiedenis van de stad en van haar inwoners. Daartoe beheert het HGA meer dan 16 kilometer documentatie, foto’s, audiovisueel materiaal, prenten, tekeningen, affiches en publicaties. Deze kunnen gedeeltelijk online worden geraadpleegd, en dat wat niet digitaal beschikbaar is kan op de studiezaal in het Atrium van het Stadhuis worden ingezien. Het HGA beantwoordt informatievragen over de Haagse geschiedenis en draagt actief bij aan het belichten ervan door tentoonstellingen, lezingen en publicaties te verzorgen, en materiaal aan derden voor hetzelfde doel beschikbaar te stellen. In het meerjarenbeleidsplan van het gemeentearchief worden de belangrijkste speerpunten benoemd en omschreven. Daarnaast worden jaarlijks werkzaamheden en activiteiten opgenomen in een jaarplan. Voor meer informatie over activiteiten van het HGA en de archieven en collecties die worden beheerd, zie: www.haagsgemeentearchief.nl

22 Erfgoedvisie

III. Monumentenzorg & Welstand Monumentenzorg richt zich op het in stand houden van de architectuurhistorisch waardevolle elementen in de stad op zodanige wijze, dat deze zowel een functie kunnen blijven vervullen in het stedelijk leven, inclusief ruimte voor eigentijdse opgaven zoals duurzaamheid, als blijvend een waardevol belevings-aspect vormen voor de huidige en toekomstige generaties. Het lopende programma monumentenzorg bestaat uit: Cultuurwaardenonderzoek naar en inventarisatie van de ‘Jonge Bouwkunst’ (1965-1995). Het beschermen van erfgoed door middel van het aanwijzen van gemeentelijke monumenten (actuele werkvoorraad: Indisch erfgoed, funerair erfgoed, winkelarchitectuur, erfgoed Koude Oorlog, scholen). Objectbeheer door middel van het WABO-vergunningstelsel en het faciliteren van eigenaren en beheerders van het erfgoed. Structuurbeheer door het borgen van de cultuurhistorie in ruimtelijke plannen. Kennisdelen, voorlichting, promotie (Open Monumentendag, Cultuurmenu, Dag van de Haagse Geschiedenis, publicaties in de VOM-reeks en exposities in het HIC en in de HIP’s).

23 Erfgoedvisie

Colofon Dit is een uitgave van Gemeente Den Haag Haags Gemeentearchief Archeologie Monumentenzorg & Welstand 200 exemplaren maart 2021