RIS307849 Voortgang wijkaanpak energietransitie

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Liesbeth van Tongeren Wethouder van Duurzaamheid en Energietransitie

114

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Leefomgeving

DSB/10070342 RIS307849 Contactpersoon

M.Kosterman Dienst

Stadsbeheer Afdeling

Beleidsafdeling Stadsbeheer Telefoonnummer

14070 E-mailadres

Datum

martijn.kosterman@denhaag.nl

17 februari 2021 Onderwerp

Voortgang wijkaanpak energietransitie

Geachte voorzitter, 1. Aanleiding Den Haag is een groene, gezonde en leefbare stad. Dat willen we behouden, voor alle bewoners en de volgende generaties. Door klimaatverandering staat de kwaliteit van onze leefomgeving onder druk. Om klimaatverandering een halt toe te roepen, moeten we overstappen van fossiele naar schone energie. Dat is een grote opgave waarvoor de hele stad in beweging moet komen. De VNG heeft namens de gemeenten het landelijke Klimaatakkoord (2019) ondertekend met daarin hoge ambities als het gaat om de verduurzaming van de gebouwde omgeving. De gemeente en regio’s hebben daarbij de leiding. Overgaan op schone energie kan het beste stap-voor-stap en wijk-voor-wijk. Om die reden zijn we gestart in 10 Groene Energiewijken. Dit zijn Moerwijk-Oost, de Noordpolderbuurt, het Koningsplein, Ypenburg, de Vruchtenbuurt, de Vogelwijk, het Statenkwartier, de Binckhorst/CID, Den Haag Zuidwest en Mariahoeve. Hier doen we ervaring op met de energietransitie: met wat bewoners, ondernemers en instellingen willen en wat er mogelijk is qua verminderen van energieverbruik, schonere bronnen en netten. Dit is een nieuwe uitdaging. In drie wijken heeft de gemeente zelf het initiatief genomen, in drie andere wijken heeft Duurzaam Den Haag dit gedaan en in vier wijken ligt het initiatief bij bewonersinitiatieven.

Dit om snel aan de slag te gaan en te leren wat een goede aanpak geeft. Daarbij is ook gekeken naar de aanwezige kansen in de wijken. De wijken die de gemeente oppakt zijn bijvoorbeeld wijken waar woningcorporaties investeringen willen doen. Op deze manier hebben we de afgelopen 2 jaar concrete voortgang geboekt en ervaring opgedaan met verschillende aanpakken gericht op het betrekken van bewoners, ondernemers en instellingen bij de energietransitie. Als rode draad is te zien dat duurzaamheid leeft in de stad. Er zijn veel kleine en grotere initiatieven en veel bewoners hebben zelf al energiebesparende maatregelen genomen. Energietransitie betekent in de eerste plaats aanpassingen in huis, zoals isolatie, goede ventilatie en inregelen van installaties. Daarnaast gaat energietransitie over het transport van duurzame energie naar de woningen en over het realiseren en exploiteren van schone bronnen. Aan alle drie wordt in de groene energiewijken gewerkt. Voor aanpassingen in de woningen, isolatie en verdere energiebesparing is breed draagvlak en hier zijn veel bewoners mee aan de slag. Bereidheid om over te stappen op een schone energiebron ligt ingewikkelder.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10070342

Een kopgroep wil snel van aardgas af om over te stappen op een duurzame energiebron. Anderen zijn nog niet zo ver. In gesprekken in de wijken komen alle aspecten van de energietransitie voorbij. Die zijn daarom de ene keer gemakkelijker dan de andere keer. 2. Doel In deze brief geef ik u een korte stand van zaken van het gevolgde proces in de 10 groene energiewijken, wat de ervaringen ons tot op heden geleerd hebben en wat dat betekent voor het vervolg. Daarbij kondig ik aan het proces tot nu toe te gaan evalueren. De concrete resultaten van de energietransitie in de hele stad kunt u lezen in de voortgangsbrief die samen met de jaarrekening naar de raad komt. 3.

Stand van zaken per aanpak

A) Wijkenergieplan op initiatief van Duurzaam Den Haag In Moerwijk-Oost, de Noordpolderbuurt en het Koningsplein en omgeving werkt Duurzaam Den Haag samen met bewoners aan de energietransitie. Duurzaam Den Haag heeft daarbij veel aandacht besteed aan het creëren van bewustwording en draagvlak. Met klankbordgroepen van inwoners en professionals zijn veel gesprekken gevoerd zoals bijvoorbeeld over koken op inductie en verduurzaming van buurthuis Laakhage. Ook worden, ondersteund door professionals, scenariostudies gedaan naar de technische mogelijkheden voor een duurzame energievoorziening van de wijk. De ervaringen worden teruggekoppeld aan de gemeente. De gemeente denkt mee en deelt de ervaringen die in de andere wijken opgedaan zijn. Duurzaam Den Haag heeft aan de gemeente gevraagd om na de scenariostudies de regie te nemen bij het opstellen van energieplannen voor de drie wijken. Dat past beter bij de regierol van de gemeente. B) Wijkenergieplan op initiatief van bewonersinitiatieven In de groene energiewijken Ypenburg, Vruchtenbuurt, Vogelwijk en Statenkwartier zijn bewonersinitiatieven bereid gevonden om een wijkenergieplan op te stellen. Daar biedt de gemeente maatwerk ondersteuning. Voor scenariostudies is soms de bewonersorganisatie opdrachtgever en soms de gemeente, afhankelijk van de wensen en mogelijkheden van het bewonersinitiatief.

Deze studies beschrijven de technische mogelijkheden voor een duurzame energievoorziening in de wijk. Ieder initiatief kiest zelf de manier waarop in hun wijk over de energietransitie en, onder andere over de scenariostudies, wordt gecommuniceerd. Zo nodig helpt de gemeente daarbij. Hernieuwbare Warmte Ypenburg (HWY) Bewonersinitiatief HWY heeft zelf een wijkenergieplan opgesteld. Vanwege het type bebouwing en de huidige energie voorziening zijn er in Ypenburg een paar voor de hand liggende oplossingen om te verduurzamen. In het plan van HWY staan de gevolgde processtappen, de uitkomst van de scenariostudie en een visie op de toekomst. HWY bespreekt hun plan begin dit jaar met de wijkbewoners. Het plan en de reacties bieden ze daarna aan de gemeente aan. Statenkwartier In het Statenkwartier is Buurtenergie Statenkwartier (BES) al lange tijd actief met energiebesparing en het opwekken van duurzame energie. Er zijn veel isolatie acties gedaan en meerdere collectieve zonnedaken gerealiseerd. De werkgroep Statenwarmte heeft een scenariostudie laten uitvoeren. De resultaten zijn besproken op een buurtbijeenkomst en er is een enquête voorgelegd aan de wijk. De studie geeft aan dat collectieve warmtelevering het meest voor de hand liggende alternatief voor aardgas is voor het Statenkwartier.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10070342

Ook is in de enquête de ambitie voorgelegd om met het Statenkwartier voor 2030 van het gas af te gaan. Dit heeft geleid tot stevige discussies in de wijk. Een kwart van de huishoudens heeft uiteindelijk op de enquête gereageerd. Daarvan gaf 70% aan nog te willen wachten met een keuze voor een andere energiebron. Met de partijen in het Statenkwartier is besproken dat wijkbreed ingezet blijft worden op alle vormen van energiebesparing. Samen met de koplopers wordt gekeken naar een aanpak waarbij gefaseerd overgestapt kan worden op een duurzame energiebron. Vogelwijk Wijkinitiatief “Vogelwijk Energie(k)” heeft afgelopen jaren voorbereidende stappen gezet richting schone energie. Zij hebben uitgangspunten vastgesteld en hebben een warmte werkgroep opgericht. Vanuit die werkgroep zijn wijkbrede acties opgezet voor collectief isoleren en “Zet ‘m op 70”. Ook is er een technische studie uitgevoerd en heeft de gemeente een scenariostudie laten opstellen. Voor het vervolgtraject heeft de werkgroep de gemeente verzocht om gezamenlijk een dialoog met de wijk te organiseren over de uitkomsten van deze studies. Vruchtenbuurt In de Vruchtenbuurt is bewonersinitiatief “Warm in de wijk” al lange tijd actief met het verduurzamen van de energievoorziening. Zij stellen zelf geen wijkenergieplan op maar zetten direct al de stap naar concrete projecten.

Eén daarvan gaat om een project van meer dan 500 woningen waarbij bewoners, samen met Dunea en NetVerder, kunnen overstappen op schone energie. Hiervoor heeft Warm in de Wijk een ELENA subsidie ontvangen vanuit de EU. In een ander project richt de Groene Mient zich op het aanleggen van een smart grid om elektriciteit tussen woningen in de wijk uit te kunnen wisselen. De gemeente ondersteunt deze activiteiten. C) Wijkenergieplan op initiatief van de gemeente Voor Binckhorst/CID, Den Haag Zuidwest en Mariahoeve stelt de gemeente het wijkenergieplan op. Vanuit die regierol betrekken we de relevante partijen. In deze wijken zijn scenariostudies gedaan naar het meest voor de hand liggende alternatief voor verwarming op aardgas. Binckhorst / CID In de Binckhorst zijn de gebiedsontwikkelingen in volle gang. De gemeente is hier al ver met de planvorming. Duidelijkheid over de energievoorziening is gewenst. Er is daarom een Bodemenergieplan opgesteld. Ook is door de gemeente een vergunning aangevraagd om warmte uit het oppervlaktewater te mogen winnen. Deze gaat onderdeel uitmaken van de concessieverlening. Naar verwachting wordt in de eerste helft van 2021 een ontwerp wijkenergieplan voorgelegd aan de wijk. Ook wordt een warmteplan opgesteld voor de Binckhorst.

Voor CID College Campus (Laakhavens) is voor de lopende gebiedsontwikkeling al een Bodemenergieplan en Warmteplan vastgesteld. Deze richten zich vooral op de nieuwbouw. Dit jaar wordt daar een collectief lage temperatuur warmte- en koudesysteem als concessie in de markt gezet. CID-Policy Campus valt voor een deel binnen de grenzen van het project EnergieRijk Den Haag. In dat project wordt ingezet op een collectieve WKO ring voor met name overheidsgebouwen. De gemeente heeft hiervoor samen met het Rijksvastgoedbedrijf een marktconsultatie gedaan. Daarnaast worden voor de nieuwbouw in het gebied een Bodemenergieplan en een Warmteplan opgesteld door de gemeente. Mariahoeve Er zijn in Mariahoeve veel gesprekken gevoerd met bewoners, initiatieven en bedrijven. Daaruit komt naar voren dat er draagvlak is voor energiebesparende maatregelen.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10070342

Er zijn verschillende ideeën over een toekomstige duurzame energiebron. Onder regie van de gemeente gaan we marktpartijen vragen met een goed alternatief te komen voor de corporaties, bewoners en ondernemers. Verschillende VvE’s en de woningbouwcorporaties staan op dit moment op het punt om te beslissen over ingrijpende investeringen. Daarvoor hebben zij op korte termijn behoefte aan duidelijkheid over de toekomstige energievoorziening. Tegelijkertijd gaan we door met de energiebesparingsaanpak, en dan grootschaliger met inzet van marktpartijen die gebouweigenaren een concreet aanbod kunnen doen. Particuliere eigenaren, VvE’s en de woningbouwcorporaties worden dit jaar benaderd met concrete voorstellen. Hiervoor zijn voorbereidende gesprekken met marktpartijen en het opzetten van een projectorganisatie in gang gezet. Den Haag Zuidwest In Zuidwest richten we ons in eerste instantie op het project aardgasvrije wijken, Bouwlust/Vrederust waarvoor we Rijkssubsidie hebben gekregen. We trekken samen op met de woningbouwcorporaties en proberen de activiteiten af te stemmen op hun investeringsagenda’s. Afgelopen jaar zijn hiervoor diverse studies gedaan. Deze vormen de input voor het energieplan voor Bouwlust/Vrederust. De intentie is om dat in de tweede helft van dit jaar met de wijk te bespreken.

In andere delen van Zuidwest vinden ook ontwikkelingen plaats die de energievoorziening raken. Waar mogelijk wordt meegelift op deze ontwikkelingen om de energievoorziening te verduurzamen. D) Overige bewonersinitiatieven Naast de tien groene energiewijken zijn ook andere bewonersinitiatieven bezig met het verduurzamen en de overstap op schone energie. Waar de gemeente kan, biedt ze ook deze bewonersinitiatieven ondersteuning. In Benoordenhout en de samenwerkende wijken Van Stolkpark, Buurtschap Centrum 2005, Duttendel Wittenbrug en Archipel & Willemspark zijn bewoners actief bezig met de energietransitie. Voor hun aanpak maken zij gebruik van de ervaringen in het Statenkwartier, Ypenburg, de Vruchtenbuurt en de Vogelwijk. Zo overwegen zij ook om de scenariostudies die zij uit hebben laten voeren te delen met de wijk, maar dan zonder een voorkeur aan te geven voor een specifieke techniek. Bewonersinitiatief “Gasvrij Scheveningen” werkt met concrete projecten zoals “Zet ‘m op 70” aan de bewustwording in Scheveningen en zet zo de eerste stappen in de energietransitie. 4. Ervaringen tot heden We hebben ontdekt dat het aanwakkeren van interesse bij bewoners voor de energietransitie goed gaat via buurtinitiatieven en Duurzaam Den Haag. Ook het uitvoeren van bijvoorbeeld kleine energiebesparende maatregelen, het organiseren van energy party’s en informatie avonden gaat heel goed.

Er is voldoende interesse om in klankbordgroepen of wijkorganisaties mee te denken. De inzet van bewoners, ondernemers en Duurzaam Den Haag versterkt het participatieproces. Over het algemeen zijn bewoners positief over het feit dat er gewerkt wordt aan het toekomstbestendig maken van de energievoorziening. Vooral als het gaat om energiebesparing en de maatregelen die men zelf kan nemen en de hulp die de gemeente daarbij biedt. Zo dalen direct de energiekosten en neemt het comfort toe. De grote stap naar de keuze voor een nieuwe energiebron en hoe je die energie naar woningen en bedrijven brengt, is erg ingewikkeld. Er is nog te veel onduidelijk over de keuze voor een andere bron. Zo verschuift het wetgevende landschap nog voortdurend en pakken lusten en lasten van de transitie niet voor iedereen hetzelfde uit. Ook twijfelen mensen door de mogelijke afhankelijkheid van grote marktpartijen. Het gesprek over een andere, duurzame energiebron is daarom ingewikkelder om met de wijk te voeren. Gezamenlijk een keuze maken wordt zo erg moeilijk.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10070342

Daarvoor is de regierol van de gemeente hard nodig. Die richt zich op de bronstrategie en op de manier waarop de schone energie bij de huishoudens komt. De gemeente voert hierover overleg met marktpartijen. Daarbij komt de gemeente op voor de belangen van de bewoners en bedrijven, en houdt het tempo en betaalbaarheid in de gaten. De gemeente deelt de ervaringen die op zijn gedaan in de wijken met bewonersinitiatieven. Dit draagt bij aan een lerende manier van werken. Met het opstellen van een Transitievisie Warmte – opdracht uit het landelijk klimaatakkoord - is het ook de vraag of een wijkenergieplan in de vorm die we voor ogen hadden nog wel het juiste instrument is voor de energietransitie in de wijken. Bovenstaande bevindingen vormen aanleiding om de eerder gekozen aanpak in de 10 groene energiewijken te gaan evalueren. In die evaluatie wordt terug én vooruit gekeken. De blik vooruit De energietransitie is een op het oog rommelig en onoverzichtelijk proces. Sommige panden zijn al klaar, anderen zijn halverwege en een deel moet nog beginnen. Hiervoor is geen uniform eenduidig proces te definiëren. Het vraagt om maatwerk. Daarin proberen we zoveel mogelijk herkenbaarheid en structuur aan te brengen. Ook kijken we naar andere steden. Tot nu toe is er in Nederland slechts één wijkenergieplan bekend en dat is van een wijk in Groningen.

Er zal veel door elkaar heen blijven lopen. Plannen zullen er verschillend uitzien op verschillende abstractie niveaus. Dit vraagt om voortdurende flexibiliteit. Zoals aangegeven gaan we de aanpak in de 10 groene energiewijken evalueren. Over de evaluatie en de conclusies die daaruit getrokken kunnen worden, stuur ik uw commissie in Q2 een brief. We betrekken dit bij de verdere vormgeving van ons beleid. Verder blijven wij samen met de G4 lobbyen bij het Rijk voor middelen, kennis en bevoegdheden om de regie op de energietransitie succesvol op te kunnen pakken. 5. Tot slot De energietransitie is een belangrijke opgave. Natuurlijk zijn de rollen van bewoners, ondernemers en overheid nog volop in ontwikkeling. Dat maakt het een bijzonder, complex en uitdagend traject. Alleen samen met al deze bewoners, ondernemers en partners kunnen we als Den Haag de volgende stappen zetten naar een schone energievoorziening. Met vriendelijke groet, de wethouder van Duurzaamheid en Energietransitie Liesbeth van Tongeren

5/5