RIS307791 Commissiebrief opening basisscholen 8 februari

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Hilbert Bredemeijer Wethouder van Onderwijs, Sport en Buitenruimte

060

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

OCW/10067905 RIS307791 Contactpersoon

Jonathan van de Bilt Dienst

Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Productgroep Onderwijshuisvesting Telefoonnummer

14070 E-mailadres

Datum

jonathan.vandebilt@denhaag.nl

5 februari 2021 Onderwerp

Opening basisscholen 8 februari

Geachte voorzitter, Op 8 februari gaan het primair onderwijs en de kinderopvang weer open. Sinds de bekendmaking hiervan door het Kabinet stellen de scholen en de kinderopvang alles in het werk om de heropening op een veilige en verantwoorde wijze te doen plaatsvinden. Bij de heropening voor scholen speelt daarbij het veiligheidsvraagstuk een grotere rol dan bij de kinderopvang. Dit is gebaseerd op het wetenschappelijk inzicht dat bij basisschoolkinderen het risico van overdracht van het Coronavirus groter is. Daarom zijn er specifiek voor basisscholen extra maatregelen aangekondigd op basis van advies van het OMT. In deze brief focus ik daarom op de heropening van basisscholen. Te meer omdat specifiek hierover vragen vanuit de raad zijn gesteld. Het is zeker bij kinderen in de basisschoolleeftijd van belang dat zij ‘regulier’ onderwijs kunnen volgen. Bij afstandsonderwijs voor deze doelgroep wordt vaak een groot beroep gedaan op ouders en leerachterstanden lopen bij basisschoolleerlingen relatief snel op. Ik heb groot respect voor de Haagse leraren, schoolleiders en schoolbesturen die zo flexibel en professioneel zijn dat zij in een korte periode alles weten te organiseren. Tegelijk snap ik ook de zorgen en vragen die er zijn bij ouders en andere belanghebbenden over het openen van de deuren.

Het Coronavirus is nog steeds onder ons, nieuwe mutaties van het virus hebben hun intreden gedaan én er dient zich mogelijk nog een derde golf van besmettingen aan. Kortom, de situatie is nog allesbehalve positief en dat maakt dat we uitermate voorzichtig en weldoordacht keuzes moeten maken. Met deze brief wil ik u graag informeren over de wijze waarop basisscholen in Den Haag invulling geven aan de heropening van 8 februari en de maatregelen die zij nemen om een zo veilig mogelijke werk- en leeromgeving te realiseren. Daarnaast wil ik u informeren over het onderwerp van ventilatie op scholen. Ik vind dit een belangrijk onderwerp en gelet op de complexiteit ervan én de eerdere vragen vanuit de raad hierover, wil ik hier graag uitgebreid bij stil te staan. Opening van scholen Ten behoeve van de heropening van basisscholen heeft de PO-Raad haar protocol (https://www.lesopafstand.nl/app/uploads/Protocol-basisonderwijs.pdf) aangescherpt dat als handreiking dient voor de wijze waarop het onderwijs vanaf 8 februari op basisscholen wordt ingericht. Het kabinetsbesluit tot heropening van de scholen is leidend: alle leerlingen gaan volledig naar school, met inachtneming van de RIVM-voorschriften.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

10067905

Schoolbesturen en schoolleiders besluiten op basis van het protocol per school hoe zij het onderwijs vormgeven en op welke wijze zij de diverse beschermende maatregelen in de praktijk brengen. Daarbij wordt rekening gehouden met leerlingen, ouders, personeel, het schoolgebouw en specifieke situaties die per schooldag kunnen verschillen. Al deze variabelen leiden tot maatwerk voor scholen. Er zijn scholen in Den Haag die gelet op bijzondere omstandigheden in hun specifieke schoolsituatie hebben besloten om in de eerste periode na de heropening te werken met halve klassen. Op het moment van schrijven van deze brief is veel nog in ontwikkeling, maar vanzelfsprekend volgt het college de ontwikkelingen nauwlettend. De Onderwijsinspectie heeft tot taak om scholen te controleren op het waarmaken van hun verplichting tot het bieden van onderwijs volgens de geldende veiligheidsmaatregelen. Het college heeft in deze geen controlerende of dicterende bevoegdheid. Het college onderhoudt met schoolbesturen intensieve contacten die worden benut om met hen in gesprek te blijven over de actuele situatie op basisscholen en de wijze waarop scholen hun onderwijs vormgeven in lijn met de geldende maatregelen.

Ondersteunend aan de inspanningen die scholen plegen werkt de GGD Haaglanden aan een apart protocol voor het sneltesten van leraren en leerlingen in het geval er een besmetting wordt geconstateerd op een school. Voor wat betreft ouders die ervoor kiezen hun kinderen ondanks de heropening van de basisscholen thuis te houden, geldt dat het ministerie van OCW heeft bepaald dat Leerplicht na een verzuimmelding door de school volledig en regulier kan handhaven. Bij verzuim vanwege een gezondheidsrisico (een kind met onderliggende medische aandoeningen) kan een school de jeugdarts inschakelen om met ouders te bespreken wat er eventueel nodig is om toch naar school te gaan. Uiteindelijk is ook hier sprake van maatwerk waarbij rekening gehouden wordt met specifieke omstandigheden. Ventilatie op scholen De afgelopen periode zijn landelijk zorgen geuit over de mogelijke aerogene verspreiding (via minuscule virus houdende druppels in de lucht) van het coronavirus. Logischerwijs ontstonden daarbij ook zorgen over schoolgebouwen waar relatief veel personen (kinderen en hun docenten) langere tijd in dezelfde ruimte samenkomen. Onderzoek laat zien dat de Haagse scholen in vergelijking met het landelijke gemiddelde, een relatief goede ventilatiecapaciteit hebben. Veel van de scholen hebben daarnaast recent geïnvesteerd in verbetering van de ventilatie of zullen dit de komende periode doen.

Hiervoor is Rijkssubsidie beschikbaar. Ook stimuleert de gemeente scholen om te investeren in hun ventilatiecapaciteit. Daarnaast wordt bij de vervanging van scholen gewerkt volgens het vigerende Bouwbesluit waarin adequate ventilatie-eisen zijn opgenomen. Gelet op de huidige situatie waarin we ons nog geconfronteerd zien met een hoge besmettingsgraad van het coronavirus, opkomende mutaties en winterweer waarin het misschien niet altijd voor docenten vanzelfsprekend is om ramen te openen en goed te ventileren, is het college van mening dat het belangrijk is om ook voor de korte termijn enkele praktische maatregelen te treffen om goede ventilatie in scholen te waarborgen. Dit is primair een verantwoordelijkheid van de scholen zelf, maar het college ziet het als taak om daarin te faciliteren en stimuleren. Daarom zijn medewerkers bij de gemeente beschikbaar om vragen van scholen op het gebied van ventilatie en de verspreiding van het coronavirus te beantwoorden.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

10067905

Daarnaast dringen wij aan in de contacten met schoolbesturen dat zij bij scholen met natuurlijke ventilatie zoveel mogelijk gebruik maken van CO2-meters, zodat we zicht houden op de ventilatie in deze gebouwen en leerkrachten makkelijk de actuele luchtkwaliteit in een klaslokaal kunnen aflezen en vervolgens direct actie kunnen ondernemen door bijvoorbeeld een raam te openen. Doordat schoolbesturen in Den Haag in de afgelopen periode meer dan duizend CO2-meters hebben aangeschaft, hangt in het merendeel van de lokalen in Den Haag een CO2-meter. De rol van aerogene verspreiding bij het coronavirus Het RIVM geeft aan dat over de mogelijke aerogene verspreiding van het coronavirus nog geen wetenschappelijk uitsluitsel te geven is, maar dat deze verspreiding geen significante rol gespeeld lijkt te hebben in de verspreiding van het virus tot nu toe. De GGD benadrukt dat het belangrijkste voor leerkrachten en leerlingen is dat zij zich houden aan de ‘normale’ corona eisen om risico’s te voorkomen: afstand houden, handen wassen, oppervlakken desinfecteren en thuis blijven en testen bij klachten. De Gezondheidsraad geeft aan dat voldoende ventileren gezien wordt als een goede maatregel voor scholen als aanvulling op de bestaande coronamaatregelen. Ventilatie kan het risico op besmetting in de klas volgens de Gezondheidsraad niet wegnemen, maar mogelijk wel verkleinen.

Ook vanuit het oogpunt van leerprestaties en een goede werkomgeving voor docenten is voldoende ventilatie van belang. Het belang van goede ventilatie in schoolgebouwen De mate van ventilatie van klaslokalen heeft, volgens verschillende studies, invloed op het comfort, de gezondheid en (leer)prestaties van leerlingen en docenten. Het is logisch dat de rol van ventilatie in het voorkomen van de verspreiding van het coronavirus op het moment de meeste aandacht krijgt, maar voor de lange termijn zijn de andere (positieve) effecten ook zeer relevant. Helaas is er op het moment echter nog maar beperkt onderzoek beschikbaar over de relatie tussen ventilatie in lesruimtes, gezondheid en (leer)prestaties bij leerlingen en docenten. Wettelijke ventilatie eisen aan schoolgebouwen Bouwbesluit In het Bouwbesluit staan de eisen waar de ventilatie van een nieuw schoolgebouw wettelijk minimaal aan dient te voldoen. Daarnaast staan in het Bouwbesluit ook (lagere) eisen voor ventilatie in bestaande schoolgebouwen. Doordat de eisen in het Bouwbesluit over de jaren heen zijn veranderd, hangt het daarmee van het bouwjaar van een school af aan welke ventilatie-eisen wettelijk moet worden voldaan. Deze eisen zijn gesteld in liter (of dm3) verse lucht per seconde per persoon. • • •

Schoolgebouwen gebouwd vanaf 2012 dienen op basis van het vigerende Bouwbesluit 2012 te voldoen aan de minimum eis van 8,5 l/s/p; Schoolgebouwen gebouwd tussen 2003 en 2012 dienen, op basis van het toenmalige Bouwbesluit 2003, te voldoen aan een minimum eis van omgerekend circa 6,0 l/s/p; Schoolgebouwen gebouwd voor 2003 dienen te voldoen aan de regels die golden toen ze gebouwd werden, maar conform de regels in het Bouwbesluit 2012 voor bestaande bouw, in ieder geval te voldoen aan een minimum eis van 3,44 l/s/p. 1

Bij schoolgebouwen met natuurlijke ventilatie via te openen ramen of ventilatieroosters is het moeilijk te meten hoeveel er precies geventileerd wordt.

1

In de praktijk gold voor veel gebouwen gebouwd tussen 1986 (eerste NEN normen voor ventilatie) en 2003 een norm die omgerekend in

de buurt komt van 6,0 l/s/p.

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

10067905

Daarnaast is bij schoolgebouwen met mechanische ventilatie wel de officiële ventilatiecapaciteit van het systeem bekend, maar kan de praktijk daarvan afwijken, bijvoorbeeld door onjuiste installatie, gebrekkig onderhoud of het uit- of in een lagere stand zetten van het systeem. Scholen wordt daarom geadviseerd ter indicatie van de ventilatie naar de CO2-concentratie in klaslokalen te kijken, met behulp van CO2-meters in ieder klaslokaal. 2 • • •

Ventilatie met 8,5 l/s/p correspondeert met een maximale CO2-concentratie van 950 ppm; Ventilatie met 6,0 l/s/p correspondeert met een maximale CO2-concentratie van 1200 ppm; Ventilatie met 3,44 l/s/p correspondeert met een maximale CO2-concentratie van 1800 ppm.

Programma van Eisen Frisse Scholen In 2010 heeft de Gezondheidsraad een literatuurstudie gedaan naar onderzoeken naar de relatie tussen ventilatie in schoolgebouwen en gezondheid en leerprestaties van leerlingen. De Gezondheidsraad concludeerde dat nader onderzoek nodig was, maar dat er bij CO2-concentraties onder 1200 ppm (de toenmalige eis vanuit het Bouwbesluit) geen aanwijzingen waren voor een verhoogde kans op het ontstaan van gezondheidsklachten of slechtere leerprestaties. Op basis van enkele onderzoeken waren er wel aanwijzingen hiervoor bij (aanzienlijk) hogere CO2-concentraties. Op basis van het beperkte beschikbare onderzoek was (en is) echter geen omslagpunt aan te geven vanaf wanneer onvoldoende ventilatie een negatief effect zou hebben op de gezondheid en/of leerprestaties van leerlingen. Onder andere op basis van de conclusies van de Gezondheidsraad wordt er al jaren door onder meer de GGD voor gepleit dat in lesruimtes de CO2-concentratie zoveel mogelijk onder de 1200 ppm wordt gehouden. Een leidend document op dit vlak is het Programma van Eisen Frisse Scholen 2015. Wat betreft ventilatie worden hierin drie niveaus aangehouden: • • •

Klasse A: minimale ventilatiecapaciteit 12,0 l/s/p (maximale CO2-concentratie 800 ppm); Klasse B: minimale ventilatiecapaciteit 8,5 l/s/p (maximale CO2-concentratie 950 ppm); Klasse C: minimale ventilatiecapaciteit 6,0 l/s/p (maximale CO2-concentratie 1200 ppm).

In arbocatalogi voor het primair- en voortgezet onderwijs wordt aangesloten bij het Programma van Eisen Frisse Scholen, waarbij Frisse Scholen klasse C als het laagste acceptabele niveau wordt gezien. Geadviseerde ventilatiecapaciteit schoolgebouwen i.r.t. verspreiding van het coronavirus Het RIVM ziet in relatie tot de verspreiding van het coronavirus geen aanleiding om hogere eisen te stellen aan ventilatie in schoolgebouwen dan eisen uit het Bouwbesluit en aanvullende richtlijnen vanuit de Gezondheidsraad en de arbocatalogi. Vanuit dit oogpunt wordt scholen geadviseerd om in ieder geval te voorkomen dat de CO2-concentratie in lesruimtes (langdurig) boven 1200 ppm komt. In principe zouden schoolgebouwen met een bouwjaar vanaf 2003 (en in veel gevallen vanaf 1986 – zie voetnoot 1) hier dus al aan moeten voldoen. Schoolgebouwen met een bouwjaar vanaf 2012 zouden zelfs moeten voldoen aan een maximale CO2-concentratie van 950 ppm. Inventarisatie ventilatie bij scholen door LCVS Om een beeld te krijgen van de landelijke situatie bij schoolgebouwen op het vlak van ventilatie is in augustus 2020 het Landelijk Coördinatieteam Ventilatie in Scholen (LCVS) in het leven geroepen.

2

Belangrijk om te realiseren is dat CO2 zelf niet schadelijk is. De CO2-concentratie wordt gebruikt als indicator voor de mate van ventilatie

in lesruimtes door inzichtelijk te maken in welke mate lucht met door aanwezige leerlingen en docenten uitgeademde CO2 ververst wordt door buitenlucht met een lagere CO2-concentratie. Deze methode werkt daarom alleen als een lesruimte in gebruik is.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

10067905

Aan de hand van een vragenlijst heeft het LCVS in augustus en september 2020 bij schoolbesturen geïnventariseerd of hun schoolgebouwen voldoen aan: • •

een ventilatiecapaciteit van 8,5 l/s/p, danwel maximale CO2-concentratie in lesruimtes van 950 ppm, voor schoolgebouwen gebouwd vanaf 2012; een ventilatiecapaciteit van 6,0 l/s/p, danwel maximale CO2-concentratie in lesruimtes van 1200 ppm, voor schoolgebouwen gebouwd vóór 2012.

Op 1 oktober 2020 heeft het LCVS haar eindrapportage opgeleverd, gebaseerd op gegevens van ruim 75% van de scholen in Nederland. Van deze schoolgebouwen was bij 51% (nog) geen onderzoek uitgevoerd naar de ventilatiecapaciteit of maximale CO2-concentratie in lesruimtes; bij 38% was dit onderzoek wel uitgevoerd en voldeed het gebouw aan de ventilatie-eisen; bij 11% was het onderzoek uitgevoerd en voldeed het gebouw niet aan de ventilatie-eisen. Dat betekent dat bij meer dan 1/5e van de schoolgebouwen waarbij de ventilatiecapaciteit bekend was, deze niet voldeed aan de ventilatieeisen. Inventarisatie ventilatie bij schoolgebouwen in Den Haag Het LCVS heeft geen informatie over de resultaten van scholen per gemeente gedeeld. Daarom heeft het college schoolbesturen in Den Haag gevraagd om hun bij het LCVS aangeleverde gegevens. Van circa 220 gebouwen (meer dan 85% van de schoolgebouwen in Den Haag) heeft het college deze gegevens ontvangen. 3 Bij 90% van deze schoolgebouwen was de ventilatiecapaciteit of maximale CO2concentratie in lesruimtes gemeten. 8% Van de schoolgebouwen in Den Haag waarbij metingen waren verricht, voldeed ten tijde van de inventarisatie niet aan de ventilatie-eisen. Hieronder vallen ook enkele wissellocaties.

In navolging van het landelijk coördinatieteam ventilatie in scholen maakt het college informatie op het niveau van individuele schoolgebouwen niet openbaar. De gegevens zijn in vertrouwen door de schoolbesturen aan het LCVS en de gemeente aangeleverd en op het niveau van specifieke locaties zijn er teveel kanttekeningen te plaatsen bij de resultaten en de actualiteit daarvan gelet op mogelijk ingrepen die een school tijdens de laatste meting al heeft gedaan om de ventilatiecapaciteit verder te verbeteren. De relatief goede ventilatie op Haagse scholen in vergelijking met landelijke cijfers is mogelijk te verklaren door het hoge aandeel schoolgebouwen dat de afgelopen jaren in Den Haag vervangen is (meer dan 40% van de huidige schoolgebouwen in de stad heeft een bouwjaar vanaf 2003) en de subsidieregelingen die van 2009 t/m 2016 in Den Haag beschikbaar waren voor schoolbesturen om de ventilatie in schoolgebouwen te verbeteren. Bij de resultaten van zowel de landelijke als de Haagse inventarisatie dienen wel enkele kanttekeningen geplaatst te worden: 1.

3

Als een schoolgebouw niet voldoet aan de ventilatie-eisen, wil dat nog niet betekenen dat de kans op verspreiding van het coronavirus in dat gebouw significant hoger is. Zoals gesteld schat het RIVM in dat aerogene verspreiding tot nu toe geen significante rol gespeeld heeft in de verspreiding van het coronavirus. De GGD adviseert dan ook nadrukkelijk niet om schoolgebouwen die niet voldoen aan de ventilatie-eisen te sluiten.

Van een aantal schoolgebouwen zijn geen gegevens beschikbaar omdat deze gebouwen aangepast of vervangen werden of binnenkort

worden. Voor overige gebouwen spreekt het college schoolbesturen aan op het niet aanleveren van meetresultaten, teneinde tot een zo volledig mogelijk overzicht te komen.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

10067905

2.

3.

De concentratie van 1200 ppm is geen omslagpunt waarboven gezondheidsrisico’s plotseling sterk toenemen. Dat betekent dat schoolgebouwen die net niet aan de gestelde eisen voldaan niet een significant groter risico vormen voor de verspreiding van het coronavirus dan schoolgebouwen die er net wel aan voldoen. De metingen zijn in de zomer verricht. Op dat moment stonden de ramen en soms ook deuren in lesruimtes veelal open. Hiermee werden betere resultaten bereikt ten aanzien van de ventilatiecapaciteit dan wanneer er met gesloten ramen of deuren gemeten zou zijn. In de wintermaanden is het openhouden van ramen geen comfortabele oplossing, hoewel dit door de meeste scholen wel wordt toegepast op het moment dat de CO2-concentratie boven 1200 ppm uitkomt.

Aanpak voor het verbeteren van ventilatie in scholen in Den Haag Het college werkt nauw samen met schoolbesturen, die verantwoordelijk zijn voor aanpassingen en onderhoud van hun gebouwen, bij het verbeteren van ventilatie in scholen. Het college zet zich in voor een zo volledig en actueel mogelijk beeld van de stand van zaken van ventilatie in scholen. Het college dringt er bij schoolbesturen op aan dat er in ieder lokaal met natuurlijke ventilatie een CO2-meter hangt, zodat er een structureler beeld ontstaat van de ventilatiecapaciteit in schoolgebouwen en zodat leerkrachten direct in kunnen grijpen als CO2concentraties te hoog worden. Bij het merendeel van de Haagse schoolgebouwen zijn er inmiddels CO2-meters in de lokalen aanwezig. Het college houdt de vinger aan de pols wat betreft maatregelen die door schoolbesturen worden getroffen voor schoolgebouwen die niet voldoen aan de ventilatie-eisen. De afgelopen maanden zijn al maatregelen getroffen en bij andere schoolgebouwen worden deze binnenkort getroffen door schoolbesturen. In het geval van scholen die gebruik maken van een tijdelijke wissellocatie, is het nog steeds aan de schoolbesturen om te inventariseren of maatregelen ter verbetering van de ventilatie nodig zijn, maar neemt het college de bekostiging van deze maatregelen op zich.

Maatregelen kunnen uiteenlopen van direct uitvoerbare maatregelen als het verlagen van de bezetting van lokalen, tot het aanbrengen van extra spuicapaciteit in de vorm van ventilatieroosters of te openen ramen, tot het plaatsen van een nieuw mechanisch ventilatiesysteem. Van 4 januari t/m 30 juni 2021 kunnen schoolbesturen gebruik maken van de Rijkssubsidie Specifieke uitkering ventilatie in scholen (SUVIS). Hiermee komen projecten waarmee de ventilatie in een school verbeterd wordt tot de geldende ventilatie-eisen (8,5 l/s/p, danwel een maximale CO2-concentratie van 950 ppm, voor schoolgebouwen met een bouwjaar vanaf 2012 of 6,0 l/s/p, danwel een maximale CO2concentratie van 1200 ppm, voor schoolgebouwen met een bouwjaar voor 2012) in aanmerking voor een subsidie van maximaal 30% van de totale projectkosten. Aanvragen moeten worden ingediend door de gemeente waarin het betreffende schoolgebouw staat. Het college heeft schoolbesturen over de subsidie geïnformeerd en coördineert de aanvragen. Tot nu toe heeft het college voor 20 schoolgebouwen een aanvraag SUVIS ingediend. In totaal is hiermee door het college voor circa € 2,5 miljoen aan aanvragen ingediend. Het merendeel van deze projecten staat gepland om voor het eind van de zomervakantie 2021 uitgevoerd te worden.

Schoolbesturen die naast ventilatiemaatregelen ook energiebesparende maatregelen met een lange terugverdientijd realiseren, komen naast de SUVIS ook in aanmerking voor de gemeentelijke regeling Cofinanciering energiebesparende maatregelen en groen-blauwe schoolpleinen (maximaal 50% van de kosten voor energiebesparende maatregelen). Voorwaarde voor deze subsidie, die sinds 2019 beschikbaar is, is dat het schoolgebouw na realisatie van de energiebesparende maatregelen voldoet aan de ventilatie-eis van 6,0 l/s/p, danwel een maximale CO2-concentratie van 1200 ppm.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

10067905

Voor de langere termijn speelt daarnaast de doorlopende vervangingsopgave van schoolgebouwen een belangrijke rol. Ieder schoolgebouw dat vervangen wordt, moet automatisch voldoen aan het huidige Bouwbesluit en dus een minimale ventilatiecapaciteit van 8,5 l/s/p krijgen (maximale CO2concentratie van 1200 ppm). Bij de gemeente Den Haag zijn medewerkers beschikbaar om vragen van scholen op het gebied van ventilatie en de verspreiding van het coronavirus te beantwoorden. In veel gevallen hebben schoolbesturen zelf in rap tempo kennis over ventilatie in huis gehaald of ingehuurd om hun gebouwen te kunnen inventariseren en op orde te brengen. Ik zie schoolbesturen, die toch al zwaar belast worden in deze crisis, zich hard inzetten om een zo veilig mogelijke leer- en werkomgeving te bieden. Ik wil hier nogmaals mijn waardering voor uitspreken. Met vriendelijke groet, de wethouder van Onderwijs, Sport en Buitenruimte Hilbert Bredemeijer

7/7