RIS307367 Beantwoording SV Zorgen over geothermiecentrale

Datum

BEANTWOORDING SCHRIFTELIJKE

23 maart 2021

VRAGEN

Onderwerp

Ons kenmerk

Antwoord van het college op de vragen van het raadslid de heer Oudshoorn, luidend: ‘Zorgen over geothermiecentrale’

DSB/10062500 RIS307367

Het raadslid de heer Oudshoorn heeft op 23 december 2020 een brief met daarin zes vragen aan de voorzitter van de gemeenteraad gericht. Overeenkomstig artikel 30 van het reglement van orde voor vergaderingen en andere werkzaamheden van de raad, beantwoordt het college deze vragen als volgt. Binnenkort wordt de geothermiecentrale aan de Leyweg in bedrijf gesteld. Hart voor Den Haag/Groep de Mos maakt zich zorgen om de veiligheid en continuïteit over deze centrale. 1.

De buizen die gebruikt worden zijn van staal. Het water dat wordt verpompt bevat CO2 en heeft een lage zuurtegraad. CO2 met water vormt een zuur. Dat veroorzaakt ernstige corrosie die niet met chemicaliën (inhibitors) kan worden opgeheven. U moet denken aan 2 tot 10 mm per jaar. Naarmate de temperatuur van het water hoger is zal de corrosie ook sneller gaan, vooral boven de 50 graden C. Er is dus een zeer lage kans dat de levensduur van de buizen langer dan een paar jaar kan zijn. Dit blijkt ook uit andere aardwarmteprojecten in NL waar vroegtijdige perforaties reeds realiteit zijn. Als er eenmaal een perforatie is zal deze steeds groter worden, en zal de chemische vloeistof in het grondwater stromen met alle gevolgen van dien. Ook zullen gruis e.d. uit de wand naar boven gepompt worden, wat leidt tot extra slijtage van de installatie. Dit is dus een zeer belangrijk risico om af te dekken. Hoe is dit ondervangen?

Het college vermoedt dat de raad gesproken heeft met een of meerdere experts. Rechtstreeks contact of een technische briefing over de veiligheid behoren tot de mogelijkheden. Het college wil altijd zorgen dat raad bewoners en bedrijven weten welke stappen doorlopen zijn om veiligheid te waarborgen. Het college heeft gebruik gemaakt van de expertise van HAL om alle vragen te beantwoorden. De antwoorden komen overeen met de inhoud uit het winningsplan dat beschrijft hoe HAL de geothermiebron exploiteert en dat door de minister van Economische Zaken is goedgekeurd. Dit besluit heeft de minister genomen op basis van adviezen van Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), TNO, de Mijnraad, Gemeente Den Haag, de Omgevingsdienst Haaglanden, de Provincie Zuid-Holland en het Hoogheemraadschap Delfland. De adviezen zijn in te zien via https://www.nlog.nl/nieuws/definitief-instemmingsbesluit-op-het-aardwarmtewinningsplan-haagseaardwarmte-leyweg-hal. De verwachting is dat de HAL in de loop van q2 warmte levert aan alle circa 1.200 aansluitingen op het aardwarmtenet Leyweg. Corrosie Corrosie is een bekend probleem binnen de geothermiesector. Om corrosie van de stalen buizen tegen te gaan wordt een inhibitor-vloeistof gebruikt. In referentieprojecten kan op deze manier de corrosie snelheid significant gereduceerd worden. Het monitoren van de effectiviteit van de inhibitor wordt periodiek gedaan.

Hierbij worden de productiedata elke twee weken geanalyseerd om eventuele

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10062500

afwijking op tijd te identificeren. Ook wordt de watersamenstelling elk half jaar gecontroleerd en zijn er speciale procedures om eventuele intrede van zuurstof in het systeem tegen te gaan. Daarnaast zijn er corrosiecoupons geplaatst in het systeem die elk kwartaal geanalyseerd worden. Als laatste worden er om de 2 tot 5 jaar - afhankelijk van de tussentijdse analyses- fysieke wanddiktemetingen uitgevoerd om te bepalen wat de mate van corrosie in de put is. Indien de wanddikte afname van de stalen buizen in de toekomst toch kritisch dreigt te worden, kunnen er preventieve maatregelen genomen worden. Hierbij kan gedacht worden aan een extra binnenverbuizing. Gruis De filters die in het reservoir zijn geplaatst, zijn speciaal ontworpen om het zand van het reservoir tegen te houden. Hierdoor wordt eventuele erosie van de stalen buizen als gevolg van zanddeeltjes in het water tegengegaan. Uit testen is gebleken dat er geen meetbare hoeveelheid zand wordt geproduceerd. 2.

Water dat van grote diepte wordt opgehaald, is vaak in meer of mindere mate radioactief. Dit is bekend uit de olie en gasboringen op de Noordzee. De buizen worden dan speciaal behandeld in Petten om weer hergebruikt te worden. Is dit risico onderzocht en hoe staat het met de exposure?

Het is bekend dat Naturally Ocurring Radioactive Material (NORM) voorkomt bij geothermie. Om te zorgen dat er verantwoordelijk wordt omgegaan is door de operators organisatie geothermie (Geothermie Nederland) een industriestandaard opgesteld. Bij HAL wordt deze industriestandaard gehanteerd. Tijdens elke filterwissel, wordt de filterinhoud gecontroleerd voor NORM. Hiermee kan dus bepaald worden of het residu en dus de filters behandeld moeten worden als NORM afval of niet. Hiermee kan ook bepaald worden welke veiligheidsmaatregelen het personeel moet nemen wanneer zij met eventueel NORM-besmet-afval moeten werken. De stalen buizen blijven, los van de ESP en de opvoerbuis, tot en met het einde van de levensduur van de put in de grond zitten. Deze zullen dus niet hergebruikt worden. Wanneer de ESP en de bijbehorende opvoerbuis vervangen moeten worden, zal elke buis gecontroleerd worden op NORM. Indien de NORM-grens overschreden wordt, zal het personeel volgens de veiligheidsprocedures extra maatregelen moeten nemen om zichzelf en de omgeving te beschermen. Onderdelen die niet terug in de put geplaatst kunnen worden, zullen volgens de wetgeving eerst ontsmet worden, voordat deze verder behandeld kunnen worden voor hergebruik of afval. Hiertoe is door de autoriteit nucleaire veiligheid en stralingsbescherming vergunning verleend aan Hydreco Geomec. 3.

De Electrical Submerged Pump (ESP) bestaat uit draaiende delen en zit op 2 km diepte in de put. Deze ESP's gaan door slijtage en corrosie regelmatig stuk, men moet denken aan 1 tot 2 jaar levensduur. Dan moet de EPS uit het boorgat getrokken worden, hetgeen ook de wand kan beschadigen. Hierdoor ontstaat mogelijk slijtage waardoor het risico op perforatie groter is geworden. Na enkele keren trekken van de ESP kan dus makkelijk een gat ontstaan. Hoe wordt hiermee omgegaan? Wordt de verbuizing van de hele put bij het vervangen van een ESP ook vervangen? Wat wordt er gedaan aan jaarlijkse inspectie om de integriteit van de buis te controleren? Als er risico is op een gat wordt dan het proces ook stilgelegd? Het zou wel moeten daar de vervuiling van grondwater een ernstige zaak is. Als een ESP kapot is staat het bedrijfsproces ook stil (kritische component). Als dat om het jaar 2 maanden duurt, dan is de bedrijfszekerheid al verminderd met 20%. Is er ook gekeken hoe lang het duurt om de ESP te vervangen?

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10062500

Is er een risico op beschadiging van de ESP bij het eruit halen? De ESP is op 600 meter diepte afgehangen aan een vervangbare opvoerbuis, in het verticale gedeelte van de productieput. Indien de ESP vervangen dient te worden, zal er dus 600 meter aan buis, inclusief de ESP, uit de put getrokken moeten worden. De ESP is beschermd met teflon centralizers die voorkomen dat schade optreedt tussen de ESP en de stalen buizen. Doordat het hier om het verticale gedeelte van de put gaat, is de wrijving tussen de ESP en de casing minimaal. Wordt de verbuizing van de hele put vervangen bij een ESP wissel? Indien de ESP stuk gaat zal deze naar het oppervlak getrokken moeten worden. Hierbij wordt de opvoerbuis (+/- 600 meter) samen met de ESP uit de put gehaald. Afhankelijk van waar de ESP stuk is gegaan, kan er bepaald worden of alleen enkele onderdelen of de volledige ESP vervangen moet worden. De opvoerbuis kan gecontroleerd worden en afhankelijk van de status opnieuw gebruikt of vervangen worden. Alle overige onderdelen van de put zitten over het algemeen vast gecementeerd in de ondergrond en zullen dus niet vervangen worden. Wat wordt gedaan om de integriteit van de buis te controleren? Zoals bij het antwoord op vraag 1, worden er tal van analyses en controles uitgevoerd om de integriteit van de buizen te behouden en controleren.

Een korte opsomming hiervan is als volgt: • Het toevoegen van corrosie inhibitor in het reservoir om zowel de productie- als injectieput te beschermen tegen corrosie. • Tweewekelijkse analyse van productie data om eventuele afwijking vroegtijdig te identificeren. • Het controleren van de watersamenstelling elk half jaar om de hoeveelheid opgeloste mineralen te bepalen (zoals ijzer). • Het uitvoeren van trend analyses op het wisselen van de filters en analyseren van eventuele verandering in het filterresidu. • Het minimaliseren van zuurstofintrede. • Het analyseren van corrosiecoupons, elk kwartaal. • Het uitvoeren van fysieke wanddiktemetingen, elke 2 tot 5 jaar. Wordt productie stil gelegd als er een risico op een gat is? Indien er tijdens een wanddiktemeting wordt bepaald dat de kritische wanddikte van de stalen buis is bereikt, zullen er preventieve maatregelen worden genomen om doorbraak te voorkomen. Indien er tijdens een productie periode het vermoeden ontstaat dat er een gat is ontstaan, zal de productie worden stil gelegd en wordt er een extra controlemeting uitgevoerd om de oorzaak van het vermoeden te bevestigen. Aan de hand van deze controle kunnen preventieve maatregelen genomen worden. Hoe lang duurt het om een ESP te vervangen? Het vervangen de ESP neemt ongeveer een week in beslag.

De leverancier heeft de meest voorkomende reserveonderdelen beschikbaar, dus afhankelijk van de beschikbaarheid van het personeel dat nodig is voor het vervangen van de ESP kan op relatief korte termijn een vervanging worden gerealiseerd.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10062500

4.

Risico 4- Aardbevingen Als er water aan de aardlagen wordt onttrokken, dan bestaat het risico op aardschokken 3 tot 4 op de schaal van Richter. Dit is bekend uit de geothermie elders. Dit is hetzelfde risico als in Groningen. Verdere informatie is bekend via de NAM. Welke secondaire (financiële) risico's loopt de gemeente Den Haag?

Het gevaar van aardbevingen als gevolg van aardwarmtewinning is zeer klein. Een Groningse gasveld is een totaal andere situatie, omdat daar een enorm volume wordt onttrokken wat invloed heeft op de ondergrondse druk. Deze drukverschillen in combinatie met breuklijnen kan in Groningen aardbevingen geven. Er wordt hier, in tegenstelling tot de gasvelden in Nederland, geen volume onttrokken aan de ondergrond; het water dat uit het reservoir wordt gepompt door de productieput, wordt aan de andere kant meteen weer geïnjecteerd door de injectieput. Het volumeverschil in het reservoir, en daarmee het risico op geïnduceerde seismiciteit door depletie (het leegtrekken) van het reservoir, is op deze manier verwaarloosbaar. Voor een verdere uitleg hierover zie: https://kennisbank.ebn.nl/reviewstudie-seismiciteit-tno. Er is en wordt in Den Haag goed gekeken waar de breuklijnen liggen. De situatie is ook niet vergelijkbaar met de situatie in Limburg. De ondergrond is hier anders. Voor het HAL project is er daarnaast een locatie specifieke Seismische Gevaren Analyse uitgevoerd, waaruit ook blijkt dat het potentieel op geïnduceerde seismiciteit door breukreactivatie laag is. Uiteraard wordt voor het HAL project de seismiciteit gemonitord, ook al is de kans op seismiciteit zeer laag. Het doel van deze seismische monitoring is tweeledig: 1.

Laten zien dat er geen meetbare/voelbare seismiciteit plaatsvindt ten gevolge van de aardwarmtewinning; en 2. In het uitzonderlijke geval dat er seismiciteit plaatsvindt: direct maatregelen nemen. HAL sluit een Aansprakelijkheidsverzekering af die een dekking biedt van €5,0 M per geval en €10,0 M per jaar. 5.

Is er voorzien in ‘abandonment cost’ in het budget? Vaak wordt dit vergeten en wordt het opruimen t.z.t. een verrassing. Het pluggen van een put is nl een dure aangelegenheid daar er een boorstelling voor nodig is. Zit dit in het budget?

Ja. Specifiek om de kosten van abandonnering te dekken is de “Stichting Waarborgfonds Abandonneringskosten Haagse Aardwarmte” (hierna SWAHA) in 2019 door de aandeelhouders van HAL opgericht met als doel het dekken van de kosten voor het opruimen van het geothermieproject in geval het project moet stoppen of niet operationeel komt. SWAHA heeft middels een achtergestelde financiering van HAL een vermogen van €1,2m beschikbaar. Energiefonds Den Haag is enig en zelfstandig bestuurder van SWAHA. Voor deze structuur is gekozen omdat in geval HAL haar activiteiten om welke reden dan ook moet stoppen er een mogelijkheid bestaat dat voor HAL faillissement wordt aangevraagd.

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSB/10062500

6.

Als bijvangst zal er olie en gas mee naar boven worden gepompt. In het Westland wordt dit gas afgefakkeld. Hoe wordt hier in de centrale op de Leyweg mee omgegaan? Gaan we aan de Leyweg ook affakkelen?

Het geproduceerde formatiewater bevat ca. 1,0 m3 opgelost aardgas per m3 water. Dit meegeproduceerd gas is opgelost in het water. Het meegeproduceerde gas zal niet afgefakkeld worden, maar zal nuttig aangewend worden. Er is wel een affakkelinstallatie aanwezig. Dit is een vanuit de wet verplichte veiligheidsmaatregel die alleen in uitzonderlijke gevallen en voor korte duur zal worden ingezet. Eventuele zeer kleine hoeveelheden olie die meekomen worden opgevangen in het “separator vat” waardoor er een mogelijkheid is om deze olie af te tappen. Verwachting uit puttesten is dat olieproductie hier zeer minimaal zal zijn. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

5/5