RIS307344 bijlage 6

DE MAATSCHAPPELIJKE IMPACT VAN CORONA ERVARINGEN TIJDENS DE TWEEDE GOLF COVID-19 heeft een grote impact op de Nederlandse samenleving. In april 2020 brachten we de maatschappelijke impact van corona voor het eerst in kaart, tijdens het hoogtepunt van de eerste golf. In juli, toen de dreiging was afgenomen en veel maatregelen waren versoepeld, verrichtten we een tweede meting. In november, tijdens de tweede golf, hebben we opnieuw een meting gedaan. In deze korte rapportage doen we verslag van deze nieuwe meting, in vergelijking met de voorgaande. Het onderzoek is gebaseerd op een landelijke steekproef van 25.185 respondenten, waarbij we ook specifiek hebben gekeken naar de situatie in Amsterdam, Den Haag en Rotterdam.

MINDER VERTROUWEN IN OVERHEID, VOORAL BIJ KWETSBARE GROEPEN

VERTROUWEN EN POLARISATIE VEEL ANGST EN STRESS ONDER JONGEREN

ONZEKERHEID TOEGENOMEN, VOORAL BIJ ONDERNEMERS

WERK EN INKOMEN MENTAAL WELBEVINDEN

WERK EN EN INKOMEN WERK INKOMEN

1

Naar overzicht

DE MAATSCHAPPELIJKE IMPACT VAN CORONA ERVARINGEN TIJDENS DE TWEEDE GOLF

MINDER MIJDING VAN SOCIALE CONTACTEN

NOG STEEDS VEEL BEREIDHEID ELKAAR TE HELPEN

WERK EN INKOMEN SOLIDARITEIT

WERK EN INKOMEN REGELS VOLGEN

DE MAATSCHAPPELIJKE IMPACT VAN COVID-19

WERK ENHET INKOMEN OVER ONDERZOEK

2

Naar overzicht

Mijn bedrijf is naar de klote en mijn carrière voorbij, maar gezondheid gaat voor alles, voor iedereen. Positief is de financiële hulp, maar de duidelijkheid daarover is beperkt.

WERK EN INKOMEN

ONZEKERHEID TOEGENOMEN

Respondent De angst voor baan- en inkomensverlies ligt in november hoger dan in juli. Met de tweede golf en de getroffen maatregelen zijn vooral ondernemers weer angstiger geworden voor schade aan hun bedrijf. De onzekerheid over werk en inkomen ligt over het algemeen lager dan tijdens het hoogtepunt van de eerste golf, in april (niet in grafiek opgenomen). Bij de angst voor baanverlies ligt het percentage juist wat hoger dan in april. In de grote steden is er in november op veel vlakken meer angst dan landelijk. In Amsterdam en Rotterdam is een groter deel van de respondenten bang voor baanverlies. En onder Haagse ondernemers ligt de angst dat het bedrijf failliet gaat weer bijna op het niveau van april. Net als in de eerdere metingen zien we in november dat vooral de volgende groepen onzekerheid ervaren: mensen met een lager inkomen, mensen met een lager opleidingsniveau, een flexibel contract en een slechtere gezondheid.

PERCENTAGE DAT AANGEEFT (HEEL) BANG TE ZIJN 70

APRIL

JULI

NOVEMBER

60

50 49%

40

42%

43%

40% 30

27%

30 %

34 %

24 % 25%

0 ANGST VERLIEZEN BAAN (MENSEN IN LOONDIENST)

ANGST GEEN BAAN KUNNEN VINDEN (UITKERINGSGERECHTIGDEN)

ANGST FAILLISSEMENT BEDRIJF (ONDERNEMERS)

ANGST VOOR INKOMENSVERLIES (ALLE RESPONDENTEN)

3

Naar overzicht

MENTAAL WELBEVINDEN

Positief is dat we hierna hopelijk allemaal een aantal dagen per week thuis werken. Negatief is de stress, eenzaamheid, druk op relaties, uitzichtloosheid, geen plannen kunnen maken, vrienden verliezen, familie missen.

VOORAL ONDER JONGEREN MEER ANGST EN STRESS Een derde van de respondenten vindt COVID-19 (heel) bedreigend voor zichzelf of hun vrienden. Meer dan de helft ziet het virus als een bedreiging voor hun familie. Driekwart van de respondenten in de grote steden vindt het virus bedreigend voor hun gemeente. Landelijk is dat ongeveer de helft.

Opvallend is de sterke toename van de uitzichtloosheid. Bijna 40 procent zegt het gevoel te hebben niets te hebben om naar uit te kijken.

Respondent

Mensen die steun ontvangen van anderen hebben minder last van gevoelens van angst en stress.

APRIL

Sinds juli zijn de gevoelens van angst en stress door corona toegenomen. Vooral jongeren ervaren angst en stress, meer nog dan ouderen.

JULI

NOVEMBER

PERCENTAGE DAT HET (HELEMAAL) EENS IS MET DE STELLINGEN 24% 16% 22%

DOOR CORONA VAKER ANGSTIG

26% 22%

DOOR CORONA VAKER GESTREST

30% 26%

DOOR CORONA GEVOEL NIETS TE HEBBEN OM NAAR UIT TE KIJKEN

26% 38% 0

5

10

15

20

25

30

35

40 4

Naar overzicht

VERTROUWEN EN POLARISATIE

Het RIVM heb ik niet zoveel vertrouwen meer in, ze zeggen het één en vervolgens het ander. Overall vind ik dat de minister-president het niet slecht doet.

MINDER VERTROUWEN IN OVERHEID, VOORAL ONVREDE BIJ JONGEREN

Respondent In april was er zeer veel vertrouwen in de overheid, het RIVM en de GGD. Dit vertrouwen is in de afgelopen maanden sterk afgenomen. Het vertrouwen in de huisarts blijft onverminderd groot. Voor velen is de huisarts de vertrouwde rots in de branding van de pandemie. Bijna één op de drie respondenten meent dat de coronamaatregelen meer schade veroorzaken dan zij proberen te voorkomen en dat de overheid onvoldoende rekening houdt met de economische en sociale gevolgen van de coronamaatregelen. Vrouwen, ouderen en mensen met een slechte gezondheid zijn minder ontevreden over het overheidsbeleid dan mannen, jongeren en mensen met een zeer goede gezondheid.

PERCENTAGE MET (VEEL) VERTROUWEN IN…

APRIL

NOVEMBER

JULI

69%

60% 49%

58% 55%

50%

LANDELIJKE OVERHEID

LOKALE OVERHEID

78%

75% 66%

72%

60%

65%

RIVM

Mensen met een kwetsbaardere maatschappelijke positie (lager inkomen, moeilijk rondkomen, lagere opleiding) zijn meer ontevreden over het overheidsbeleid dan mensen met een sterkere positie.

GGD

91%

HUISARTS

51%

89%

47%

90%

45%

MENSEN ALGEMEEN

5

Naar overzicht

an:

SOLIDARITEIT

Positief dat er in het begin een soort van samenhorigheidsgevoel was, een soort solidariteit naar elkaar toe. Negatief dat veel mensen nu voor hun eigen pleziertjes lijken te gaan.

NOG STEEDS VEEL BEREIDHEID ELKAAR TE HELPEN

Respondent Er is nog altijd een grote bereidheid om elkaar te helpen als dat nodig is door COVID-19. Een derde van de respondenten biedt momenteel hulp aan familieleden. Ruim 50 procent doet dat nog niet, maar zou het zeker doen als het nodig is. De bereidheid elkaar onderling te helpen is sinds april niet gedaald, en landelijk zelfs licht toegenomen. De bereidheid anderen te helpen is groter bij familieleden en vrienden dan bij buren en onbekenden. Sommige respondenten ervaren minder solidariteit in hun buurt: sinds corona ervaart één op de tien respondenten toegenomen overlast. Dit ligt in de drie grote steden nog hoger.

PERCENTAGE

100

100

FAMILIE

DAT HULP

90

GEEFT

80

80

70

70

60

60

50

50

VANWEGE CORONA

40

IK GEEF AL HULP

BEN ZEKER BEREID HULP TE GEVEN

54% 51% 51% 59% 57% 42% 43% 47% 49% 50% 45%

30 20

VRIENDEN

90

40

70% 67% 67% 70% 71% 53% 53% 59% 70% 67% 65%

30

30% 31% 30% 28% 29% 34% 33% 30% 32% 31% 30%

20

10

10

0

0

METING 3,2,1 METING 3,2 METING 3,2,1 NEDERLAND AMSTERDAM ROTTERDAM

METING 3,2,1 DEN HAAG

15% 15% 15% 19% 17% 23% 22% 19% 17% 18% 16%

METING 3,2,1 METING 3,2 METING 3,2,1 NEDERLAND AMSTERDAM ROTTERDAM

METING 3,2,1 DEN HAAG

6

Naar overzicht

REGELS VOLGEN

Ik ben soms te dicht bij mijn zeer bejaarde moeder, maar ben dan ook haar mantelzorger, soms kan het niet anders.

MEER RISICOGEDRAG: MINDER MIJDING VAN SOCIALE CONTACTEN

Respondent Voor de overgrote meerderheid van de respondenten (tot 90 procent) zijn de hygiënemaatregelen van het RIVM nog steeds de norm.

Maatregelen die zich richten op het beperken van contacten worden een stuk minder nageleefd. In vergelijking met april geven veel minder mensen aan zoveel mogelijk thuis te blijven, thuis te werken of sociale contacten te vermijden.

Het aandeel respondenten dat zegt dat Terwijl de dreiging en de maatregelen in november in ze zich aan de 1,5-meterregel houden is veel opzichten leken op die in april, is het gedrag van veel opvallend hoog, maar tegelijkertijd zeggen veel respondenten respondenten nu minder risicomijdend dan in april. dat mensen in hun buurt zich er niet streng aan houden (niet in grafiek opgenomen).

APRIL

JULI

NOVEMBER

48%

31%

32%

PERCENTAGE DAT HET (HELEMAAL) EENS IS MET DE STELLINGEN

96%

90%

92%

GEEF IK GEEN HANDEN MEER

94%

79%

86%

HOUD IK ANDERHALVE METER AFSTAND

68%

35%

39%

VERMIJD IK FACE-TO-FACE CONTACT

WERK IK ALLEEN VANUIT HUIS

7

Naar overzicht

OVER HET ONDERZOEK

SAMENWERKING

Deze infographic is gebaseerd op het rapport De verdeelde samenleving: De maatschappelijke impact van COVID-19 in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam & Nederland (december 2020).

AUTEURS

Godfried Engbersen, Marianne van Bochove, Jan de Boom, Jack Burgers, Tom Etienne, André Krouwel, Jeroen van Lindert, Katja Rusinovic, Erik Snel, Paul van Wensveen, Toine Wentink

ONDERZOEKSPROJECT

Het onderzoek De maatschappelijke impact van COVID-19 is mogelijk gemaakt door een subsidie van onderzoeksprogramma COVID-19 van ZonMw.

EERDER VERSCHENEN STUDIES

G. Engbersen et al. (april 2020) De bedreigde stad: De maatschappelijke impact van COVID-19 op Rotterdam. K. Rusinovic et al. (mei 2020) Berichten uit een stille stad. De maatschappelijke impact van COVID-19 in Den Haag. G. Engbersen et al. (september 2020) De heropening van de samenleving: De maatschappelijke impact van COVID-19 in Amsterdam, Den Haag, Rotterdam & Nederland. Op basis van dit onderzoek verschijnen ook working papers en de podcast Studio Corona. Deze zijn beschikbaar op: www.impactcorona.nl Vormgeving: Margo Westgeest multimedia design DigitaleDiva

8

Naar overzicht