RIS307292 Bijlage

Gelijke Kansen voor Haagse Vrouwen Uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie 2020-2022

1

Voorwoord Den Haag is een stad waar iedereen zichzelf mag zijn, gelijk behandeld wordt en zich vrij voelt om haar of zijn eigen leven vorm te geven. Met dit uitvoeringsprogramma over Vrouwenemancipatie, wil de gemeente Den Haag de belemmeringen die vrouwen hierbij nog altijd ondervinden, benoemen en zo veel mogelijk wegnemen of kleiner maken. Rode draad hierin is het creëren van gelijke kansen voor vrouwen. In Den Haag maken we met z’n allen werk van gelijke rechten voor alle inwoners. In de kern gaat vrouwenemancipatie over het maken van eigen keuzes, kansen krijgen en pakken, jezelf kunnen zijn en (economisch) zelfstandig zijn. Het komt erop neer dat de vrouw keuzevrijheid heeft, haar bijdrage in de samenleving levert en zich niet belemmerd voelt. Ondanks tal van positieve ontwikkelingen op het gebied van vrouwenemancipatie is er nog altijd veel te doen. Aandacht voor emancipatie, voor verbetering van rechten en kansen voor vrouwen en meisjes lijkt in golfbewegingen te gaan en dan ook nog met twee stappen vooruit en een stap terug. Voor vier centrale thema’s wil ik met dit programma extra aandacht creëren, omdat we nog onvoldoende resultaten boeken op: - gelijke kansen voor vrouwen; - weerbaarheid van vrouwen zowel op straat, in huis als online; - economische zelfstandigheid van vrouwen; - bewustzijn omtrent het belang van vrouwenemancipatie in de maatschappij.

Deze vier centrale thema’s vormen ons beleidskader voor de wat langere termijn. Zij hangen onderling op verschillende manieren samen. De bijbehorende actielijnen zijn gericht op het bevorderen van resultaat op de korte termijn en zijn daarom zo praktisch mogelijk geformuleerd. De gemeente probeert hierbij steeds laagdrempelig en flexibel te acteren. Dit uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie 2020-2022 Gelijke Kansen voor Haagse Vrouwen past bij de ambities van het coalitieakkoord ‘Samen voor de stad 2020-2022’. Samen met de stad zetten we ons in voor de realisatie van dit uitvoeringsprogramma. Draagvlak en het delen en versterken van elkaars ambities zijn daarbij noodzakelijk. Daarom is voor de totstandkoming van dit plan gesproken met tal van organisaties en mensen in de stad. De komende jaren blijven we deze gesprekken voeren, om zo goed mogelijk te kunnen inspelen op de maatschappelijke ontwikkelingen ter bevordering van de voortgaande vrouwenemancipatie. In deze dialoog zal de gemeente steeds blijven kijken naar welke rol zij zelf kan oppakken: wat kan gestimuleerd worden, waar kunnen belemmeringen worden weggenomen en waar kan de gemeente aan partners vragen om een aanbod te formuleren. De apotheose is onze jaarlijkse Vrouwenweek. Dan vieren we met de vrouwen en de organisaties alle successen en maken we nieuwe plannen.

Ik dank de gesprekspartners voor de inzichten, zorgen en ideeën die ze met ons deelden.

Bert van Alphen wethouder Emancipatie

2

Inhoud Voorwoord

2

Inhoud

3

Waarom een uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie?

5

Visie, doel en resultaat

5

Verbinding Haags beleid

5

Vier actielijnen

6

Leeswijzer

6

Uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie in een overzicht

7

1. Kansengelijkheid

8

Doel, resultaat en samenhang

8

Waarom is dit nodig?

8

Gelijke kansen in het onderwijs

9

Acties Actieve deelname van vrouwen in de samenleving Acties Haagse gemeentelijke organisatie

10 10 10 10

Acties

11

2. Weerbaarheid

12

Doel, resultaat en samenhang Waarom is dit nodig? Thuis, op straat en online

12 Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 12

Huiselijk geweld

12

Verborgen vrouwen

12

Geweld tegen vrouwen

13

Training en peer-to-peer

13

Intimidatie op straat

13

Online

14

Acties

14

3. Economische zelfstandigheid

15

Doel, resultaat en samenhang

15

Waarom is dit nodig?

15

Jonge moeders

16

Acties

16 3

Vrouwenacademie Acties

16 17

4. Maatschappelijke bewustwording

18

Doel, resultaat en samenhang

18

Waarom is dit nodig?

18

Acties

19

Acties

19

5. Financiën

20

4

Waarom een uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie? In dit uitvoeringsprogramma ‘Gelijke kansen voor Haagse Vrouwen’ 2020-2022 over vrouwenemancipatie, vertellen we hoe we werken aan kansengelijkheid voor vrouwen 1, samen met organisaties en inwoners. Onze stad Den Haag is van oudsher actief betrokken bij vrouwenemancipatie. Al in 1898 vond de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in de stad plaats, waarmee men de ‘arbeid van vrouwen’ wilde bevorderen. Vanaf de tweede feministische golf, eind jaren 60 van de vorige eeuw, ontstonden er in Den Haag sterke vrouwenorganisaties en initiatieven, zoals het Haags Vrouwenhuis (1978), Stichting Yasmin Participatiecentrum Den Haag (1982), Stichting Moeder en Dochter (2007) en de Schilderswijk Moeders (2011). In onze stad van vrede en recht moeten alle vrouwen dezelfde kansen krijgen om zich te ontwikkelen, zodat vrouwen op een prettige manier kunnen leven, wonen, naar school gaan en werken. Voor veel vrouwen in onze stad is dat nog niet vanzelfsprekend. Daarom is er aandacht nodig voor vrouwenemancipatie. Dat doen we voor alle Haagse vrouwen en in het bijzonder voor vrouwen die maatschappelijk geïsoleerd leven, vrouwen met een zwakke sociaaleconomische positie, vrouwen die minder keuzes en kansen krijgen dan mannen 2 en vrouwen die nog onvoldoende weerbaar zijn. Gelukkig kunnen we voortborduren op positieve ontwikkelingen.

Zo is bijvoorbeeld het aandeel economisch zelfstandige vrouwen gestegen, staat een groeiend aantal vrouwen aan de top van organisaties en presteren meisjes steeds beter in het onderwijs. Toch is de emancipatie van vrouwen nog lang niet af. De komende jaren willen we daarom positieve ontwikkelingen in onze stad blijven stimuleren en waar mogelijk versnellen door ons uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie.

Visie, doel en resultaat In onze visie gaat vrouwenemancipatie iedereen aan, dus niet alleen vrouwen maar ook mannen. We denken bovendien aan onze samenleving in al haar facetten: onderwijs, werk, bedrijven en organisaties, waaronder ook onze eigen gemeentelijke organisatie. We vinden dat onze samenleving in Den Haag vrouwenemancipatie nodig heeft om vooruit te komen, om te ontwikkelen en te leren met en van elkaar, zodat uiteindelijk meer Haagse vrouwen (en mannen) zich gelukkig en veilig voelen in hun leven. Ons doel is: (meer) kansengelijkheid voor vrouwen. Ons resultaat is: meer vrouwen zijn weerbaar, (economisch) zelfstandig en hebben gelijke kansen in onderwijs, werk en samenleving. Ten slotte noemen we als resultaat het verhogen van het maatschappelijk bewustzijn omtrent vrouwenemancipatie, ook bij mannen. 3

Verbinding Haags beleid Met dit uitvoeringsprogramma sluiten we aan bij ons coalitieakkoord ‘Samen voor de stad’, waarin de veilige en kansrijke stad voorop staat. Het uitvoeringsprogramma ‘Queer in Den Haag’ is eveneens verbonden met ons uitvoeringsprogramma. Dit gaat over vrijheid, veiligheid en acceptatie voor en van ieders genderidentiteit. We verbinden het uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie ook aan de Regiovisie Aanpak huiselijk geweld, aan de Haagse Educatieve Agenda (HEA) en we verbinden dit programma met het D&I 4-beleid van de gemeente. Daarnaast werken we in ons programma uiteraard samen met interne en externe stakeholders in de sectoren onderwijs, werk, (veilig) wonen,

1 2 3 4

Met vrouwen bedoelen we volwassen vrouwen, jonge vrouwen en meisjes. Met mannen bedoelen we volwassen mannen, jonge mannen en jongens. https://www.emancipator.nl/ Diversiteit&Inclusie

5

zorg en emancipatie van vrouwen. We brengen de resultaten van (wetenschappelijk) onderzoek steeds in om ons te scherpen in onze acties en beleidskeuzes, voor optimaal resultaat.

Vier actielijnen We initiëren, faciliteren, ondersteunen en jagen vrouwenemancipatie aan langs vier actielijnen: 1. 2. 3. 4.

kansengelijkheid, zodat vrouwen dezelfde kansen (als mannen) hebben om hun talenten te ontwikkelen; weerbaarheid, omdat we het van belang vinden dat vrouwen voor zichzelf opkomen en grenzen aangeven; economische zelfstandigheid, zodat meer vrouwen aan het werk gaan of meer gaan werken, waardoor zij sterker staan in de maatschappij; maatschappelijke bewustwording, omdat vrouwenemancipatie iedereen aangaat.

Deze vier actielijnen hangen met elkaar samen en versterken elkaar. Kansengelijkheid zien we als een overkoepelend doel, dat in elke van de andere drie actielijnen een rol speelt. Bij elke van de vier actielijnen formuleren wij concrete acties, doelen, samenwerkingspartners en resultaten. Wij zien dit uitvoeringsprogramma als een dynamische ‘paraplu’ voor beschreven en toekomstige acties en projecten van de gemeente en alle partners.

Leeswijzer Na het overzicht van ons uitvoeringsprogramma werken we de vier actielijnen uit. Daarbij geven we steeds aan wat het doel is, het resultaat en de samenhang (tussen de actielijnen), waarom elke actielijn nodig is en voor/met wie, we wat/waar gaan doen (acties).

6

Uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie in een overzicht ACTIELIJNEN

DOEL

WAAROM

WIE/WAT/WAAR

Kansengelijkheid

Vrouwen hebben gelijke kansen (als mannen) om hun talenten te ontwikkelen

Vrouwen hebben minder kansen (dan mannen) in het maatschappelijk leven, schoolloopbaan, beroepskeuze en beroepsloopbaan

Onderwijs

Weerbaarheid

Vrouwen komen voor zichzelf op en geven grenzen aan

Vrouwen ervaren fysiek/psychisch/ seksueel overschrijdend gedrag thuis, op straat en online

ACTIES

● ● ● ● ●

Samenleving

●

We faciliteren vrouwenorganisaties: ○ Vrouwen stimuleren: ontwikkelen en stappen zetten op de participatieladder ○ Maatschappelijke en arbeidsparticipatie door inzet op eigen kracht en talenten van vrouwen

Gemeente

●

Gemeente geeft het goede voorbeeld en werkt aan: ○ Meer kansengelijkheid binnen de gemeente

Thuis, op straat en online

●

We faciliteren en subsidiëren vrouwenorganisaties om meer bewustzijn te creëren inzake geweld in relaties. We zetten in op trainingen aan wijkcontactvrouwen om verborgen vrouwen te signaleren. We werken samen met de GGD, die voorlichting hierover geeft aan onder meer ziekenhuizen, kraamklinieken en Centra voor Jeugd en Gezin. De gemeente organiseert jaarlijks events over de Internationale Campagne tegen Geweld tegen Vrouwen om de strijd tegen geweld tegen vrouwen te steunen. Safe streets-verklaring 2020: Dit betekent dat de gemeente zich gaat inzetten voor het terugdringen van straatintimidatie. We brengen de aard en omvang van straatintimidatie van vrouwen in kaart. Dit doen we door het uitvoeren van een bewonersonderzoek naar straatintimidatie en de veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte. Hiervoor is een enquête uitgezet onder ruim 10.000 inwoners van Den Haag. De resultaten van het onderzoek zijn in het eerste kwartaal van 2021 beschikbaar. Begin 2021 gaan we aan de hand van het bewonersonderzoek in gesprek met vrouwen om de knelpunten van de stad nog beter in kaart te brengen. Met de resultaten van de enquête en de gesprekken maken we een plan van aanpak tegen straatintimidatie.

We faciliteren organisaties die inzetten op peer-to-peer-education: jongerenvoorlichters maken jongens en meisjes bekend met hun basisrechten en hoe te reageren op ongelijke behandeling, uitsluiting of grensoverschrijdend gedrag.

● ● ● ● ●

●

●

Economische zelfstandigheid

Maatschappelijke bewustwording

Meer (55%) vrouwen aan het werk, zodat zij sterker staan in de maatschappij en eigen keuzes kunnen maken

Vrouwenemancipatie gaat iedereen aan

Helft van de vrouwen is financieel niet zelfstandig

Bewust maken van vrouwen is nodig, maar ook van mannen en samenleving

We vragen organisaties in de stad om bij te dragen aan de Haagse Educatieve Agenda We vragen ROC Mondriaan vrouwen aan te moedigen tot: ○ onderwijs voor volwassenen ○ tweedekansonderwijs We verkennen de mogelijkheden voor de moedermavo, als kans voor vrouwen om zich te ontwikkelen. We vragen organisaties in de stad vrouwen aan te moedigen om gebruik te maken van landelijke regelingen voor ontwikkeling en onderwijs Stedelijke tafel: we gaan met vrouwen in gesprek over hun behoefte aan ontwikkeling, educatie en andere/nieuwe vormen van aanbod t.b.v. kansengelijkheid en economische zelfstandigheid

Jonge moeders

● ●

Het steunpunt Studerende Moeders, ROC Mondriaan en De Haagse Maatschap creëren de juiste randvoorwaarden en begeleiding, zodat jonge moeders weloverwogen keuzes kunnen maken en een eigen toekomstplan. Kinderopvang: ○ We onderzoeken flexibele kortdurende opvang (een paar uur per week) voor kinderen in de leeftijd 0 t/m 2,5 jaar. ○ We vragen ROC Mondriaan om het aantal moederklassen uit te breiden.

Vrouwenacademie

●

Oprichten Vrouwenacademie: We bereiken binnen 3 jaar tijd een groep van ruim 300 vrouwen.

Internationale Vrouwendag

●

We organiseren activiteiten in de week rond Internationale Vrouwendag, met vrouwenorganisaties.

Haags Emancipatiecentrum

●

Samen met organisaties in de stad zetten we het Haags Emancipatiecentrum op.

7

1. Kansengelijkheid Doel, resultaat en samenhang Ons doel is dat vrouwen dezelfde kansen hebben (als mannen) om hun talenten te ontwikkelen. In dit hoofdstuk leggen we uit waarom dit nodig is en welke aandacht en acties er nodig zijn voor gelijke kansen voor vrouwen in het onderwijs en actieve deelname in de samenleving. We willen als gemeente graag het goede voorbeeld geven en kijken dus ook naar onszelf. We verwachten dat we de kansengelijkheid van vrouwen kunnen vergroten door resultaten in het tweedekansonderwijs en door (meer) gebruik te maken van landelijke regelingen voor vrouwen. Daarnaast zal het gesprek met vrouwen (voorgenomen Stedelijke tafel) ideeën en plannen opleveren voor (nieuw) aanbod. Kansengelijkheid zien we als een overkoepelend aspect dat in elke van de andere drie actielijnen een rol speelt. Economische zelfstandigheid draagt bij aan kansengelijkheid voor vrouwen. Echter, vaak verdienen vrouwen minder dan mannen in gelijkwaardige banen. Daarom is het nodig dat vrouwen weerbaar zijn en opkomen voor kansengelijkheid met steun van mannen en van de samenleving. In dit hoofdstuk is, evenals bij de actielijn over economische zelfstandigheid, aandacht voor het vergroten van kansengelijkheid voor vrouwen in het onderwijs. In dit hoofdstuk werken we dit meer specifiek uit.

Waarom is dit nodig? Op economisch vlak krijgen vrouwen minder kansen dan mannen. Vrouwen zijn nog steeds ondervertegenwoordigd in de hogere posities in Nederland. Ook zijn ze vaker het slachtoffer van geweld. Oorzaken zijn discriminatie en een historisch ondergeschikte positie ten opzichte van mannen. In Den Haag willen we de economische participatie van vrouwen bevorderen en gelijkheid van mannen en vrouwen bereiken. Iedereen met dezelfde talenten zou evenveel kansen moeten hebben op de ontwikkeling hiervan, onafhankelijk van sekse of maatschappelijke status. Nog te vaak bepaalt gender de kansen in het maatschappelijk leven. Uit het jaarlijkse onderzoek 5 van het World Economic Forum (WEF) blijkt dat de kloof tussen mannen en vrouwen in Nederland nog onvoldoende afnam. Volgens het WEF zal het nog zeker een eeuw duren voordat de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen volledig is weggewerkt. Toch is er in Nederland veel veranderd sinds de jaren 50 van de vorige eeuw. In die tijd werden vrouwen ontslagen als ze trouwden. Die tijden zijn voorbij. Maar we zijn er nog niet. 6 Het komt nog te vaak voor dat vrouwen ondergeschikt zijn aan mannen, bijvoorbeeld aan hun echtgenoot of hun vader, of aan een mannelijke collega. Economisch is er nog regelmatig sprake van een verschil in beloning en te vaak zijn de huishoudelijke taken en de zorg voor de kinderen vooral een taak van de vrouw.

Deze verschillen hangen samen met bewuste of onbewuste denkbeelden over gender in de maatschappij. De Onderwijsraad ziet de verschillen al op jonge leeftijd ontstaan 7: ● Thuis: waar kinderen zich identificeren met rolmodellen binnen het gezin. ● In de samenleving: door keuzes in beleid en sociaal-culturele en economische factoren. 5 6 7

http://www3.weforum.org/docs/WEF_GGGR_2020.pdf https://npofocus.nl/artikel/7773/waarom-zijn-vrouwen-in-nederland-zo-afhankelijk-van-mannen https://www.onderwijsraad.nl/publicaties/adviezen/2020/10/07/verkenning-sekseverschillen-onderwijs

8

Uit het onderzoek blijkt dat jongens minder gunstige schoolloopbanen hebben en vrouwen minder gunstige beroepsloopbanen. Hun opleidings- en beroepskeuze verloopt volgens traditionele patronen en leidt tot typische mannen- en vrouwenberoepen. De Onderwijsraad ziet voor het onderwijs een taak om de verschillen in school- en beroepsloopbanen van jongens en meiden te verkleinen, maar kan dat niet alleen. Ook genderstereotiep gedrag bij de overheid, op de arbeidsmarkt en in de bredere samenleving moet veranderen. Verschillen mogen er best zijn, maar niet als gevolg van beperkte keuzevrijheid en ongelijke kansen. Wij zien kansen die we samen met het onderwijs en andere organisaties kunnen benutten. Daarnaast kijken we ook naar onze eigen gemeentelijke organisatie, waarbij iedereen de mogelijkheid krijgt om zijn of haar capaciteiten te ontwikkelen en gelijk betaald wordt voor hetzelfde werk.

Gelijke kansen in het onderwijs Genderstereotiepe verwachtingen hebben veel invloed op het denken en doen van jongeren. Het onderwijs heeft een taak om het bewustzijn te vergroten inzake culturele normen rondom gender in het onderwijs, naast ouders, de samenleving, werkgevers en de overheid. In de Haagse Educatieve Agenda (HEA) 2018-2022 ‘Ontwikkelkansen in Den Haag’ 8 hebben gemeente en besturen in de kinderopvang en het onderwijs de ambitie uitgesproken dat ‘alle Haagse leerlingen ongeacht hun achtergrond de kans krijgen om het beste uit zichzelf te halen gedurende de gehele onderwijsloopbaan’. Het realiseren van kansengelijkheid heeft prioriteit binnen de HEA. Het is belangrijk dat naar de individuele leerling wordt gekeken en niet naar het geslacht van leerlingen. En dat er aanvullende instrumenten zijn om verschillen op de arbeidsmarkt te verkleinen, zoals passende kinderopvang. Opleiding en onderwijs zorgen voor verrijking en ontwikkeling. Voor vrouwen zonder startkwalificatie bestaat de mogelijkheid om deelcertificaten te behalen of een vervolgopleiding te volgen. Momenteel biedt ROC Mondriaan onderwijs voor volwassenen (VAVO) voor het behalen (van deelcertificaten) van een middelbareschooldiploma.

Naast het alsnog behalen van een middelbareschooldiploma biedt het tweedekansonderwijs ook mogelijkheden voor vrouwen die zich door middel van cursussen verder willen ontwikkelen. We verkennen ook de mogelijkheden voor de moedermavo, als kans voor vrouwen om zich te ontwikkelen. Via het rijk worden diverse landelijke mogelijkheden aangeboden voor vrouwen om zich te ontwikkelen. Met de zogenoemde STAP-regeling 9 is met ingang van 2022 een bedrag van € 200 miljoen beschikbaar, waarmee werkzoekenden en werknemers zichzelf kunnen blijven ontwikkelen om zo een meerwaarde te blijven vormen op de arbeidsmarkt. Daarnaast is er het ‘levenlanglerenkrediet’. Dit is een krediet waarmee iedereen tot 55 jaar zich kan blijven ontwikkelen. Dit geldt voor het hoger onderwijs en het mbo. Wij gaan met organisaties in de stad afspraken maken over hoe wij bij deze trajecten kunnen aansluiten en vrouwen kunnen stimuleren hiervan gebruik te maken. Daarnaast organiseren we een tafel om samen met vrouwen uit de stad in gesprek te gaan over hun behoefte aan educatie, het

8

https://www.denhaag.nl/nl/in-de-stad/onderwijs-en-studeren/haagse-educatieve-agenda-2018-2022-ontwikkel-kansen-in-den-haag-.htm

9

Stimulering Arbeidsmarkt Positie

9

aanbod en eventuele nieuwe vormen voor verrijking en ontwikkeling die bijdragen aan kansengelijkheid en economische zelfstandigheid.

Acties ● ●

● ● ●

We vragen organisaties in de stad om bij te dragen aan de Haagse Educatieve Agenda. We vragen ROC Mondriaan vrouwen aan te moedigen tot: o onderwijs voor volwassenen; o tweedekansonderwijs. We verkennen de mogelijkheden voor de moedermavo, als kans voor vrouwen om zich te ontwikkelen. We vragen organisaties in de stad vrouwen aan te moedigen om gebruik te maken van landelijke regelingen voor ontwikkeling en onderwijs. Stedelijke tafel: we gaan met vrouwen in gesprek over hun behoefte aan ontwikkeling, educatie en andere/nieuwe vormen van aanbod ten behoeve van kansengelijkheid en economische zelfstandigheid.

Actieve deelname van vrouwen in de samenleving Een actievere deelname van vrouwen in de samenleving draagt bij aan kansengelijkheid.. Met behulp van vrouwenorganisaties worden vrouwen gestimuleerd zich te ontwikkelen en stappen te zetten naar meer participatie in onze stad. .

Acties ●

We faciliteren vrouwenorganisaties: ○ Om vrouwen te stimuleren tot ontwikkeling en stappen te zetten op de participatieladder ○ Op maatschappelijke en arbeidsparticipatie door inzet op eigen kracht en talenten van vrouwen

Haagse gemeentelijke organisatie De gemeente Den Haag kijkt ook naar de eigen organisatie als het gaat om kansengelijkheid. We streven naar gelijkwaardigheid in de eigen organisatie, zoals dat ook is opgenomen in het coalitieakkoord. Op onderdelen hebben we uiteraard al goede stappen gezet. Als het bijvoorbeeld gaat om partnerverlof zijn we vooruitstrevend. Partners hebben de keuze om de eerste 6,5 week 100% betaald ouderschapsverlof op te nemen of 13 weken gedeeltelijk betaald. Ook de algemene verhouding tussen mannen en vrouwen sluit aan bij de samenstelling in de stad (zie figuur 1).

Verdeling vrouwen in de organisatie Wanneer we kijken naar de verhouding in functieschalen binnen de gemeente, zien we dat mannen en vrouwen niet evenredig verdeeld zijn (zie figuur 2). Vrouwen zijn oververtegenwoordigd in de 10

functieschalen 6 tot en met 9, ondervertegenwoordigd in de elementaire functieschalen en minder vertegenwoordigd in het hogere segment van schaal 14 en hoger.

Gemeente Den Haag hecht veel waarde aan gelijkheid en gelijk loon voor medewerkers bij gelijke functies. Dit borgen we onder andere door middel van een functiegebouw, waar loonschalen zijn gekoppeld aan taken en verantwoordelijkheden. In het kader van Diversiteit en Inclusie, dat deel uitmaakt van het programma Modern Werkgeverschap, wordt blijvend gekeken naar ontwikkelingen op dit gebied en worden er acties ondernomen om eventuele verschillen in beloning vroegtijdig te herkennen en te bestrijden. De gemeente Den Haag heeft onderzoek gedaan naar een mogelijke loonkloof (zie RIS305441). Het onderzoek richtte zich op de vraag of er bij gelijk werk en bij gelijke achtergrond beloningsverschillen bestaan tussen mannelijke en vrouwelijke Haagse gemeenteambtenaren. Het verschil is minder dan 1%; dit vormt geen aanleiding voor aanvullend beleid. We onderzoeken de redenen achter het lagere aantal vrouwen vanaf schaal 13 en bekijken hoe we de doorstroom van vrouwen naar hogere functieschalen kunnen bevorderen.

Acties Gemeente geeft het goede voorbeeld en werkt aan: ● Meer kansengelijkheid binnen de gemeente.

11

2. Weerbaarheid Doel, resultaat en samenhang Ons doel is dat vrouwen voor zichzelf opkomen en grenzen aangeven: thuis, op straat en online. In dit hoofdstuk leggen we uit waarom dit nodig is en welke aandacht en acties nodig zijn. Het resultaat is (meer) veiligheid voor weerbare vrouwen, doordat we zelf en met partners in de stad activiteiten uitvoeren over weerbaarheid thuis, op straat en online. We realiseren ons dat onveilige situaties voor meisjes en vrouwen helaas niet volledig kunnen worden voorkomen. De aanpak van het gedrag van mannen en jongens speelt hierin een fundamentele rol. Er is maatschappelijke bewustwording voor nodig, bij vrouwen maar vooral ook bij mannen die vrouwen benadelen en lastig vallen: thuis, op straat of online. We willen per jaar 800 tot 1.000 jongens en meisjes bereiken. Door peer-to-peereducation maken we jongeren bekend met hun basisrechten, maar ook wat grensoverschrijdend gedrag is en hoe ze moeten reageren op ongelijke behandeling of uitsluiting.

Waarom is dit nodig? Nog altijd is er sprake van fysiek, psychisch en seksueel grensoverschrijdend gedrag naar meisjes en vrouwen. Dit gebeurt zowel thuis, als op straat, als online. Dit is onacceptabel. Machtsverhoudingen en stereotiepe denkbeelden over mannen en vrouwen spelen daarbij vaak een rol. Als gemeentelijke overheid willen wij zowel aan deze stereotiepe beelden als aan de praktische gevolgen daarvan werken en daarmee bijdragen aan het verbeteren van een veilig leefklimaat voor vrouwen en aan hun weerbaarheid.

Thuis, op straat en online Huiselijk geweld De GGD Gezondheidsmonitor geeft aan dat het percentage Haagse inwoners dat te maken heeft gehad met huiselijk geweld in 2016 hoger lag dan in Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. 10 In de periode 2008-2016 is het aantal slachtoffers dat ooit te maken heeft gehad met huiselijk geweld bijna verdubbeld van 9 naar 15%. Vrouwen rapporteren bijna twee keer zo vaak recent slachtoffer te zijn geweest van huiselijk geweld dan mannen. 11 Samen met een groot aantal ketenpartners is de Regiovisie Aanpak huiselijk geweld 2019-2022 opgesteld. Hierin staat hoe betrokkenen gericht samenwerken aan het duurzaam doorbreken van de cirkel van huiselijk geweld in de regio Haaglanden. Voor de uitvoering van de regiovisie zijn regionale programmamanagers aangesteld om de ontwikkelopgaven nader te concretiseren tot gezamenlijke acties.

Verborgen vrouwen Er zijn vrouwen die door hun partner en/of (schoon)familie gedwongen worden om geïsoleerd van anderen te leven. Deze zogenoemde ‘verborgen vrouwen’ worden ernstig beperkt in hun recht op zelfbeschikking en vrijheid thuis, op straat, in het onderwijs en werk. Als er wel contact is met de buitenwereld, gebeurt dit onder strikte controle. Hierdoor zijn zij ook niet of nauwelijks zichtbaar voor hulpverlening en politie en weten zij de weg naar de hulpverlening niet te vinden. Onderzoek uit 2015 laat zien dat het moeilijk is om te meten hoeveel verborgen vrouwen er in Den Haag zijn. Naar schatting zijn dit rond de 200 vrouwen. 12

10

Gezondheidsmonitor, GGD Haaglanden, januari 2016

11

Gezondheidsmonitor, GGD Haaglanden, januari 2016

12

https://www.verwey-jonker.nl/doc/2015/115002-verborgen-vrouwen-denhaag.pdf

12

Om verborgen vrouwen te bereiken is het herkennen van signalen bij contactmomenten van belang. Wijkcontactvrouwen spelen in Den Haag al jaren een belangrijke rol in het agenderen van verborgen vrouwen en het stimuleren van activiteiten die de maatschappelijke positie van deze vrouwen verbeteren. Zij zijn door hun informele aanpak in staat om letterlijk dicht bij de verborgen vrouwen in de buurt te komen, taboeonderwerpen bespreekbaar te maken en daarmee de leefsituatie van vrouwen te verbeteren.

Geweld tegen vrouwen Om de strijd tegen geweld tegen vrouwen te steunen en de bewustwording rond grensoverschrijdend gedrag te vergroten is Den Haag aangesloten bij de internationale Orange the World-campagne. De campagne start jaarlijks op de Dag tegen Geweld tegen vrouwen (25 november) en eindigt op de Dag van de Rechten van de Mens (10 december). Om hier de aandacht op te vestigen kleuren op 25 november verschillende gebouwen oranje. Ook wordt er jaarlijks een debat georganiseerd en worden verhalen van vrouwen die te maken hebben gehad met geweld onder de aandacht gebracht via de media.

Training en peer-to-peer Voor vrouwen die hun weerbaarheid willen vergroten, faciliteren en subsidiëren we vrouwenorganisaties om meer bewustzijn te creëren inzake geweld in relaties, zodat vrouwen positiever naar zichzelf gaan kijken en hun zelfvertrouwen vergroten. De vrouwen ervaren hoe ze onveilige situaties en relaties kunnen herkennen en hoe ze met hun stem en houding de eigen grenzen kunnen bewaken om agressie te voorkomen of te stoppen. Ook faciliteren en subsidiëren we organisaties die tot doel hebben de bewustwording over ongelijkheid en alledaagse vormen van geweld tevergroten, zowel onder jongens als meisjes uit het voorgezet onderwijs en het middelbaar beroepsonderwijs. Er wordt aandacht besteed aan lichamelijke en psychische weerbaarheid door middel van ‘peer-to-peer-education’: er wordt voorlichting gegeven door jongeren aan jongeren. Door hen bekend te maken met hun basisrechten leren jongeren hoe ze moeten reageren op ongelijke behandeling, uitsluiting of grensoverschrijdend gedrag.

Intimidatie op straat De protesten van juli 2020 op de boulevard van Scheveningen tegen intimidatie van vrouwen laten zien dat aandacht voor dit fenomeen hard nodig is. Honderden mensen protesteerden tegen de overlast en intimidatie die zij ervaren op straat. Intimidatie kent vele verschijningsvormen. Hieronder vallen bijvoorbeeld: lastiggevallen worden, betast worden, uitgescholden worden, nasissen en/of naroepen. Dat vrouwen zich altijd en overal veilig voelen op straat zou normaal moeten zijn. Een verbod op straatintimidatie is overwogen. Handhaven is echter een probleem. Directe vervolging (zonder aangifte) door opsporingsambtenaren is slechts mogelijk bij betrappen op heterdaad. Dat gebeurt zelden. Dit neemt niet weg dat de gemeente Den Haag bij de rijksoverheid aandringt op landelijke kaders, al was het maar om de normerende werking die hiervan uitgaat. De gemeentelijke aanpak van seksuele intimidatie zal zich vooral richten op preventie, educatie en voorlichting. Om zichtbaar te maken dat we de problemen rond veiligheid van vrouwen en meisjes in de openbare ruimte aanpakken, heeft de gemeente in 2020 de safe streets-verklaring ondertekend. Dit betekent dat de gemeente zich gaat inzetten voor het terugdringen van straatintimidatie. Den Haag doet dit door bewonersonderzoek te verrichten naar straatintimidatie en in gesprek te gaan met vrouwen die 13

slachtoffer zijn geweest van straatintimidatie. Met de resultaten van het onderzoek en de conclusies van de gesprekken maken we in 2021 een plan van aanpak tegen straatintimidatie. Omdat handhaven lastig is, zal dit plan van aanpak zich richten op preventie, educatie en voorlichting. Daarmee dragen we ook bij aan de Nota Antidiscriminatie die aan het einde van dit jaar aan de raad wordt verzonden.

Online Door het toenemende gebruik van smartphones worden social media kanalen, digitale ontmoetingsplekken. Hierdoor nemen sexting, exposing, shaming en blaming toe. Sexting is het sturen van seksueel getinte berichten of beeldmateriaal. Als dit zonder goedkeuring wordt doorgestuurd naar anderen, spreken we over exposing. Een andere vorm van exposing is shaming. Dit verwijst naar het bestempelen van een meisje of vrouw als slet of hoer. Uit onderzoek blijkt dat 48% van de meisjes in Nederland weleens een verzoek gekregen heeft om seksueel getinte beelden te versturen. 13

Acties ● ● ● ● ● ●

●

●

13

We faciliteren en subsidiëren vrouwenorganisaties om meer bewustzijn te creëren inzake geweld in relaties. We zetten in op trainingen voor wijkcontactvrouwen om verborgen vrouwen te signaleren. We werken samen met de GGD, die voorlichting hierover geeft aan onder meer ziekenhuizen, kraamklinieken en Centra voor Jeugd en Gezin. De gemeente organiseert jaarlijks events over de Internationale Campagne tegen Geweld tegen Vrouwen om de strijd tegen geweld tegen vrouwen te steunen. Safe streets-verklaring 2020: Dit betekent dat de gemeente zich gaat inzetten voor het terugdringen van straatintimidatie. We brengen de aard en omvang van straatintimidatie van vrouwen in kaart. Dit doen we door het uitvoeren van een bewonersonderzoek naar straatintimidatie en de veiligheid van vrouwen in de openbare ruimte. Hiervoor is een enquête uitgezet onder ruim 10.000 inwoners van Den Haag. De resultaten van het onderzoek zijn in het eerste kwartaal van 2021 beschikbaar. Begin 2021 gaan we aan de hand van het bewonersonderzoek in gesprek met vrouwen om de knelpunten van de stad nog beter in kaart te brengen. Met de resultaten van de enquête en de gesprekken maken we een plan van aanpak tegen straatintimidatie.

We faciliteren organisaties die inzetten op peer-to-peer-education: jongerenvoorlichters maken jongens en meisjes bekend met hun basisrechten en hoe te reageren op ongelijke behandeling, uitsluiting of grensoverschrijdend gedrag.

EenVandaag (2015). Onderzoek ‘Sexting’, EenVandaag jongerenpanel

14

3. Economische zelfstandigheid Doel, resultaat en samenhang Ons doel is dat meer vrouwen aan het werk gaan, zodat zij sterker staan in de maatschappij en beter eigen keuzes kunnen maken. In dit hoofdstuk leggen we uit waarom dit nodig is, welke aandacht en acties nodig zijn voor in het bijzonder jonge moeders en het belang van het verkleinen van de afstand tot de arbeidsmarkt voor vrouwen in de bijstand. Economische zelfstandigheid is een belangrijke factor in het terugdringen van armoede en het bevorderen van zelfvertrouwen en onafhankelijkheid. Als resultaat willen we een stijging van het aandeel economisch zelfstandige vrouwen in Den Haag van 52% naar het landelijke percentage van 55%. Met de Vrouwenacademie willen we binnen 3 jaar tijd een groep van ruim 300 vrouwen laten toeleiden naar de arbeidsmarkt. Weerbare vrouwen voelen zich meer zelfstandig en zelfbewust, wat bijdraagt aan de kans op economische zelfstandigheid door (goede) scholing en werk. Kansengelijkheid is nodig in het onderwijs en op de arbeidsmarkt, zodat vrouwen dezelfde kansen hebben op ontwikkeling en (economische) zelfstandigheid.

Waarom is dit nodig? Hoewel de economische en financiële verschillen tussen mannen en vrouwen kleiner worden en de zelfstandigheid van vrouwen stijgt, staat ongeveer de helft van de vrouwen in Den Haag financieel niet op eigen benen. Als vrouwen niet economisch zelfstandig zijn, lopen ze financiële risico’s. Financieel zelfstandige vrouwen kunnen hun eigen keuzes maken. Zij staan sterker in de maatschappij. Het hebben van werk en het voorzien in eigen onderhoud is een belangrijke actielijn in het Haagse emancipatiebeleid. Economische zelfstandigheid hangt direct samen met mogelijkheden die vrouwen hebben om hun leven naar eigen wens in te richten. Het brengt vrouwen in de situatie zich te ontwikkelen en een zelfstandig leven te leiden, waarbij zij zelf bepalen hoe zij dat leven inrichten. Als vrouwen niet economisch zelfstandig zijn, lopen ze financiële risico's. Bijvoorbeeld als een partner werkloos raakt of bij een scheiding. De Emancipatiemonitor definieert een persoon als economisch zelfstandig als deze uit arbeid of uit een eigen onderneming een inkomen heeft dat hoger is dan een bijstandsuitkering voor een alleenstaande. In Den Haag is 52% van de vrouwen economisch zelfstandig. Onder de mannen is dit 66%. 14 Vrouwen hebben minder vaak betaald werk dan mannen en werken vaker in deeltijd; vaak om zorg en werk te combineren. Deeltijdbanen hebben nadelen.

Wie weinig werkt, verdient minder en heeft ook minder mogelijkheden om zich professioneel te ontwikkelen. Deze deeltijdbanen houden de ongelijke verdeling tussen mannen en vrouwen in stand. Bovendien wordt deze verdeling sterk bepaald door stereotiepe rolpatronen. Het landelijke beleid wil dit doorbreken en daar werkt onze stad aan mee. Sommige vrouwen werken niet omdat zij een grotere afstand tot de arbeidsmarkt hebben. Vrouwen die bijvoorbeeld moeite hebben met lezen en schrijven of laag opgeleid zijn hebben meer moeite een baan te vinden. Jonge moeders komen ook lastiger aan het werk door de combinatie van werk met

14

Gemeente Den Haag, Emancipatiemonitor (2018)

15

de zorg voor kinderen. Wij willen de achterstanden op de arbeidsmarkt verkleinen voor deze specifieke groepen vrouwen.

Jonge moeders Het combineren van studie en zorg kan prima samengaan, maar kan ook loodzwaar zijn. Zeker als je al jong moeder bent. Jonge moeders begeleiden naar de juiste opleiding en ondersteuning bieden tijdens de opleiding zijn belangrijke randvoorwaarden, die moeten zorgen voor een evenwichtige verdeling van studie/stage/werk, zorg en privéleven. We werken in ons uitvoeringsprogramma samen met onder meer kinderopvang, het steunpunt Studerende Moeders 15, ROC Mondriaan en De Haagse Maatschap. Het ROC biedt bijvoorbeeld Moederklassen voor jonge moeders die zorg dragen voor hun kleine kind(eren). Deze klassen hebben aangepaste schooltijden, zodat er voldoende tijd overblijft voor de zorg voor kind(eren) en privéleven.

Acties ●

●

Het steunpunt Studerende Moeders, ROC Mondriaan 16 en De Haagse Maatschap 17 creëren de juiste randvoorwaarden en begeleiding, zodat jonge moeders weloverwogen keuzes en een eigen toekomstplan kunnen maken. Kinderopvang: o We onderzoeken flexibele kortdurende opvang (een paar uur per week) voor kinderen in de leeftijd 0 tot en met 2,5 jaar. o We vragen ROC Mondriaan om het aantal moederklassen uit te breiden.

Vrouwenacademie Om de economische zelfstandigheid van vrouwen te vergroten ontwikkelen we de Haagse Vrouwenacademie, voor begeleiding en ondersteuning van vrouwen bij opleiding en werk. Met de Vrouwenacademie zetten we in op opleidingen voor vrouwen en toestroom naar de arbeidsmarkt. Er worden trajecten aangeboden die de economische zelfstandigheid van vrouwen vergroten en de drempel om aan het werk te gaan verlagen. Er worden bijvoorbeeld werkontwikkeltrajecten aangeboden, empowermenttrainingen en taaltrainingen. Ook wordt parttime werken gestimuleerd. Hoewel we eerder schreven dat deeltijdbanen nadelen hebben wat betreft economische zelfstandigheid, kan het een goede opstap zijn naar een uitgebreider dienstverband voor bijvoorbeeld vrouwen in de bijstand. De Vrouwenacademie biedt scholing en begeleiding aan vrouwen. We willen een win-winsituatie creëren door opleidingen te bieden in combinatie met werk, die aansluiten op openstaande functies op de arbeidsmarkt. Op deze manier versterkt de Haagse Vrouwenacademie de economische zelfstandigheid van vrouwen. Tegelijkertijd wordt de regionale werkgelegenheid gestimuleerd door in te spelen op de vraag vanuit de arbeidsmarkt. De ambitie van de Vrouwenacademie is om binnen 3 jaar tijd ruim 300 vrouwen te laten participeren en toe te leiden naar de arbeidsmarkt.

De Haagse Vrouwenacademie werkt nauw samen met maatschappelijke (vrouwen)organisaties in de stad; zij

15

Stichting Steunfonds Studerende Moeders steunt alleenstaande/jonge moeders in de kosten voor een beroepsopleiding of studiebenodigdheden, zodat zij kunnen streven naar economische zelfstandigheid. 16

ROC Mondriaan is de grootste opleider voor beroepsonderwijs in Haaglanden en verzorgt het onderwijs en educatie voor volwassenen.

17

De partners van De Haagse Maatschap willen dat álle vrouwen meedoen. Samen maken zij zich sterk voor vrijwilligerswerk, scholen en arbeid voor vrouwen in Den Haag.

16

staan dicht bij de doelgroep, kennen de belemmeringen en kansen, de culturele waarden en normen en hebben het vertrouwen van de doelgroep. Door de Haagse Vrouwenacademie zullen de volgende activiteiten worden aangeboden: ● een opleiding voor vrouwen in bijvoorbeeld de energiesector, zorg of techniek; ● het begeleiden van vrouwen in hun professionele ontwikkeling onder andere door middel van coaching; ● het matchen van het aanbod van het arbeidspotentieel van vrouwen en de vraag vanuit de arbeidsmarkt; ● ‘makelaars kinderopvang’: vrouwen worden begeleid en ondersteund in het integratieproces en bij het regelen van kinderopvang.

Acties ●

Oprichten Vrouwenacademie: We bereiken binnen 3 jaar tijd ruim 300 vrouwen.

17

4. Maatschappelijke bewustwording Doel, resultaat en samenhang Ons doel is dat iedereen in de stad zich betrokken voelt bij vrouwenemancipatie; het gaat immers iedereen aan. In dit hoofdstuk leggen we uit waarom deze actielijn nodig is en welke aandacht en acties nodig zijn voor deze betrokkenheid en maatschappelijke bewustwording. Nog steeds is er verschil tussen de positie van vrouwen en de positie van mannen. Het vergt lef van iedereen in de maatschappij om dit te veranderen. Om samen te werken aan het vergroten van maatschappelijke bewustwording richten we met lokale partners het Haags Emancipatiecentrum op. Deze actielijn hangt sterk samen met de andere actielijnen, omdat brede maatschappelijke bewustwording van belang is voor kansengelijkheid voor vrouwen. Weerbare en zelfstandige vrouwen hebben zelf maatschappelijk bewustzijn nodig, maar zeker ook inzet en bewustwording van andere mensen en organisaties in de samenleving.

Waarom is dit nodig? Veel vrouwen zijn goed op weg om zelfstandigheid te bewerkstelligen, maar er is nog steeds een aantal vrouwen die in hun ontwikkeling wordt beperkt. De gemeente wil in samenwerking met organisaties en inwoners van de stad deze vrouwen bereiken en ze bewust maken van hun positie en de mogelijkheden om deze te verbeteren. De rol van de gemeente Den Haag is: faciliteren, ondersteunen, aanjagen en investeren. Daarbij zetten we de volgende instrumenten in: ● het bieden van informatie, advies en ondersteuning aan vrouwen en vrouwenorganisaties; ● het monitoren en stimuleren van samenwerking van organisaties in de stad; ● het faciliteren van activiteiten door financiële ondersteuning in de vorm van subsidies; ● het geven van het goede voorbeeld. ● het ontwikkelen van een sociale kaart van vrouwenorganisaties 18 Hierbij hebben de vrijwilligers en professionals van onze lokale en laagdrempelige vrouwenorganisaties en opleidingsinstituten een sleutelrol. Zij vormen gezamenlijk het kapitaal van de stad als het gaat om het bereiken van vrouwen en vrouwen bewust te maken van hun positie.

Internationale Vrouwendag Door mee te doen aan de Internationale Vrouwendag op 8 maart laten we als stad zien waar we voor staan. In de week rond 8 maart organiseren we met organisaties in de stad verschillende evenementen waarin de acties uit het uitvoeringsprogramma Vrouwenemancipatie centraal staan. Deze Haagse Vrouwendagen vormen de apotheose van het jaar, waarbij zowel een aantal hoogtepunten uit het voorgaande jaar worden getoond als actuele en nieuwe activiteiten. In samenwerking met de vrouwenorganisaties in wijken en in de stad organiseren we debatten, stadswandelingen, tentoonstellingen, bewustwordingsactiviteiten en workshops.

18

www.haagsevrouwendagen.nl

18

In deze week worden de Haagse emancipatieprijzen uitgereikt: de Kartiniprijs 19 en De Haagse Parels. De Haagse Parels worden uitgereikt om vrouwen, meisjes, mannen of jongens te bedanken voor hun inzet voor de emancipatie van vrouwen en/of meisjes in Den Haag. De Ria Sikkes-lezing 20 is een vast onderdeel van de programmering van De Haagse Vrouwendagen.

Acties ●

We organiseren activiteiten in de week rond Internationale Vrouwendag, met vrouwenorganisaties.

Haags Emancipatiecentrum Om het emancipatieveld te versterken en te verbinden, richten we in samenwerking met lokale partners, het Haags Emancipatiecentrum op voor het: ● vergroten van het netwerk van vrouwen en vrouwenorganisaties; ● bij elkaar brengen van kennis, expertise en emancipatie-initiatieven; ● mobiliseren en faciliteren van vrouwen en vrouwenorganisaties; ● invullen en beheren van de Haagse Emancipatie Agenda, waarin lokale en landelijke vrouwenactiviteiten zijn opgenomen; ● fungeren als een online platform voor actuele trends en ontwikkelingen op het gebied van emancipatie.

Acties ●

Samen met organisaties in de stad zetten we het Haags Emancipatiecentrum op.

19 In 2007 is de Kartiniprijs ingesteld, een gemeentelijke emancipatieprijs die jaarlijks wordt uitgereikt. De feestelijke uitreiking vormt ieder jaar een programmaonderdeel van de Haagse viering van Internationale Vrouwendag op of rond 8 maart. 20

Deze jaarlijkse lezing is een eerbetoon aan Ria Sikkes. Zij is jarenlang actief geweest in de landelijke en lokale politiek. Als voorvechtster voor vrouwenemancipatie liet zij zich in de jaren 70 van de vorige eeuw horen als Dolle Mina. Zij heeft zich tijdens die periode ingezet voor de positie van de (werkende) vrouw. Zij is zich blijven inzetten voor gelijk loon voor gelijke arbeid en gelijke kansen in opleiding en beroep. Van 1998 tot 2002 was zij gemeenteraadslid in Den Haag.

19

5. Financiën De gemeente gaat de ambities en bijbehorende acties uit deze beleidsnota de komende jaren uitvoeren binnen de bestaande begroting voor activiteit Emancipatie, onderdeel van programma 8 ‘Zorg, Welzijn, Jeugd en Volksgezondheid’. De begroting voor het onderdeel vrouwenemancipatie is €500.000 inclusief rijksgelden Veilige Steden (€20.000). De raad wordt via een jaarlijkse voortgangsrapportage op de hoogte gehouden van het uitvoeringsprogramma.

20