RIS307142 Bijlage

KWR 2020.052 (versie2) | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving Rioolwateranalyse op de aanwezigheid van drugs - Gemeente Den Haag

Rioolwater, spiegel van de samenleving Rioolwateranalyse op de aanwezigheid van drugs - Gemeente Den Haag KWR 2020.052 (versie 2)| juni 2020

Opdrachtnummer 403178

Kwaliteitsborger(s) Thomas ter Laak

Projectmanager(s) Leo van Stee, Stefan Kools (eindfase)

Opdrachtgever Gemeente Den Haag

Verzonden naar Mevr. C. Vermeerssen

Dit rapport is niet openbaar en slechts verstrekt aan de opdrachtgevers van het adviesproject. Eventuele verspreiding daarbuiten vindt alleen plaats door de opdrachtgever zelf.

Keywords WBE; rioolwater, drugs of abuse

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

Jaar van publicatie 2020

PO Box 1072 3430 BB Nieuwegein The Netherlands

Meer informatie Thomas ter Laak T 030 606 9657 E Thomas.ter.Laak@kwrwater.nl

2

Mei 2020 © T F E I

+31 (0)30 60 69 511 +31 (0)30 60 61 165 info@kwrwater.nl www.kwrwater.nl

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevens bestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

Inhoud Inhoud3 1 1.1

Inleiding Aanleiding en doel

4 4

2 2.1 2.2 2.3

5 5 5

2.4 2.5

Methode Bemonstering en analysemethode Het voorzieningsgebied van de RWZI Houtrust Omrekenen van concentraties in rioolwater naar vrachten en consumptie van drugs Betrouwbaarheid van de methode. Lozingen van drugsafval in het riool

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Resultaten Amfetamine Methamfetamine MDMA Cocaïne THC-COOH

9 10 12 14 16 18

4 4.1 4.2 4.2.1

Conclusies en discussie Conclusies Discussie Weekpatronen van vrachten en de interpretatie voor het drugsgebruik in Den Haag 4.2.2 Schatting cocaïne gebruik voor heel Den Haag

7 7 8

20 20 20 20 20

3

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

4

1 Inleiding 1.1

Aanleiding en doel

De kwaliteit van onze leefomgeving en de veiligheid van de bevolking vormen een groot goed. Gemeenten worden dagelijks geconfronteerd met de uitdaging om effectief drugsbeleid uit te voeren. KWR wil het publieke belang dienen door met gedegen onderzoek een objectief beeld te geven van het gebruik van drugs zoals amfetamine (speed), methamfetamine, MDMA (XTC), cocaïne en cannabis. Rioolwater is een ware spiegel van samenleving. Het rioolwater bevat resten van drugs die inzicht geven in het drugsgebruik van de bevolking in het verzorgingsgebied van het afvalwatersysteem. Ook de lozing van afval van de productie van synthetische drugs kan sporen nalaten in het afvalwater. Het gevolg hiervan kan zijn dat in dat geval geen informatie kan worden gegeven over het drugsgebruik van de bevolking. KWR voerde onderzoek uit naar drugs in het rioolwater van gemeente Den Haag voor het (centrale) deel dat aangevoerd wordt naar de Rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) Houtrust. De operators van Delfluent hebben gedurende één week dagelijks de afvalwaterzuivering bemonsterd. Door een chemische analyse van het rioolwater uit te voeren voordat de afvalwaterzuivering plaatsvond, werd objectief vastgesteld welke drugs in welke hoeveelheden zijn gebruikt in de het voorzieningsgebied van de RWZI Houtrust.

KWR onderzocht de volgende vijf drugs: amfetamine (speed), methamfetamine, MDMA (XTC), cocaïne (in de vorm van metaboliet benzoylecgonine) en cannabis (in de vorm van metaboliet THC-COOH). In deze rapportage worden de resultaten gepresenteerd van de dagelijkse vrachten van drugs die gedurende één week in het rioolstelsel zijn afgevoerd naar de RWZI Houtrust. Op deze RWZI is bijna de helft van het aantal huishoudens in de gemeente Den Haag aangesloten. Gedurende één week (representatief voor 18 t/m 24 maart 2020) zijn monsters genomen bij deze RWZI. De resultaten hebben uitsluitend betrekking op deze monsters. De gevonden vrachten van de drugs in het voorzieningsgebied van de RWZI Houtrust zijn vergeleken met de gelijktijdig uitgevoerde metingen in Amsterdam, Utrecht en de regio Eindhoven (in het kader van een Europese studie). Net als voor Den Haag betreffen de metingen van de gemeenten Amsterdam en Utrecht rioolwater uit de stedelijke omgeving. Het afvalwater van het voorzieningsgebied van de regio Eindhoven bevat naast de stad Eindhoven (ongeveer de helft van de inwoners) ook kleinere gemeenten met veel landelijk gebied ten zuiden van Eindhoven stad. Daarnaast is het drugsgebruik in Den Haag (2020) vergeleken met de meest recente vrachten (2019) van studies van grote steden in Europa.

Deze studie biedt inzicht in de omvang van het gebruik van vijf soorten drugs in de gemeente Den Haag. Deze informatie is complementair aan de bevindingen uit bevolkingsonderzoeken en enquêtes. Gemeenten kunnen op grond van dergelijke gegevens inzicht krijgen in de omvang van de drugsconsumptie en de invloed van het gemeentelijke drugspreventie en opsporingsbeleid toetsen en mogelijk aanpassen.

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

5

2 Methode 2.1

Bemonstering en analysemethode

Het rioolwater van het centrale deel van Den Haag wordt gezuiverd op de RWZI Houtrust. Van het rioolwater dat deze RWZI Houtrust binnenkomt (het influent) wordt door de automatische bemonsteringsinstallatie (afhankelijk van het debiet) afgetapt en opgevangen in een verzamelvat. Dit monstername-regiem (debiet-proportioneel) is zodanig gekozen dat een representatief dag (24-uurs)monster wordt verkregen. In studies naar rioolwater wordt de monstername meestal debiet-proportioneel uitgevoerd over een periode van 7 dagen (zie Tabel 1 voor de 24uursdebieten). Tabel 1: Debieten per dag (m3/dag) van RWZI Houtrust met 245.677 aangesloten inwoners.

Datum

Dag

m3/dag

2020-03-18

Woensdag

59185

2020-03-19

Donderdag

58035

2020-03-20

Vrijdag

57700

2020-03-21

Zaterdag

58595

2020-03-22

Zondag

57500

2020-03-23

Maandag

56020

2020-03-24

Dinsdag

55475

Door medewerkers van de firma Defluent is in de week van 18 t/m 24 maart 2020 elke dag een deelmonster van het betreffende dagmonster genomen dat vervolgens in een monsterfles is overgebracht en bewaard bij <-18°C. De in totaal 7 verkregen deelmonsters zijn door KWR opgewerkt en geanalyseerd in een vloeistof-chromatograaf, die alle relevante stoffen scheidt. Na de scheiding wordt met behulp van een geavanceerde hoge resolutie massaspectrometer en officiële referentie- en kalibratiereeksen, de detectorrespons van elke drug bepaald. Hiermee kunnen de concentraties van de vijf drugs (amfetamine, methamfetamine, MDMA, benzoylecgonine (metaboliet cocaïne) en THC-COOH (metaboliet cannabis) in het afvalwater betrouwbaar berekend worden.

2.2

Het voorzieningsgebied van de RWZI Houtrust

Het rioolwater van de hele gemeente Den Haag wordt afgevoerd naar twee zuiveringen, de RWZI Houtrust en de RWZI Harnaschpolder. Er is gekozen om alleen de RWZI Houtrust te bemonsteren omdat alles wat hier binnenkomt ook daadwerkelijk uit Den Haag komt. De RWZI Harnaschpolder krijgt uit de hele Haagse regio rioolwater aangevoerd. Om het Haagse deel van het rioolwater te onderzoeken moeten meerdere stromen worden geïsoleerd. Per stroom zou dan een container met bemonsteringsapparatuur, koeling en pompinstallatie voor het bepalen van het dagelijkse volume moeten worden geplaatst. Daarom is gekozen om alleen RWZI Houtrust te bemonsteren. In overleg met de gemeente Den Haag (dienst stadsbeheer) is er een overzicht gemaakt van het inwoneraantal van het voorzieningsgebied van de RWZI Houtrust op basis van openbare gegevens. Hierbij is gebruik gemaakt van CBS 2019 data waarbij het aantal “verblijfsobjecten met woonfunctie” per buurt is bepaald en vervolgens is met de gemeentelijke administratie achterhaald hoeveel mensen gemiddeld per adres zijn ingeschreven. Vervolgens zijn deze gegevens gekoppeld aan de bemalingsgebieden (voorzieningsgebieden) van de zuivering Houtrust (Figuur 1).

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

Figuur 1: Voorzieningsgebied RWZI Houtrust

Het resultaat is het aantal inwoners die wonen in het gebied waarvan het afvalwater door de zuivering Houtrust wordt behandeld per buurt (Tabel 2). Tabel 2: Overzicht aantal inwoners per bemalingsgebied 2019 aangesloten op de RWZI Houtrust.

Bemalingsgebied

Inwoners 2019

Morsestraat

131373

Centrum

76180

Scheveningen

18080

Belgisch Park

8483

Duindorp

6249

Stationsbuurt

2131

Scheveningen haven 1

1318

Vogelwijk

1089

Scheveningen haven 2

772

Zuiderpark

2

Totaal RWZI Houtrust

245677

Totaal Den Haag

537526

6

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

2.3

Rioolwater, spiegel van de samenleving

7

Omrekenen van concentraties in rioolwater naar vrachten en consumptie van drugs

Op basis van de concentraties in de deelmonsters wordt de totale dagelijkse hoeveelheid van drugs in het afvalwater berekend (vracht). De vracht in gram per dag is gelijk aan de gevonden concentratie (gram per liter) vermenigvuldigd met het 24-uursdebiet (het aantal liters rioolwater dat per etmaal bij de zuivering binnenkomt). Door de vracht te delen door het aantal inwoners in het voorzieningsgebied van de zuivering en dit getal te vermenigvuldigen met 1000 wordt de vracht uitgedrukt worden per 1000 inwoners. Op deze wijze kunnen de gegevens worden vergeleken met de resultaten van andere steden dorpen of regio’s met andere inwoneraantallen. Van cocaïne is nauwkeurig bekend welke fractie na gebruik door het lichaam gemiddeld wordt uitgescheiden als cocaïne zelf en als omzettingsproduct (benzoylecgonine). De concentratie van het omzettingsproduct wordt gebruikt in verdere berekeningen. Door met deze fractie rekening te houden, kan de vracht worden omgerekend naar de consumptie (pure) cocaïne per 1000 inwoners1. Voor de andere middelen is de fractie die wordt omgezet niet voldoende nauwkeurig bekend om de vrachten in het afvalwater nauwkeurig te kunnen omrekenen naar omvang van de geconsumeerde drug. Wel is het mogelijk om met bepaalde aannames het gebruik te schatten.

In deze rapportage kiezen wij ervoor om de resultaten voor amfetamine, methamfetamine, MDMA en THC-COOH (cannabis) alleen als vracht per 1000 inwoners uit te drukken, en niet om te rekenen naar consumptie van pure stof, aantal doses of gebruikers.

2.4

Betrouwbaarheid van de methode.

De in dit onderzoek gehanteerde methode wordt momenteel door diverse Europese laboratoria, waaronder KWR gebruikt voor rioolwateronderzoek2. De verschillende stappen die in de methode zijn te onderscheiden (o.a. monstername, schatting aantal inwoners, bepaling debieten, analyseapparatuur) zijn door deze laboratoria bediscussieerd, grondig getest, met elkaar vergeleken en wetenschappelijk betrouwbaar bevonden. De betrouwbaarheid van de methode is uitvoerig getest, onder meer door een zelfde monster door alle betrokken laboratoria te laten analyseren Daarbij bleek dat steeds een overeenkomstig resultaat werd gevonden (relatieve standaard deviatie van ca. 6 tot ± 26%) voor alle deelnemende laboratoria. De resultaten van dit betrouwbaarheidsonderzoek zijn gepubliceerd in het tijdschrift ‘Environmental Science and Technology’3. Het Europese agentschap voor monitoring van drugs en drugsverslaving (EMCDDA) in Lissabon heeft de gehanteerde methode erkend als een betrouwbaar instrument voor het verkrijgen van gegevens over vrachten van drugs en gebruikt deze gegevens onder meer op haar website 4.

1 Gracia-Lor, E.; et al. , Refining correction factors for back-calculation of illicit drug use. Science of The Total Environment 2016, 573, (Supplement C),

1648-1659. ( https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2016.09.179) 2González-Mariño, I.,Spatio-temporal assessment of illicit drug use at large scale: evidence from 7 years of international wastewater monitoring. Addiction

2020, 115, (1), 109-11120. (https://doi.org/10.1111/add.14767) 3 Castiglioni et al. Evaluation of Uncertainties Associated with the Determination of Community Drug Use through the Measurement of Sewage Drug

Biomarkers Environmental Science & Technology, 47 (2013) 1452-1460 (http://dx.doi.org/10.1021/es302722f) 4 Zie http://www.emcdda.europa.eu/activities/wastewater-analysis

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

2.5

Rioolwater, spiegel van de samenleving

8

Lozingen van drugsafval in het riool

Een lozing van chemisch afval afkomstig van de illegale productie of verwerking van synthetische drugs kan de bepaling van het gebruik van één of meerdere drugs onmogelijk maken. Wij herkennen dergelijke lozingen door afwijkingen in de weektrend en het vóórkomen van specifieke synthesemarkers, ook wel een chemische vingerafdruk van stappen uit het productieproces5 genoemd. Verder kan bijvoorbeeld onder druk van een inval van de politie een lozing plaats vinden in het toilet, zoals is waargenomen in Utrecht 20116. Wij zullen in dat geval het drugsgebruik niet betrouwbaar kunnen bepalen.

5 Emke, E., et al;. Wastewater-based epidemiology generated forensic information: Amphetamine synthesis waste and its impact on a small sewage

treatment plant. Forensic Science International 2018, 286, e1-e7. ( DOI https://dx.doi.org/10.1016/j.forsciint.2018.03.019) 6 Emke, E., et al; Enantiomer profiling of high loads of amphetamine and MDMA in communal sewage: A Dutch perspective. Science of The Total

Environment 2014, 487, (0), 666-672. (DOI http://dx.doi.org/10.1016/j.scitotenv.2013.11.043)

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

9

3 Resultaten In dit hoofdstuk worden de resultaten gepresenteerd van de concentraties en de vrachten van drugs in het influent van het voorzieningsgebied van de RWZI Houtrust gelegen in de gemeente Den Haag. In deze paragraaf wordt een overzichtstabel gepresenteerd van de gemeten concentraties in het influent. In de volgende paragraaf worden de resultaten per drug beschreven en wordt de gemiddelde vracht per 1000 inwoners vergeleken met de vrachten aangetroffen in Amsterdam, Regio Eindhoven en Utrecht in dezelfde meetperiode in maart 2020. Daarnaast hebben we een vergelijking gemaakt met de resultaten van Europese steden uit 2019. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat de huidige bemonsteringsperiode niet compleet vergelijkbaar is door de speciale omstandigheden in 2020. Immers, de bemonsteringsperiode representatief voor de periode 18 tot en met 24 maart viel kort nadat de regering een aantal maatregelen had afgekondigd om de corona epidemie te controleren. Op 15 maart, vlak voor de start van de bemonstering is besloten om alle scholen cafés en restaurants te sluiten. De bemonsteringsperiode omvatte juist het moment, 23 maart, dat de Nederlandse overheid de (verdere) “intelligente lockdown” maatregelen afkondigde. Dit was bij de planning van de metingen in Den Haag, maar ook Amsterdam, regio Eindhoven en Utrecht niet voorzien.

Op dat moment is besloten om door te gaan met monitoren. Het gedrag, de dagbesteding en mobiliteit van de mensen is sterk beïnvloed door de corona epidemie en de daaraan gerelateerde maatregelen. Dit maakt de directe vergelijking van meetresultaten van Den Haag met meetresultaten van andere Europese steden in eerdere jaren lastig, omdat het gedrag, de dagbesteding en mobiliteit van de mensen mogelijk ook invloed heeft op het gebruik van drugs. De metingen die op exact dezelfde dagen zijn uitgevoerd in Amsterdam, regio Eindhoven en Utrecht zijn echter wel direct met de resultaten van Den Haag te vergelijken. Wanneer de metingen van Amsterdam, Utrecht en regio Eindhoven vergeleken worden met metingen uit eerdere jaren blijkt dat het totale drugsgebruik in Eindhoven en Utrecht niet noemenswaardig afweek van eerdere jaren. In Amsterdam nam het gebruik af van MDMA (-50%), amfetamine (-30%) en cocaïne (-25%) in de speciale meetweek in 2020 (zie https://www.kwrwater.nl/actueel/euseme-drugs-in-het-riool-tijdens-lockdown-innederland/). Meer informatie is bij het schrijven van de rapportage niet beschikbaar voor andere Europese steden waardoor de vergelijking tussen Den Haag en Europese steden enkel als indicatief beschouwd moet worden.

De beperkte mobiliteit van alle Nederlanders in deze periode (veel minder forenzen en het praktisch ontbreken van buitenlandse bezoekers in Den Haag) maakt dat het gemeten drugsgebruik vrijwel uitsluitend is toe te schrijven aan de inwoners van het voorzieningsgebied van de onderzochte afvalwaterzuivering zelf. Dit is dit in feite een unieke situatie waar voor het eerst het “thuisgebruik” van alleen de inwoners in kaart kan worden gebracht. Tabel 3: Gemeten concentraties in nanogram per liter (ng/L) van vijf drugs in het rioolwater influent van de RWZI Houtrust

Componenten Dag

Datum

Amfetamine

Methamfetamine

MDMA

Benzoylecgonine (afbraakproduct cocaïne)

THC-COOH (afbraakproduct cannabis)

Woensdag

2020-03-18

1370

59

235

2675

1080

Donderdag

2020-03-19

1495

26

335

2795

1025

Vrijdag

2020-03-20

1335

49

325

2920

1115

Zaterdag

2020-03-21

925

38

460

4555

1025

Zondag

2020-03-22

890

29

685

4135

1075

Maandag

2020-03-23

740

46

440

2855

970

Dinsdag

2020-03-24

1740

24

455

3740

1195

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

3.1

Rioolwater, spiegel van de samenleving

10

Amfetamine

De resultaten van de 24-uursmonsters voor amfetamine (speed) staan vermeld in Tabel 4 en zijn in Figuur 2 grafisch weergegeven. Het weekpatroon in Den Haag laat een afname in het gebruik zien in het weekend met een toename in het gebruik op de dag na afkondiging van de intelligente lockdown (Figuur 2). Figuur 3 toont een vergelijking van de gemiddelde vracht amfetamine afgevoerd uit het bemalingsgebied van het onderzochte deel van de gemeente Den Haag in vergelijking met Eindhoven, Amsterdam en Utrecht in diezelfde meetperiode. De amfetamine vracht per 1000 inwoners is een factor 2,6 hoger dan in Amsterdam, een factor 1,6 hoger dan in Utrecht en vergelijkbaar met de regio Eindhoven. In de vergelijking met de 70 onderzochte Europese steden in 2019 aan de berekende vrachten amfetamine (2020) per 1000 inwoners behoort Den Haag tot de top 10. Daarbij wordt aangemerkt dat deze Europese metingen zijn uitgevoerd vóór de corona epidemie in maart 2019.

Tabel 4: Vrachten amfetamine in het rioolwater van de gemeente Den Haag, uitgedrukt in g/dag en in mg/dag/1000 inwoners

datum

dag

gram/dag

mg/1000 inw.

2020-03-18

Woensdag

81

330

2020-03-19

Donderdag

87

353

2020-03-20

Vrijdag

77

314

2020-03-21

Zaterdag

54

221

2020-03-22

Zondag

51

208

2020-03-23

Maandag

42

169

2020-03-24

Dinsdag

97

393

gemiddelde

70

284

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

Figuur 2: Dagelijkse vracht amfetamine per 1000 inwoners in de gemeente Den Haag gedurende de bemonsteringsweek

Figuur 3: Gemiddelde vrachten amfetamine per 1000 inwoners in de gemeenten, tegelijkertijd onderzocht gedurende de bemonsteringsweek

11

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

3.2

Rioolwater, spiegel van de samenleving

12

Methamfetamine

De resultaten van de 24-uursmonsters voor methamfetamine staan vermeld in Tabel 5 en zijn in Figuur 4 grafisch weergegeven. Figuur 5 toont een vergelijking van de gemiddelde vracht methamfetamine afgevoerd uit het bemalingsgebied van het onderzochte deel van de gemeente Den Haag in vergelijking met regio Eindhoven, Amsterdam en Utrecht in diezelfde meetperiode. De vracht is een factor drie lager dan aangetroffen in Amsterdam. De methamfetamine vracht per 1000 inwoners is in Den Haag is vergelijkbaar met een gemiddelde vracht aangetroffen in diverse Nederlandse gemeenten in de afgelopen jaren. Het methamfetamine gebruik in geheel Nederland is overigens aanzienlijk lager dan in specifieke regio’s in Europa zoals in Tsjechië en het zuidoosten van Duitsland. Van de 53 in 2019 onderzochte steden in Europa waar methamfetamine werd aangetroffen, was de gemiddelde vracht per dag van 32 steden in vooral centraal Europa hoger dan in Den Haag. Daarbij wordt aangemerkt dat deze Europese metingen zijn uitgevoerd vóór de corona epidemie in maart 2019. Tabel 5: Vrachten methamfetamine in het rioolwater van de gemeente Den Haag, uitgedrukt in g/dag en in mg/dag/1000 inwoners

datum

dag

gram/dag

mg/1000 inw.

2020-03-18

Woensdag

3,5

14

2020-03-19

Donderdag

1,5

6

2020-03-20

Vrijdag

2,8

12

2020-03-21

Zaterdag

2,2

9

2020-03-22

Zondag

1,7

7

2020-03-23

Maandag

2,6

10

2020-03-24

Dinsdag

1,3

5

gemiddelde

2,2

9

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

Figuur 4: Dagelijkse Vracht methamfetamine per 1000 inwoners in de gemeente Den Haag gedurende de bemonsteringsweek

Figuur 5: Gemiddelde vrachten methamfetamine per 1000 inwoners in de gemeenten, tegelijkertijd onderzocht gedurende de bemonsteringsweek. N.B. Door een lozing van drugsafval afkomstig van de productie van methamfetamine in de regio Eindhoven is het niet mogelijk om vrachten als gevolg van gebruik weer te geven.

13

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

3.3

Rioolwater, spiegel van de samenleving

14

MDMA

De resultaten van de 24-uursmonsters voor MDMA (actieve stof in een XTC tablet) staan vermeld in Tabel 6 en zijn in Figuur 6 grafisch weergegeven. Voor MDMA is duidelijk een weektrend zichtbaar in de gemeente Den Haag met een hogere vracht in het weekend (Figuur 6). In het weekend is de vracht een factor drie hoger dan op woensdag. Dit is een typisch patroon voor een partydrug als MDMA. Dat deze piek ook op zondag verschijnt heeft te maken met de tijd die het lichaam nodig heeft om de stof uit te scheiden en het afvalwater nodig heeft om de zuivering te bereiken. Figuur 7 toont een vergelijking van de gemiddelde vracht amfetamine afgevoerd uit het bemalingsgebied van het onderzochte deel van de gemeente Den Haag in vergelijking met regio Eindhoven, Amsterdam en Utrecht in diezelfde meetperiode. De gemiddelde vracht MDMA in de gemeente Den Haag is vergelijkbaar met regio Eindhoven. In vergelijking met Amsterdam en Utrecht is de vracht een ongeveer een kwart lager. Nederland is koploper in Europa voor wat betreft MDMA-vrachten in 2019. Voor wat betreft de gemiddelde vracht MDMA (2020) per 1000 inwoners behoort Den Haag van de 70 onderzochte Europese steden in 2019 tot de top 5. Daarbij wordt aangemerkt dat deze Europese metingen zijn uitgevoerd vóór de corona epidemie in maart 2019.

Tabel 6: Vrachten MDMA in het rioolwater van de gemeente Den Haag, uitgedrukt in g/dag en in mg/dag/1000 inwoners

datum

dag

gram/dag

mg/1000 inw.

2020-03-18

Woensdag

14

57

2020-03-19

Donderdag

19

79

2020-03-20

Vrijdag

19

76

2020-03-21

Zaterdag

27

110

2020-03-22

Zondag

39

160

2020-03-23

Maandag

25

100

2020-03-24

Dinsdag

25

103

gemiddelde

24

98

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

Figuur 6: Dagelijkse vracht MDMA per 1000 inwoners in de gemeente Den Haag gedurende de bemonsteringsweek

Figuur 7: Gemiddelde vrachten MDMA per 1000 inwoners in de gemeenten, tegelijkertijd onderzocht gedurende de bemonsteringsweek

15

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

3.4

Rioolwater, spiegel van de samenleving

16

Cocaïne

De resultaten van consumptie van cocaïne zijn gebaseerd op de in het influent aangetroffen gehalten benzoylecgonine. De resultaten van de 24-uursmonsters staan vermeld in Tabel 7 en zijn in Figuur 8 grafisch weergegeven. Het weekprofiel van cocaïne laat een verhoging van bijna een factor twee in het weekend zien ten opzichte van de woensdag (Figuur 8). Figuur 9 toont een vergelijking van de consumptie van pure cocaïne gebaseerd op het gehalte benzoylecgonine afgevoerd uit het bemalingsgebied van het onderzochte deel van de gemeente Den Haag in vergelijking met de regio Eindhoven, Amsterdam en Utrecht in dezelfde meetperiode. Voor de berekende gemiddelde consumptie van pure cocaïne geldt dat in de gemeente Den Haag een gemiddelde vracht wordt aangetroffen vergelijkbaar met Amsterdam, en hoger dan Utrecht en regio Eindhoven. De gemiddelde consumptie is voor de onderzochte week 698 gram pure cocaïne per dag. Dat komt neer op 1012 gram cocaïne van gemiddelde straatkwaliteit (DIMS jaarbericht 2019-v5) per dag. In de vergelijking met de metingen in 2019 behoort het cocaïne gebruik tijdens de Corona epidemie in Den Haag, tot de top 5 van Europa. Daarbij wordt aangemerkt dat deze Europese metingen zijn uitgevoerd vóór de corona epidemie in maart 2019.

Tabel 7: Consumptie van pure cocaïne, berekend uit de vracht benzoylecgonine in het rioolwater van de gemeente Den Haag, uitgedrukt in g/dag en in mg/dag/1000 inwoners

datum

dag

gram/dag

mg/1000 inw.

2020-03-18

Woensdag

568

2313

2020-03-19

Donderdag

582

2370

2020-03-20

Vrijdag

605

2462

2020-03-21

Zaterdag

958

3900

2020-03-22

Zondag

854

3474

2020-03-23

Maandag

574

2337

2020-03-24

Dinsdag

745

3032

gemiddelde

698

2841

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

Figuur 8: Dagelijkse cocaïne consumptie (puur) per 1000 inwoners in de gemeente Den Haag gedurende de bemonsteringsweek

Figuur 9: Gemiddelde cocaïne consumptie per 1000 inwoners in de gemeenten, tegelijkertijd onderzocht gedurende de bemonsteringsweek

17

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

3.5

Rioolwater, spiegel van de samenleving

18

THC-COOH

De resultaten van de 24-uursmonsters voor THC-COOH (metaboliet van cannabis) staan vermeld in Tabel 8 en zijn in Figuur 10 grafisch weergegeven. Figuur 11 toont een vergelijking van de gemiddelde vracht THC-COOH afgevoerd uit het bemalingsgebied van het onderzochte deel van de gemeente Den Haag in vergelijking met regio Eindhoven, Amsterdam en Utrecht. Voor THC-COOH geldt dat in de gemeente Den Haag een gemiddelde vracht is aangetroffen die vergelijkbaar is met die van Amsterdam, maar bijna een factor twee hoger dan in Utrecht en regio Eindhoven in dezelfde meetperiode. Het weekpatroon is zeer stabiel (Figuur 10). Dit suggereert een constant gebruik van cannabis. Het metabolisme van cannabis en de uitscheiding van THC-COOH verloopt echter vrij traag (dagen) waardoor eventuele pieken in gebruik over meerdere dagen worden uitgesmeerd en eventuele verschillen in gebruik gedurende de dagen van de week minder goed te onderscheiden zijn. Doordat er weinig betrouwbare en beperkte informatie beschikbaar is over de vrachten THC-COOH in de diverse steden in Europa kunnen de gegevens van Den Haag niet worden vergeleken.

Tabel 8: Vrachten THC-COOH in het rioolwater van de gemeente Den Haag, uitgedrukt in g/dag en in mg/dag/1000 inwoners

datum

dag

gram/dag

mg/1000 inw.

2020-03-18

Woensdag

64

260

2020-03-19

Donderdag

60

242

2020-03-20

Vrijdag

64

262

2020-03-21

Zaterdag

60

244

2020-03-22

Zondag

62

252

2020-03-23

Maandag

54

221

2020-03-24

Dinsdag

66

270

gemiddelde

61

250

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

Figuur 10: Dagelijkse vracht THC-COOH per 1000 inwoners in de gemeente Den Haag gedurende de bemonsteringsweek

Figuur 11 Gemiddelde vrachten THC-COOH per 1000 inwoners in de gemeenten, tegelijkertijd onderzocht gedurende de bemonsteringsweek

19

KWR 2020.052 versie 2 | juni 2020

Rioolwater, spiegel van de samenleving

20

4 Conclusies en discussie 4.1

Conclusies

Op basis van de metingen in Den Haag kunnen de volgende conclusies getrokken worden: • De gemiddelde amfetamine vracht per 1000 inwoners van Den Haag is voor de onderzochte week duidelijk hoger dan Amsterdam en Utrecht en vergelijkbaar met regio Eindhoven. • De gemiddelde MDMA vracht per 1000 inwoners van Den Haag is voor de onderzochte week duidelijk lager dan Amsterdam en Utrecht en vergelijkbaar met regio Eindhoven. • De gemiddelde THC-COOH vracht per 1000 inwoners van Den Haag, indicatief voor gebruik van cannabisproducten, is per 1000 inwoners vergelijkbaar met Amsterdam en hoger dan in Utrecht en regio Eindhoven. • De gemiddelde consumptie van cocaïne per 1000 inwoners van Den Haag is vergelijkbaar met Amsterdam en hoger dan in Utrecht en regio Eindhoven. Gemiddeld wordt dagelijks ca. 1 kg cocaïne (straatkwaliteit) gebruikt door de bijna 250.000 inwoners van de onderzochte wijken in Den Haag. Voor Amsterdam komt dit neer op ruim 3 kilogram. • In deze meetweek zijn geen lozingen van afval afkomstig van de productie van synthetische drugs geconstateerd in Den Haag.

4.2

Discussie

4.2.1 Weekpatronen van vrachten en de interpretatie voor het drugsgebruik in Den Haag Het gebruik van cannabis vertoont in Den Haag geen duidelijke verschillen tussen week en weekend, Dit is een bekend patroon, want cannabisgebruik is doorgaans stabiel gedurende de week. Voor methamfetamine zijn weekendpatronen lastig te duiden door de beperkte omvang van het gebruik en de groep gebruikers. Amfetamine heeft een patroon dat afwijkt van wat doorgaans wordt waargenomen. Normaal wordt een verhoging in het weekend verwacht, maar de metingen in Den Haag laten een hoger gebruik zien gedurende de week. Er werden echter geen afwijkingen geconstateerd die duiden op lozingen van afval afkomstig van de productie van synthetische drugs. Mogelijk kan het afwijkende patroon verklaard worden door afwijken drugsgebruik van de amfetaminegebruikers als gevolg van de maatregelen die gepaard gingen met de corona-epidemie. Cocaïne en MDMA vertoonden wel een veel voorkomende weektrend met verhoogd gebruik in het weekend. Doorgaans zien we in zowel grote als kleine gemeenten een duidelijk verhoogd gebruik van MDMA gedurende het weekend. Ook voor cocaïne zien we een dergelijk patroon, al is het basis niveau gedurende de weekdagen voor cocaïne hoger dan voor MDMA. 4.2.2 Schatting cocaïne gebruik voor heel Den Haag Aan de hand van de metingen aan cocaïne is de dagelijkse cocaïnevracht te berekenen.

Hiervoor gebruikt KWR kennis van het metabolisme (de omzetting van cocaïne in benzoylecgonine) en uitscheiding via urine. De analyseresultaten worden hiermee omgerekend naar kilo geconsumeerde pure cocaïne per dag. Door vervolgens deze hoeveelheid te corrigeren voor de gemiddelde zuiverheid van cocaïne verkocht op straat (DIMS) kan de dagelijks geconsumeerde hoeveelheid straatkwaliteit cocaïne worden berekend. Deze berekening leidt tot een geschat gebruik van 1 kg cocaïne per dag voor de door de onderzochte populatie van 245677 inwoners van Den Haag (Tabel 2). Voor Amsterdam zou dit neerkomen op ruim 3 kilogram per dag doordat de onderzochte populatie een factor drie groter is (769000). Voor de andere drugs is het, zoals eerder gezegd, lastig om vrachten in het afvalwater om te rekenen naar gebruik in absolute hoeveelheden ((kilo)grammen, pillen, lijntjes etc). Dit komt door beperkte gegevens van het metabolisme en uitscheiding in relatie tot de manier waarop de drugs worden gebruikt (oraal, roken, snuiven, injecteren). De vrachten zijn echter wel zeer geschikt om relatieve verschillen in gebruik tussen steden of in de tijd te bepalen, zoals hierboven beschreven.