RIS307135 Bijlage 9 - 201112 CID voorzieningenprogramma
Tekst van het document
#
voorzieningenprogramma central innovation district DeZwarteHond.
voorzieningenprogramma
2
3
central innovation district
Het Central Innovation District (CID) is het gebied tussen
De Zwarte Hond wordt gevraagd om, in interactie met de
en rondom de stations Den Haag Centraal, Hollands Spoor
gemeente Den Haag, een voorzieningenkaart voor het CID
en Laan van NOI. Het CID is het economisch hart van Den
te maken. Het voorzieningenprogramma die recent gemaakt
Haag en de regio en heeft enorme ontwikkelmogelijkheden.
is voor de Binckhorst dient als vertrekpunt en referentie.
Nu al levert het gebied werk voor bijna 80.000 mensen en
De kaart voor het gehele CID zal van minder gedetailleerde
telt het 30.000 studenten. Er wonen 45.000 mensen in het
aard zijn, omdat de plannen hiervoor nog minder ver
gebied, in 23.000 woningen.
ontwikkeld zijn en de situatie veel complexer is. Als gevolg van het grote aandeel reeds aanwezige bebouwing,
Het CID concept en de ambities van de gemeente
gebruikers en voorzieningen. Deze kaart (en toebehoren)
zijn succesvol geland bij zowel overheidspartijen als
zal daarom vooral principes, hoofdlijnen en handvatten
marktpartijen. Wethouder Revis van Stadsontwikkeling
omvatten.
heeft zijn visie op hoogbouw recent gepresenteerd en daarin wordt hoogbouw geconcentreerd in het CID, op drie
Inspiratiedocument:
plekken: rondom de Waldorpstraat (HS), de Utrechtsebaan
Dit document is een bijlage bij de Structuurvisie CID. Om
bij de Grotiusplaats (CS) en rondom station Laan van NOI.
deze studie goed te kunnen volgen wordt aangeraden om ook het Inspiratiedocument door te nemen.
De enorme verdichtingsopgave vraagt niet alleen om intensief en meervoudig ruimtegebruik voor wonen en
Disclaimer:
kantoren. Het heeft ook grote invloed op het ruimtebeslag
In deze studie hebben kaarten en cijfers een bepaalde
van alle andere functies in het CID. De geambiëerde
precisie terwijl de planvorming nog niet zo ver is. De reden
stedelijke verdichting kan niet gerealiseerd worden als
om het zo ver uit te werken is puur om er aan te kunnen
niet ook het gebruik van de openbare ruimte, van publieke
rekenen en er conclusies uit te trekken. Deze inzichten
voorzieningen (zoals scholen) en van nutsfuncties
helpen om aan de voorkant de juiste beslissingen te nemen.
geïntensiveerd en meer gecombineerd worden.
De cijfers zijn daarmee een indicatieve berekening en zijn voor wat betreft de planvorming gebaseerd op de getallen opgenomen in de Plan-MER
voorzieningenprogramma
Drie typen ruimte reserveringen De gemeente heeft vuistregels meegegeven voor de voorzieningenbehoefte uit een eerdere studie voor de Binckhorst. De voorzieningenbehoefte t.o.v. de Binckhorst is deels aangepast, zodat zij beter aansluiten bij het centrummilieu van het CID gebied. De vuistregels bieden per x aantal inwoners of x aantal woningen een m² behoefte. Daarnaast is er uit de ambitie voor het CID ook bekend dat er andere (hoogstedelijke) voorzieningen toegevoegd worden. Hier is geen norm voor, maar de ambities uit de gebiedsvisies leveren hiervoor de aantallen.
1 2 3
Wij zien een onderscheid tussen basisvoorzieningen (basisschool, cultuur, zorg, buurtcentra, etc.), buitenruimte* (groen/park, speelplekken, etc.) en hoogstedelijke commerciele voorzieningen (theater, horeca, hoger onderwijs, winkels etc.). Welk programma je waar kan laten landen wordt in dit document verder toegelicht. Dit is vooral op hoofdlijnen gedaan om een gevoel te krijgen van wat de ruimte reservering voor deze voorzieningen is. Op basis van deze referentienormen volgt nog een nadere uitwerking op gebiedsniveau en ontwikkelstrategie.
4
5
central innovation district
De tabel aan de rechterzijde is aangepast t.o.v. de normen van de Binckhorst.
functie
Een duidelijk onderscheid van deze studie ten opzichte van die van de Binckhorst is dat voor het CID een globale eerste rekeningoefening gemaakt moet worden om te kijken of het wel gaat passen.
norm
2.500
per
5.000
woningen
huisarts
120
per
2.095
inwoners
fysio
120
per
660
inwoners
tandarts
120
per
2.160
inwoners
apotheken
120
per
2.700
inwoners
primair onderwijs (kindcentrum inclusief kdv/bso)
3.200
per
2.173
woningen
voortgezet onderwijs
6.850
per
5.000
woningen
sporthal
3.000
per
17.000
woningen
zwembad
4.000
per
33.000 woningen
gym/ fitness / sportruimte
1.000
per
2.500
inwoners
speelplek/blok
150
per
300
woningen
park/buurt
1.000
per
1.000
woningen
park/wijk
10.000
per
1.000
woningen
buitensport voorzieningen
30.000
per
5.000
woningen
Bijeenkomst buurt(wijk)centrum Gezondheid
Het aantal inwoners is gebaseerd op een gemiddeld huishouden van 1,7. Voor deze studie zijn voorzieningen gestapeld indien mogelijk/wenselijk. Zo kan een tandarts ook prima op de eerste verdieping zitten. Hierdoor neemt de ‘footprint’ af t.o.v. het benodigde totaal aantal vierkante meters.
BVO m²
onderwijs 1
sport
*In de buitenruimte wordt ook gesport
buitenruimte
2
commercieel hotel 3
detailhandel & retail event, debat-, congress(hoger) onderwijs overig
ambities uit de gebiedsagenda’s
voorzieningenprogramma
Het toe te voegen programma verdeeld over vier gebieden
Let op dat de cijfers hier gebaseerd zijn op een combinatie van de gebiedsvisies en advies vanuit de gemeente. Ze kunnen hier en daar dus afwijken van wellicht nieuwe inzichten. Desondanks bieden ze een representatieve basis voor deze studie, omdat het gaat om een eerste indruk te krijgen van de ruimtevraag en hoe hier mee om te gaan.
Aan de hand van de normen is uitgerekend hoeveel extra m² programma toegevoegd dient te worden (zie tabel hieronder). In de hierop volgende reeks wordt per type toegelicht waar het kan landen. Het CID is opgedeeld in vier zones om aan te rekenen. Dit zijn de drie stationsgebieden en omgeving en de Stationsbuurt en Rivierenbuurt. Zie de kaart hiernaast voor de verdeling.
central innovation district
CS
Bezuidenhout
I IV
Stationsbuurt
Rivierenbuurt
III
woningen erbij (aantallen x1000)
maatschappelijk totaal (x1000 m²)
buitenruimte groot (x1000 m²)
buitenruimte nabij (x1000 m²)
commercieel totaal (x1000 m²)
3
I
Omgeving Centraal Station, Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West & Noord
5,5
27,7
90,5
11,7
82
II
Omgeving Den Haag Hollands Spoor / Laakhavens
9
45,3
151,1
19,5
33,2
III
Omgeving Den Haag Laan van NOI
3
17,1
60,5
6,5
32
IV
Overig: Rivierenbuurt, Stationsbuurt
3
17,1
60,5
6,5
0
20,5
107,2
362,6
44,2
147,2
totaal (x1000)
7
II
2
1
6
HS kwartier Laakhavens Centraal
Bezuidenhout West
Beatrixkwartier/ Laan van Noi
voorzieningenprogramma
Het programma inzetten om de diversiteit en kwaliteit in het gebied te vergroten In deze studie beslaat het CID vier gebieden, maar kwalitatief gezien zijn er elf onderscheidende ‘buurtjes’ aan te wijzen (zie kaart op vorige pagina). Zoals nu al het geval is hebben deze gebieden hun eigen kwaliteit en identiteit. In een hoogstedelijk woon- en werkgebied is deze diversiteit van grote waarde. De toevoeging van nieuw programma moet dan niet als doel, maar als middel worden ingezet om deze kwaliteiten nog scherper aan te zetten. In de visie voor het CID wordt het gehele gebied een aaneengesloten centrummilieu. Hierdoor is het mogelijk en ook wenselijk om bepaalde buurten een sterke identiteit mee te geven. Dit biedt kansen voor (programmatische) uitwisselingen tussen de buurten en daardoor meer samenhang. Denk aan het concentreren van hoogstedelijke voorzieningen rondom de stationsgebieden terwijl de buurten rondom geschikt zijn voor maatschappelijke voorzieningen.
8
9
central innovation district
De visie voor het CID in zes schema’s. Beelden uit het inspiratiedocument.
Van drie stations naar..
1
.. een verdubbeling van het Haagse centrum.
2
.. dat met verschillende lange lijnen goed verbonden is met de rest van Den Haag
3
4
.. door de transformatie van enkele dragende lange lijnen..
5
.. en enkele dynamische grote gebiedsontwikkelingen, terwijl andere buurtjes juist verrassend zichzelf kunnen blijven.
6
reuring rust
ruis
.. en grote (infra)barrières weet om te vormen tot een dynamisch hecht weefsel
voorzieningenprogramma
Rust
Reuring
Voorburg
Stationsbuurt/Huygenspark Voorburg
Spuikwartier Stationsbuurt/Huygenspark Voorburg
Rivierenbuurt Spuikwartier Stationsbuurt/Huygenspark Voorburg
Laan van NOI Rivierenbuurt Spuikwartier Stationsbuurt/Huygenspark Voorburg Voorburg
Laakhavens Centraal Laan van NOI Rivierenbuurt Spuikwartier Stationsbuurt/Huygenspark Stationsbuurt/Huygenspark
HS Kwartier Laakhavens Centraal Laan van NOI Rivierenbuurt Spuikwartier Spuikwartier
Ruis
Centraal Station HS Centraal Kwartier Laakhavens Laan van NOI Rivierenbuurt Rivierenbuurt
China Town Centraal Station HS Centraal Kwartier Laakhavens Laan Laan van van NOI NOI
De gebieden van het CID hebben elk een eigen gemengd profiel. Binnen dit profiel is één zone vaak dominant. Dit maakt het gehele CID ook tot een gemengd woon- en werkgebied. Zie hieronder een schematische verdeling van reuring, rust en ruis over de verschillende buurtjes. Let op dat deze diagrammen het beeld van nu tonen en dus verschillende van de kaart hier rechts. Zo zullen sommige gebieden meer reuring krijgen (bijvoorbeeld Laan van NOI).
Kop van Binckhorst China Town Centraal Station HS Centraal Kwartier Laakhavens Laakhavens Centraal
Bezuidenhout West Bezuidenhout Zuid Kop vanChina Binckhorst Town Centraal Station Centraal Station
Bezuidenhouten Noord Bezuidenhout West Bezuidenhout Zuid Kop vanChina Binckhorst China Town Town
Beatrixkwartier Bezuidenhouten Noord Bezuidenhout West Bezuidenhout Zuid Kop Kop van van Binckhorst Binckhorst
Beatrixkwartier Bezuidenhouten Noord Bezuidenhout West Bezuidenhout Bezuidenhout Zuid Zuid
Beatrixkwartier Bezuidenhouten Noord Bezuidenhout Bezuidenhout West West
Beatrixkwartier Bezuidenhouten Bezuidenhouten Noord Noord
Beatrixkwartier Beatrixkwartier
Sommige functies zijn moeilijk of niet te mengen met anderen. Denk aan een evenementenhal en woningen. Sommige gebieden kunnen juist door te mixen aantrekkelijker en levendiger worden. Niet overal kan het levendig zijn, daarom helpt het om het CID op te delen in kwalitiatieve zones: reuring, rust en ruis en daar de plaatsing van verschillende voorzieningen aan te koppelen.
Rechts een toekomstbeeld waarin een onderscheid is gemaakt tussen rust, reuring en ruis programma. Dit biedt houvast voor welk programma waar kan komen. Let op dat dit een eerste aanzet is om de zoneringen op de kaart te zetten. De precisie hier is wederom gedaan om er aan te kunnen rekenen.
Bezuidenhout Zuid Kop vanChina Binckhorst Town Centraal Station HS HS Kwartier Kwartier
Drie zones: reuring, rust en ruis helpen om het juiste programma op de juiste plek te plaatsen
11 central innovation district
10
voorzieningenprogramma
In hoogstedelijke gebieden is ruimte schaars waardoor het intensiveren van voorzieningen noodzakelijk is. Dit levert echter ook veel voordelen op. Mengen kan op verschillende manieren. Daarbij geldt dat des te hoger de complexiteit van het mengen, des te hoger de meerwaarde (zie het schema hiernaast). Deze typering helpt bij vaststellen van het ambitieniveau. •
•
•
• •
•
Niet bouwen (De behoefte ter discussie stellen: hoe belangrijk is het dat het wordt gebouwd? Dit biedt ook ruimte om elders steviger te intensiveren.) Bij de buren (Bestaande voorzieningen elders gebruiken: denk aan sportverenigingen in de omgeving die op zoek zijn naar nieuwe leden.) Nevenschikken (Functies naast elkaar plaatsen: hierdoor ga je dichter bij elkaar zitten, maar zijn functies nog wel van elkaar fysiek te scheiden) Achter elkaar (Delen door gebruik op andere momenten: sportzaal overdag voor de school, ‘s avond verhuren) Stapelen (Verschillende functies in één gebouw stapelen: optimale ruimtebesparing, flexibiliteit en samenwerking, mogelijk eigen entrees) Oplossen (de meest integrale oplossing met hoge toekomstwaarde: denk aan bestemmingloos bouwen waarbij het gebouw later makkelijk een andere functie kan huisvesten)
13 central innovation district
Op de pagina hiernaast zijn een aantal voorbeelden voor intensivering te zien uit het document. Voor de basisvoorzieningen is rekening gehouden met stapelbaar programma (bijvoorbeeld een basisschool is drielaags, dus daarvan neemt de 1/3 ruimte in wat betreft de footprint).
Oplossen
Stapelen Meerwaarde
Intensiveren is nodig, maar levert ook veel op
12
Achter elkaar
Bij de buren
Nevenschikken
Niet
Complexiteit
Compacte brede school
Compacte brede school
Meer dan een school
Plaats: Partijen:
Scholen gestapeld
Den Haag -
Plaats: Partijen:
Rotterdam Arconiko, Jeugd Onderwijs en samenleving Rotterdam,
Innovatie: Schole gecombineerd met andere maatschappelijke Multifunctioneel Park voorzieningen en buurtfuncties
Stichting Kinderopvang het steigertje, J.P. van Eesteren Multifunctionele infrastructuur Innovatie: Ruimtebesparing door Schoolplein op het dak van Brede
andere maatschappelijke functies op stads-/buurtniveau gedeeld worden. Hierbij kan worden gedacht aan een schoolgebouw waarin bijvoorbeeld de gymzaal buiten lestijden tevens wordt gebruikt door lokale sportverenigingen. Het concept van de brede school is begonnen in de periode 1995-2000. Het concept is bedacht met idee dat instellingen samenwerken om zo de ontwikkelingskansen van een kind te vergroten. Aanleiding voor het oprichten van deze scholen was achterstandsbestrijding, waardoor er een behoefte kwam aan een intensief samenwerkingsverband. Brede scholen die stammen uit de beginperiode hebben veel aandacht voor achterstand, zorg en talenten. Tegenwoordig ligt de focus meer op de opvang en de wens een goed voorzieningenaanbod in de wijk te regelen.
Een gebouw met twee basisscholen, twee peuterspeelzalen, twee gymzalen en een buitenschoolse opvang. Op het dak ligt het schoolplein. Op deze manier is een compacte clustering gerealiseerd in hartje Rotterdam, waar ruimte schaars is. De sportzalen zijn via een eigen ingang te bereiken en kunnen onafhankelijk van de school ook door externe huurders worden gebruikt.
Voorzieningen en park
Grant Park Chicago De brede school is een school gecombineerd met multifunctionele ruimtes met Regents parkdie Londen
Mix: Intensief / Combi met andere maatschappelijke programma’s Type: Gebouwd / Onderwijs / Sport Status: Praktijkvoorbeeld Omvang maatschappelijke voorziening: Gebouw
Plaats: Chicago, Londen Partijen: Edward H. Bennett
School, brug en park - Oog in Al school.
Superconcentratie
Concentratie Cultuur
Tijd
Plaats: Stockholm Partijen: Peter Celsing Innovatie: Intensieve stapeling van cultureel programma
Venstertijden
Car Free Saturday, NYC
Terrasvlonders Intensief gebouw met een stapeling van verschillende culturele voorzieningen. In het gebouw zit het Stockholm Stadstheater, conferentiezalen, concertruimtes, expositieruimten, een bioscoop, een bibliotheek en restaurants. Zie ook Tivoli, Spuitheater, Kunstenpand
Mix: Intensief / Combi met andere maatschappelijke programma’s
Mix: Intensief
Type: Gebouwd / Onderwijs / Sport
Type: Gebouwd / Kunst & Cultuur
Praktijkvoorbeeld Stapeling Parkeren Status: en sport
Kulturhuset Amare Den Haag Tivoli Vredenburg
Status: Praktijkvoorbeeld Omvang maatschappelijke voorziening: Gebouw Stapeling Commercieel programma en sport
Omvang maatschappelijke voorziening: Gebouw
Maatschappelijke voorzieningen 30
Innovatie: Combinatie van park met openbare voorzieningen Superconcentratie
Concentratie sport
Zuiderpark Een stadspark met diverse openbare functies zoalsSportcampus musea, sportfaciliteiten, tuinen, plekken voor evenementen, kunst en haven voorzieningen. De functies zijn openbaar en allemaal onderdeel van het openbaar toegankelijk park. Iedereen kan gebruik maken van de voorzieningen. Op deze manier wordt de openbare ruimte efficiënt gebruikt.
Plaats: Utrecht Partijen: Next Architects, Gemeente Utrecht, Rudy Uytenhaak, Maatschappelijke voorzieningen 28 B+B, Arup, Ippel Civiele Betonbouw, STRABAG BV, Klaassen
Plaats: New York City Partijen: -
Maatschappelijke voorzieningen 40
Beheer BV, Roelofs Gescheiden stapelen
Innovatie:stapelen Tijdelijk ander gebruik van de openbare ruimte Gescheiden
In een vloeiende beweging worden fietsroute, park en school samengebracht tot een samenhangend geheel van infrastructuur, bouwwerk en landschap. Het ontwerp daagt de ontwerpende partijen van alle onderdelen uit tot een intensief samenwerkingsverband en een heldere interne afstemming. (Tekst: NEXT architects)
worden afgesloten voor autoverkeer. Hiermee wordt tijdelijk laten zien hoe de atmosfeer veranderd als de straten en avenues alleen voor voetgangers en fietsers zijn. Het gaat dan om een stuk stad van 30 blokken uit het grid waar autoverkeer van 9:00 tot 15:00 niet toegestaan is. Verschillende partijen verzorgen programma met het thema klimaatverandering en duurzaamheid. Om 15:00 openen de straten weer voor autoverkeer.
Innovatie: Slim combineren van fietsroute, park en school
Parkeergarage met sportdak
Fase:
Sportvereniging opgehouden Ikeawaarbij straten In New York wordt ieder jaar een evenement
Fase: -
Mix: Intensief / Combi met andere maatschappelijke voorzieningen
Mix: Intensief / Combi met andere maatschappelijke programma’s
Mix: Tijdsaspect en tijdelijkheid
Type: Openbaar groen
Type: Onderwijs / infrastructuur / Openbaar groen
Type: Buiten
Status: Praktijkvoorbeeld
Status: Praktijkvoorbeeld
Status: Praktijkvoorbeeld
Omvang maatschappelijke voorziening: Stadspark
Omvang maatschappelijke voorziening: Gebouw
Omvang maatschappelijke voorziening: Wijk
Plaats: Den Haag Maatschappelijke voorzieningen 44 Partijen: gemeente Den Haag, De Haagse Hogeschool en ROC Mondriaan Innovatie: Concentratie van sportvoorzieningen en bijzondere samenwerking
Plaats: Park ‘n Play, Copenhagen Maatschappelijke voorzieningen 18 Partijen: JAJA Architects, Uno, Berliner, Nike Grind, UrbanPlay Innovatie: Multifunctioneel ruimtegebruik van parkeergarage.
Plaats: Utrecht Maatschappelijke Partijen: Ikea Beheer BV, Knevel Architecten, ASK Romein, SV Faja Lobi voorzieningen 48 Innovatie: Slimme stapeling van winkel, parkeren en sportfaciliteiten
De Sportcampus Zuiderpark is een stadion met sportveldencomplex voor zaalsport, strandsporten en andere sporten, die ook binnen worden beoefend, in het Zuiderpark in Den Haag. Het heeft de functie van een topsportcentrum. Het is op de plaats gebouwd waar tot 2007 het Zuiderparkstadion van ADO Den Haag stond.
In Nordhavn, een gebiedsontwikkeling met hoge dichtheid, staat een parkeergebouw met een supermarkt en bovenop een openbaar ruimte met sport en spelfaciliteiten. Op deze manier worden parkeerhuizen beter onderdeel van de stad en krijgen ze een extra functie.
Een compacte combinatie van verschillende programma onderdelen. Een uitbreiding van de IKEA, het behouden en integreren van een voetbalvereniging en het toevoegen van een drie laagse parkeergarage vormen samen een goed ingepast blok.
Mix: intensief
Mix: Intensief
Mix: Combi met commercieel programma / Intensief
Type: Gebouwd / Sport
Type: Gebouwd / Openbare ruimte / Sport
Type: Gebouwd / Sport
Status: Praktijkvoorbeeld
Status: Praktijkvoorbeeld
Status: Praktijkvoorbeeld
Omvang maatschappelijke voorziening: Gebouw
Omvang maatschappelijke voorziening: Gebouw
Omvang maatschappelijke voorziening: Gebouw
voorzieningenprogramma
1
Basisvoorzieningen geconcentreerd plaatsen in ‘rust’ gebieden Door de normen te hanteren is er ongeveer 110 duizend m² aan basisvoorzieningen extra nodig in het CID (exclusief parkeren). Het advies is om deze geconcentreerd te plaatsen in ‘rust’ zones. Dit zijn gebieden met voornamelijk wonen, langzaam verkeer en veel groen en blauw. Binnen deze ‘rust’ gebieden is gezocht naar goed bereikbare locaties, zodat ze het gehele CID kunnen bedienen. Hier is binnen de CID grenzen ongeveer 200 duizend m² van. Dit zijn veelal al bebouwde gebieden, maar ook potentiële ontwikkellocaties. Door te concentreren ontstaan schaalvoordelen, kan de benodigde footprint gereduceerd worden tot ongeveer 50 duizend m² en kunnen andere gebieden (bijvoorbeeld stationsgebieden) ontzien worden qua benodigde ruimte. Conclusie: Totaal benodigd aantal m² 110 duizend m² Totale footprint benodigd 50 duizend m² Geschikte ruimte in het CID 200 duizend m² 1/4e ruimte reserveren voor maatschappelijke voorzieningen Binnen deze ontwikkellocaties is maatwerk nodig om te oordelen waar het precies kan landen en om hoeveel programma het per ontwikkelocatie gaat. Omdat het wijkoverstijgende voorzieningen betreft raden wij aan het goed bereikbaar te maken en eerder voor clustering van voorzieningen te gaan, dan gespreid. Veel van de aangewezen zoekgebieden zijn nog bebouwd.
Het is niet uit te sluiten dat ook basisvoorzieningen in ‘reuring’ gebieden geplaatst worden. Dit voert echter ook de druk op de beschikbare plint ruimte in deze gebieden. Maatwerk, fasering en duidelijke afspraken zijn nodig om voldoende ruimte te reserveren voor maatschappelijke voorzieningen in de daarvoor meest gunstige locaties.
14
Het kaartbeeld hiernaast toont schematisch de goed bereikbare rust zones. Hierin wordt voornamelijk gewoond en wordt gekenmerkt door vooral langzaam verkeer. Ze zijn goed bereikbaar, zijn belangrijke ruimtelijke dragers van het CID en daarom geschikt voor maatschappelijke voorzieningen. De lijnen tonen de onderlinge relaties. Zo kan Bezuidenhout West deels de basisvoorzieningen van CS, Beatrixkwartier en Laan van NOI dragen. Zoekgebied basisvoorzieningen Deze kaart toont alleen de ontwikkellocaties voor het extra toe te voegen programma. Zo dragen onder andere Bezuidenhout Zuid en Rivierenbuurt al basisvoorzieningen. Dat geldt uiteraard ook voor de omringende buurten en wijken. Samenhang door uitwisseling. Doordat wijken elkaar helpen door verschillende functies te huisvesten ontstaat er samenhang. Beeld uit het inspiratiedocument waarin het Rijswijkseplein een ‘rust’ gebied wordt met veel groenblauw, langzaam verkeer en ruimte voor maatschappelijke voorzieningen en wonen.
15 central innovation district
voorzieningenprogramma
16
17 central innovation district Haagse Bos 1,5 miljoen m²
2a
Grote sportvoorzieningen en groen net buiten het CID benutten Volgens de vuistregels zijn er vier soorten buitenruimtes van belang: speelplekken, parken op buurt en wijkniveau en buitensportvoorzieningen*. Deze zijn in totaal goed voor een extra 400 duizend m² aan ruimtebeslag (excl parkeren). Bijna 90% hiervan is voor park op wijkniveau (210 duizend) en buitensportvoorzieningen (150 duizend). Dit is vooral programma waar ook andere gebieden gebruik van kunnen maken. Het advies is om het CID vooral sterk te laten zijn waarin het is. Een internationaal knooppunt met regio overstijgende voorzieningen en een centrummilieu. Er is zeker ruimte voor sport in het CID, maar dan in een multfunctionele/intensieve vorm en met nadruk op sporten in de openbare ruimte (denk aan hardlopen, bootcamps, trap- en basketbalveldjes, maar ook beachcourts, tennis-, en padelbanen). Dit is te koppelen aan de ambities voor klimaatadaptatie. Georganiseerde sportvoorzieningen met grote ruimteclaims zoals hockey en voetbal dienen buiten het CID gezocht worden, zoals ook het geval in de Binckhorst. Verder wordt extra ingezet op binnensportcapaciteit (sporthal of commerciële aanbieders). Dit vergt een manier van werken waarbij er over gebiedsgrenzen heen gekeken wordt en dient verder uitgewerkt te worden.
Er liggen wat dat betreft al alternatieven nabij (een acceptabele reis-afstand en goede bereikbaarheid zijn van belang). Zo ligt ten oosten van Bezuidenhout een sportpak van ongeveer 60 duizend m² en behelst het Zuiderpark een (recent nieuwe) sportlocatie ongeveer 130 duizend m² aan sportvoorzieningen. Voor sporten in de openbare ruimte biedt Het Haagse Bos ruim 1,5 miljoen m² aan groen. In de Binckhorst zijn openbare ruimte voorzieningen gepland (ongeveer 230.000 m2) waarvan het Waterfrontpark in de Kop van de Binckhorst het breedste deel is.
Op de kaart zijn de verschillende groen en sportterreinen te zien (data van het Bestand BodemGebruik 2015 en de BAG) die rondom het CID te vinden zijn. De aantallen zijn ongeveer.
Sportterrein Park/Plantsoen
Centrum
Sportcampus Zuiderpark 34 duizend m² bebouwd 100 duizend m² onbebouwd
CID
Gepland Binckhorst 230 duizend m²
Bos CID
*Buitensportvoorzieningen zijn in twee categorieën te onderscheiden: sporten in de openbare ruimte, en op sportparken. “Sportcampus Zuiderpark is het Haagse hart van de sport. Sporters komen hier samen om te trainen, te sporten en te winnen. Met 11 verschillende sporthallen zijn er enorm veel mogelijkheden om te sporten. Van turnen en zaalsporten zoals badminton en basketbal tot indoor beachvoetbal en beachvolleybal. Door deze mix ontstaat er een inspirerende en bruisende ontmoetingsplaats voor de sport. Een plek waar je verder komt, of het nu op recreatiefof topsportniveau is.” De vele groene openbare ruimtes kunnen en worden al gebruikt voor sport. Zoals een bootcamp in het Haagse Bos. Met een minimale ingreep is een deel van het Zuiderpark nu ook te gebruiken voor cricket.
Sportpark 8 duizend m² bebouwd 55 duizend m² onbebouwd
Sportvelden 50 duizend m² onbebouwd
Sportterein 20 duizend m²
Sportterreinen 42 duizend m² Sportvelden 130 duizend m² onbebouwd
voorzieningenprogramma
2b
Buurtgroen en speelplekken slim integreren
18
Kaart met daarop de drie typen voor integratie van buurtgroen en speelplekken. Herinrichting profiel Speelplek Pocketparks
Speelplekken en buurtparken zijn van belang op korte afstand. Volgens de normen is er behoefte aan ongeveer 44 duizend m² extra groen. Een groot deel van deze reservering is voor buurtparken. Herinrichting profielen Het advies hier is om het groen in te zetten om lange lijnen te versterken om zo ecologie, klimaatadaptatie en langzaam verkeer ook direct te ondersteunen. Waarbij sport in de openbare ruimte van belang is. Dus niet persé een buurtpark, maar groenblauwe straten die met elkaar een nieuw aaneengesloten netwerk vormen. Denk aan het terugbrengen van de Schenk in de Weteringsekade (zie impressie) en meer ruimte voor water en groen op het Rijswijkseplein. Deze twee zijn samen al goed voor 10 duizend m². Kansrijke andere straten zijn o.a.: Campus Boulevard, Waldorpstraat, Cruquiuskade, Verheeskade, Pletterijkade. Speelplekken Speelplekken kunnen goed geplaatst worden in de nabijheid of zelfs geïntegreerd worden met de maatschappelijke voorzieningen. De eis volgens de normen is 10 duizend m². Dat komt overeen met een reservering van 5% in de beschikbare rustgebieden voor maatschappelijke voorzieningen. Een integratie met de herinrichting van de profielen bespaart nog meer ruimte. Pocketparks In de dichtbebouwde ‘reuring’ gebieden zijn ‘pocket parks’ en de daken interessante kansen. Denk aan de stationsgebieden, Beatrixlaan, Campusboulevard, Turfmarkt.
Pocketparks zijn kleine parken die tussen of onderdeel van gebouwen zijn. Deze kunnen naar schatting ongeveer 15 duizend m² aan groenruimte opleveren.
Beeld uit het Inspiratiedocument waarin een transformatie van de Weteringskade wordt verbeeld. Water en groen worden weer de dragende structuur. Ruimte voor water en groen gaat samen met het beter verbinden van de deelgebieden. Dit valt samen met de ambities voor mobiliteit om het gebied tot centrummilieu te maken. Minder auto, meer groenblauw en langzaam verkeer.
19 central innovation district
voorzieningenprogramma
Het juiste programma op de juiste plek is van belang om het CID als hoogstedelijk/dynamisch woon- en werkmilieu te laten functioneren. Zo zien wij de ‘ring’ van het CID als gebied waar de hoogstedelijke voorzieningen (retail, horeca, theater, hoger onderwijs) geplaatst dienen te worden. Deze functioneren het beste op de begane grond en deze ruimte gaat in de toekomst schaars worden (ook wel bekend als ‘Battle for the Ground Floor’). Per deelgebied dienen keuzes gemaakt te worden over welk programma dat precies is. Sterk gemengd hoogstedelijk programma past bijvoorbeeld in de Kop v.d. Binckhorst, terwijl de Stationsweg (Rode Loper) geschikter is voor kleinschalige retail.
schatting reuring ontwikkelvelden (x1000 m²)
onbalans (x10000 m²)
In de omgevingen van CS/Beatrixkwartier en Laan van NOI komt de begane grond volgens de berekeningen al onder druk te staan. Hier dient meer m² voorzieningen toegevoegd te worden dan er ruimte is in mogelijk toekomstige ontwikkelvelden* (reuring) op de begane grond. Dit wil niet zeggen dat het niet past, maar dat er verschillende oplossingsrichtingen denkbaar zijn die op de volgende pagina worden toegelicht.
commercieel totaal (x1000 m²)
3
In de toekomst gaat de plint (reuring) schaars worden
Omgeving Centraal Station, Beatrixkwartier & Bezuidenhout-West & Noord
82
72
-10
Omgeving Den Haag Laan van NOI
32
22
-10
20
Kaart uit de structuurvisie waarin de ‘ruggengraat’ van de levendigheid (reuring) wordt getoond. *De ontwikkelvelden zijn gebaseerd op mogelijke toekomstige ontwikkelingen en helpen om een gevoel te krijgen bij hoeveel ruimte beschikbaar is op relatief kort termijn.
Zone 1: Hoge mate van levendigheid op straat. Publiekstrekkers, opleidingen, horeca, cultuur, grote kantoren, hoge kwaliteit openbare ruimte. Zie ook ‘reuring’ Zone 2: Groen-blauwe aders, parken, woonstraten. Maatschappelijke voorzieningen, buurtcafé. Zie ook ‘rust’ Zone 3: Ruis: Hier mag het schuren. Met ruimte voor maakwerk en gemotoriseerd verkeer maar ook voor wonen. Altijd aantrekkelijk en stedelijk Levendige plinten: gebouwen met op de begane grond een functie die ontmoeting stimuleert. Dit is voornamelijk nietwonen. Belangrijke ontmoetingsplekken in het CID. Stationsgebieden, het centrum en in mindere mate de verbindende straten. Beeld uit het inspiratiedocument waarin de zuidzijde van het centraal station ook een levendig stuk stad wordt met actieve (reuring) plinten.
21 central innovation district
voorzieningenprogramma
3
22
23 central innovation district
Plintenstrategie voor A locaties
Het nieuw toe te voegen programma hoeft niet alleen/past niet altijd in de beschikbare ontwikkellocaties, maar biedt ook kansen om de bestaande plinten aan te pakken en te verbeteren om meer ‘reuring’ op straatniveau te krijgen. Hieronder vier strategieën: A
Stapelen wat gestapeld kan met voordeuren op de begane grond. Denk hierbij aan het verplaatsen van wonen of kantoren naar een verdieping hoger om ruimte te maken voor andere functies in de plint.
B
Het herverdelen van de begane grond tot kleinere eenheden (hogere frequentie voordeuren). Denk onder andere aan het transformeren van grote lobbies die nu op straatniveau weinig levendigheid toevoegen. Voorbeeld: Beatrixkwartier met lange plinten, maar weinig activiteit/deuren.
C
Het benutten van het onbebouwd privé terrein voor plintprogramma met minder daglicht eisen. Zo kunnen binnenterreinen (vaak restruimte) op een efficiënte manier benut worden. Voorbeeld: zoals al gebruikelijk in China Town (programma met andere daglicht eisen).
D
Voorzieningen bij de buren. Omdat het CID straks één gebied is, is het goed denkbaar om bepaalde voorzieningen bij een aangrenzend deelgebied te vestigen. Deze schaalvergroting biedt ook mogelijkheden. Bijvoorbeeld één hoogwaardig onderwijscluster met sport, in plaats van verspreid. Dit gebeurt ook al met bijvoorbeeld het Sportcampus Zuiderpark of Amare. Zie ook het clusteren van maatschappelijke voorzieningen in ‘rust’ gebieden op pagina 14-15.
D
A B
plint
bebouwing grondgebied
footprint
onbebouwd privé
C bebouwd infra groen blauw
De voorzieningen landen voornamelijk in de plint. In de gebieden rondom CS/ Beatrixkwartier en Laan van NOI is de ruimte in de plint schaars. Hier dient ook in bestaande plinten ruimte vrijgemaakt worden. Wonen, kantoren en parkeren kunnen gestapeld worden. Naast een herindeling kan ook gekeken worden naar het benutten van onbebouwd privé gebied voor voorzieningen.
Met een toename van het aantal woningen in het Central Innovation District (CID) is ook ruimte nodig voor ander programma: basisscholen, openbare ruimte, sport, zorg etc. Hoeveel ruimte is er per gebied nodig en waar kan je dit het beste plaatsen?
Deze studie is gekoppeld aan het Inspiratiedocument voor het CID en voorziet een raamwerkplan voor het gebied om te groeien naar een divers en aantrekkelijk metropolitane woon- en werkomgeving. Aan de hand van dit raamwerkplan, vuistregels, GIS data en mogelijke ontwikkellocaties zijn conclusies getrokken die advies geven over de toekomstige ontwikkelingen.
#