Document · PDF

RIS307135 Bijlage 6 - Nota van Beantwoording - Bijlage I - Zienswijzen Structuurvisie CID

Commissie Ruimte 23 juni 2021, gemeente Den HaagBij agendapunt: Gewijzigd raadsvoorstel van het college inzake Structuurvisie Central Innovation District7.199 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Bijlage I

Zienswijzen Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Gemeente Den Haag november 2020

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

01. 02. 03. 04. 05. 06. 07. 08. 09. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. 31. 32. 33. 34. 35. 36. 37. 38. 39. 40. 41. 42. 43. 44. 45. 46. 47. 48. 49. 50. 51. 52. 53. 54. 55.

Indiener

Ingediend d.d.

Indiener Stichting Duurzaam en Vitaal Mariahoeve Indiener Vrienden van Den Haag Fakton namens Bondt Development, TenBrinke, Verheeskade B.V. en MS Vastgoed Indiener Gemeente Leidschendam-Voorburg Indiener Bewoners rondom het Plein Indiener Indiener Indiener Indiener Indiener Indiener Indiener Indiener Indiener Algemene Vereniging voor Natuurbescherming Indiener Provincie Zuid-Holland Wijkvereniging Bezuidenhout-West ProRail Bewonersorganisatie Buurtstation Wijkberaad Laak Centraal Stichting Haags Industrieel Erfgoed Indiener Indiener Wijkberaad Bezuidenhout Indiener Voorall Werkgroep SoZaWe Indiener Wijkorganisatie het Oude Centrum Platform beter lokaal en regionaal openbaar vervoer Haaglanden Indiener Indiener De Haagse Hogeschool Vastgoedbedrijf Universiteit Leiden Bewonersorganisatie Rivierenbuurt/Spuikwartier Indiener Indiener Indiener Indiener Indiener Hoogheemraadschap van Delfland HTM Indiener Bewonersoverleg Leeghwaterkade, Fijnjekade en omgeving (BOLF) Indiener MRP Soza b.v. De Fietsersbond Indiener GGD Haaglanden VVE Van de Parrastraat 19 / 3e Louise de Colignystraat 147

5 mei 2020 24 mei 2020 5 juni 2020 7 juni 2020 8 juni 2020 11 juni 2020 12 juni 2020 13 juni 2020 13 juni 2020 13 juni 2020 14 juni 2020 14 juni 2020 14 juni 2020 14 juni 2020 14 juni 2020 14 juni 2020 14 juni 2020 14 juni 2020 14 juni 2020 15 juni 2020 4 juni 2020 15 juni 2020 15 juni 2020 15 juni 2020 15 juni 2020 15 juni 2020 15 juni 2020 15 juni 2020 16 juni 2020 16 juni 2020 16 juni 2020 16 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 17 juni 2020 18 juni 2020 18 juni 2020 18 juni 2020 18 juni 2020 18 juni 2020 18 juni 2020 18 juni 2020 18 juni 2020 19 juni 2020 23 juni 2020

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 1 – Indiener Geachte dames en heren, Complimenten voor uw plannen voor het Haagse CID; uitvoering van deze plannen, met veel hoogbouw en hoogstedelijk wonen, gaan Den Haag tot een grootstedelijker, dynamischer, veelzijdiger en aantrekkelijker stad maken. In 3.3.1 van bijlage 5 staat de volgende passage: 'Den Haag wordt nog niet gezien als een aantrekkelijke stad om te wonen of te bezoeken, mede door de aanwezigheid van de landelijke overheid en internationale organisaties. Het is een uitdaging om de beeldvorming over Den Haag te veranderen als een aantrekkelijke stad voor bewoners, bedrijven en bezoekers. Met name hoogopgeleiden, studenten en de creatieve klasse zullen verleid moeten worden hier te komen en te blijven wonen.' Om dit laatste te bereiken, is het van groot belang dat Den Haag op termijn een volwaardige universiteitsstad wordt, met tussen de 20.000 en 30.000 universiteitsstudenten. Deze studenten zorgen voor levendigheid in de stad en geven de stad daarnaast een grote economische impuls. Zij maken Den Haag tot een interessanter vestigingsplaats voor (internationale) bedrijven en beginnen startups na hun afstuderen. Wanneer zij in Den Haag studeren, zullen zij vaak in Den Haag blijven wonen en hun carriere starten (zie Amsterdam en Utrecht als voorbeeld).

Als Den Haag ten opzichte van de andere grote steden een veel kleinere universitaire studentenpopulatie heeft, zal het de concurrentieslag met die steden om deze populatie blijven verliezen, omdat zij vaak in hun studentenstad willen blijven wonen en in een stad willen wonen waar veel gelijkgestemden wonen. Veel woningen bouwen voor deze doelgroep alleen is niet voldoende voor Den Haag om hen blijvend aan te trekken. De plannen voor het CID betekenen een grote kans voor Den Haag om een volwaardige universiteitsstad te worden. Daarbij is van belang dat Den Haag zich niet beperkt tot een zelfgekozen profiel van 'Recht en Vrede'. Dit is een sterke kant van Den Haag, maar steden als Amsterdam, Utrecht, Rotterdam en Leiden hebben brede universiteiten die zich niet beperken tot een universitair aanbod gelieerd aan een profiel. De toekomstige Campus Boulevard biedt een kans om de Universiteit Leiden, TU Delft en Erasmus (en eventuele andere universiteiten) veel ruimte te bieden voor hun activiteiten en studie-aanbod. Den Haag kan het LDE samenwerkingsverband van deze universiteiten een neutrale centrale plek voor hun activiteiten bieden. Als gemeente bent u beter op de hoogte van de ontwikkelingen op dit gebied dan ik; ik wil u in grote lijnen adviseren: denk ambitieus en durf flink te investeren in Den Haag universiteitsstad, dit zal zich dubbel en dwars uitbetalen.

Tot slot: hoogopgeleiden willen graag wonen in een stad met een mensvriendelijk en historisch centrum: u kunt erover denken om een aantal historische grachten in het cenrum te ontdempen (hier is een plan voor gepresenteerd), het centrum een stuk autoluwer te maken (wethouder Van Asten zet zich hier reeds voor in) en een lightrail/metro stelsel aan te leggen (Koningscorridor en Leyenburgcorridor). Met bovenstaande ingrepen ben ik er van overtuigd dat Den Haag na Amsterdam de aantrekkelijkste stad voor jonge hoogopgeleiden zal worden (en als aantrekkelijker op het gebied van natuur/strand en huizenprijzen). Veel succes! Ik wens u wijsheid en voortvarendheid in deze uitdagende tijden. Vriendelijke groet,

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 2 – Stichting Duurzaam en Vitaal Mariahoeve ZIENSWIJZE STICHTING DUURZAAM EN VITAAL MARIAHOEVE OP STRUCTUURVISIE CID Alvorens we onze inhoudelijke reactie op de Structuurvisie geven, maken we een prealabele opmerking: we geven de gemeente in overweging de besluitvorming aangaande CID te temporiseren, met het oog op de Corona-crisis. De huidige crisis zou in ieder geval twee essentiële parameters van de gebiedsontwikkeling significant kunnen beïnvloeden, te weten de te verwachten bevolkingstoename en de beoogde mobiliteitstransitie. Uitgangspunt van de gebiedsontwikkeling is de verwachting dat het aantal inwoners van Den Haag de komende jaren flink zal stijgen (waarbij het ons niet duidelijk is in hoeverre die toename uitsluitend een prognose is dan wel ook een streefgetal). Die toename zou vrijwel geheel het gevolg zijn van een migratieoverschot. Het is bepaald niet uit te sluiten dat de Corona-crisis zal leiden tot een scherpe daling van zeker internationale verhuisbewegingen, waarmee ook de bevolkingsprognoses op losse schroeven komen te staan. Daarnaast staat of valt de gemeentelijke planvorming met de beoogde mobiliteitstransitie. Ook hier kan de Corona-crisis echter roet in het eten gooien.

Burgers die geen auto hebben en afhankelijk zijn van het openbaar vervoer, zien zich nu en ook in de komende tijd geconfronteerd met forse belemmeringen, terwijl er nauwelijks obstakels zijn voor automobilisten. Het is heel wel denkbaar dat burgers die nu geen auto hebben, er alsnog een aanschaffen, om niet meer totaal afhankelijk te zijn van het openbaar vervoer, nu gebleken is hoe kwetsbaar het openbaar vervoer is. Een dergelijke ontwikkeling zou uiteraard haaks staan op de beoogde mobiliteitstransitie. Het is natuurlijk nu nog uiterst onzeker hoe de Corona-crisis verder zal verlopen en wat de effecten ervan zullen zijn, maar het lijkt ons, zeker nu de gemeente toch al in financieel zwaar weer verkeert, prematuur om nu fors te investeren in de gebiedsontwikkeling. Vorig jaar heeft het Wijkberaad Mariahoeve een zienswijze opgestuurd op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau. De kern van het commentaar was dat een integrale ruimtelijke visie ontbreekt; men wil grootschalige nieuwbouw, zonder dat duidelijk is waar voorzieningen moeten komen, wat de gevolgen zijn voor mobiliteit en verkeer en vervoer, waar al die nieuwe inwoners kunnen recreëren en wat de implicaties zijn voor het groen. De gemeente heeft een ‘Nota van beantwoording’ opgesteld, die weliswaar fraaie volzinnen bevat maar onzes inziens geen adequate reactie op het commentaar bevat.

Hoewel de Structuurvisie wel enige aanknopingspunten bevat voor de ontwikkeling van een ruimtelijke visie, vooral in het document Voorzieningen, is naar onze mening de eerder door het Wijkberaad Mariahoeve geformuleerde kritiek nog steeds relevant. Ter toelichting geven wij eerst drie citaten uit de Structuurvisie: Op het eerste gezicht lijken deze thema’s zoveel ruimte te vragen dat de verdichtingsopgave onmogelijk wordt, maar het omgekeerde is echter waar: in een succesvol centrummilieu is de opgave van de één de oplossing voor de ander. Deze ontwikkeling vindt plaats binnen een aantrekkelijke en leefbare omgeving door in te zetten op een kwalitatief hoogwaardige openbare ruimte. Het CID krijgt hierdoor een voorbeeldfunctie voor gebieden met een centrumstedelijke verdichtingsopgave. (p.15) De kwaliteit van de openbare ruimte is, in samenhang met de mobiliteitstransitie, bepalend voor het bereiken van het centrummilieu voor het CID. Dit vraagt om nieuwe inrichtingsprincipes om de toekomstige opgaven en bijbehorende claims op het stedelijk gebied te kunnen faciliteren. Het

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

groeiend aantal inwoners, werknemers en bezoekers legt een grotere druk op de schaarse openbare ruimte. Verblijfskwaliteit is de sleutel tot succes van het CID als plek voor ontmoetingen en uitwisseling van kennis. Daarom is substantiële ruimte voor parken en groene pleinen nodig, maar ook ambities op het gebied van klimaat en energie en de toenemende digitalisering leggen claims op de onder- en bovengrond. Ter ondersteuning van deze toename in gebruik zullen aanpassingen van de inrichting, de programmering en de organisatie van de openbare ruimte op de verschillende niveaus nodig zijn. Tegelijkertijd biedt de ruimte die vrijkomt door de mobiliteitstransitie mogelijkheden om de openbare ruimte te herordenen. (p. 25) Het respectievelijk ontwikkelen en versterken van de groene verbinding Van Alphenstraat en de Schenk. Deze dragen bij aan de leefkwaliteit door het vergroenen, verduurzamen en klimaatadaptief maken van de buitenruimte door het toevoegen van aantrekkelijk groene voor onder andere ecologie, biodiversiteit, recreatie, verkoeling en waterberging; 7 Versterking van het economische klimaat door het verbeteren van de vestgingscondities en ruimte te bieden aan economisch programma.

Het gebied wordt daarom verdicht en getransformeerd van een monofunctioneel gebied naar een intensief gemixt gebied, waarin (cyber-)security en ICT bedrijven, instellingen en onderwijs zich mengen met wonen, voorzieningen en ander CID gerelateerd programma. De menging van functies leidt tot een levendig stadsmilieu waardoor het ook buiten kantoortijd een aantrekkelijk gebied wordt (p. 55) Het lijkt wel of de gemeente hier een wonder zal verrichten, vergelijkbaar met de wonderbare broodvermenigvuldiging uit het Nieuwe Testament. De ruimte is schaars, zeker in een stad als Den Haag, nu al de dichtstbevolkte gemeente van Nederland. Er komen nog vele duizenden nieuwe inwoners en woningen bij en toch kan alles, of het nu werkgelegenheid, wonen, voorzieningen en groen betreft. Ter ondersteuning van dit streven heeft de gemeente in de Structuurvisie een geheel eigen terminologie ontwikkeld, met plinten, rust, reuring en bovenal ruis. De vraag is natuurlijk hoe de gemeente denkt dit wonder te kunnen realiseren. In de eerste plaats heeft men het over ‘aanpassingen van de inrichting, de programmering en de organisatie van de openbare ruimte op de verschillende niveaus’. Nu klinkt dit vaag en vragen wij ons af wat bijvoorbeeld bedoeld kan zijn met ‘programmering van de openbare ruimte’.

We maken uit de diverse stukken op dat dit vooral vorm moet krijgen door allerlei voorzieningen in de te realiseren hoogbouw onder te brengen, vooral in de roemruchte plinten, met als gevolg ruimtewinst. Nu is de gemeente Den Haag niet de eerste die met dit soort vraagstukken worstelt en zijn er elders al veel ervaringen opgedaan met de realisatie van voorzieningen in hoogbouw, tot sportcomplexen toe. Onze vraag is: wat kan de gemeente van die ervaringen leren? In de tweede plaats verwijst de gemeente naar ‘de ruimte die vrijkomt door de mobiliteitstransitie’. Men gaat ervan uit of wil althans bereiken dat de nieuwe bewoners geen auto zullen hebben maar zich te voet, per fiets of met het openbaar vervoer zullen verplaatsen. Wij vragen ons af hoe realistisch die aanname c.q. dit streven is, nog afgezien van de mogelijke effecten van de Coronacrisis. Om een simpel voorbeeld te noemen: zelfs al zouden die nieuwe bewoners en masse afzien van auto’s, dan zullen die nieuwe bewoners ook bezoek krijgen en het is niet aan te nemen dat die bezoekers ook allemaal afzien van het gebruik van een auto.

Waar moeten die bezoekers dan hun auto parkeren? In de derde plaats heeft de gemeente het in het document Voorzieningen over ‘uitwisseling’ en ‘buurten die elkaar helpen’; zo wordt gesteld dat de nieuwe bewoners en gebruikers onder andere gebruik kunnen maken van de basisvoorzieningen in Bezuidenhout-West. Als er over groen en

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

grootschalige sportvoorzieningen gesproken wordt, wordt er gesteld dat er over grenzen heen gekeken moet worden en dat grote sportvoorzieningen en groen net buiten het CID benut moeten worden. Dat klinkt omineus; er wordt dus gesteld dat de nieuwe bewoners voor basisvoorzieningen, sport en recreëren voor een deel elders terecht moeten! Dit roept twee vragen op: hebben die basisvoorzieningen hiervoor voldoende capaciteit en wat betekent dit voor verkeers- en vervoersstromen? Is het te verwachten dat die nieuwe bewoners zich allemaal lopend of op de fiets naar die voorzieningen zullen verplaatsen, ook als het slecht weer is? In dit verband wijzen wij op: de realisatie van de ‘Mall of the Netherlands’, met duizenden gratis parkeerplaatsen, hetgeen bepaald geen stimulans is voor de beoogde mobiliteitstransitie; de mogelijke c.q. geplande uitbreiding van diverse internationale scholen in de omgeving van CID, waarbij de ervaring uitwijst dat ouders daar hun kinderen vooral met de auto afzetten; de knelpunten in de aanwezige sportfaciliteiten ‘net buiten het CID’, zoals de overbelasting van het complex van VUC en de tennisbanen aan het Kleine Loo en de afwezigheid van hockeyvoorzieningen; de nu al grote druk op recreatie in bijvoorbeeld park De Vlaskamp.

Gelet op de nu al aanwezige problemen in verkeersdoorstroming en parkeermogelijkheden in Bezuidenhout, valt dan ook te verwachten dat er een chaotische verkeerssituatie zal ontstaan in en rondom het CID, met alle effecten van dien naar omliggende wijken, zoals Mariahoeve. In het hiervoor aangehaalde tweede citaat wordt verwezen naar ‘ambities op het gebied van klimaat en energie’ die (ook) claims leggen op boven- en ondergrond. Nu staat er in het Milieueffectrapport (p.123) dat er ten aanzien van de thema’s energietransitie, circulariteit en klimaatadaptatie een duidelijke strategie ontbreekt en dat het dus ook onduidelijk is wat de ruimtelijke implicaties zijn. Gelet op de prioriteit die de gemeente zegt toe te kennen aan die thema’s, is dat een schokkende uitspraak. Dit betekent ook dat een van de pijlers van de hele gebiedsontwikkeling op drijfzand berust. Een voortzetting van de gebiedsontwikkeling is onzes inziens dan ook alleen verantwoord als de gemeente met betrekking tot die thema’s een strategie formuleert respectievelijk de impliciete strategie expliciteert, met inbegrip van de ruimtelijke claims die daaruit voortvloeien. In het derde citaat heeft de gemeente het over de versterking van de groene verbinding Van Alphenstraat en de Schenk. De Schenkstrook is officieel een ecologische zone.

We zien nu al wat de schade is van de nieuwbouw van de Tuinen van Wils, tegenover de Boekweitkamp, voor de Schenkzone, terwijl de nieuwbouw aan de Schenkzone nog lang niet voltooid is en de geplande nieuwbouw bij het station Laan van NOI veel en veel grootschaliger is. Dit lijkt ons dus een loze belofte. Het Wijkberaad Mariahoeve wees er, net als andere insprekers, In de zienswijze op de Nota Reikwijdte dat er al allerlei plannen in ontwikkeling en uitvoering zijn in het CID-gebied. In de Nota van Beantwoording en het MER staat vermeld dat men dit beschouwt als ‘autonome ontwikkelingen’. Dit is een vreemde en ook misleidende formulering, die suggereert dat de gemeente hier niets aan kan doen. De gemeente kan hier wel degelijk invloed op uitoefenen door middel van vergunningverlening en toezicht, waarbij het voor de hand ligt in de vergunningen bijvoorbeeld de ambities ten aanzien van de e-transitie en duurzaamheid op te nemen. Doet men dit niet, dan is het risico dus aanwezig dat er verrommeling optreedt door allerlei nieuwbouwprojecten, met als excuus dat de markt nu eenmaal niet kan wachten. Dat zou in Den Haag niet de eerste keer zijn.

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 3 – Indiener Geachte heer/mevrouw, Met veel bewondering heb ik de ambitie voor het CID bekeken. Een mooi streven om Den Haag weer een stap verder te brengen. Het grootste bezwaar tegen het plan is in ons geval de plinten van stations HS naar het centrum. In de toekomst is het voornemen om de plinten bruisend te maken. Daar ligt nu precies het bezwaar in de tijd dat het steeds moeilijker wordt om winkelruimten te vullen is de kans groot dat er dan veel lichte horeca in komt. Een bestemming die nu al nauwelijks te sturen is omdat het bestemmingsplan hier te ruim voor is opgesteld. Beter is de plinten te beoordelen op de mogelijke invulling. Dus toetsen op de invulling. Hierdoor kan de gemeente de plinten goed monitoren en de aansluiting met de openbare ruimte zo interessant mogelijk maken. Hopelijk neemt u de negatieve ervaringen van de huidige plinten van nu mee in de ontwikkeling van het CID. Met vriendelijke groet,

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 4 – Vrienden van Den Haag

Vereniging Vrienden van Den Haag Secretariaat Postbus 85977 2508 CR Den Haag ZIENSWIJZE OP ONTWERP-STRUCTUURVISIE CID Voor de invulling van het gebied tussen de stations CS, HS en Laan van NOI heeft de gemeente de ONTWERP-STRUCTUURVISIE CID 2040 ontwikkeld. De Vrienden van Den Haag juichen het toe dat voor de verdichtingsplannen naar dit gebied gekeken wordt, op breuklijnen en in transformatiegebieden op de kaart van Den Haag. Zo wordt het risico verkleind dat verdichtingsplannen afbreuk doen aan de typisch Haagse combinatie van natuurlijk groen en hoogwaardige klassieke architectuur in andere delen van de stad. Ook juichen de Vrienden het toe dat het stadsbestuur zich de huisvestingsvraag in de stad in brede zin aantrekt en daaraan wil voldoen met een stedelijke agenda van wonen en werken met alle daarbij behorende voorzieningen (scholen, zorginstellingen, winkels, vervoer, groengebieden en een integrale inpassing van sociale huurwoningen).

1. Leren van de geschiedenis en bestaande kwaliteiten van het gebied waarderen De agenda voor het Central Innovation District heeft in de afgelopen jaren vele wijzigingen doorgemaakt. Waar het eerst nog een transformatiezone langs en op het spoor betrof, is het nu uitgegroeid tot een brede vlek op de kaart waarbinnen de Binckhorst wordt verbonden met het Prins Bernardviaduct. Daarmee wijzigt de opgave van de structuurvisie van een transformatie naar een ingrijpende sanering. Dat is een wezenlijk andere en veelomvattender opgave dan aanvankelijk is beoogd. Een dergelijke ambitie vereist kennis van eerdere saneringen in de stad, zoals die bijvoorbeeld heeft plaatsgevonden gedurende de wederopbouwperiode na de Tweede Wereldoorlog. Het is van groot belang dat van de toen gemaakte fouten wordt geleerd. Immers, ‘met de kennis van nu’ waren de Zwarte Madonna, de theaters van het RO/NDT, het Prins Bernardviaduct en de ministeries van Justitie en Binnenlandse zaken niet meer zo uitgevoerd. Al deze bouwactiviteiten hebben het fraaie Haagse havenkwartier met zijn functionele en mooie grachten en singels van de Haagse kaart weggevaagd en ook de enorme ministeries zijn inmiddels alweer vervangen. De nu voorliggende structuurvisie geeft geen blijk van een toetsing van de plannen aan voormelde historische ontwikkelingen in de stad en de lessen, die daaruit zijn geleerd.

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Gebleken is dat grootscheepse saneringsoperaties ten behoeve van verkeersdoorbraken en monofunctionele kantoor- of woongebieden onvoldoende rekening houden met de ‘eigenheid en geschiedenis’ van de stad, zoals die door de eeuwen heen is gegroeid. Het resultaat ademt dan de waan van de dag en biedt niet de bestendige kwaliteit die Den Haag zo bijzonder maakt. Het gegroeide stedenbouwkundig ‘casco’ van de stad (de infrastructuur van pleinen, lanen, bomen en parken, die ordening en ‘body’ geeft aan de bebouwing en de straten) laat zich niet in één plan uit de grond stampen. De verleidelijkheid en ogenschijnlijke efficiëntie van één groot ruimtelijk planologisch kader als deze structuurvisie beoogt te bieden, gaat voorbij aan het belang van een specifieke aanpak van de zeer verschillende gebieden binnen deze Visie, zoals de stationsomgeving rond de Laan van NOI, het Hollands Spoor, de Rivierenbuurt en de Binckhorst. In het CID ligt het historische industriële hart van Den Haag. De Binckhorst is het oudste industriegebied van Nederland, de Laakhavens zijn de oudste industriële havens van Nederland. Het is volgens ons een gemiste kans dat de structuurvisie bijna uitsluitend gaat over economie, wonen en mobiliteit. Een samenhangende visie op het culturele erfgoed in het gebied zou de waarde van het gebied voor zowel bewoners als bezoekers sterk vergroten.

Ook voor ons hoeft niet alles voor eeuwig bewaard en bewonderd te blijven, maar het is jammer dat de visie geen systematisch en samenhangend perspectief heeft over hoe om te gaan met de reeks van gebouwen en plekken die een beeld geven van de geschiedenis waarin en waarop het CID is gevestigd. Een schrikbeeld van hoe het ook in het CID straks mis kan gaan als een duidelijk perspectief ontbreekt, is de omgeving van kasteel Binckhorst. Daar verrijzen straks de Binck City Park woontorens met een architectuur en massa waarin elk respect ontbreekt voor de historische omgeving en het aanpalende erfgoed. Aanpassing op dit punt kan de karakteristieke waarden van de Haagse historie in het gebied erkennen en, door deze te versterken, het gebied beter doen aansluiten aan het aangrenzende centrum.

2. Ruimte voor mens en natuur zichtbaar inplannen De concept-visie is vooral duidelijk over wat en waar er gebouwd gaat worden. Op het gebied van de ruimtelijke ordening is zij lovend, maar vrijblijvend. Zo lezen wij dat het CID “natuurlijk Haags” moet worden: “een attractieve en veerkrachtige omgeving waarin opgaven op het gebied van natuur, energie en klimaatadaptatie vervlochten zijn met hoogbouw en infrastructuur”. Ook wordt gesteld dat groen en water nodig zijn “om hittestress te verminderen, wateroverlast tegen te gaan, droogte te voorkomen, luchtvervuiling te beperken en biodiversiteit te vergroten”. Deze doelen kunnen echter alleen gerealiseerd worden als de terreinen met groot grondgroen en echte waterlopen ruimtelijk en financieel zijn opgenomen in de visie. Dit is nu nog niet het geval; dit kan sterk verbeterd worden. Ook stelt de Structuurvisie dat “door uitgekiend boven- en ondergronds ontwerp zoveel mogelijk ruimte gecreëerd wordt voor bomen in de volle grond”. Die zelfde grond gaat ook dienen voor de kabels, de leidingen, de metro en de parkeer- en fietsgarages. De vraag is dan hoeveel bomen daar concreet nog tussen passen? We weten immers dat de kluit van een volwassen boom onder de grond dezelfde omvang heeft als de kruin boven de grond. De bewoners gaan wandelen en fietsen, er komen veel openbare voorzieningen en publieke ruimtes.

Concrete informatie over waar al die zaken komen, en op hoeveel

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

vierkante meters ontbreekt echter. Verder blijkt er aan het eind van het verhaal één zinnetje te staan dat er geen geld is voor de realisatie. Terwijl de klimaat- en openbare voorzieningen dus in het vage blijven, krijgt deze visie wél de status van ruimtelijk kader waarbinnen de gemeente het particuliere (bouw)initiatief kan faciliteren. Door de naam “structuurvisie” te geven is deze nota immers straks volgens de regels van de Algemene Verklaring van Geen Bedenkingen voldoende om alle bouwvergunningen af te geven voor laag- en hoogbouw. Dus het lijkt erop dat de gemeente wil laten bouwen terwijl alle andere randvoorwaarden niet of onvoldoende kunnen worden nagekomen, omdat ruimte en middelen er voor te kort schieten. Dit houdt in dat met name de grote bomen, water, groene aanplant en ruimte uit de visie om te spelen, te wandelen en te ontspannen in de praktijk niet gerealiseerd zullen worden, tenzij de visie op deze punten wordt aangepast met concrete aantallen, oppervlaktes en middelen. 3. Consequenties van de lofwaardige ‘nieuwe mobiliteit’ aan het perspectief toevoegen Wij juichen het van harte toe dat om het Haagse verkeersinfarct en de luchtverontreiniging aan te pakken in het CID de auto niet langer de eerste keus is. Maar in een goede visie horen ook de antwoorden op de daarbij behorende vragen.

Zo is er de vraag waar het uit het CID te verbannen autoverkeer heen wordt geleid. Het kan niet naar de Centrumring, want die is nu al overbelast. Daarnaast kan niet alle autoverkeer geweerd worden. Alle bestemmingsverkeer zal wél het gebied in moeten. Denk aan bouwverkeer, verhuiswagens, bezorgdiensten, hulpdiensten, taxi’s, enzovoort. In de visie zouden de omvang en routes van dit bestemmingsverkeer moeten worden ingeschat om aan te kunnen geven waar en hoeveel openbare ruimte er straks in het gebied nog overblijft. Als dat open gelaten wordt tot de planfase van de bebouwing, vrezen wij dat het voor veel publieke ruimte te laat is om nog te worden ingepland. Dat wat betreft het rijdende verkeer. Maar ook het fiets-parkeren vraagt straks extra ruimte. Als fietsen prioriteit krijgt, moet een visie ook aangeven waar die fietsen geparkeerd kunnen worden. Als parkeren vooral ondergronds moet, met name bij de stations, zal de stalling bij HS die van CS in ruimte moeten evenaren. En ook bij station Laan van NOI is veel fietsparkeerruimte nodig. Voor de extra parkeerruimte ondergronds wordt het dus concurreren met de al aanwezige en nog nieuw te leggen kabels en leidingen. Voor de nieuwe bouwwerken komt er immers nog een veelvoud aan ondergrondse infrastructuur bij. Dan is er de metro.

De visie ziet een nieuwe verbinding van de Binckhorst naar Scheveningen dwars door het gebied gaan. Maar hoe het tracé gaat lopen is niet aangegeven. De Structuurvisie zou hier duidelijkheid over moeten geven omdat een metrolijn bepalend is voor de structuur van het gebied. Ook op dit punt moet ons inziens de structuurvisie dus beter ingevuld worden. Samenvattend vraagt een reële visie ook om een cijfermatige inschatting van alle bovenen ondergrondse voorzieningen om te bepalen of en waar het voorziene groen, water, en de infrastructuur voor fietsen, fiets-parkeren, wandelen en andere vormen van openbare ruimte gebruik ook daadwerkelijk gerealiseerd kunnen worden. En zijn er duidelijke randvoorwaarden nodig voor de inrichting en bouw, wil er geen sprake zijn van een vrijblijvende en onrealistische toekomstschets van de leefbaarheid en kwaliteit van de publieke ruimte van het gebied.

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

4. Woonbeleid voor Haagse gezinnen uit lage en middenklasse realiseren in tijd van neergang De Structuurvisie stelt dat er in het CID 20.500 nieuwe woningen kunnen komen, grotendeels in (zeer hoge) woontorens, met 30% sociale huur, 20% middel-dure huur en 20% betaalbare koop. Onduidelijk is of dit inclusief of exclusief de woningen in de Binckhorst is. En ook onduidelijk is of dit in- of exclusief de al gebouwde woontorens is. Afgezien van deze nog te beantwoorden vragen wordt om deze bouw te realiseren een actief grondbeleid met aankoop van grond en vastgoed voorgesteld. Wij vinden dit in de huidige tijd een erg grote en risicovolle investering. De structuurvisie is opgestart in een periode van voorspoed in onze stad. Inmiddels heeft Den Haag een flink financieel tekort. Dit tekort gaat verder oplopen door de coronacrisis en andere tegenvallers, zoals de exploitatiekosten van Amare. Wij vrezen daarom dat gemeentelijk subsidies voor die 30%, 20% en 20% Haagse doelgroep-woningen voor de woontorens niet reëel zijn. Hun bouw zorgt immers al voor zo veel extra kosten, dat projectontwikkelaars niet of nauwelijks voor de grond kunnen betalen. Bij andere torens in dit gebied zijn woningen voor de doelgroepen al niet gelukt.

Wij vrezen daarom dat het CID straks geen of veel minder betaalbare huisvesting biedt in de sociale sector en voor de leraren, politiemensen en verpleegkundigen uit het gemeentelijk woningbeleid. Om te voorkomen dat die woningen terecht komen bij niet-Hagenaars, b. v. randstedelingen van elders die in het CID straks alleen komen slapen, stellen wij voor om de bestemming voor een groot deel om te vormen naar kantoortorens. De bovenste verdiepingen kunnen daarin nog dure appartementen worden voor draagkrachtige senioren en expats. De onderste vier lagen boven de plint kunnen behouden blijven voor de doelgroepen van het gemeentelijke woningbeleid. Dicht bij de straat en bewoond door gezinnen kunnen deze gezinswoningen zorgen voor meer levendigheid van het gebied. Tegelijk zijn dan hoge woonsubsidies voor woningen van boven de 30 meter, met de in de visie voorgestelde inpandige groene speelplekken en binnentuinen, niet langer nodig. De overige gezinswoningen kunnen zo veel mogelijk elders in het CID en in Den Haag Zuid West worden geaccommodeerd. Daar komt bij dat door het recent gewijzigde rijksbeleid het voor Haagse gezinnen mogelijk wordt te gaan wonen in eengezinswoningen in nieuwe, gecombineerde woon- en natuurcorridors aan de randen van de stad, met snelle OV verbindingen met de randstad.

Daardoor zijn in Den Haag wellicht straks minder woningen nodig dan waarvan tot nu toe is uitgegaan. 5. Duidelijk de toekomst aangeven van de bestaande woonwijken binnen het CID In de Structuurvisie CID staat dat het corporatiebezit in delen van het Schipperskwartier, Rivierenbuurt en Bezuidenhout-West geherstructureerd worden. Wij vrezen dat de gemeente hiermee bedoelt dat deze wijken op termijn gesloopt worden en dat hier ook dure woontorens komen. Nu staan in deze gebiedsdelen betaalbare woningen met gewone mensen. Wij zijn er op tegen dat zij straks uit hun huizen weg moeten zonder dat hen een alternatief wordt geboden. Als de Raad deze visie vaststelt kan de private sector immers ook op deze plekken zeer hoge torens bouwen, met , zoals wij boven al beargumenteerden, een tekort aan publieke ruimte, groen en sociale en middenklasse gezinsbouw. Deze woningen op deze plaatsen in onze stad zouden over een jaar of tien echt aan het eind van hun levensduur kunnen zijn, zeker gezien de voor ons liggende opgave voor verduurzaming. Wij willen echter bepleiten om in deze gebieden compacte woonwijken te

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

laten ontwerpen met 6 tot 8 bouwlagen, bestaande uit sociale huurwoningen en huur- en koopwoningen voor de middengroepen. Onderzoek heeft aangetoond dat dit soort wijken de hoogste woningdichtheid oplevert en huisvesting biedt voor de groepen die in Den Haag nu zo’n grote achterstand hebben, wat al geleid heeft tot veel onvrede. Er kan hier dan een geleidelijk opschuivende bouwstroom tot stand komen zodat de huidige bewoners in de wijk kunnen blijven. Ook aan de Verheeskade zou zo’n compacte woonwijk goed mogelijk en zeer wenselijk zijn. 6. Samenvatting De structuurvisie (en de tot nog toe gepresenteerde samenstellende onderdelen daarvan) toont tekortkomingen in de voorbereiding, waarvan de Vrienden van Den Haag vrezen dat die werkende weg de stad zullen gaan opbreken. Zij vinden ook dat het ontwerp nog belangrijke verbeteringen behoeft om de visie in overeenstemming te brengen met kernpunten van het geldende beleid van de gemeente, om de visie te concretiseren wat betreft klimaatbestendigheid en natuurbevordering, uitbreiding van het openbare vervoer en het fietsverkeer, een inhaalslag voor de betaalbare huisvesting in de lagere en middenklassen, kwalitatief hoge openbare ruimte en de transparantie van stadsplanning zonder welke inspraak geen zin heeft. Speciale aandacht vragen wij voor de karakteristieke Haagse waarden van het gebied en hoe deze te versterken.

Wij zouden het toejuichen als dit niet alleen doorklinkt in de ook door ons gesprezen keuze voor hoogbouw rond de stations, waardoor de karakteristieke Haagse wijken bewaard blijven, maar de gemeente ook voorwaarden stelt aan de omgeving van karakteristieke bouw binnen het CID gebied. De contouren van deze visie kregen vorm in een economisch gunstige tijd. Inmiddels heeft de stad een tekort. Door de Coronacrisis neemt dit verder toe. Wij bepleiten daarom de uitbreiding van de visie met randvoorwaarden en een financiële onderbouwing waardoor duidelijk wordt hoe de visie kan worden uitgevoerd zoals in dit concept is bedoeld. Wij hopen dat door amendering op de bovenstaande punten de Ontwerp-Structuurvisie CID 2040 het ruimtelijk kader voor de ontwikkeling van het CID verder versterkt. Wij roepen ertoe op dat in de visie de omvang en het gebruik van de openbare ruimte in het CID getalsmatig en financieel wordt onderbouwd, opdat de verwezenlijking van deze belangrijke aspecten van de structuurvisie daadwerkelijk haalbaar kunnen worden.

Henk Bakker, voorzitter Emilie Linssen-Van Rossum, coördinator werkgroep Levende Historie Jacob Bijl, coördinator werkgroep Stadsbeeld en Stadsgroen

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 5 – Fakton namens Bondt Development, TenBrinke, Verheeskade B.V. en MS Vastgoed

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 6 – Indiener Mijne heren Hierbij mijn zienswijze op de CID Structuurvisie

Hoofdstuk 1.1 Ontwikkelingsopgave voor het CID "" Er komen ongeveer 20.500 woningen bij voor 40.000 nieuwe inwoners en er wordt gerekend op een toevoeging van ongeveer 640.000 m kantoren en 260.000 m2 aan commerciële en maatschappelijke voorzieningen waardoor het verwachte aantal forens bewegingen verdubbelt naar meer dan 400.000 per dag. "" 1. Bovenstaande ambitie is de aanjager voor de rest van de plannen. Ik vind het erg ongewoon en ondoordacht om een dergelijk toename in 1 visie aan te pakken.. De kans dat het door externe factoren de GROEI anders gaat verlopen is bijna zeker en dan is de schade van de weg terug niet te overzien. Nergens vind ik iets over de risico's van het plan. Wat als de vraag naar woningen, kantoren anders uitpakt..? 2. Qua omvang is ook de aansturing een te grote opgave voor het Haags stadsbestuur, de gemeenteraad en de burger. Hoe zit het met de gouvernance ? Wie draait op voor de bekende kostenoverschrijdingen?. Wie zit er aan de helmstok? 3. Vertaal de CID plannen in een groeipad en milestones. Onderwerp vervolgstappen aan een rigide go/no go toets.

Hoofdstuk 5.2 Hoog Stedelijkheid: verdichting, functiemenging en differentiatie ""In Den Haag is gekozen de groei in de stad te concentreren rond de OVknooppunten: omgeving van Den Haag Centraal Station, Den Haag Hollands Spoor, Den Haag Laan van NOI. Per prioritair gebied is een hoogbouwzonering vastgesteld. In Den Haag wordt gesproken van hoogbouw bij een bouwhoogte van 50 meter en hoger. 1. Natuurlijk leidt de groeiambitie uit hoofdstuk 1.1 naar hoogbouw. Er is geen lege ruimte in het CID gebied. Elke cm is bezet met iets en eigendom van iemand.. 2. De concentratie van hoogbouw is een bekende praktijk van stedenbouwers. Maar hoogbouw aanvullen in bestaande laagbouw wijken is nieuw. . 3. De gevolgen voor de laagbouw bewoners die er reeds wonen is dramatisch. Geen wolken, geen zon, rare windvlagen en vooral geen buurtcontact.. De hoogbouw community voegt niets toe aan een bestaande laagbouw buurt cultuur. 4. Wel zorgen hoogbouw bewoners voor extra vraag naar schaarse voorzieningen in de bestaande wijk. Nooit hoogbouw is bestaande wijken is mijn opvatting

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Hoofdstuk 8.4 Planning en fasering "" De investeringen zullen gefaseerd plaats vinden gedurende de tijdshorizon van de visie. Binnen de realisatie van de visie worden drie specifieke fasen onderscheiden. Per fase wordt een indicatieve duur gegeven. De werkelijke duur van de fase is echter van een groot aantal interne en externe factoren, waaronder marktomstandigheden. Welke investeringen en/of projecten binnen welke fase vallen zal nader uitgewerkt worden. Hierbij zal waar mogelijk rekening gehouden worden met de planning en belangen van externe partijen. "" 1. Een zeer goede gedachte om iets in stappen te doen. Edoch externe partijen hebben veel meer kapitaal en mankracht om te handelen. De gemeente is de arme neef in dit plan. 2, Het is een goed gebruik om als externe partner bij investerings projecten de rekening voor veranderingen en vertragingen bij de gemeente te leggen. Maak Uw borst maar nat.

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 7 – Gemeente Leidschendam-Voorburg

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 8 – Indiener

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 9 – Bewoners rondom het Plein

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 10 – Indiener

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 11 – Indiener

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 12 – Indiener

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 13 – Indiener

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

Zienswijze 14 – Indiener

Nota van Beantwoording – Bijlage I Zienswijzen ontwerp-Structuurvisie CID 2040 Ontwerp-Structuurvisie CID 2040

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9574391/1