RIS305832 Voortgangsbericht van wethouder Revis voor commissie Ruimte over projecten in en rond Laakhavens

Typ tekstTyp tekstTyp tekst Boudewijn Revis Wethouder van Financiën en Stadsontwikkeling

040

Ons kenmerk

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

DSO/2020.387 RIS305832 M

Aan de voorzitter van de commissie Ruimte

Contactpersoon

Nirasja Taus Dienst

Dienst Stedelijke Ontwikkeling Afdeling

Projectmanagement Den Haag Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

17 juli 2020

nirasja.taus@denhaag.nl

Onderwerp

Voortgangsbericht van wethouder Revis voor commissie Ruimte over projecten in en rond Laakhavens

Geachte voorzitter, Laakhavens behoort tot één van de intensiveringsgebieden waar omvangrijke stadsvernieuwing het gebied verandert naar een dynamisch stedelijk milieu. Graag informeer ik u over de voortgang van deze gebiedsontwikkeling door per deelproject de stand van zaken toe te lichten.

Overzicht deelgebieden Laakhavens

CID Gebiedsagenda College Campus HS In de “Structuurvisie CID Den Haag” worden de ontwikkelopgaven voor het CID concreet gemaakt en in een ruimtelijk kader vastgelegd. De groeiopgave, waarbij het CID tot 2040 met circa 40.000 inwoners zal groeien, wordt voor een groot deel in Laakhavens gerealiseerd. Laakhavens wordt de komende jaren getransformeerd tot een gemengd, hoogstedelijk gebied. De wijk waar op een dynamische manier werken, wonen, studeren en vrijetijdsbesteding elkaar ontmoeten.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Dankzij de ligging bij Station Hollands Spoor, met verbindingen per tram/bus en trein, is deze locatie goed verbonden met de rest van Nederland en steden daarbuiten. Er komen bij deze stedelijke invulling passende voorzieningen en een kwalitatief goede buitenruimte. Aan de gebiedsbrede onderzoeksopgaven, zoals vermeld in de gebiedsagenda ‘Campus College HS’, is de afgelopen maanden vervolg gegeven. Deze opgaven worden per bouwsteen verkend en uitgewerkt. Deze bouwstenen voor onder andere de buitenruimte, ondergrondse infrastructuur, economische ontwikkeling, energietransitie, mobiliteit en het woonprogramma komen samen in een integraal op te stellen Nota van Uitgangspunten Gebiedsontwikkeling Laakhavens (NvU LH). Deze uitwerking van de gebiedsagenda ‘Campus College HS’, is daarmee een uitwerking van de Structuurvisie CID. Voor alle ontwikkelingen in Laakhavens geldt dat de realisatie van de plannen afhankelijk is van de nog te bereiken milieuruimte. Om deze ruimte te vinden volgt een uitwerking op het PlanMER (milieueffectenrapportage), waarin nog uit te werken en bestuurlijk vast te stellen mobiliteitsmaatregelen worden onderzocht, waaronder de knip in de Waldorpstraat. De hoeveelheid milieuruimte is hiermee bepalend voor de planning van de realisatie van ontwikkelingen. Er vindt intern coördinatie plaats met de ontwikkelingen in de andere deelgebieden van het CID.

Daarnaast is er op regelmatige momenten afstemming met diverse externe partijen, stakeholders, instituten, ondernemers en de bewoners van Laakhavens. Openbare ruimte De buitenruimte en ondergrond worden in Laakhavens integraal benaderd. De twee zijn namelijk onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zowel de boven- als ondergrond zullen ingrijpend gaan veranderen. Zo worden aan het gebied bomen en struiken toegevoegd die bovengronds de verblijfskwaliteit van de buitenruimte zullen verbeteren en ondergronds ruimte vragen vanwege hun wortelpakketten. Ondergronds zal de capaciteit van bestaande kabels en leidingen worden uitgebreid zodat alle woningen toegang hebben tot de benodigde nutsvoorzieningen. Daarnaast wordt er nieuw leidingwerk toegevoegd vanwege de overgang op lokale en duurzame energie. Om ervoor te zorgen dat zowel de buitenruimte als de ondergrondse infrastructuur de beoogde kwaliteit krijgen, worden deze beide werelden zorgvuldig op elkaar afgestemd. Hiervoor wordt een Integraal Plan voor de Ondergrondse & Bovengrondse Infrastructuur opgesteld. Daar waar het gaat om de inrichting van de buitenruimte, zal een participatietraject worden doorlopen.

Laakhaven HS (LHHS) Stationsentree HS ‘Laakzijde’ Met de realisatie van het project “Stationsentree Den Haag Hollands Spoor – Laakzijde” krijgt het station, naar twee zijden van de stad, een volwaardige en representatieve toegang. Deze krijgt een hoogwaardige uitstraling dankzij een stationsplein dat in stijl en uitstraling aansluit op de omgeving aan de Laakzijde. Dit nieuwe stationsplein is ook de plek waarop de nieuwe reizigerstunnel uitmondt. Deze reizigerstunnel vormt ook een verbinding, via de bestaande stationsperronstunnel, met de statige stationshal aan de centrumzijde. In de nieuwe reizigerstunnel komen OV-chipkaart poortjes. Langs de spoorzijde van het plein komt een commerciële plint met daarboven een fietsparkeerdek met 2.500 plekken. Er is de afgelopen periode hard gewerkt en het eindresultaat wordt al goed zichtbaar. De laatste werkzaamheden aan de fietsenstalling, de inrichting van de nieuwe reizigerstunnel, de winkelruimtes en het afsluiten van de perronopgangen in de interwijktunnel worden nu uitgevoerd.

2/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

De werkzaamheden aan de openbare ruimte waaronder het stationsplein zijn in maart gestart en worden binnenkort afgerond. Na de zomer van 2020 wordt de nieuwe stadsentree aan de Laakhavenzijde en daarmee de reizigerstunnel, de fietsenstalling en het nieuwe stationsplein in gebruik genomen. De perronopgangen in de interwijktunnel zullen dan worden afgesloten.

Plein met vooraanzicht station en fietsenstalling bovenop commerciële ruimte Laakhavenzijde (foto 19 juni 2020)

HS Kwartier Aan de Laakhavenzijde van station HS wordt, conform de ‘Nota van uitgangspunten HS Kwartier’ (RIS 301942), door ‘LIFE makes SENS’ (LMS), gefaseerd, een hoogstedelijk programma gerealiseerd, in totaal 245.000 m², met hoogbouw van 140 tot 165 meter. In totaal worden er circa 2.000 woningen gerealiseerd. Conform de Nota van Uitgangspunten wordt ingezet op een gemengd programma, waaronder 30% sociaal en 20% middeldure huur. De ontwikkeling bestaat uit drie kavels die in verschillende ontwikkelingsstadia zijn:  Kavel 1: Ontwikkelplot ook wel “Kiss & Ride-kavel” (start 2021)  Kavel 2: The Globe met Special (start 2023)  Kavel 3: het Stationspostkantoor met hierachter de Posttower (in uitvoering)

Overzicht van plannen aan de Laakhavenzijde van HS (huidige situatie)

3/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Om deze ontwikkelingen mogelijk te maken stelt de gemeente het ‘bestemmingsplan Spoorzone HS’ op. Begin 2021 is het bestemmingsplan Spoorzone gereed en wordt het aan de Raad voorgelegd. Medio 2021 wordt gestart met de bouw van de ontwikkeling op de “Kiss & Ride” kavel. De geplande bouwtijd is 3 jaar. The Globe wordt langer door geëxploiteerd. Inmiddels zijn er twee nieuwe huurders: Digidentity, een internationaal bedrijf voor eHerkenning en veilige digitale identiteit (1.000 m²) en GeoPhy dat Geoinformatie analyseert (5.000 m²) waarmee het gebouw weer bijna volledig verhuurd is. Het gebouw zal worden ingezet voor placemaking en promotie van het gebied.

Sfeerimpressie ““Kiss & Ride-kavel” en The Globe met Special (status: schetsontwerp). Bron: KCAP/ Sens

Het Stationspostkantoor is het eerste project van LMS dat in uitvoering is. De transformatie van het Rijksmonument naar 25.000 m2 hoofdkantoor voor PostNL en 7.000 m2 voor flexkantoren voor Fosbury & Sons verloopt geheel volgens planning. De oplevering staat gepland in het tweede kwartaal van 2021. De publieke ruimte rondom het gebouw wordt vergroend.

Sfeerimpressie Postkantoor (status: in uitvoering). Bron: Sens

4/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Vijverhof en voormalig kantoor Rode Kruis Het project Vijverhof bestaat uit 3 bouwfases. Fase 1 met 481 studenteneenheden is in 2019 opgeleverd. Van fase 2 en 3 met 155 middeldure huurwoningen is eind 2019 de bouw gestart. De woningen worden in de 2e helft van 2021 opgeleverd. Tot slot zijn in mei 2020, in het voormalige kantoor van het Rode Kruis, door DUWO circa 100 onzelfstandige studenteneenheden opgeleverd. Aansluitend op de oplevering van fase 2 en 3 van de Vijverhof zal de openbare ruimte (inclusief het Leeghwaterplein) worden ingericht als fase 1 van de realisatie van ‘Stadscampus Hollands Spoor’. Een participatietraject met omwonenden en de Haagse Hogeschool is doorlopen voor de inrichting van de omliggende buitenruimte.

Impressie van Fase 2 en 3 project Vijverhof (status: in aanbouw). Bron: KOW architecten

Haagvlietpoort (HVP) Laakpoort / ‘The Grace’ Op de huidige locatie van het ‘Glaspaleis’ aan de Rijswijkseweg ontwikkelt Included een complex met twee woontorens van 150 en 180 meter hoog (RIS 301941, Nota van Uitgangspunten Haagvlietpoort). In het complex komen circa 1450 woningen, waarvan 30% sociaal, 3.000 m2 kantoor en 2.000 m2 commerciële ruimtes. Omwonenden en belanghebbenden zijn tijdens verschillende bijeenkomsten over deze plannen geïnformeerd. Op dit moment is de beginselaanvraag in behandeling. Dit is de voorloper van de aanvraag voor een uitgebreide omgevingsvergunning. Na de indiening van de omgevingsvergunningaanvraag zal dit plan worden voorgelegd aan de raad in het kader van de specifieke verklaring van geen bedenkingen. Daarnaast wordt ook een anterieure overeenkomst opgesteld. met ontwikkelaar Included. Op onderdelen wordt een aantal zaken nog bestudeerd. De geplande bouwtijd is 3,5 jaar.

Impressies van The Grace (status: beginselaanvraag). Bron: Mecanoo

5/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Buitenruimte Het Programma van Eisen voor de buitenruimte in Haagvlietpoort is bijna afgerond. Het ontwerp voor de omgeving van de ‘The Grace’ wordt een apart plan dat volgens de ambities en uitgangspunten van het Integraal Buitenruimteplan Laakhavens wordt ontworpen. Er wordt hiervoor een participatietraject opgesteld. In de uitwerking wordt rekening gehouden met de toekomstige ondergrondse infrastructuur op het gebied van de energietransitie en de aansluiting op maaiveldniveau en de stedelijke plint van het bouwplan. Fietsbrug Velostrada Over de Trekvliet komt een fiets- en voetgangersbrug als onderdeel van de Velostrada. Deze brug verbindt het Trekvlietplein met de Bontekoekade/straat en sluit aan op fietsroute over de Waldorpstraat naar station HS en verder. Hier ligt een sterke relatie met het plan voor de buitenruimte rondom ‘The Grace’. Er is een variantenstudie gemaakt waaruit een voorkeursvariant is voortgekomen. Deze zal met de belanghebbenden worden gecommuniceerd. Op dit moment wordt aan een plan van aanpak gewerkt, onderdeel hiervan is een communicatie- en participatietraject. Struijck II Op de plek van de huidige fietsenstalling bij Struijck I is een woontoren van circa 70 meter ontworpen. Ten opzichte van de 132 woningen uit de Nota van Uitgangspunten Haagvlietpoort (RIS301941), zoekt Staedion samen met Stebru nog naar een optimalisatie van het aantal woningen.

Daarbij wordt gekeken naar woondifferentiatie in een mix van sociale en betaalbare vrijesectorwoningen, om doorstroming (ook voor studenten) in het gebied te bevorderen. De aanvraag van de omgevingsvergunning zal het nieuwe bestemmingsplan Spoorzone HS volgen en wordt verwacht in het vierde kwartaal van 2020. Parkeerplaats Dintelstraat Deze locatie ligt ingeklemd tussen het treinspoor Impressie van Struijck II (schetsontwerp). Bron: AAArchitecten en de Drie Hoefijzers. Samen met Staedion worden de mogelijkheden onderzocht om het huidige programma met 65 sociale huurwoningen, 700 m2 kleinschalige bedrijfsruimte en een gebouwde parkeergarage te optimaliseren. Optimalisaties worden gezocht in het type te ontwikkelen bedrijfsruimte, dat meer passend moet zijn bij de doelgroep en het aantal woningen. Hierbij worden de contouren van de Nota van Uitgangspunten Haagvlietpoort (RIS 301941) aangehouden. Buurtbewoners van de Rivierenbuurt zullen op de hoogte worden gesteld van wijzigingen en krijgen de mogelijkheid om hierop te reageren.

Drie Hoefijzers Dit voormalig Bierdepot is een gemeentemonument en was in slechte staat. Stadsherstel Den Haag is bezig met plannen om villa en het koelhuis te verbouwen tot 6 appartementen en een bakkerij met horeca. Voor de bouw van woningen in de stalling loopt op het moment een beginselaanvraag.

De Drie Hoefijzers

6/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Hofwijckstraat Het voorlopig ontwerp voor de herinrichting van de Hofwijckstraat is bijna afgerond. Daarna zal het project worden overgedragen aan DSB voor realisatie. Tijdens het proces zijn gesprekken gevoerd

met belanghebbenden in de omgeving om het ontwerp te verfijnen. Voor en tijdens de realisatiefase zal er gecommuniceerd worden met de buurt over de uitvoering het project.

Laakhaven Centraal (LHC) Laakhaven Centraal is het gebied tussen de Calandstraat, de Verheeskade, het Leeghwaterplein en het spoortalud. Hier zijn diverse plannen in voorbereiding die hieronder worden toegelicht. De samenwerkingen met de ontwikkelaars vormen een belangrijke basis voor de transformatie van het gebied. Samen met hen worden wezenlijke stappen gezet om het gebied integraal te (her)ontwikkelen naar een buurt met economisch programma, groen, voorzieningen en woningbouw. De ontwikkelingen moeten uiteindelijk voldoen aan de Nota van Uitgangspunten Gebiedsontwikkeling Laakhavens (NvU LH) die momenteel wordt opgesteld. Hiermee wordt ingezet op samenhang tussen huidige en toekomstige ontwikkelingen in het gebied. Uit de NvU LH volgt een juridisch-planologisch kader dat leidend is voor de omgevingsvergunningen. De realisatie van de ontwikkelingen is afhankelijk van de nog te bereiken milieuruimte, door nog uit te werken en bestuurlijk vast te stellen mobiliteitsmaatregelen. In de samenwerking met ontwikkelaars zal bij het opstellen van intentieovereenkomsten en bijbehorende planningen nadrukkelijk de relatie worden gelegd met de op te stellen NvU LH. Bij de ontwikkelingen worden ook andere externe partijen, stakeholders, instituten, ondernemers en de bewoners van Laakhavens betrokken. Verheeskade De Verheeskade ondergaat op termijn een transformatie.

Drie ontwikkelende partijen (tevens eigenaren van het bestaande vastgoed) hebben plannen om van dit gebied in Laakhavens een kwalitatief hoogstaand woongebied te maken voor een brede groep nieuwe bewoners en gebruikers. Waar de Verheeskade nu nog een relatief stil stukje Den Haag is, zullen volgens de huidige plannen ruim 3.000 woningen en ongeveer 15.000 m2 commerciële ruimte worden gerealiseerd. De initiatiefnemers in het gebied zijn nadrukkelijk uitgenodigd om deze transformatie gezamenlijk tot het bedoelde succes te maken.

7/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Impressies van de Verheeskade (status: schetsontwerp). Bron: Vakwerk architecten en OPL Architecten

Calandstraat 12 / Calandstraat 50 Voor de Calandstraat 12/ 50 heeft ontwikkelaar Included een initiatief gepresenteerd. Dit plan bevat circa 800 woningen en 8.000 m2 overige economische functies zoals horeca en bedrijfsruimte. De afspraken over deze omzetting van project- naar gebiedsontwikkeling worden op dit moment vastgelegd in een intentieovereenkomst. MegaStores Begin 2020 is het eigendom van de MegaStores overgegaan in handen van COD en Amvest. Zij willen de MegaStores transformeren met de realisatie van een wijkwinkelcentrum en een in omvang kleinere woonboulevard. Dit wordt haalbaar geacht door het toevoegen van woningbouw en het opsplitsen van het gebouw. Onderzocht wordt of het Leeghwaterplein hierbij betrokken kan worden. Het overleg over dit nieuwe toekomstbeeld is gestart. In eerste aanleg ligt de nadruk op het onderbouwen van de economische betekenis van het wijkwinkelcentrum en de woonboulevard. Met de nieuwe eigenaren wordt een intentieovereenkomst gesloten waarin afspraken worden gemaakt over het ontwikkelproces. Waldorp Four De ontwikkelaar IC Netherlands wil aan de Waldorpstraat, tegenover de MegaStores, op hoofdzakelijk eigen terrein, circa 1.200 woningen realiseren. Arcade en DUWO zijn de beoogde eindgebruikers van ongeveer 220 respectievelijk 423 appartementen.

Daarmee levert de Waldorp Four een substantiële bijdrage aan de (sociale) woningbouwopgave in Den Haag. IC Netherlands, DUWO en Arcade hebben de afgelopen maanden uitgebreid gesproken over de voor de toegelaten instellingen aanvaardbare proposities en uitnameprijzen. De maat van, en de aansluiting op de openbare ruimte vereist nog verdere uitwerking, evenals het vinden van ruimte en oplossingen voor het verzamelen, aanbieden en verwerken van het huishoudelijk afval van deze torens.

Laakhaven-West en Petroleumhaven (LHW en PH) De transformatie van Laakhaven-West van voormalig bedrijventerrein naar woon- en werkgebied is nagenoeg afgerond. Enkele gebouwen in het gebied, zoals de Maakhaven en RAC-hallen, zijn nog altijd kenmerkend voor de geschiedenis van de wijk. Ook de oude havenkranen herinneren aan de bedrijfsmatige activiteiten van weleer. Laakhaven-West is nu een woon/werkgebied waar de laatste hand wordt gelegd aan de inrichting van de openbare ruimte. De laatste omvangrijke bouwontwikkeling is het complex Caland Docks aan de Calandkade (circa 550 woningen en 8/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

commerciële ruimte). Na oplevering start de herinrichting van de openbare ruimte zodat de Calandkade een aantrekkelijke route wordt voor langzaam verkeer. Tijdelijke voorzieningen in het gebied (zoals het arbeidsmigrantenhotel) maken plaats voor permanente functies, zodat het gebied steeds dichter bij zijn definitieve bestemming komt en wint aan de kwaliteit die het verdient. Dat dit deel van Laak aan populariteit wint, blijkt ook uit de interesse voor de woningen die voorzien zijn in de Petroleumhaven. Op de koppen van de oost- en westzijde zijn twee woontorens van 70 meter hoogte gepland. Aan de kant van de Waldorpstraat verrijst binnen afzienbare tijd De Hoge Vrijheid (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap) met 132 woningen van 50 tot 130 m2 en aan de kant van de Neherkade een woontoren met sociale woningbouw van Haag Wonen. Kenmerkend voor de overige bouwblokken in de Petroleumhaven is het accent op kleinschalig opdrachtgeverschap (KO). Dat stelt, gelet op de beperkte omvang van het ontwikkelgebied, bijzondere eisen aan de ontwikkelvolgorde en planning in verband met een soepel lopende (bouw)logistiek. De ervaringen vanuit de ontwikkeling van Laakhaven-West worden gebruikt om de toekomstige bewoners van de Petroleumhaven een nog aantrekkelijkere openbare ruimte te laten ervaren.

Daar waar kan wordt meer ‘lucht' toegevoegd aan de compacte ontwikkeling alsook versterking van de visuele en fysieke verbinding met Laakhaven-West gerealiseerd.

Impressie eindbeeld Petroleumhaven (status: schetsontwerp)

In 2018 / 2019 is de bouw van 77 huurappartementen gestart in de Kop van Laak (hoek Calandstraat en Waldorpstraat).

9/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Kop van Laak (status: in aanbouw). Bron: Ouwehand Bouw / Arkelson

Laakkwartier (LK) Slachthuislaan Op de hoek van de Slachthuislaan en Neherkade wordt een woontoren ontwikkeld van circa 70 meter met ruimte in de plint voor andere functies (RIS 303473). De ontwikkelaar en belegger van dit project is MS Vastgoed. In het woongedeelte worden 220 appartementen gerealiseerd, waarvan 30% sociaal. Momenteel is het project in de definitieve ontwerpfase. De procedure voor wijziging van het bestemmingsplan is gestart. Om woningbouw op deze locatie mogelijk te maken zullen activiteiten rond de verkoop van LPG worden stopgezet. De start bouw wordt verwacht in het tweede kwartaal van 2021. De oplevering wordt verwacht in het eerste kwartaal van 2023. Over het plan wordt met de buurt gecommuniceerd.

Impressie woontoren Slachthuislaan (status: schetsontwerp). Bron: Geurst & Schulze architecten

Neherkade 1 Aan de Trekvliet nabij de brug naar de Binckhorst wordt een woontoren ontwikkeld van circa 70 meter hoog en 230 woningen. Ook bij dit project is MS Vastgoed de ontwikkelaar en belegger. Het project bevindt zich in de definitieve ontwerpfase. Momenteel wordt gewerkt aan een planuitwerkingskader (PUK). Deze is nagenoeg gereed. De start bouw wordt verwacht in het vierde kwartaal van 2021. De oplevering wordt verwacht in het tweede kwartaal van 2023. 10/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Impressie woontoren Neherkade 1, gezien vanuit de Binckhorst (status: schetsontwerp). Bron: Geurst & Schulze architecten

11/12

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DSO/2020.387

Neherkade 1K Dit 50 meter hoge woongebouw met 268 appartementen is in aanbouw en wordt eind dit jaar opgeleverd. De ontwikkelaar van dit project is Coever Vastgoed. Impressie Neherkade 1K (status: in aanbouw). Bron: architecten van Mourik

In de komende periode werken we met de partijen in de stad aan de verdere ontwikkeling van Laakhavens om steeds verder invulling te geven aan de gestelde ambities. Medio volgend jaar wordt u opnieuw geïnformeerd over de voortgang. Met vriendelijke groet, Boudewijn Revis

12/12