RIS305699 Visievorming Haags welzijnswerk

Typ tekstTyp tekstTyp tekst

Martijn Balster Wethouder van Wonen, Wijken en Welzijn

dienst: dienstcode

Ons kenmerk

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

PBS/2020.77 RIS305699 R

Aan de voorzitter van de commissie Samenleving

Contactpersoon

Odin de Bruijn Dienst

Publiekszaken Onderwijs, Cultuur en Welzijn Afdeling

Stadsdelen en Wijken (DPZ) Stad en Bestuur (OCW) Datum

Telefoonnummer

29 juli 2020

14070 E-mailadres

Odin.debruijn@denhaag.nl

Onderwerp

Visievorming Haags welzijnswerk

Geachte voorzitter, Als ergens tijdens deze coronacrisis in alle bescheidenheid hard wordt gewerkt, dan is het wel in het welzijnswerk. Kijk hoe in Den Haag tienduizenden voedselpakketten worden verspreid in de hele stad. Samen met jongeren, die niet hangen, maar helpen. Zie hoe concerten worden verzorgd bij wooncomplexen, ondanks en met inachtneming van alle beperkingen door de COVID maatregelen. Of hoe via belcirkels mensen in eenzaamheid toch worden bereikt. We mogen als stad trots zijn op alle mensen die in de praktijk van alle dag, in en buiten crisistijd, Haagse inwoners behoeden voor schulden, oplopende gezondheidsproblemen, eenzaamheid, criminaliteit en radicalisering. Of het nu gaat om de werkers vanuit de Haagse welzijnsorganisaties, de zelfstandige buurthuizen of op projectbasis. Zij zijn het die met een hand op de schouder en waardevolle adviezen mensen op de rit houden en niet laten afglijden. Welzijnswerkers spelen daarin een belangrijke rol. Je ziet ze niet als ze hun werk goed doen, maar ze zijn cruciaal. Voor individuen, voor onze wijken en voor onze samenleving. Het welzijnswerk heeft een onmiskenbare rol in preventie en vroegsignalering. Door problemen vroegtijdig te signaleren, kan zwaardere hulp en zorg worden voorkomen. Modern welzijnswerk is verbonden in onze wijken en buurten. Kleinschalig, wijkgericht en innovatief.

Onze jeugdwerkers, maatschappelijk werkers, opbouwwerkers, community builders en ouderenwerkers werken samen met bewoners en ondernemers aan wijken waarin iedereen zich thuis voelt en mee kan doen. Samen versterken zij sociale netwerken, bieden ruimte voor eigen initiatief, brengen mensen bij elkaar en organiseren vrijwilligers. Daarmee werken we aan het versterken van de weerbaarheid van de mensen en de sociale leefbaarheid in de wijken, zodat we onze wijken vitaal en de zorg en (jeugd)hulp toekomstbestendig houden. Met deze brief informeren we de raad over de visievorming van het Haags welzijnswerk. We staan stil bij de ontwikkelingen in de afgelopen tien jaar die invloed hebben gehad op de omvang en reikwijdte van het professioneel welzijnswerk (1), schetsen een aantal actuele vraagstukken, die om een antwoord vragen in de vorm van beleid (2). Vervolgens geven we weer welke vernieuwing we reeds als pilots in gang hebben gezet, wat werkt en terug zal komen in het beleid (3).

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

dienst: afdeling-telefoon dienst: afdeling-website

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

PBS/2020.77

Tot slot presenteren we de route naar een hernieuwde welzijnsvisie en –beleid. We vormen deze visie mede met betrokken partners in de stad en het college wil graag in gesprek met de raad over het belang en de toekomst van welzijn (4). Bij dit proces hebben we nadrukkelijk oog voor de Coronacrisis. De crisis heeft nu en in de toekomst een grote impact op onze samenleving. 1.

Veel ontwikkelingen in de afgelopen tien jaar

Sinds 2008 is in Den Haag voor het professionele welzijnswerk minder geld beschikbaar. Dit als gevolg van een aantal taakstellingen, doelmatigheidskortingen en ombuigingen, in totaal ruim €20 miljoen. Tegelijkertijd zijn in dezelfde periode, naast het professionele welzijnswerk, veel activiteiten opgezet in het kader van participatie, integratie en emancipatie, die ook hebben bijgedragen aan het welzijn van Haagse inwoners. Daarnaast is ingezet op een goede aansluiting tussen welzijnsbeleid, eenzaamheidsbeleid, ouderenbeleid, mantelzorgbeleid, gehandicaptenbeleid en vrijwilligersbeleid. Er was een taakstelling op welzijn van ca. € 13 miljoen in de periode 2010 – 2014 (RIS173030) en van € 5 miljoen (RIS299794) in de periode 2018 – 2020 en geen inflatie indexatie in de periode 2015 –2018 (RIS273442). De taakstelling van € 5 miljoen is vorig jaar ingevuld (zie Contourennota, RIS302816). Met het realiseren van de meest recente taakstelling, ontstaat ruimte om vooruit te kijken en met nieuw elan naar welzijn te kijken. Vanaf 2020 is jaarlijks ongeveer € 35 miljoen beschikbaar voor het Haagse welzijnswerk. Er zijn de afgelopen jaren veel taken binnen het sociaal domein overgeheveld vanuit het rijk naar de gemeente. De decentralisaties gingen gepaard met een bezuinigingsopgave.

De extramuralisering in de GGZ en het langer thuis blijven wonen van zowel kwetsbare ouderen als mensen in de geestelijke gezondheidszorg komen daarbij. Deze ontwikkelingen stuwen de vraag naar voorliggende voorzieningen w.o. het professioneel welzijnswerk op. Daarnaast heeft welzijnswerk raakvlakken met effectieve en efficiënte uitvoering in andere domeinen zoals veiligheid, anti-radicalisering, zorg, onderwijs, werk, schuldhulp et cetera. Deze ontwikkelingen spelen zich af tegen de achtergrond van een steeds complexere samenleving. De samenleving verandert in hoog tempo door individualisering, globalisering, toenemende diversiteit, digitalisering en de energietransitie. Waarbij we in sommige wijken vergrijzing en problemen met zelfredzaamheid zien en in andere wijken meer te maken hebben met vraagstukken rondom jeugd en eenzaamheid. Welzijnswerk kan de mogelijke problemen die uit deze ontwikkelingen voortvloeien helpen aanpakken en waar mogelijk voorkomen. Binnen de veranderende context waarbinnen welzijnswerkers aan de slag zijn, zien we dat de welzijnswerkers zich vol passie blijven inzetten voor de mensen die dit het hardst nodig hebben. 2.

Actuele vraagstukken vragen om een antwoord – en welzijn speelt daarin een belangrijke rol

Het is alweer even terug dat Den Haag algemeen beleid op het welzijnswerk formuleerde. Voor het laatst in 2011 (RIS180162). De komende maanden werken we aan de vorming van een nieuwe visie. We doen dat op basis van de maatschappelijke opgaven die we zien - waarop het welzijnswerk van meerwaarde is. We beginnen de visie dan ook bij het formuleren van de opgaven waarvoor we ons gesteld zien. Tegelijkertijd spelen een aantal organisatorische vraagstukken die om een antwoord vragen. Daarnaast maakt de Coronacrisis goed nadenken over welzijnswerk extra actueel.

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

PBS/2020.77

Samenwerken en er vroeg bij zijn in de wijk In de directe leefomgeving van jongeren, kwetsbaren en wijknetwerken hebben welzijnswerkers een onmisbare rol. Zij signaleren, ondersteunen en begeleiden waar nodig naar instituties zoals zorg, onderwijs, gemeente en andere hulpbronnen. Ook bouwen welzijnswerkers actief mee aan netwerken tussen bewoners, bewonersgroepen en andere instituties. Vanuit een vertrouwensband zijn zij een belangrijk aanspreekpunt voor jongeren met vragen over de eigen identiteit, school, werk of een knellende thuissituatie. Ook signaleren en ondersteunen welzijnswerkers mensen die vereenzamen. Altijd is het doel om mensen zo snel mogelijk zelfredzaam te maken. Er vroeg bij zijn heeft meerdere voordelen. Sinds de decentralisaties van zorgtaken in 2015 is de gemeente verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. In het hele land hebben gemeenten te maken met financiële tekorten voor de uitvoering van deze wetten. Dit is merkbaar. Gemeenten verwijzen namelijk steeds vaker naar lichtere algemene advies- en hulpvoorzieningen, zodat inwoners vroegtijdig geholpen worden en we voorkomen dat we gebruik moeten maken van dure specialistische hulpverlening.

Bovendien leidt het langer thuis wonen van zowel kwetsbare ouderen als mensen in de geestelijke gezondheidszorg tot meer hulpvragen bij het professionele welzijnswerk. Positionering van verschillende werkers in de wijk Dienstverlening in het sociaal domein wordt effectiever als het laagdrempelig is en dichtbij bewoners wordt georganiseerd. Zo worden meer (kwetsbare) mensen bereikt. Ondersteuning, hulp en zorg worden in toenemende mate in de haarvaten van de samenleving georganiseerd, passend bij de karakteristieken van de Haagse wijken. Verschillende werkers met verschillende doelstellingen vullen elkaar aan. Samen vormen zij een structuur waarbinnen ieder een eigen rol vervult. De structuren zijn in beweging en welzijnswerkers zoeken daarbinnen de beste positie om de noodzakelijke verbindingen te leggen. Daarom verdienen de rol en positionering van welzijnswerkers nadrukkelijk aandacht. Zo wordt duidelijk hoe zij zich verhouden tot andere werkers in de wijk zoals community builders, JMOteams, wijkagenten, vrijwilligers, wijkmanagers en andere gemeentelijke werkers in de wijk. Financieren en organiseren De manier waarop de gemeente het welzijnswerk financiert is aan vernieuwing toe.

Dit is noodzakelijk om het in lijn te brengen met de Kadernota subsidiebeleid Den Haag 2020 – 2023, waarin de aanbevelingen uit het onderzoek van de Haagse Rekenkamer uit 2017 (rapport “Eerlijk Delen” RIS297663) zijn vertaald in staand beleid. Het college heeft de aanbeveling om o.a. voor alle subsidies subsidieregelingen of specifieke subsidieverordeningen op te stellen en deze eenmaal in de vijf jaar op doelmatigheid en doeltreffendheid te evalueren, overgenomen in dit nieuwe beleidskader subsidies. Dit geldt ook voor het welzijnswerk. Het huidige subsidiëren, zonder open inschrijving, is niet meer toegestaan. Hiervoor is een actueel beleidskader welzijn met heldere en meetbare welzijnsdoelen noodzakelijk. De welzijnsdoelen zijn namelijk gekoppeld aan actuele maatschappelijke opgaves die met een subsidieregeling gerealiseerd kunnen worden. De manier van financiering moet aansluiten op het gemeentebrede beleidskader subsidies dat kaderstellend is. Daarnaast wordt op dit moment, in opdracht van het college, een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd naar het functioneren van de grootste welzijnsorganisaties van Den Haag 1 (RIS303231). Hoogleraar Pauline Meurs, ondersteund door de Nederlandse School voor het Openbaar Bestuur (NSOB), zal de resultaten naar verwachting na het zomerreces 2020 presenteren.

1

Stichting Mooi, Stichting Voor en Stichting Zebra

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

PBS/2020.77

Dit zal nieuwe inzichten verschaffen over het professionele welzijnswerk en de toerusting van de uitvoerende professionals in Den Haag. Deze inzichten krijgen een plaats in de welzijnsvisie. Welzijn in deze tijden van Corona Deze ontwikkelingen staan uiteraard niet los van de Coronacrisis. Naar verwachting zal deze crisis de bestaande problemen van inwoners van Den Haag versterken. De gemeentelijke impactanalyse (RIS305404) ondersteunt de prognose dat de werkloosheid in Den Haag de komende periode toeneemt, ook onder jongeren. Meer inwoners zullen in armoede terechtkomen, eenzaam worden en mantelzorgers kunnen overbelast raken. De verwachte recessie zal de onderlinge samenhang en solidariteit verder onder druk zetten. Scheidslijnen in onze samenleving kunnen scherper worden. Bij grote groepen nemen gevoelens van stress en zorgen over de toekomst toe. Het Sociaal Cultureel Planbureau schetst hetzelfde beeld. Zij zien o.a. risico’s voor kwetsbare groepen en op toenemende ongelijkheid. Zelfredzaamheid is afhankelijk van veel zaken die nu (deels) wegvallen, zoals sociale contacten, werken en vormen van vrijetijdsbesteding. Juist tijdens de Coronacrisis wordt de meerwaarde van het welzijnswerk extra zichtbaar. Veel mooie initiatieven zijn dankzij het welzijnswerk tot bloei gekomen.

Denk hierbij aan maaltijdinitiatieven, het bezorgen van boodschappen en het organiseren van activiteiten voor kinderen en jongeren die aan huis gekluisterd zijn. In no time is een luisterlijn opgezet en zijn goedbezochte online gemeenschappen in het leven geroepen. Juist in het faciliteren van deze sociale interacties en het versterken van de sociale infrastructuur is het welzijnswerk van onschatbare waarde gebleken. Ook nu maatschappelijke voorzieningen langzaam de deuren heropenen, levert het welzijnswerk een bijdrage aan het mogelijk maken van sport, spel en beweging in de buitenruimte. 3. Vernieuwing van Welzijn is al gestart De afgelopen jaren zijn waardevolle vernieuwingen in gang gezet. Daarop kan de welzijnsvisie stevig voortborduren. De beste vernieuwingen verankeren we in beleid. Momenteel vinden pilots plaats met vier beleidsvernieuwingen. Samenwerking in de wijk bevorderen: pilots Haagse tafel Vorig jaar is in de wijken Schilderswijk, Rivierenbuurt en Duindorp geëxperimenteerd met het concept Haagse tafels. De Haagse tafel is een instrument om de welzijnsinzet van verschillende partners op elkaar af te stemmen en samenwerking tussen uitvoerende welzijnspartners te stimuleren. De opgaves komen straks tot stand via de wijkagenda. Bij de wijkagenda wordt onder regie van het stadsdeel i.s.m.

andere diensten, inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners aan de hand van wijkanalyses, cijfers, (beleids)expertise en eigen kennis van de wijk de prioriteiten bepaald. De wijkagenda bevat ook de sociale opgaves. Voor de Haagse tafel worden de maatschappelijke partners (professionals) aan tafel gevraagd om de sociale opgaves uit te werken en te komen tot een gezamenlijk actieplan, waarin de welzijnsinzet voor die wijk is opgenomen. Samenwerken vraagt onderling vertrouwen. Dit opbouwen kost tijd. Bij de uitvoering van het actieplan komen de tafels periodiek bij elkaar om voortgang en gemaakte afspraken te monitoren. Voor 2020 bouwen we met de huidige 3 pilotwijken verder aan samenwerking. Ook starten we een nieuwe pilot in stadsdeel Escamp in de wijk Moerwijk. In deze wijk is rond de zomer de wijkagenda gereed. Na de zomer starten we hier met een Haagse tafel. De lessons learned van deze 4 pilots worden betrokken bij de nieuwe welzijnsvisie. Welzijnsdienstverlening in samenhang met andere voorzieningen: pilot Servicepunten XXL Bij een aantal Servicepunten XL hebben we gekeken naar een verbreding van de dienstverlening. Een belangrijke voorwaarde is dat het vastgoed de verbreding van de dienstverlening toelaat.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

PBS/2020.77

Loosduinen is hiervan een goed voorbeeld. Samen met de CVDH en de stadsdeelmanager JMO worden op dit moment de definitieve tekeningen gemaakt om het CJG en het JMO-team gezamenlijk te huisvesten in het oude stadsdeelkantoor. Dit oude stadsdeelkantoor is gelegen naast het Servicepunt XL, de bibliotheek en het gemeentelijke advies- en hulppunt. We willen deze dienstverlening zoveel mogelijk op één duidelijk punt in de wijk aanbieden aan onze inwoners. Zelfbeheer van welzijnsaccommodaties: pilot Right to Challenge Vanuit het concept 'Right To Challenge’ hebben bewoners uit Bezuidenhout het beheer van een Haags Hopje en het omliggende groen op zich genomen. Dit past in de beleidsvernieuwing om ruimte te geven aan initiatieven van bewoners, die meer betrokken willen zijn bij het (sociaal) beheer van welzijnsaccommodaties. Ook in de Bomenbuurt loopt een verkenning naar de mogelijkheden om de rol van bewoners bij invulling van de welzijnsaccommodatie te vergroten. Mocht het concept succesvol zijn, dan wordt dit meegenomen in de nieuwe visie. Innovatie: subsidie voor vernieuwende en wijkgerichte welzijnsinitiatieven Met de subsidieregeling welzijn voor innovatieve wijkgerichte initiatieven stimuleren we sinds 2019 initiatieven die op een vernieuwende of onderscheidende manier met de opgaves op het gebied van welzijn in wijken en buurten aan de slag gaan.

Het uiteindelijke doel is om te leren over nieuwe en andere manieren om de welzijnsopgaven in de wijken effectiever en doeltreffender aan te pakken. Omdat de regeling dient als vliegwiel, worden de indieners uitgedaagd om gedurende de looptijd al na te denken over bestendiging na afloop van het gefinancierde project. Vanuit het budget voor innovatieve welzijnsactiviteiten zijn in 2019 ruim 40 activiteiten gefinancierd. De resultaten van deze projecten worden in de loop van 2020 bekend. We zullen de gemeenteraad hierover informeren. De regeling voor 2020 is sinds 1 juni van kracht (zie RIS305366), waarmee ook dit jaar innovatie gestimuleerd wordt. In de nieuwe regeling is een aantal zaken veranderd. Zo komen ook grotere, bestaande welzijnsorganisaties in aanmerking voor subsidie, mogen de projecten nu een looptijd hebben van 24 maanden in plaats van 12 en worden aanvragers uitgedaagd na te denken over bestendiging na afloop van het project. Vanaf 2021 zal deze regeling verder aangescherpt worden op basis van de nieuwe visie op welzijn. In de visie krijgt innovatie in bredere zin verankering. 4. Route naar nieuwe welzijnsvisie en -beleid De komende maanden willen we sámen met de stad komen tot een nieuwe welzijnsvisie vóór de stad.

Hoe gaan we dat doen? Inhoudelijke (her)ijking van de welzijnsopgave in onze stad Om met het professioneel welzijnswerk te kunnen doen wat nodig is, maken we een nieuwe visie op welzijn. Om te komen tot een nieuwe visie gaan we in gesprek over de maatschappelijke opgaves waar de stad voor staat, de welzijnsdoelstellingen die bijdragen aan deze opgaves en de resultaten die met welzijnswerk bereikt worden. De visie wordt opgenomen in een kaderstellend beleidsplan dat toegepast kan worden op wijk- en stadsdeelniveau voor het opbouwwerk en jeugd- en jongerenwerk en centraal voor de onafhankelijke cliëntondersteuning. Met dit beleidsplan geven we het professionele welzijnswerk positie, richting en duidelijkheid. Zo zetten we het professionele welzijnswerk effectiever en efficiënter in. Hierbij geven

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

PBS/2020.77

we nadrukkelijk aandacht aan de positie van de welzijnswerker i.r.t. andere professionals in de frontlijn. Interactief proces: samen met de professionals Het college vindt het belangrijk dat bij de ontwikkeling van de welzijnsvisie de Haagse professional in het welzijnsdomein een stem krijgt (zie ook afdoening motie ‘Geef de welzijnsprofessional een stem’, RIS300923). Het komen tot een welzijnsvisie doen we dan ook niet alleen, we doen dit samen. Samen met o.a. welzijnswerkers, deelnemers vanuit het innovatiebudget, kennisinstellingen en (georganiseerde) bewoners bouwen we aan een nieuwe visie op het welzijnsbeleid. Zij zullen nauw betrokken worden bij het formuleren van de visie. Het college hecht aan een brede inbreng bij de ontwikkeling van een nieuwe beleidsvisie. Hiervoor richten we een welzijnspanel op dat in de periode juli 2020 –oktober 2020 zijn inbreng geeft. Via een participatietraject worden de kennis en kunde van het veld benut. Het panel denkt mee en adviseert. Zo vergroten we ook het draagvlak (bij partners, in de stad en de raad), het nieuwe beleid is immers van ons allemaal en geeft richting aan onze acties. Adviescommissie Welzijn Het college stelt een onafhankelijke adviescommissie in voor het welzijnswerk bestaande uit personen van statuur met grote kennis van en ervaring in het welzijnsdomein.

Het college vraagt deze commissie te adviseren gedurende de beleidsvorming, beleidsontwikkeling en implementatie. Ook krijgt zij een rol gedurende de beleidsuitvoering. De beoogde leden van de adviescommissie worden de komende periode aangezocht. Borgen van innovatie en professionalisering welzijnswerk Het inspringen op de ontwikkelingen vraagt om het verder professionaliseren en doorontwikkelen van welzijnswerk met bestaande en nieuwe methodieken en interventies. De welzijnsvisie zal ingaan op hoe innovatie gestimuleerd wordt en de kwaliteit van het welzijnswerk versterkt. Uitvoering welzijnsbeleid via subsidieregeling In paragraaf 2 is ingegaan op de redenen voor vernieuwing van de huidige manier van financiering. De nieuwe welzijnsvisie wordt vertaald in een subsidieregeling, waarin de doelstellingen en het bijbehorende financiële kader zijn vastgelegd. Organisaties kunnen op basis van deze regeling een aanvraag indienen om (meerjarig) (delen van) het welzijnswerk uit te voeren. Het college vindt hierbij continuïteit van dienstverlening belangrijk. In gesprek met de raad Bij het ontwikkelen van een nieuwe welzijnsvisie geeft het college de raad graag een actieve rol. Om die reden heeft het college de raad uitgenodigd om samen op een tweetal momenten de diepte in te gaan (RIS305705).

Het college stelt aan de raad voor om na het zomerreces ter inspiratie een werkbezoek af te leggen binnen het Haagse welzijnslandschap. Verschillende welzijnswerkers zullen de raad vertellen over hun werk, waar zij trots op zijn en wat hen drijft. Naast deze inzichten uit de dagelijkse praktijk geven we ambtelijk een toelichting op hoe het welzijnswerk nu is georganiseerd vanuit de gemeente. Hierbij zullen we bespreken voor welke maatschappelijke opgaves de welzijnsorganisaties worden gesubsidieerd, welke rollen welzijn heeft en wat er in de afgelopen jaren al is veranderd. Daarnaast organiseert het college graag een werkbespreking met de raad. In dit gesprek staat de toekomst van welzijn centraal. Er wordt afgetrapt met een prominente visionair uit het welzijnsdomein. Daarna volgt een verdiepend gesprek over de toekomst van welzijn in deze bijzondere tijden. De inzichten zullen een plaats krijgen in de welzijnsvisie, die het college u later dit najaar wil aanbieden.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

PBS/2020.77

December 2020: nieuwe welzijnsvisie en –beleid Een nieuwe welzijnsvisie met kaderstellend beleidsplan wordt eind dit jaar aan de raad aangeboden. Met vriendelijke groet, de wethouder van Wonen, Wijken en Welzijn, Martijn Balster

7/7