Document · PDF

RIS304667 Bijlage

Commissie Leefomgeving 8 april 2021, gemeente Den HaagBij agendapunt: Afdoening motie Haagse grachten12.786 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Haagse Grachtengordel

Haalbaarheidsstudie

Maart 2020

Haalbaarheidsstudie

Haagse Grachtengordel

Maart 2020

Alle buitengewone dingen zijn even moeilijk als zeldzaam Spinoza

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Team

Architect MVRDV Partner Enno Zuidema en Jan Knikker Design team Stephan Boon, Monika Novkovikj, Ekaterina Vititneva

Partners REBEL Gert Jan Fernhout en Anne-Floor Blonk RHDHV Erik van Lith, Peter Nijhout en Koen Broersma BAU Bob-Willem van Hooft

Opdrachtgever Gemeente Den Haag Gebiedsteam Centrum-Hout-Laak, afdeling S&P Eugène Sauren en Laurien Korst Themateam Duurzame Leefomgeving, afdeling S&P Martijn van Stam Mobiliteit Centrum, afdeling Mobiliteit Hidde van der Bijl Openbare ruimte, afdeling Dienst Stadsbeheer Sander Brinkman, Water, afdeling Dienst Stadsbeheer Arthur Hagen

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Inhoud

1 2 3 4 5 6

Aanleiding en scope Opgave binnenstad Referentieprojecten Pilotprojecten hergrachten Kosten en baten Kansen voor vervolgstappen

9 17 31 47 93 109

Bijlage - Historische tijdlijn - Analyse focuslocaties

“Naar een Haagse Grachtengordel” Geachte college van burgemeester en wethouders, Op 19 september jl. boden bewoners en ondernemers van het Oude Centrum u hun Stedenbouwkundige visie Haagse Grachten aan. De visie geeft een beeld van hoe invulling kan worden gegeven aan het terugbrengen van (de beleving van) grachten in dit deel van de binnenstad. Na bestudering heeft u ons gevraagd een concrete uitwerking te maken van 2 locaties, om zo zicht te krijgen op het realiteitsgehalte van de plannen. Wij, een samenwerking tussen MVRDV, REBEL, RHDHV en BAU, hebben concrete uitwerkingen gemaakt voor het terugbrengen van het water in (1) de Prinsegracht en Brouwersgracht en (2) de Paviljoensgracht, Veerkaden en een deel van het Spui. Voor de Prinsegracht gingen we uit van een combinatie met het ondergronds doortrekken van de tramtunnel/parkeergarage vanaf de Grote Marktstraat tot voorbij het Westeinde-ziekenhuis. Voor de Veerkaden van transformatie van de huidige Q-park parkeergarage naar een appartementsgebouw met winkels (markthal) en een ondergronds logistiek centrum voor de winkels aan de Grote Markt. De studie laat voor beiden locaties zien dat het terugbrengen van de grachten in potentie een grote kwaliteitsimpuls oplevert voor de leefbaarheid van het Oude Centrum.

Introduceren van stedelijk water zorgt voor een toekomstbestendige binnenstad: de openbare ruimte wordt weer het domein van voetgangers en fietser, kades bieden ruimte aan extra stedelijk groen voor biodiversiteit en beperken van hittestress, piekafvoer na hevige regenval kan tijdelijk opgevangen worden en nieuwe stedelijke pleinen, bruggen en steigers creëren ruimte voor recreatie, sport en speelvoorzieningen. Voorwaarde voor het heropen van de grachten is dat de stad anders gaat nadenken over het huidige mobiliteitssysteem en dan vooral wat betreft het auto- en logistiek verkeer. De auto is vergeleken met andere Nederlandse steden in Den Haag nog zeer nadrukkelijk aanwezig. Het heropenen van de

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

grachten is een uitgelezen kans om te schakelen naar een nieuw verkeerscirculatiemodel, de hoeveelheid parkeerplaatsen en de introductie van deelmobiliteit. De varianten in deze studie laten zien dat het downgraden van straten ook stapsgewijs kan. Als het lukt om in het hele Oude Centrum de beleving van een grachtenbuurt te creëren, zoals bijvoorbeeld het geval is in de historische centra van Delft en Leiden, verwachten wij een totale vastgoedwaardestijging van zo’n 400 miljoen euro. Om dat te bereiken moeten meer grachten worden teruggebracht dan de 2 locaties die wij nu hebben uitgewerkt. Bijvoorbeeld de Lutherse Burgwal, (tweede deel) de Paviljoensgracht, de Gedempte Burgwal en de Gedempte Gracht. En misschien zelfs een deel van de Nieuwe Molstraat (nieuwe gracht). Het terugbrengen van alleen de (1) Prinsegracht en Brouwersgracht en (2) Paviljoensgracht en Veerkaden is daarvoor niet genoeg. We hebben voorzichtigheidshalve aangenomen dat de vastgoedwaardestijging voor de twee door ons uitgewerkte projecten beperkt blijft tot de panden die direct aan de grachten staan. De extra investeringen voor de Prinsegracht, dus bovenop de realisatiekosten van de tramtunnel, ramen we nu op circa 27 miljoen euro. Dat levert naast de grachten ook ongeveer 300 extra (en in het totaal ca.

460 als de parkeergarage op de tramtunnel tussen Brouwersgracht en bestaande tramtunnel wordt meegerekend) ondergrondse parkeerplaatsen op met een waarde van zo’n 15 miljoen euro. De kosten van het terugbrengen van de Brouwersgracht ramen we op 7 tot 9 miljoen. De totale verwachte vastgoedwaardestijging voor deze projecten is 29 miljoen euro. Transformatie van Parkeergarage Veerkaden naar een complex met woningen, winkels, ondergrondse parkeerplekken en een ondergronds logistiek centrum voor bevoorrading van de winkels aan de Grote Marktstraat, vervangt de logistieke lus over Paviljoensgracht en Gedempte Burgwal. Daardoor ontstaan mogelijkheden voor aantrekkelijke herontwikkeling in de plint langs de Gedempte Burgwal. De kosten van de tunnel

onder het Spui en de Amsterdamse Veerkade ramen we op circa 45 miljoen euro. Dat wordt niet volledig gecompenseerd door de verwachte vastgoedwaardestijging in het gebied. Het terugbrengen van de Paviljoensgracht, Veerkaden en eventueel Spui zonder de logistieke tunnel ramen we op 37 tot 40 miljoen. De totale verwachte vastgoedwaardestijging voor deze projecten is 29 miljoen euro. Het financiële resultaat op de ontwikkelingen en de stijging van de vastgoedwaarden zijn de meest tastbare en financiële effecten. Daarnaast leidt het terugbrengen van de grachten tot meer bedrijvigheid, schonere lucht, minder CO2, minder hittestress en minder wateroverlast. Het is echter nog niet zo eenvoudig om de waardestijging van het vastgoed bij de vastgoedeigenaren af te romen ten bate van de investering in de grachten. Dat vereist vrijwillige medewerking van de vastgoedeigenaren of inzet van publiekrechtelijke instrumenten.

terugbrengen van de grachten inzichtelijk te maken worden in hoofdstuk 3: Referentieprojecten een aantal voorbeeldprojecten beschreven. Daarbij is zowel gekeken naar klassieke grachtwijken zoals in Delft en Leiden als projecten waar stedelijk water recent is teruggebracht. In hoofdstuk 4 zijn voor de 2 focusgebieden kansrijke varianten uitgewerkt. Hierin zijn koppelkansen op het gebied van mobiliteit, openbare ruimte, groen, water, duurzaamheid en lopende projecten meegenomen. De kosten en verwachte opbrengsten worden in Hoofdstuk 5: Kosten en baten, uiteengezet en het laatste hoofdstuk geeft een advies op mogelijke vervolgstappen.

Wij adviseren de gemeente Den Haag een visie te ontwikkelen op het terugbrengen van de grachten in het Oude Centrum en voor de uitvoering daarvan zoveel mogelijk op zoek te gaan naar ‘meekoppelkansen’. Toevoeging van de gracht aan de tramtunnel onder de Prinsegracht is daarvan een goed voorbeeld. Wij adviseren u daarnaast om in gesprek te gaan met de vastgoedeigenaren en samen met hen na te denken over een bekostigingsstrategie van de projecten. Op basis daarvan kan met hen een deal worden uit onderhandeld. Leeswijzer De haalbaarheidsstudie is opgebouwd uit de volgende hoofdstukken: In het eerste hoofdstuk; Aanleiding en scope, worden kort teruggeblikt op de Visie en de uitgangspunten die eind 2019 door bewoners en ondernemers aan de gemeente is gepresenteerd. Daarnaast wordt ook de keuze voor de 2 focusgebieden toegelicht. Hoofdstuk twee geeft een overzicht van de opgave die spelen in de binnenstad op het gebied van mobiliteit, openbare ruimte, water en lopende projecten. Om een de potenties van het

Aanleiding en scope

Visie Haagse Grachtengordel Eind 2019 boden bewoners en ondernemers van het Oude Centrum u hun visie Haagse Grachten aan. De stedenbouwkundige visie geeft een beeld van hoe invulling kan worden gegeven aan het terugbrengen van de grachten in de oude binnenstad. In deze haalbaarheidsstudie is voor 2 specifieke locaties onderzoek gedaan naar het terugbrengen van een aantal historische grachten. Naast de 2 locaties is ook gekeken naar wat de toegevoegde waarde is van het terugbrengen van het grachtendistrict als geheel of in ieder geval een groter netwerk van aaneengesloten grachten. Stedenbouwkundige visie De visie is een positief plan dat stedenbouwkundige oplossingen geeft voor problematiek zoals woningnood, eenzaamheid van alleenstaanden en ouderen, toenemende onbetaalbaarheid van huisvesting en verdeeldheid onder bevolkingsgroepen. Maar deze visie biedt ook opties voor moderne uitdagingen zoals de energietransitie en verduurzaming van woningen. Dit alles gesitueerd een groene, waterrijke en cultuurhistorisch gerespecteerde omgeving met voldoende uitdagingen voor een fitte en gezonde levensstijl. De Haagse grachtengordel was ooit het economische centrum van de hofstad. Alle handel vanuit andere Nederlandse steden kwam via de grachten in de stad terecht. De namen Amsterdamse veerkade, veenkade, turfmarkt en ammunitiehaven omschrijven zelfs waar de grachten voor diende.

Omdat het transport zich door de eeuwen heen ontwikkelde van trekschuiten en boten via het water tot treinverkeer en autoverkeer via wegen, verviel de praktische kant van de gracht. Daarbij kwam vroeger het riool uit in de grachten waardoor de wateren stonken. Samen met het aanleggen van de stadriolering en de drang voor meer ruimte voor de auto en tram werd er door Burgemeester Hooft besloten om alle grachten behalve de singel te dempen. Het ooit levendige 17de-eeuwse Oude Centrum raakte vervolgens in verval en zou in de jaren zeventig zelfs voor een deel gesloopt worden. Dit omwille van een geplande snelweg die er uiteindelijk na groot protest van de bewoners maar deels kwam (Prins Bernhard Viaduct).

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Waar in andere steden de grachtengordel tot geliefd cultureel en toeristisch centrum werd getransformeerd, is in Den Haag een verwaarloosd stuk stad ontstaan De wijk wordt momenteel geteisterd door een groot verloop en grote overlast voor bewoners door onder meer raamprostitutie, criminaliteit en een overmatige verslaafdenopvang. Door hoge ambtenaren werd de wijk op een gegeven moment min of meer opgegeven en bestempeld als laat maar waaien wijk. De onbenutte potentie van de wijk als Haagse grachtengordel is echter immens groot. Het stadsdeel kan economisch een veel grotere rol spelen dan nu, met het historische erfgoed als sleutelpositie. Parallel hieraan kan de wijk een grote bijdrage leveren voor de twee andere grote stedenbouwkundige uitdagingen: de energietransitie en de bouw van de hoognodige 50.000 extra woningen. Kortom, de Haagse Grachtengordel is hot. De visie is gebaseerd op een onderzoek van BAU waarin de historische Haagse grachtengordel op de huidige stad is gelegd. Het is tevens een gevolgtraject op de ruimtelijke aanbevelingen van de bewonersvisie Spinozakracht 2.0 en de mondelinge toelichting hierop van betrokken partijen. Ideeën van Initiatiefgroep Grachten Open en Buurtplatform Oude Centrum staan centraal in dit plan.

Hierdoor is een prachtig samenwerkingsproject ontstaan waarin bewoners, ondernemers, instellingen en bedrijven participeren in de ontwikkeling van een toekomstvisie voor een historisch deel van de stad Den Haag, in al zijn kansrijke facetten.

Water Route Groene Route Creatief Route Winkel Route Culinaire Route Sport Route

Uitgangspunten Visie op basis van SDG’s De stedenbouwkundige visie wordt ondersteund door een aantal hoofduitgangspunten. Deze specifieke ambities beantwoorden aan de ruimtelijke, programmatische, sociale en economische opgave die spelen in het centrumgebied. Inzet van de visie is dat het grachtengebied en de aangrenzende buurten kunnen meeprofiteren wanneer de grachten worden teruggebracht.

Bij het bepalen van de uitgangspunten zijn ook de Sustainable Development Goals (SDG) van de Verenigde Naties meegenomen. Deze internationale doelstelling variërend van: 1. No poverty (Inclusieve grachtengordel), 8. Decent work and economic growth (Vitale grachtengordel), 13. Climate action (Gezonde grachtengordel) 17. Partnership for goals grachtengordel) are grachtengordel(Toekomstbestendige (cultuurhistorisch) 2. Inclusieve grachtengordel (sociaal) 3. Attractieve grachtengordel

Herkenbare grachtengordel

Herstel van de Haagse grachtengordel brengt nieuwe levenskwaliteit, duurzaamheid en economische activiteiten langs en op het water. De wijk wordt hierdoor weer een herkenbaar gebied binnen het centrum van Den Haag. De specifieke identiteit biedt kansen voor het aantrekken van nieuwe bewoners en bezoekers. 1. Herkenbare grachtengordel (cultuurhistorisch)

Inclusieve grachtengordel

De Haagse grachtengordel wordt een wijk voor iedereen met ruimte voor een diverse demografie en verschillende woonvormen. Een fijn woonmilieu biedt ruimte aan jonge gezinnen, verschillende culturen, diverse inkomensniveaus en alternatieve leefstijlen.

2. Inclusieve grachtengordel (sociaal)

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

4. Verbonden grachtengordel

Attractieve grachtengordel

De Haagse grachtengordel geeft ruimte voor lokale specialistische bedrijven en horeca, bedrijven die ambachtelijk werken, traditionele en familiebedrijven. De wijk biedt ruimte voor innovatieve initiatieven van onder anderen jongeren en bi-culturele ondernemers.

3. Attractieve grachtengordel

Verbonden grachtengordel

De Haagse grachtengordel is een drukke wijk en belangrijk voor het openbaar vervoer van de metropoolregio. Deze functie blijft bewaard maar de straten en wegen ondergaan een transitie van louter verkeersruimte naar kwalitatieve verblijfsruimte. Een verbonden wijk die omliggende stadsdelen aan elkaar verbindt. 4. Verbonden grachtengordel

achtengordel (economie)

6. Gezonde grachtengordel (groen en sport)

7. Veilige grachtengordel

Vitale grachtengordel

Gezonde grachtengordel

5. Vitale grachtengordel (economie)

6. Gezonde grachtengordel (groen en sport)

De Haagse grachtengordel wordt samen met en door de wijk ontwikkeld. Het project heeft een eigen business case en ontwikkelmodel om de projecten te kunnen uitvoeren. Het terugbrengen van de grachten zorgt ervoor dat het gebied zich kan ontwikkelen tot een economische vitale wijk.

De Haagse grachtengordel wordt een gezonde wijk met voldoende kwalitatieve openbare ruimten die groen, veilig en schoon zijn, en sport, fitheid en beweging stimuleert. Het terugbrengen van het water biedt ruimte voor specifiek water gerelateerd programma en groen.

8. Toekomstbestendige grachtengordel (duurzaamheid)

Veilige grachtengordel

De Haagse grachtengordel is een veilige centrumwijk waar grip is op verloedering, vandalisme, verkeerd parkeren, illegale bedrijvigheid en slechte woonkwaliteit. De wijk zal kunnen worden ontdaan van het predicaat Noodgebied met de bijkomende besparing op handhavingskosten. 7. Veilige grachtengordel

Toekomstbestendige grachtengordel

De Haagse grachtengordel toont verantwoordelijkheid ten aanzien van de toekomst in participatie met wijkbewoners, zowel huiseigenaren als huurders. Alle betrokkenen werken samen in het realiseren van de energietransitie, een transitie naar duurzame mobiliteit en het inzetten op duurzame en circulaire afvalstromen. 8. Toekomstbestendige grachtengordel (duurzaamheid)

Scope Haalbaarheidsstudie In deze haalbaarheidsstudie is voor 2 locaties onderzoek gedaan naar het terugbrengen van historische grachten: • Locatie 1. Prinsegracht – Brouwersgracht • Locatie 2. Paviljoensgracht - Stille/Amsterdamse Veerkade - Spui De keuze voor deze locaties is onder andere gebaseerd op mogelijke koppelkansen (verkeer, logistiek, openbare ruimte, duurzaamheid, vastgoed ontwikkeling) en lopende/toekomstige projecten in het centrumgebied. Daarnaast is de inzet dat nieuwe grachten bij voorkeur een aaneengesloten watersysteem vormen met het bestaande grachtennetwerk: Het maken van rondjes. Dit zorgt voor doorstroming (waterkwaliteit) en maakt het gebied toegankelijk voor waterrecreatie. De Prinsegracht - Brouwersgracht is een interessant locatie gezien de overlap met het toekomstige traject van de verlengde tramtunnel (schaalsprong OV). Voor de locatie Paviljoensgracht - Stille/Amsterdamse Veerkade – Spui zijn het beter organiseren van logistiek en ontwikkelen van de Q-park parkeergarage belangrijke koppelkansen. Naast de 2 focuslocaties is voor de waardevermeerdering van het vastgoed ook gekeken naar een grotere begrenzing. Deze begrenzing correspondeert grotendeels met het plangebied van de stedenbouwkundige visie (voormalige grachtengordel) echter zonder de deelgebieden Uilebomen en Rivierenbuurt-Noord.

De verwachte waardevermeerdering in deze gebieden is beperkter om deze wijken vrij geïsoleerd liggen ten opzichte van de aaneengesloten grachtengordel in het oude centrum.

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Lange Voorhout

Malieveld

Paleis Noordeinde

Centraal Station

Binnenhof Buitenhof

Studiegebied: waardevermeerdering van het vastgoed

Gemeente Huis en Bibliotheek

Winkelgebied Grote Markt

Locatie 2. Paviljoensgracht - Veerkade - Spui

HMC Westeinde Locatie 1. Prinsegracht - Brouwersgracht

Station Hollands Spoor 16

Opgave binnenstad

Mobiliteit auto en fiets Den Haag algemeen en het centrum De gemeente Den haag werkt hard aan een verkeersluwer centrum en heeft daarmee een continue opgave met betrekking mobiliteit en fiets. Op dit moment is er al op mindere mate doorgaand verkeer door het centrum mogelijk (als resultaat van de uitvoering van het verkeerscirculatieplan Centrumgebied Den Haag. Toch is de auto nog steeds dominant in het centrum van Den Haag. Daarnaast zijn er veel nieuwe ontwikkelingen op het gebied van mobiliteit zoals deelmobilteit (auto’s als Greenwheels en fietsen) maar ook laadpalen voor elektrische auto’s etc.

Voorwaarde is wel dat er voldoende kwaliteit geboden wordt aan de fietsbereikbaarheid in het centrum. Hier kan de oplossing worden gezocht in vrij liggende fietsverbindingen of menging met auto- en vrachtverkeer (van wijkontsluitingsweg naar erftoegangsweg) maar dan is een afname van de hoeveelheid gemotoriseerd verkeer op deze routes langs de grachten een voorwaarde. Erftoegangswegen hebben een snelheidsregime van 30 km/ uur en dit botst met bus routes en routes voor nood- en hulpdiensten, waar een betrouwbare reistijd cq aanrijtijd rand voorwaardelijk is. Dit alles vraagt om een actualisatie van het circulatieplan centrumgebied van Den Haag.

De gemeente Den Haag wenst ook meer fietsgebruik en experimenteert momenteel met fietsroutes door het centrum (o.a. wijzigen van fietsroute over Grote Markt). Ook de routes voor de nood- en hulpdiensten vragen continu aandacht aangezien op belangrijke routes pollers zijn gesitueerd om het normale verkeer te weren. Deze pollers bieden expeditie verkeer (en nood- hulpdiensten) wel toegang tot winkelsecties in de binnenstad.

Verder is er een opgave op het gebied van parkeren. Op de wegen waar de grachten worden teruggebracht is er nu geen ruimte meer voor parkeren en er zal een alternatief moeten worden gezocht voor het straat parkeren (vooral langsparkeren). Openbare parkeergarages kunnen worden omgevormd tot bewonersparkeergarages, parkeervergunning tarieven worden verhoogd en voor de bezoekers van de binnenstad dienen aanvullende nieuwe parkeergarages te worden gebouwd bij voorkeur bij de entrees van de binnenstad (Prinsegracht aan de westzijde en Schedeldoekshaven aan de oostzijde van het centrum). Bij de Schedeldoekshaven en het Prins Bernardviaduct ligt een herontwikkelingsopgave en dit biedt meekoppelkansen voor het herintroduceren van de gracht op o.a. de Veerkade. Ook in de systeemsprong OV wordt zwaar ingezet op het aanpassen van de parkeerstrategie.

Het parkeren in de binnenstad van den Haag vergt ook continu aandacht. Enkele parkeergarages in het centrum zijn verouderd maar dienen goed bereikbaar te blijven. Focusgebied Haagse grachten Voor de 2 deelgebieden in de Haagse binnenstad waar de grachten worden teruggebracht is de opgave voor mobiliteit auto en fiets zelfs groter aangezien er veel verkeersruimte wordt opgeofferd aan het her introduceren van de grachten. Voor de beleving van de grachten dienen wegen langs de grachten zoveel mogelijk verkeersluw te worden gemaakt; nu zijn de wegen langs de terug te brengen grachten als de Prinsegracht en Veerkades veelal wijkontsluitingswegen en onderdeel van de centrum parkeerroute en routes voor expeditie verkeer. Extra maatregelen dienen te worden genomen om te zorgen dat er minder autoverkeer het centrum in rijdt. Dit kan door het stimuleren van andere vervoerwijzen of de aanrijroutes het centrum in naar pareergarages en expeditie locaties om te leiden. HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Indien er routes van expeditieverkeer langs de wegen van de te herintroduceren grachten liggen heeft het de voorkeur dat deze worden omgelegd naar andere routes. Een belangrijke opgave is de route van de hulpdiensten door het centrum. Deze route dient zo min mogelijk obstakels te hebben en is gaat voorkeur over wijkonstluitingswegen met een snelheidsregime van 50 km/uur. Hier zou door middel van een simulatie gekeken moet worden of de hulpdiensten dezelfde reistijd hebben als ze over de snellere ringweg gaan.

LEGENDA Hoofdonstluitingswegen Wijkonstluitingswegen Hoofdroutes centrum Parkeergarages Hoofdfietsroutes Visie en focusgebieden

Opgave herontwikkeling Prins Bernardviaduct Opgave verkeerscirculatieplan Opgave logistiek winkels

Opgave route hulpdiensten Opgave parkeerstrategie centrum Opgave inpassen fietsroutes

Mobiliteit openbaar vervoer Den Haag algemeen en het centrum Op het gebied van openbaar vervoer is de opgave erg groot in de gemeente Den Haag. Hier is een document voor opgesteld namelijk Systeemsprong OV. Deze systeemsprong OV betekent specifiek voor het centrum van Den haag het in orde brengen van de knelpunten op de Leyenburgcorridor (o.a. de beperkte capaciteit van de huidige tramtunnel onder de Grote markt), dit is de oost-west corridor in Den Haag. De kosten voor het o.a. doortrekken van de tramtunnel onder de Prinsegracht door tot aan de gracht (Buitenom) als onderdeel van deze corridor zijn 490 miljoen. Dit betekent o.a. dat tramlijn 6 uit de tramtunnel wordt gehaald waarmee de capaciteit van de tramtunnel wordt verhoogd. Tramlijn 6 wordt via de Jan Hendrikstraat, Gravestraat, Buitenhof omgeleid naar Centraal Station. De huidige trambaan op de Prinsegracht komt daarmee niet terug en biedt kansen voor de herintroductie van de gracht. Daarnaast gaat de HTM overstappen om ander breder trammaterieel. De belangrijkste corridors zijn al op orde gebracht voor deze materieel transitie. Alle wegen waar tramlijn 6 rijdt nog niet. Dit betekent dat o.a. de Brouwersgracht, en Om en Bij maar ook een deel van de Prinsegracht nog aangepast moeten worden. De breedte van de trams heeft hier ook impact op de hofwoningen en de bomen.

Het is de vraag of de HTM hier moet afwijken qua tramtype. Bij de herintroductie van de grachten dient hier rekening mee te worden gehouden.

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

LEGENDA Station en spoorlijnen Randstadrail Tramlijnen Busroutes Schaalsprong OV Visie en focusgebieden

Opgave herontwikkeling Prins Bernardviaduct Opgave schaalsprong OV: doortrekken tramtunnel

Opgave inpassen tramlijn 6 centum

Opgave verminder overlast tram

Publieke ruimte en groen Het centrum van Den Haag kent een aantal fraaie parken en groene pleinen. Natuurlijk het Haagse Bos, Malieveld en Koekamp die rijken tot aan de rand van de binnenstad maar ook het groen rondom het Binnenhof en het Lange Voorhout, de opbaar toegankelijke Paleistuin en pleinen zoals de Grote Markt, Plein en Buitenhof, zijn mooie groene plekken in het centrum. Interessant is dat de meeste van deze groene openbare ruimtes in het noordelijk deel van de binnenstad liggen (zand versus veen). Het zuidelijk deel van de binnenstad: het Oude Centrum en Chinatown hebben een veel hardere uitstraling. Grote delen van het gebied zijn verhard en op veel plaatsen wordt de schaarse openbare ruimte in beslag genomen door autoverkeer en parkeren. Het gebied kent wel een aantal groene enclaves waaronder binnenhoven en typische Haagse hofjes zoals Regentenkamer Hofje van Nieuwkoop, De Hof van Wouw en het Heiligegeesthofje, maar deze zijn vaak beperkt toegankelijk. Terugbrengen van de Haagse Grachtengordel biedt kansen voor vergroening en opwaardering van de openbare ruimte in het Oude Centrum en Chinatown. Extra groen zorgt niet alleen voor een prettiger leefomgeving maar draagt ook bij aan het vergroten van de biodiversiteit, beperken van hittestress en het toevoegen van infiltratie capaciteit.

Daarnaast vormt de oude Grachtengordel een uitgelezen netwerk dat bestaande straten, pleinen en tuinen beter kan verbinden. Een doorlopen netwerk van voetgangersvriendelijk publieke ruimtes waar plaats is voor recreatie, sport en ontmoeting.

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

LEGENDA Stadsparken en tuinen Boomlanen Haagse hofjes Visie en focusgebieden

Opgave herinrichting OR Hartlijn (Buitenhof, Plaats, Kneuterdijk)

Opgave toevoegen groene openbare ruimte

Opgave beter toegankelijk maken hofjes

Stedelijk watersysteem Recreatie en economie Dankzij het verleden beschikt Den Haag over een waterstelsel dat niet alleen functioneel was en nog steeds is, maar dat inwoners en bezoekers van de stad ook iets biedt in de vorm van een mooi uitzicht of de mogelijkheid om in de vrije tijd door de Haagse grachten te varen. Echter, de afgelopen jaren is de aandacht vooral uitgegaan naar de kwaliteit en kwantiteit van het water. Maar de Haagse binnenwateren hebben meer te bieden dan alleen een functionele invulling. Knelpunten in het Haagse watersysteem voor recreatie zijn samen te vatten als: beperkt in omvang, moeilijk bereikbaar en daardoor onvoldoende bekend en beleefbaar. Bestaande kwaliteiten die aanwezig maar nu nog onbenut zijn, kunnen door het terugbrengen van grachten beter worden ingezet om de gebruikswaarde en belevingswaarde van het water in de stad te vergroten. De betekenis van het zoet Haags water kan hiermee worden vergroot. Nieuwe grachten bieden ook ruimte voor economische activiteiten; commercieel gebruik (b.v. instellen ‘blauwe zone’ Avenue Culinair) kan het gebruik van het water bevorderen.

Wateroverlast De berekende wateroverlast bij een klimaatbui van 100mm in 2 uur is beperkt voor tracé Prinsegracht/Brouwersgracht (zie analyse focusgebieden bijlage); hoewel halverwege het Prinsegracht tracé een laagte in het maaiveld ervoor zorgt dat een deel van de weg tijdelijk moeilijk tot onbegaanbaar wordt heeft dit beperkte gevolgen voor de aanliggende panden. Iets verder achter weerszijde van de Prinsegracht (Lage Nieuwestraat en Spijkermakersstraat) is het risico op schade door wateroverlast groter.

Voor beide locaties zal het terugbrengen van de gracht—waardoor het afstromend hemelwater een kortere weg hoeft af te leggen—het risico op (schade door) wateroverlast kunnen verminderen en het gebied klimaat bestendiger maken. Waterkwaliteit Vanwege het rondpompen van water (o.a. via de ringgracht rond het centrum) t.b.v. de energiecentrale zijn er geen (noemenswaardige) water kwaliteitsproblemen. Het centrumgebied is gemengd gerioleerd en voert het afvalwater af richting het ziekenhuis (HMC Westeinde) waar een gemaal staat. Overtollig hemelwater wordt via een aantal overstorten op de grachten rondom het centrum geloosd. Relevant in dit kader zijn de overstort (hoogte -0,15mNAP, breedte 4,20m) op de kop van de Brouwersgracht lozend op de Zuidwest Singelsgracht en de twee overstorten (hoogte -0,20mNAP, breedte 16m resp. hoogte -0,10mNAP, breedte 1.50m) op de kop van de Paviljoensgracht lozend op de Zuid Singelgracht. Het terugbrengen van de grachten biedt kansen om een deel van het verhard oppervlak van het gemengde riool af te koppelen en direct op de grachten te laten lozen.

De berekende wateroverlast bij een klimaatbui van 100mm in 2 uur voor tracé Paviljoensgracht/Veerkades/Spui (zie analyse focusgebieden bijlage) is aanzienlijk; met name de panden aan weerszijde van de Amsterdamse Veerkade blijken kwetsbaar voor water overlast.

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

LEGENDA Aanlegplaatsen Terrassen aan het water Bruggen Entree naar het centrum Stedelijk varen naar zee Opgave groen varen naar zee

Groen varen naar zee Visie en focusgebieden

Opgave terugbrengen grachtengordel

Opgave entree naar centrum Opgave stedelijk varen naar zee

Lopende projecten In en rond het centrum van Den Haag lopen een aantal grotere en kleinere stedelijke projecten. Het Central Innovation District is het grootste project dat op dit moment speelt. Deze overkoepelende gebiedsopgave zet in op transformatie en verdichting van de bebouwde omgeving en opwaardering van de openbare ruimt in de as Den Haag Centraal - Binckhorst. De maximale focus op dit gebied kan ertoe leiden (of dat speelt al) dat noodzakelijke investeringen in het Oude Centrum minder urgentie krijgen. De grachtengordel ligt op het grensvlak van het Central Innovation District. Binnen de contouren van het oude Centrum lopen echter ook een aantal interessante projecten die qua opgave overlap hebben met de Visie Haagse Grachtengordel. Natuurlijk de toekomstige schaalsprong OV en het verlengen van de tramtunnel, de transformatie van het HMC Westeinde en projecten binnen een korter tijdsvlak zoals het opwaarderen van de openbare ruimte in het Oude Centrum en Chinatown. Deze ‘meekoppelkansen’ maken de haalbaarheid van het concreet terugbrengen van de grachtengordel kansrijker. Visie versa kan de Visie Haagse Grachtengordel de lopende projecten ook opwaarderen naar een hoger niveau en de urgentie van investeren in het Oude Centrum vergroten.

Voor de locatie Prinsegracht en Brouwersgracht is de schaalsprong OV en het verlengen van de tramtunnel een vanzelfsprekende koppelkans. De locatie Paviljoensgracht, Stille/ Amsterdamse Veerkade en Spui valt samen met de opwaardering van de openbare ruimte in het Oude Centrum en Chinatown. Specifiek voor het Spui kan ook gekeken worden of er ‘meekoppelkansen’ zijn met het Central Innovation District en de transformatie Prins Bernardviaduct.

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

LEGENDA Verkenning algemeen Verkenning openbare ruimte Bouwprojecten Central Innovation District Verbeteren infrastructuur Visie en focusgebieden Focusgied Central Innovation District

Opgave herontwikkeling Prins Bernardviaduct

Opgave herontwikkeling Q-park parkeergarage Opgave herontwikkelen HMC Westeinde

Opgave verbeteren openbare ruimte Opgave herontwikkelen sociale woningbouw

Conclusie opgaven binnenstad Het overzicht laat zien dat vooral wat betreft mobiliteit en openbare ruime grote opgave liggen in de Haagse binnenstad en in het bijzonder het Oude Centrum en Chinatown. De straten worden nu vooral gedomineerd door infrastructuur. Een optelsom van trambanen, ontsluitingswegen en parkeerplaatsen. De beperkte kwaliteit van de publieke ruimte en het gebrek aan groen zijn niet alleen slecht voor de leefbaarheid (geluidshinder, fijnstof, wateroverlast, hitte stres, etc.) maar hebben ook effect op de lokale economie en waarde van het vastgoed. Heropenen van de grachten moet samengaan met het heroverwegen van het huidige mobiliteitssysteem en dan vooral wat betreft het verkeerscirculatieplan voor auto- en logistiekverkeer. Wat betreft lopende projecten zien wij het verlengen van de tramtunnel en het opwaarderen van de openbare ruimte in Oude Centrum en Chinatown als belangrijkste ‘meekoppelkansen’. Het integraal benaderen van opgave helpt ook om lopende projecten naar een hoger plan te trekken en de urgentie van investeren in het Oude Centrum te vergroten.

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Referentieprojecten

Delft

Delft - Nieuwe Delft - historische grachten • De Nieuwe Delft is een historische Gracht die onderdeel uitmaakt van het grachtengebied in het oude centrum van Delft • Het kanaal is asymmetrisch en heeft een informele, shared space inrichting met aan één zijde een straat voor voetgangers, fietsers en incidenteel auto’s (auto is te gast) • Naast horeca en winkels wordt de straat langs het kanaal gebruikt voor marktkraampjes en kleinschalige evenementen, wat resulteert in een levendige publieke ruimte voor bewoners en toeristen en bedraagt een economisch vitaal centrum Kansen voor Den Haag: grachtengordel definieert karakter binnenstad, authentieke grachten positief voor toerisme en lokale economie, fijnmazig netwerk goed voor voetgangers en fietser

Groen gracht Markt aan het water

Shared space winkels

horeca

7.4 15.4

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Leiden

Leiden - Nieuwe Rijn - historische grachten • De Nieuwe Rijn is een oude gracht die het historische centrum van Leiden doorsnijdt • De breedte van het kanaal biedt ruimte aan drijvend programma op het water zoals terrassen en laat tevens ruimte vrij voor rondvaartboten en kleine sloepjes • De beschikbare ruimte op het water maakt de straten langs de gracht voetgangersvriendelijker en zorgt voor een levendig en dynamisch gebied voor zowel bewoners als bezoekers Kansen voor Den Haag: grachtengordel definieert karakter binnenstad, authentieke grachten positief voor toerisme en lokale economie, water biedt plaats aan bijzonder (drijvend)programma

Groen gracht

Shared space Terras op het water

horeca

7.8

41.8

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

Utrecht

Utrecht - Oude Gracht - historische grachten • De Oude Gracht, met zijn uniek dubbele maaiveld, vormt het bruisende hart van de Domstad • De verlaagde terrassen en grote bomen zorgen voor een intieme sfeer en laat mensen genieten van het water zonder gestoord te worden door de drukte van de bovenliggende binnenstad • Het bijzonder straatprofiel biedt ruimte aan horeca en winkels op twee niveaus wat niet alleen positief is voor de ruimtelijke beleving maar ook een extra impuls geeft aan de lokale economie • De Oude gracht wordt ook gebruikt voor bevoorrading van de horeca en stadbeheer heeft een boot voor het ophalen van afval Kansen voor Den Haag: grachtengordel definieert karakter binnenstad, authentieke grachten positief voor toerisme en lokale economie, indeling profiel creëert verschillende verblijfsruimtes (kan ook zonder hoogteverschil), gracht kan ingezet worden voor logistiek

Groen gracht Shared space

Publiek terras

winkels

winkels Terras aan het water horeca

horeca

4.5

4.8

7.4

36.7

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Amsterdam

Amsterdam - Lijnbaansgracht - historische grachten • De Lijnbaansgracht is een relatief rustige gracht aan de rand van de Amsterdamse grachtengordel • De gracht heeft een afwisselend profiel door de stad, en is op sommige plaatsen aan één zijde autoluw of volledig vrij van verkeer. De luwe zijde van de gracht biedt ruimte aan (privé)tuinen en grote bomen wat zorgt voor een intieme groene beleving en bijdraagt aan de lokale biodiversiteit • Het beperkte verkeer en de groene, humane inrichting maakt de Lijnbaansgracht een prettige en gewilde woonomgeving in de drukke binnenstad Kansen voor Den Haag: grachtengordel definieert karakter binnenstad, authentieke grachten positief voor toerisme en lokale economie, groene grachtengordel draagt bij aan leefbaarheid, biodiversiteit en creëert aangenaam woonomgeving

Groen gracht

Tuin aan het water

Woonboten wonen

wonen

4.5

24.5

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

• De Catharijnekade maakt onderdeel uit van de singel rond de Utrechtse binnenstad en is in de jaren 70 gedempt • Het gebied rondom het station (waaronder Hoog Catharijne) is de laatste jaren intensief getransformeerd en het heropenen van de singel maakt een belangrijk onderdeel uit van de stationsgebied visie • Door de aaneenschakeling van een grootstedelijk, publiek programma (Tivoli), een autoluw plein en brede trap naar het water, is de plek getransformeerd tot een nieuwe aantrekkelijke verblijfsruimte in de binnenstad

publiek programma

Utrecht - Catharijnekade - herintroductie stedelijk water

Cafe aan gracht

Voetgangers boulevard

Kansen voor Den Haag: herintroductie gracht koppelen aan grootstedelijke ontwikkeling, openbare ruimte activeren door publiek programma, water toegankelijk maken d.m.v. trappen

Groene oever

Trap naar het water

16.6

2.8

51.4

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Breda

Breda - Nieuwe Mark - herintroductie stedelijk water • De oude Haven in Breda is in de jaren 60 gedempt om plaats te maken voor een ondergrondse parkeergarage en parkeerplein op maaiveld • Na jaren van discussie en planvorming is in 2007 het water weer teruggebracht en is de publieke ruimte opnieuw ingericht met aanlegkades en terrassen • De aanleg van de Nieuwe Mark heeft geresulteerd in een kwalitatieve en economische impuls voor de binnenstad van Breda waaronder een toename van horecavoorzieningen en waterrecreatie Kansen voor Den Haag: herintroductie gracht als aanjager voor waterrecreatie en lokale economie (opwaarderen horecagebied), verkeer en parkeren beter inpassen en auto stapsgewijs uit binnenstad verplaatsen

Groen gracht Hoofd auto route Publiek terras kantoor

horeca Aanlegsteiger

16.3

10.7

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

Zaandam

Zaandam - Gedempte Gracht - herintroductie stedelijk water • De Gedempte Gracht is al meer dan 150 jaar gedempt (circa 1858) en is daarna een belangrijke winkelstraat in Zaandam geworden • Door het verplaatsen van het station was het noodzakelijk het verkeersnetwerk rondom het centrum op nieuw te organiseren en ontstond er ruimte om het water weer terug te brengen • De Gedempte Gracht is nu een voetgangersgebied met winkels, horeca, groene kades en trappen naar het water Kansen voor Den Haag: herintroductie gracht als aanjager voor toerisme en lokale economie (opwaarderen winkelgebied), herinrichting openbare ruimte integraal onderdeel van stedelijk mobiliteitsplan

Groene oever

Voetgangers boulevard

Trap naar het water winkels

winkels

7.8

6.8

3.8

6.2

24.6

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Arnhem

Arnhem - Broerenstraat - herintroductie stedelijk water • De Jansbeek in Arnhem laat zien dat het terugbrengen van stedelijk water ook kleinschalige en subtiel kan zijn en toch een grote kwaliteitsverbetering voor het centrum kan opleveren • Bij de herinrichting van het plein is de voormalige Jansbeek weer zichtbaar gemaakt nadat deze begin 19de eeuw was overkluist • Het stedelijk water resulteert niet alleen in een aantrekkelijkere openbare ruimte maar zorgt ook voor verkoeling en piekafvoer van regenwater Kansen voor Den Haag: terugbrengen stedelijk water onderdeel van transformatie openbare ruimte binnenstad, kleine waterelementen hebben ook effect, water zorgt voor verkoeling en piekafvoer van regenwater

Voetgangers boulevard

Stadsplein

winkels

10.8

3.4

15.8 30

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

Delft - Spoorsingel - herintroductie stedelijk water De nieuwe Spoorsingel maakt onderdeel uit van een herstructureringsproject waarbij het oude spoorviaduct is verwijderd en het station en spoor in een tunnel zijn gelegd • De vrijgekomen ruimte is ingericht met een nieuwe voet- en fietsersboulevard, vrijliggende trambaan, groen, bomen en water (voormalige Spoorsingel) • Bijzondere aan de nieuwe Spoorsingel is dat deze is gecombineerd met een ondergrondse parkeergarage Groene oever

Voetgangers boulevard horeca

Entree P-garage wonen

Kansen voor Den Haag: herintroductie gracht koppelen aan grootstedelijke ontwikkeling, combineren met ander programma zoals parkeergarage, verbeteren voet- en fietsverbindingen

parking HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Gent - Reep - herintroductie stedelijk water

Nieuwe brug publiek

Kansen voor Den Haag: terugbrengen stedelijk water onderdeel van overkoepelde visie versterken historische binnenstad, verbeteren waterkwaliteit, kwaliteitsimpuls openbare ruimte

Voetgangers boulevard wonen

• Net als in Breda is in Gent de Reep in de jaren 60 gedempt om plaats te maken voor een ondergrondse parkeergarage en stedelijk plein • Het project is onderdeel van de visie: Water en Historische Binnenstad, waarmee Gent stedelijk water als instrument gebruikt om de leefkwaliteit en economie van de binnenstad een impuls te geven • Het terugbrengen van de Reep zorgt ook voor een verbetering van het watersysteem en de waterkwaliteit omdat het kanaal niet meer is onderbroken en nu vrij kan doorstromen

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

Edinburgh

Edinburgh - Union Canal - herintroductie stedelijk water • Het Union Canal was tot de 19 eeuw een belangrijke transport verbinding maar raakte door de opkomst van spoor- en wegverbinding in verval • Begin 2000 is het Millennium Link project gestart en is het kanaal stap voor stap getransformeerd naar een aantrekkelijke waterverbinding met ruimte voor woningbouw, recreatie en veel sportfaciliteiten • Het kanaal doorsnijdt afwisselend stedelijke en meer landlijkgebieden en kent daardoor een interessante diversiteit tussen harde en groene kades Kansen voor Den Haag: opwaarderen gracht koppelen aan groene, ecologische verbindingen, verbinden stadsdelen en ontwikkelen woningbouw, aanjager voor recreatie en sport, diversiteit oevers en kades

wonen aan het water Groen gracht

wonen

Voetgangers boulevard

Terras aan het water

9 27

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Seoul

Seoul - ConGae Canal - herintroductie stedelijk water • Het terugbrengen van het ConGae Canal wordt gezien als één van de eerste grootschalige projecten waarmee Seoul de leefkwaliteit van de stad naar een hoger plan heeft getrokken • De verhoogde snelweg, die zorgde voor veel lawaai en luchtvervuiling, is omgeleid en heeft plaatsgemaakt voor een groene, ecologische corridor volledig gericht op de voetganger • De nieuwe stedelijke ruimte wordt nu intensief gebruik door bewoners en toeristen, en het project heeft gezorgd voor veel nieuwe vastgoedontwikkelingen in de omgeving Kansen voor Den Haag: terugbrengen stedelijk water onderdeel van overkoepelende visie verbeteren leefomgeving, overlast verkeer terugdringen (geluidshinder en fijnstof), kwaliteitsimpuls openbare ruimte, toeristische attractie

Groen gracht

Hoofd auto route Verlaagde gracht Publiek terras

14.3

1.9

19.2

HERKENBARE GRACHTENGORDEL

VITALE GRACHTENGORDEL

INCLUSIEVE GRACHTENGORDEL

GEZONDE GRACHTENGORDEL

ATTRACTIEVE GRACHTENGORDEL

VEILIGE GRACHTENGORDEL

VERBONDEN GRACHTENGORDEL

TOEKOMSTBESTENDIGE GRACHTENGORDEL

Conclusie referentie projecten De referentieprojecten laten zien dat stedelijk water voor een groot deel bijdraagt aan de leefkwaliteit en economie van binnensteden. In steden zoals Delft en Leiden definieert de grachtengordel het karakter van de binnenstad. Door de aanwezigheid van water heeft de auto een minder dominantie positie (praktisch omdat er minder ruimte is) wat resulteert in een meer veilige, humane en groene openbare ruimte voor bewoners en bezoekers. Een attractieve en leefbare binnenstad draagt bij aan recreatie en toerisme en is goed voor de lokale economie. De voorbeeldprojecten maken ook duidelijk dat het terugbrengen van stedelijk water praktisch en economisch haalbaar is. Vaak wordt het project niet seq. vanuit water ingezet maar maakt het onderdeel uit van een overkoepelende opgave. Bijvoorbeeld een noodzakelijk update van de openbare ruimte, herinrichting van het verkeersysteem en/of onderdeel van een grootstedelijke transformatie project (bijvoorbeeld spoorzones in Utrecht en Delft). Naast de impact van stedelijk water in de binnenstad, laten de projecten ook een breed overzicht van ruimtelijke en programmatisch inpassingen zien. Variërend van drijvende terrassen, bijzondere bruggen, aanlegsteigers, trappen naar het water, harde en zachte kades en het stapelen van functies zoals een parkeergarage onder een gracht.

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Canal in Colmar, Colmar

Delft

Eco-quartier Ginko, Bordeaux

Haute Deûle River Banks Lille, France

Riverwalk, Chicago

Spoorsingel, Delft

Riverwalk, Chicago

Reep, Gent

Nieuwe Rijn, Leiden

Delft

Amsterdam

Catherijnekade, Utrecht

Haagse grachten

Cheonggeyechon, Seoul

Utrecht

Pilotprojecten hergrachten

Prinsegracht - Brouwersgracht

4.1

Prinsegracht - Brouwersgracht De Prinsegracht en Brouwersgracht waren vroeger twee prominente grachten binnen de Haagse grachtengordel. Vooral de 14 meter brede monumentale Prinsegracht, die de toegangspoort was naar de Grote Markt, was belangrijk voor de ontwikkeling van Den Haag. De monumentaliteit van weleer is nog deels herkenbaar in de historische bebouwingsstructuur en de aanwezigheid van oude hofjes (zoals Regentenkamer Hofje van Nieuwkoop en De Hof van Wouw) maar door het verdwijnen van de gracht is veel van authenticiteit verloren gegaan. De straten worden nu vooral gedomineerd door infrastructuur. Een optelsom van trambanen, ontsluitingswegen en parkeerplaatsen. De beperkte kwaliteit van de publieke ruimte en het gebrek aan groen zijn niet alleen slecht voor de leefbaarheid (geluidshinder, fijnstof, wateroverlast, hitte stres, etc.) maar hebben ook effect op de lokale economie en waarde van het vastgoed. Veel plinten staan leeg en ondernemers hebben moeite rond te komen. Terugbrengen van de grachten, gekoppeld aan het doortrekken van de tramtunnel, biedt kansen voor een algehele ruimtelijke, programmatische en economische kwaliteitsimpuls in het gebied.

Vragen haalbaarheid • Koppeling met tramtunnel/parkeergarage • Versterken verkeersstructuur inclusief langzaam verkeer • Impuls openbare ruimte • Aanpassingen OV-structuur • Waardevermeerdering vastgoed • Aansluiten bij en stimuleren van ruimtelijke ontwikkelingen

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Tra

un mt

Monumentale bebouwing HMC Westeinde

Dominant autoverkeer De Hof van Wauw

Lucht- en geluidsoverlast Hofje van Nieuwkoop

Kans wateroverlast Br ou

Parkeren maaiveld

rsg

ROC Mondriaan

ra c ht

in s

Verharde openbare ruimte

ra eg

i te

Verborgen tuinen

Verharde openbare ruimte

no m

Lege/ gesloten plinten

Groene gracht Prinsehaghe (SCOH)

Hofjes Om en bij Overlast tram

om Zu

it Bu

idw al 52

Voorstel: Basisvariant De basisvariant voor de Prinsgracht en Brouwersgracht zet niet alleen in op het terugbrengen van het water maar biedt ook aanleiding voor het opwaarderen van de openbare ruimte, verbeteren van de verkeerstructuur en het stimuleren van vastgoed ontwikkelingen. Startpunt van de transformatie is gekoppeld aan het doortrekken van de bestaande tramtunnel. Het profiel komt grotendeels overeen met de huidige tunnel (tram en 2 lagen parkeren) alleen maakt de bovenste parkeerverdieping plaats voor water. Op straatniveau wordt het parkeren teruggedrongen en krijgt de voetganger een prominentere positie in de openbare ruimte. Extra verblijfsplekken en groen (ook op het water maar zonder rondvaartboten te blokkeren) zorgen niet allen voor een prettiger leefomgeving maar stimuleert ook de lokale economie. Bijvoorbeeld in de vorm van waterrecreatie, toerisme en nieuwe bedrijvigheid in de plint. Effecten die ook kunnen doorvloeien naar aangrenzende buurten. De basisvariant gaat uit van de volgende maatregelen: Prinsegracht • Terugbrengen Prinsegracht: symmetrisch profiel met centrale gracht (ca. 10m), brede boulevard en stadsbomen • Doorstrekken bestaande tramtunnel: tunnel + één laag parkeergarage + gracht • Tracé tramtunnel nu niet vastleggen. 2 alternatieven: A. Doortrekken naar ’s-Gravenzandelaan, B.

Afbuigen naar Loosduinseweg (onder HMC Westeinde) • Bestaande wegcategorisering auto behouden: 2x eenrichtingsstraat 50km (wijkontsluitingsweg), “bewoners eisen echter 30km” • Beperken parkeren op maaiveld: parkeren verplaatsen naar parkeergarage onder Prinsegracht • Opwaarderen openbare ruimte: brede voetgangerszone langs het water, vrijliggend fietspad, dubbele bomenrij en ruimte voor groen en verblijfsplekken • Toevoegen collectie van bruggen en koppelen entree ondergronds tramstation aan gracht

Brouwersgracht • Terugbrengen Brouwersgracht: symmetrisch profiel met centrale gracht (ca. 8m), brede boulevard en bomen • Bestaande tramlijn 6 behouden (alternatieve route via centrum) en inpassen in straatprofiel • Tramlijn ter plaatse van Hofjes Om en Bij eventueel enkelbaans uitvoeren om overlast te beperken • Bestaande wegcategoriseringl auto behouden: 2x eenrichtingsstraat 50km (wijkontsluitingsweg), “bewoners eisen echter 30km” • Beperken parkeren op maaiveld: parkeren verplaatsen naar parkeergarage onder Prinsegracht • Opwaarderen openbare ruimte: brede voetgangerszone langs het water, vrijliggend fietspad, dubbele bomenrij en ruimte voor groen en verblijfsplekken • Brede gracht biedt ruimte aan drijvend programma en verblijfsplekken op het water

verlengen tramtunnel, station bij entree HMC Westeinde, inpassen tramlijn 6, wijkontsluitingsweg 50km, vrijliggend fietspad, parkeren onder gracht

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Basisvariant Opwaarderen openbare ruimte boven tramtunnel

Brede voetgangerszone langs het water

Bestaande tramlijn 6 inpassen

Entree ondergronds tramstation Collectie van bijzondere bruggen Wijkontsluitingsweg en vrijliggend fietspad

Verbinden en update openbare ruimte omgeving

Prinsegracht: Basisvariant water voor koeling, berging en recreatie

vrijliggend fietspad

boulevard voor voetgangers

+0.5 -0.5 -2

2.6

1.5

4.0

1.5

2.6

voet

fiets

groen

auto

voet

kanaal

voet

auto

groen

fiets

voet

37.2 16 DISCLAIMER: tramtunnel + parkeergarage De maatvoering van de profielen is gebaseerd op algemene verkeers- en ontwerpprincipes (CROW). In een volgende fase dient de maatgeving van de publieke ruimte verder te worden gedetailleerd

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Regentenkamer Hofje van Nieuwkoop

Prinsegracht

Brede voetgangerszone langs het water

Entree ondergronds tramstation

Verblijfsplekken aan het water

Verbinden openbare ruimte omgeving Oliënberg straat

Collectie van bijzondere bruggen

Warmoezierstraat

Wijkontsluitingsweg en vrijliggend fietspad

Brouwersgracht: Basisvariant

platforms boven het water

Bomenlaan voor verkoeling

drijvende tuinen vrijliggend fietspad

+0.5 -0.5 -2

2.4

3.5

2.4

voet

fiets

auto + tram

voet + groen

kanaal

voet + groen

auto + tram

fiets

voet

33.7

DISCLAIMER: De maatvoering van de profielen is gebaseerd op algemene verkeers- en ontwerpprincipes (CROW). In een volgende fase dient de maatgeving van de publieke ruimte verder te worden gedetailleerd HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Brede voetgangerszone langs het water Drijvende terrassen op het water Spijkermakersstraat

Verbinden openbare ruimte omgeving

Verblijfsplekken aan het water

Brouwersgracht

Bestaande tramlijn 6 inpassen

Voorstel: Plusoptie Belangrijkste verschil tussen de basisvariant en de plusoptie is een aanpassing van het bestaande verkeersmodel en tramnetwerk. In de basisvariant zijn de Prinsegracht en Brouwersgracht nog belangrijke wijkontsluitingswegen voor het centrum met een snelheidsregiem van 50km. Het aanpassen van het verkeerscirculatieplan en terugbrengen van de snelheid biedt kansen voor mengen van fiets en autoverkeer. De extra ruimte die hierdoor ontstaat kan gebruikt worden om een bredere gracht en meer verblijfsplekken voor voetgangers te maken (ook op het water maar zonder rondvaartboten te blokkeren). Voor de Brouwersgracht kan eventueel extra ruimte gevonden worden als tramlijn 6 wordt omgeleid of vervangen wordt door een busverbinding. De plusoptie verschilt van de basisvariant op de volgende maatregelen: Prinsegracht • Terugbrengen Prinsegracht: symmetrisch profiel met centrale brede gracht (ca. 12m), brede boulevard en stadsbomen • Bestaande wegcategorisering auto aanpassen: 2x eenrichtingsstraat 30km mengen auto en fiets (erftoegangsweg) • Opwaarderen openbare ruimte: extra brede voetgangerszone langs het water, dubbele bomenrij en extra ruimte voor groen en verblijfsplekken Brouwersgracht • Terugbrengen Brouwersgracht: symmetrisch profiel met centrale brede gracht (ca.

10m), brede boulevard en bomen • Bestaande wegcategorisering auto aanpassen: 2x eenrichtingsstraat 30km mengen auto en fiets (erftoegangsweg) • Bestaande tramlijn 6 omleiden of vervangen door een busverbinding • Opwaarderen openbare ruimte: extra brede voetgangerszone langs het water, dubbele bomenrij en extra ruimte voor groen en verblijfsplekken

verlengen tramtunnel, station bij entree HMC Westeinde, aanpassen verkeercirculatie, omleiden/ vervangen tramlijn 6, erftoegangsweg 30km, fiets en auto mengen, parkeren onder gracht

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

Plusoptie Opwaarderen openbare ruimte boven tramtunnel

Verbrede gracht

Brede voetgangerszone langs het water

Bestaande tramlijn 6 opheffen/ omleiden Extra voetgangersbrug

Entree ondergronds tramstation Collectie van bijzondere bruggen Erftoegangswegen en fietsers mengen

Verbinden en update openbare ruimte omgeving

tramtunnel + parkeergarage

Prinsegracht: Plusoptie

bomenlaan voor verkoeling groen voor infiltratie en biodiversiteit trappen naar het water terugbrengen snelheid door mengen fiets en auto

+0.5 -0.5 -2

4.6

voet

auto+fiets

voet

kanaal

voet

auto+fiets

voet

37.2 16

tramtunnel + parkeergarage

Regentenkamer Hofje van Nieuwkoop

Brede voetgangerszone langs het water

Verbrede gracht

Entree ondergronds tramstation

Prinsegracht

Verblijfsplekken aan het water

Verbinden openbare ruimte omgeving Oliënberg straat

Collectie van bijzondere bruggen

Warmoezierstraat

Erftoegangswegen en fietsers mengen

Brouwersgracht: Plusoptie

combinatie brug en verblijfsplek drijvende tuinen

trappen naar het water

groen voor infiltratie en biodiversiteit terugbrengen snelheid door mengen fiets en auto

+0.5 -0.5 -2

3.6

4.25

3.6

voet

auto + fiets

voet + groen

kanaal

voet + groen

auto + fiets

voet

33.7

Brede voetgangerszone langs het water

Verbinden openbare ruimte omgeving Spijkermakersstraat

Extra voetgangersbrug

Drijvende terrassen op het water Verblijfsplekken aan het water Brouwersgracht

Bestaande tramlijn 6 opheffen/ omleiden

Technische haalbaarheid Verkeer en parkeren Prinsegracht: Voor de Prinsegracht is een basisvariant technisch haalbaar als deze weg een wijkontsluitingsweg blijft met bijbehorend wegprofiel en dus vrijliggende fietspaden. Dit betekent dat de gracht minder breed wordt dan in de plusoptie. Met de afwaardering naar 30 km/uur en menging van auto en fietsverkeer wordt afgeweken van het mobiliteitsplan (categoriseringsplan). De Prinsegracht is een wijkontsluitingsweg en de aanrijroute naar de Parkeergarage Grote Markt. Om deze aanrijroute onder de grond door de parkeergarage te geleiden is geen optie en er zijn geen alternatieve routes beschikbaar. Dit betekent dat de route over de Prinsegracht minder verkeer zal moeten krijgen om met deze inrichting het verkeer op een veilige manier te kunnen verwerken. Nu rijden er circa 12.000 mvt/etmaal over de Prinsegracht en dit is voor menging van verkeer te veel. Om de hoeveelheid verkeer te verlagen kan de verkeercirculatie in het centrum te worden aangepast waarbij het niet meer mogelijk is om via de Jan Hendriklaan een route door het centrum te rijden. Van een opsplitsing in sectoren waarbij een sector vanuit meerdere inprikkers bereikbaar is, dient het centrum te worden ingedeeld in een sector per inprikker. Dit heeft wel impact op de parkeerroutes op deze inprikkers en voor Den haag in zij geheel.

In combinatie met de ontwikkelingen rond het ziekenhuis Westeinde zal dit verder uitgewerkt moeten worden.

Aanpassen verkeercirculatie in het centrum

Het straatparkeren kan worden ondergebracht in de parkeergarage onder de gracht. Zonder inbegrip van inritten, bomen, containers en bushalte zijn er nu maximaal 110 pp op straat (330m*2 zijden/6m) en er kunnen in de P-garage ongeveer 290 (330*2 /2,25m pp) terugkomen (en in het totaal ca. 460 als de parkeergarage op de tramtunnel tussen Brouwersgracht en bestaande tramtunnel wordt meegerekend). Dit is een surplus van circa 180 tot 350pp. De parkeerplaatsen die worden opgeheven bij de Brouwersgracht (circa 60 pp) kunnen hier dus ook nog ruimschoots worden gecompenseerd. Omleiden tramlijn 6 door het centrum

HAAGSE GRACHTENGORDEL - HAALBAARHEIDSSTUDIE

De Prinsegracht is ook een belangrijke route voor het expeditieverkeer en de nood-en hulpdiensten. Een inrichting behorend bij een snelheidsregime van 30 km/uur conflicteert met de uitgangspunten voor deze routes. Vrachtwagens mengen met fietsverkeer heeft geen voorkeur en nood-en hulpdiensten hebben zo min mogelijk obstakels en een vlotte vrije doorstroming (voorkeur 50 km/uur). Brouwersgracht: Voor de Brouwersgracht is een grote ingreep als tramlijn 6 wordt opgeheven. In de basisvariant blijft de tramlijn aanwezig maar gaat deze niet meer de tramtunnel in en gaat deze een nieuwe route rijden naar Den haag Centraal o.a. via de Jan Hendrikstraat. Deze optie is ook meegenomen in verkennende berekeningen voor Schaalsprong OV meegenomen. Op de Brouwersgracht zelf is het technisch haalbaar om met het verleggen van de huidige trambaan de tramlijn in stand te houden. Ook in de plusoptie wordt voor de Brouwersgracht afgeweken van het mobiliteitsplan. De Brouwergracht is een wijkontsluitingsweg met circa 4.000 mvt/etmaal en dit maakt afwaardering naar een erftoegangsweg een optie, zeker als de tramlijn 6 wordt opgeheven op deze gracht. Tramlijn 6 kan worden vervangen door een busdienst. Dit betekent wel dat de kwaliteit van het openbaar vervoer OV op deze lijn naar verwachting minder wordt, zeker als het snelheidsregime wordt teruggebracht naar 30 km/uur.

Aangezien het tracé en profiel van de gracht vrijwel gelijk is geldt voor plusoptie hetzelfde als voor de basisvariant. Kabels en Leidingen Ten aanzien van de Prinsegracht wordt ervan uitgegaan dat het aanpassen/ verleggen van bestaande kabel en leiding geschied in het kader van de aanleg/verlenging van de tramtunnel/parkeergarage onder de gracht vergelijkbaar met het bestaande tracé van de tramtunnel/parkeergarage bij de Grote Markt. Onder de Brouwersgracht kan het riool (500/750mm) in de as van het bestaande profiel komen te vervallen; de overstort op de kop van de Brouwersgracht lozend op de Zuidwest Singelsgracht kan verplaatst worden richting Prinsegracht Aangezien het tracé en profiel van de gracht vrijwel gelijk is geldt voor plusoptie hetzelfde als voor de basisvariant.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/9712231/1