RIS304585 Preadvies initiatiefvoorstel Van nationaliteit onbekend naar staatloos

Typ

020

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

Aan: de Gemeenteraad

DPZ/10048931 RIS304585 Contactpersoon

S. Topaloglu Dienst

Publiekszaken Afdeling

Klant Contact Centrum Telefoonnummer

14070 Datum

E-mailadres

15 december 2020

advies.burgerzaken@denhaag.nl

Onderwerp

Preadvies op het initiatiefvoorstel ‘Van nationaliteit onbekend naar staatloos’

Preadvies: Op basis van onderstaande motivering en in overeenstemming met de collegebesluiten in Amsterdam en Rotterdam wordt voorgesteld een voorlichtingsbrief te maken. Verder is het advies om vast te stellen dat Den Haag zich houdt aan de wettelijke voorschriften die niet kunnen worden vervangen door richtlijnen van de UNHCR of andere externe partijen. Wij ontraden het initiatiefvoorstel.

Op 12 februari 2020 is door de partijen NIDA /ChristenUnie + SGP/ GroenLinks/ PvdA het initiatiefvoorstel Van ‘nationaliteit onbekend’ naar staatloos ingediend. Vergelijkbare initiatieven zijn in de gemeenten Amsterdam, Rotterdam en Utrecht genomen. Waarnemend burgemeester Remkes heeft verzocht de behandeling van dit voorstel in het vierde kwartaal 2020 te laten plaatsvinden. In Amsterdam en Rotterdam is over de initiatieven al besloten; in Utrecht lopen nog acties (zie hierna). Wat houdt het initiatiefvoorstel in? Staatlozen zijn mensen die door geen enkel land als onderdaan worden erkend. Zij bezitten geen paspoort en geen nationaliteit. Alleen personen van wie staatloosheid is vastgesteld, staan als zodanig ingeschreven in de Basisregistratie Personen (BRP). Het initiatiefvoorstel richt zich op vermoedelijke staatlozen die mogelijk ten onrechte als van onbekende nationaliteit in de BRP staan. Het voorstel beoogt dat staatlozen met verblijfsrecht, die ten onrechte als van onbekende nationaliteit in de BRP staan, als staatloos in de BRP worden geregistreerd.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Telefoon : 14070 publiekszaken@denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10048931

Met het voorstel verzoeken de initiatiefnemers het college : − Een onderzoek te doen naar het aantal personen met onbekende nationaliteit in Den Haag. Uit te zoeken tegen welke dienstverleningsproblemen zij aanlopen. − Mede naar aanleiding van het onderzoek een comité van onafhankelijke experts op te richten voor het doen van nader onderzoek naar de problematiek. − Naar aanleiding van het onderzoek een werkgroep met andere gemeenten te vormen met het doel om in samenspraak met de UNHCR als gemeente Den Haag zelfstandig staatloosheid te onderzoeken, de bewijslast niet volledig bij de staatloze te leggen en kopieën van documenten te aanvaarden als originele bewijsstukken niet kunnen worden overgelegd. − Parallel aan het onderzoek in overleg te treden met de G4 gemeenten, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Nederlandse Vereniging van Burgerzaken (NVVB) om de resultaten te delen en uitdagingen aan te kaarten. − Met externe partijen als de UNHCR, Institute on Statelesness and Inclusion, Asser Instituut en dergelijke in gesprek te gaan om de problematiek beter te onderzoeken. − Op basis van de beschikbare informatie een duidelijke voorlichtingsbrief te maken en te versturen aan betrokkenen met uitleg over de status ‘nationaliteit onbekend’ en de status ‘staatloos’.

Aantal personen met nationaliteit ‘onbekend’ in de Haagse BRP Er is geïnventariseerd hoeveel personen in de Haagse BRP met onbekende nationaliteit staan geregistreerd. Op de peildatum 12 oktober 2020 ging het om 1.670 personen, waarvan 338 kinderen (tot 18 jaar). Den Haag Een onderzoek naar eventuele staatloosheid van Haagse inwoners kan, gezien de omvang van dit onderzoek, niet uitgevoerd worden binnen de huidige formatie. Wel neemt de gemeente Den Haag deel aan de Expertgroep Staatloosheid die door de gemeente Utrecht en het ASKV (Amsterdams Solidariteits Komitee Vluchtelingen) is opgericht. In deze Expertgroep participeren de G4 gemeenten. Een klantreis voor staatlozen/personen met onbekende nationaliteit wordt uitgevoerd door Utrecht en ook zal deze klantreis worden getoetst bij de Expertgroep. Hieruit moet blijken tegen welke problemen staatlozen/personen met een onbekende nationaliteit aanlopen. Wat is de huidige situatie bij onderzoek en registratie van staatloosheid? Gemeenten verlenen geen staatloosheid of onbekende nationaliteit. Zij registreren slechts de feitelijke nationaliteitsrechtelijke situatie in de BRP. De registratie hiervan vindt plaats op grond van Nederlandse en internationale wetgeving. Hierbij hebben de gemeenten geen beleidsvrijheid. Zij zijn gebonden aan de wettelijke voorschriften (met name artikel 2.15 en 2.17 Wet BRP).

Uit uitspraken van de Raad van State blijkt dat de Wet BRP geen ruimte kent voor een belangenafweging (zie ook het antwoord op de raadsvragen van 4 december 2018: RIS300851 antwoord op vragen 3 en 4). Geen procedure tot vaststelling staatloosheid in Nederland Er bestaat in Nederland nog steeds geen wettelijke procedure tot vaststelling van staatloosheid. Ondanks kritische Kamervragen is het conceptwetsvoorstel ‘Vaststelling staatloosheid door de rechter’ uit 2017 nog steeds niet gereed voor inwerkingtreding. De vaststelling van staatloosheid is overigens zeer complex. De staatssecretaris van Justitie en Veiligheid heeft dan ook op 8 april 2019 aan de Tweede Kamer meegedeeld dat de BRP niet bedoeld is voor ingewikkelde beoordelingen over staatloosheid als hiervan niet evident sprake is (beantwoording Kamervragen 8 april 2019 kenmerk 250417).

2/3

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

DPZ/10048931

Onderzoek staatloosheid door IND Op grond van een mededeling van de IND kan staatloosheid in de BRP worden geregistreerd (artikel 2.17 Wet BRP). De IND onderzoekt de eventuele staatloosheid en geeft daarover een verklaring af. Die verklaring wordt in dat geval gebruikt voor registratie van staatloosheid in de BRP. De gemeente Den Haag volgt de richtlijnen van de IND en NVVB binnen de door Wet BRP vastgelegde kaders. Om de staatloosheid te kunnen vaststellen heeft de IND originele documenten nodig. Dit is noodzakelijk om echtheid en bevoegde afgifte daarvan te kunnen vaststellen. Kopieën van documenten kunnen dan ook niet worden gebruikt. Wat is de stand van zaken in de overige G4 gemeenten op dit moment? Utrecht: In Utrecht heeft, voor zover bekend, het initiatief nog niet geleid tot een collegebesluit. Wel is in de gemeente Utrecht de hierboven genoemde Expertgroep opgericht, waaraan ook Den Haag deelneemt. Amsterdam: In Amsterdam heeft het college in april 2020 vastgesteld dat het college gebonden is aan de nationale wetgeving en dat deze niet vervangen kan worden door UNHCR richtlijnen. Wel is de informatie in het (ook door Haagse ambtenaren gebruikte) Handboek Burgerzaken Amsterdam (HBA) voorgelegd aan de UNHCR branche office Nederland. De website van de gemeente Amsterdam is uitgebreid met aanvullende informatie.

Ook is een hand-out ontwikkeld met uitleg over registratie van nationaliteit in de BRP en welke voorwaarden hiervoor gelden. Het college van Amsterdam beschouwt het initiatiefvoorstel hiermee als afgedaan. Rotterdam: In Rotterdam heeft het college op 31 maart 2020 geconcludeerd dat de Rotterdamse burgerzaken ambtenaren gebruik maken van het Amsterdamse HBA. Het is niet zinvol om daarnaast nog een Rotterdamse expertgroep op te richten. Rotterdam voert de wet uit. Op grond van de wet moeten eventuele bewijsstukken in origineel worden overgelegd om de echtheid te kunnen bepalen. Een kopie is onvoldoende voor registratie in de BRP en kan fraude in de hand werken. Er komt een folder in begrijpelijke taal voor personen die te kampen hebben met problemen rondom de registratie van hun onbekende nationaliteit. Het college van Rotterdam beschouwt het initiatiefvoorstel hiermee als afgedaan. Conclusie De registratie van staatloosheid of een (onbekende) nationaliteit in de BRP is gebaseerd op nationale en internationale wetgeving. Net als alle andere gemeenten is Den Haag hieraan gebonden. De Wet BRP laat volgens de Raad van State geen ruimte voor een belangenafweging. De wettelijke voorschriften kunnen niet worden vervangen door richtlijnen van de UNHCR of andere externe partijen.

De gemeente Den Haag volgt – net zoals Amsterdam en Rotterdam – de informatie uit het HBA en de richtlijnen van de IND en de NVVB. Den Haag neemt ook deel aan de Utrechtse Expertgroep. Het oprichten van een eigen Haagse expertgroep is dan ook niet zinvol. Op basis van het bovenstaande en in overeenstemming met de collegebesluiten in Amsterdam en Rotterdam zullen wij een voorlichtingsbrief maken. Deze brief met uitleg over de registratie van onbekende nationaliteit of staatloosheid in de BRP zal aan betrokkenen worden toegestuurd. Wij menen daarmee tegemoet te komen aan de intentie van het initiatiefvoorstel. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

3/3