Presentaties werkbespreking 19 april 2023
Tekst van het document
Werkagenda’s Leefomgeving, Duurzame Mobiliteit en Circulaire Economie Otto den Ouden Hoofd Beleidsafdeling Dienst Stadsbeheer
Coalitieakkoord 2022-26 • Nota Duurzaamheid ‘Schone energie in een groene stad’ (2019) blijft de basis. • In de werkagenda’s komen de acties te voor de komende jaren te staan.
Hoe ziet een werkagenda eruit? • • • •
Wat is de opgave? Wat zijn de doelen (lange en korte termijn)? Welke indicatoren hanteren we? Welke acties (beleid, projecten, subsidies etc.) worden in gang gezet?
Relaties werkagenda’s met ander beleid • Werkagenda’s gebaseerd op bestaand beleid en bestaande doelen • Sterke relatie tussen de werkagenda’s onderling
Relaties tussen verschillende beleidsthema’s • Schone lucht, stikstofbeleid en overlast verkeerslawaai hebben een sterke overeenkomst. Maatregelen en doelen moeten daarmee ook op elkaar zijn afgestemd. • Minder vraag naar fossiele brandstoffen leidt tot meer vraag naar elektriciteit. Kan ons elektriciteitsnet dan aan? • Bij meer circulair gebruik krijgen we ook andere logistieke vraagstukken. Wat betekent dat voor de stad? 5
17 april 2023
Versie
Leefomgeving Nota Duurzaamheid 2019 Wegwijzer Den Haag Klimaatbestendig 2021
Werkagenda leefomgeving
Actieplan luchtkwaliteit 6
17 april 2023
Actieplan geluid
Aanpak stikstof Versie
Duurzame mobiliteit Nota Duurzaamheid 2019
Aanpak schoon vervoer 2019 (o.a. milieuzone)
Strategie mobiliteitstransitie 2022
Werkagenda duurzame mobiliteit
7
17 april 2023
Versie
Circulaire Economie Kadernota MVI
Visie Economie 2030
Nota Duurzaamheid 2019
Voedselstrategie 2013
Uitvoeringsagenda EC 2023-2026
Grondstoffenplan 2021
Nota maakindustrie 2021
Werkagenda circulaire economie
Actieplan MVOI 8
17 april 2023
Actualisatie voedselstrategie
Huishoudelijk afval plan
Kader circulair bouwen en ontwikkelen Versie
Vervolg • Stadsbijeenkomst 21 april in de Prael • College komt met voorstel voor vier werkagenda’s
9
17 april 2023
Versie
Duurzame leefomgeving
19 april 2023 Miranda Mesman, Brigit Staatsen en Hanneke Kruize miranda.mesman@rivm.nl 1
Bron: www.atlasleefomgeving.nl
Inhoud ›
Duurzame leefomgeving
›
Gezonde leefomgeving
›
Urgentie – Leefomgeving
– Gezondheid – Milieu ›
Aanbevelingen
2
Bron: www.atlasleefomgeving.nl
Duurzame leefomgeving
De Laakbrug in Den Haag sluit niet meer door de hitte. De brandweer koelt de brug met water. 13-8-2020 © Regio15
Dunea: te weinig reserves voor onverwachte vraag (RIVM-rapport 2023)
De tunnel aan de Binckhorstlaan na de regenval van 20-6-2021. © Regio15
Earth overshoot day
Plastic vissen als verdienmodel?
3
Gezonde leefomgeving ›
Heel veel definities, iedereen vanuit eigen perspectief
›
Veel gebruikte definitie: Een leefomgeving: – Waar de druk op gezondheid zo laag mogelijk is – Die prettig is om in te wonen – Die uitnodigt tot gezond gedrag
›
Gezondheidsbescherming & gezondheidsbevordering Bron: PBL, 2016 4
Gezonde leefomgeving
Is gezond leven gemakkelijk
Is de druk op gezondheid beperkt
Voelen mensen zich prettig
Nodigt uit tot gezond gedrag: bewegen, ontmoeten, ontspannen, toegankelijke basisvoorzieningen
Luchtverontreiniging, geluid, geur, bodemverontreiniging, straling, waterkwaliteit en –overlast, hitte
Welbevinden, hinder, sociale veiligheid 5
Urgentie vanuit leefomgeving ›
Woonopgave, verdichting in steden & krimp
›
Klimaatverandering
›
Luchtverontreiniging/geluid: aanhoudende en nieuwe problemen
›
Transities, o.a.: – Biodiversiteit/natuur – Mobiliteit – Energie
– Landbouw 6
Bron: www.atlasleefomgeving.nl
Urgentie vanuit gezondheid •
Gezondheidsverschillen
•
Toename overgewicht
•
Stress, burn-out, mentale gezondheidsproblemen
•
Vergrijzing
•
Stijgende zorgkosten
Bron: VTV 2018 (RIVM)
7
Urgentie vanuit milieu Mengsel toxische druk - alle gemeten stoffen
›
De aarde en haar ecosystemen staan onder druk – Verontreinigende stoffen – Intensief landgebruik – Uitputting
›
Verspilling grondstoffen en producten
›
Circulariteit economie nog ver weg
›
Cumulatie – Milieu-effecten; andere problemen – Kwetsbare groepen, hoogblootgestelden 8
Bron: www.atlasnatuurlijkkapitaal.nl
Invloed van de leefomgeving op de gezondheid Negatieve invloed •
Luchtverontreiniging • vroegtijdige sterfte, luchtwegklachten, hart- en vaatziekten
•
Geluidsoverlast • hinder, stress, slaapverstoring, hoge bloeddruk, harten vaatziekten
•
•
•
Positieve invloed •
Rustige plekken • ontspanning, mentaal herstel
•
Hittestress • vroegtijdige sterfte, huiduitslag, uitdroging, kramp, beroertes, nierfalen, ademhalingsproblemen, slaapverstoring
Groen en water • meer ontspannen, (bewegen, ontmoeten), verkoeling • lagere sterfte, betere ervaren en mentale gezondheid • minder hartvaatziekten, minder diabetes type 2, minder gezondheidsproblemen rond de zwangerschap
•
Allergieën & infectieziekten • diarree, overgeven, keelpijn, luchtwegklachten, huidklachten, astma, chronische klachten, vroegtijdige sterfte
Beweegvriendelijke omgeving • bewegen, ontspannen, ontmoeten • minder overgewicht, minder hartvaatziekten, minder diabetes type-2
•
Gezonde voedselomgeving • gezond eten, ontspannen, ontmoeten • minder overgewicht, minder hartvaatziekten, minder diabetes type-2
Veiligheidsrisico’s • overlast, bezorgdheid, letsel, sterfte
9
Aanbevelingen ›
Breng hotspots in beeld →
›
Niet alles kan overal → keuzes en consequenties
›
Houd een vinger aan de pols → monitoring
›
Maak slimme combinaties, gebiedsgericht: wijk/buurtniveau 10
Bronnen • • • • • • • • • • •
Gids Gezonde Leefomgeving Data en Kennishub GSL Kernwaarden Gezonde Leefomgeving Loket Gezond Leven Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) Atlas Leefomgeving Milieu: achterstand en acceleratie Leefomgeving en gezondheid voor de verstedelijkingstrategie Metropoolregio Amsterdamrapportage Waterbeschikbaarheid voor de bereiding van drinkwater tot 2030 – knelpunten en oplossingsrichtingen Balans van de leefomgeving 2016 Gezonde Leefomgeving | RIVM
11
De reis-spagaat
De psychologische uitdagingen van duurzame mobiliteit.
Reint Jan Renes,
April 2023
LECTORAAT PSYCHOLOGIE VOOR EEN DUURZAME STAD
Reint Jan Renes
Marije van Gent
Ellen Abbes
Loes Kreemers
Irene kamp
Carlijn Kappers
Willemijn Vermeer
Krispijn Faddegon
Milan Tamis
Helena Schmidt
Eva Post
Gust Langenberg
Sophie Postma
Danique Bredenoort
Mobiliteit = Gedrag
Kadernota Duurzaamheid “De ambitie is dat mensen meer lopen, fietsen of reizen met gedeeld vervoer. Dit is schoner en gezond, legt minder beslag op de openbare ruimte en draagt bij aan de bereikbaarheid van Den Haag. Schone voertuigen en het deelgebruik ervan zijn cruciaal voor een gezonde stad met schone lucht.”
Werkagenda duurzame mobiliteit, Den Haag 2023
De uitdaging Hoe integreren we psychologische inzichten over gedrag in de mobiliteitstransitie?
RANDVOORWAARDEN GEDRAG Michie et al., 2018
Zin hebben om te gebruiken
Kunnen gebruiken
In de buurt opties hebben
Kunnen gebruiken
BELANGRIJK dat met beleid wordt ingespeeld op alle drie randvoorwaarden!
Zin hebben om te gebruiken
In de buurt opties hebben
Beleid vertalen naar effectieve maatregelen
Communicatie
Ambassadeurs Coaches Sociale marketing
Opleiding
Subsidies
Training Sancties
Handhaving
Regelgeving
Voorzieningen
Beprijzing
Selecteer doelgedrag “De ambitie is dat mensen meer lopen, fietsen of reizen met gedeeld vervoer. Dit is schoner en gezond, legt minder beslag op de openbare ruimte en draagt bij aan de bereikbaarheid van Den Haag. Schone voertuigen en het deelgebruik ervan zijn cruciaal voor een gezonde stad met schone lucht.”
Werkagenda duurzame mobiliteit, Den Haag 2023
ELK GEDRAG HEEFT EEN UNIEKE PSYCHOLOGISCHE CONSTITUTIE SPITSMIJDING
ELK GEDRAG HEEFT EEN UNIEKE PSYCHOLOGISCHE CONSTITUTIE SPITSMIJDING GELEGENHEID
ELK GEDRAG HEEFT EEN UNIEKE PSYCHOLOGISCHE CONSTITUTIE SPITSMIJDING GELEGENHEID
GEBRUIK DEELVERVOER
ELK GEDRAG HEEFT EEN UNIEKE PSYCHOLOGISCHE CONSTITUTIE SPITSMIJDING
GEBRUIK DEELVERVOER CAPACITEIT
GELEGENHEID MOTIVATIE
Eigen auto
Duurzaam deelvervoer?
Wat houdt ons tegen?
Status quo bias
Threat of the status quo
Status Quo Bias “Tendency to maintain the current state of affairs”
Acties voor emissievrije mobiliteit in 2030? • Verminderen: meer inzetten op thuiswerken, beter bundelen van logistieke stromen, inzetten op deelauto’s, verminderen van korte autoritten • Veranderen: modal shift van auto naar lopen, fietsen & OV, reizen buiten de spits • Verschonen: CO2 uitstoot verminderen door transitie naar Zero Emissie (ZE) voertuigen
Werkagenda duurzame mobiliteit, Den Haag 2023
Losweken
Losweken
Stimuleren
2x2x2 Eigen autobezit
(On)Gewenst
Elektrisch deelvervoer
Fysieke route
Sociale route
Fysieke route
Sociale route
1. Ongemak
3. Onbelangrijk
1. Gemak
3. Belangrijk
2. Onaantrekkelijk
4. Abnormaal
2. Aantrekkelijk
4. Normaal
Wat vervangt het? Autogebruik
Actieve ritjes
Lectoraat psychologie voor een duurzame stad
OV
Deelvervoer in Zurich stoot meer CO2 uit dan de alternatieven die ze vervangen. Reck, Martin and Axhausen (2021)
Lectoraat psychologie voor een duurzame stad
Stimuleren nieuw gedrag Capaciteit +
Motivatie +
Gelegenheid +
Losweken bestaand gedrag Capaciteit -
Motivatie -
Gelegenheid -
Gedragspsychologische kennis in mobiliteitsbeleid? • Welk gedrag willen we beinvloeden? • Bij welke doelgroep? • In welke context? • Met welk gedragsdoel? • Hoe lang hebben we de tijd? • Tegen welke investering? • Is er draagvlak? • Bij overheid, industrie en burgers? AUAS | Psychology for Sustainable Cities
Lectoraat psychologie voor een duurzame stad
Fossiele mobiliteit
Duurzame mobiliteit
CIRCULAIRE ECONOMIE IN NEDERLAND EN DEN HAAG Ton Bastein
_______Circulair Den Haag 2
19-4-2023
_______Circulair Den Haag 3
19-4-2023
CO2 EMISSIONS INCREASE
_______Circulair Den Haag 4
AND MATERIAL CONSUMPTION HEAVILY CONTRIBUTES
19-4-2023
SECURITY OF SUPPLY IS NOT SO SECURE ANY LONGER…..
_______Circulair Den Haag 5
19-4-2023
…AND THE CONCEPT OF A CIRCULAR ECONOMY CAN BE PART OF THE SOLUTION “The necessity to come to a circular economy stems from three developments: 1) the explosive demand for raw materials, 2) the dependency from other countries, 3) the consequences of material consumption for CO2 emissions”
_______Circulair Den Haag 6
“A circular economy is based on the principles of designing out waste and pollution, keeping products and materials in use, and regenerating natural systems.” “A circular economy favours activities that preserve value in the form of energy, labour, and materials. This means designing for durability, reuse, remanufacturing, and recycling to keep products, components, and materials circulating in the economy.
19-4-2023
_______Circulair Den Haag 7
19-4-2023
_______Circulair Den Haag 8
19-4-2023
_______Circulair Den Haag 9
19-4-2023
_______Circulair Den Haag 10
19-4-2023
_______Circulair Den Haag 11
19-4-2023
DE LEVENSLOOP VAN CIRCULAIRE ECONOMIE
2011
2012
2016
2017
2023
Het Rijksbrede programma circulaire economie richt zich op de ontwikkeling naar een vóór 2050 te realiseren circulaire economie. De ambitie van het kabinet is om in 2030 een doelstelling te realiseren van 50% minder gebruik van primaire grondstoffen _______Circulair Den Haag 12
19-4-2023
WAT CONSTATEERT DE ICER2023? Met de huidige trends en het huidige ingezette beleid wordt die halvering niet bereikt hoewel de Nederlandse grondstoffenefficiëntie sinds 2014 is toegenomen, heeft deze efficiëntiewinst niet geleid tot een absolute afname van het grondstoffengebruik. ….. de hoeveelheden verbrand en gestort afval (zijn) toegenomen en zijn broeikasgasemissies en het landgebruik voor de Nederlandse productie gemeten over de hele productieketen, n de jaren tot aan de coronacrisis licht toegenomen Van een versnelling in de transitie naar een circulaire economie is nog geen sprake De circulariteitsstrategieën die gericht zijn op het afzien of delen van producten en het verlengen van de levensduur van producten blijven achter Die mix van beleidsinstrumenten is niet voldoende om de ambities te realiseren die aanzienlijk verder reiken dan ervaring opdoen in experimenten _______Circulair Den Haag 13
19-4-2023
_______Circulair Den Haag 14
19-4-2023
.. EN WAT WAREN DE KANSEN IN DEN HAAG?
_______Circulair Den Haag 15
19-4-2023
HOE ZIET ‘CIRCULAIR DEN HAAG’ ERUIT?
_______Circulair Den Haag 16
19-4-2023
_______Circulair Den Haag 17
19-4-2023
WAT ZOUDEN DE KANSEN KUNNEN ZIJN IN DEN HAAG? Herken en waardeer wat we nu al doen: Minder: OV Intensiever: Felyx, autodelen Langer: Hergebruik gebouwen, onderhoud, recycling 100% circulair = bij 100% van activiteiten/investeringen/inkopen rekening houden met ‘circulariteit Moet ik wel investeren? In iets nieuws? Geef ik services de kans in aanbestedingen? Start, maar analyseer projecten/inspanningen Kwantitatief Kwalitatief Ex ante Ex post 18
19-4-2023
_______Circulair Den Haag
Wat is de Haagse ‘circulaire (meervoudige) waardecreatie’? CO2 en leveringszekerheid? Banen: hoeveelheid en type? Leefbaarheid? Integratie? SAMENWERKING DIRECTIES!
_______Circulair Den Haag 19
19-4-2023